Bijlage ontwerpboek Nieuwestad Peperstraat en Sint Jacobsstraat
Tekst van het document
De Nieuwestad Vernieuwt Voorlopig Ontwerp voor de Nieuwestad, Peperstraat en Sint Peperstraat, Leeuwarden
‘De Nieuwestad vernieuwt!’
P R O J E C T DATA
Projectnaam
De Nieuwestad Vernieuwt
Locatie
Leeuwarden
Opdrachtgever Opgesteld door
Gemeente Leeuwarden Jeroen Bos Jos van Langen Mariska van Reijn
In samenwerking met
Gitty Korsuize | ForUrbanNature
Datum
Maart 2025
Versie status
Voorlopig ontwerp VO-
Projectnummer
BS24-021
BoschSlabbers landschapsarchitecten Jan van Minnebruggen Ian Officer Teun Schuwer Merel Boer
4
- BoschSlabbers
I N H O U D S O P G AV E
1. De Nieuwestad Vernieuwd. .................................... 8 1.1 Inleiding ......................................................................... 9 1.2 De Binnenstad is schitterend.. ........................... 10 1.3 De 10 gouden regels. ................................................ 12 1.4 De Nieuwestad ingebed in de Nieuwestad. ... 14
2. Het ontwerp ................................................................ 16 2.1 Totaalontwerp ............................................................ 19 2.2 Deelontwerpen. ......................................................... 20 2.2.1 Sint Jacobsstraat . .......................................... 20 2.2.2 Peperstraat. ...................................................... 23 2.2.3 Oostzijde Nieuwestad. ................................ 24 2.2.4 Rondom de Waag. ......................................... 26 2.2.5 Lange Pijp. ........................................................ 33 2.2.6 Flaneerzone aan het water........................ 36 2.2.7 Nieuwestad westzijde.................................. 44
3. Een gelaagd ontwerp ................................................50 3.1 Decompositie . ........................................................... 52 3.2 Vergroenen ................................................................. 54 3.3 Biodiversiteit .............................................................. 60 3.4 Klimaat . ......................................................................... 62 3.5 Afwatering. .................................................................. 64 3.6 Monumenten in zicht . ........................................... 66 3.7 Functiestrip, markt, evenementen .................... 68 3.8 Gevelstrip. .................................................................... 70 3.9 Terrassen . .................................................................... 72 3.10 Wandelzone & verblijfsplekken. ........................ 74 3.11 Fietsroutes & fietsparkeren. ................................. 76 3.12 Autoluw & verkeersveilig. ..................................... 78 3.13 Logistiek . .................................................................... 80 3.14 Materialisering.......................................................... 82 3.15 Meubilair. .................................................................... 84
De Nieuwestad Vernieuwt - Voorlopig Ontwerp
- 5
6
- BoschSlabbers
1. de Nieuwestad vernieuwt
De Nieuwestad Vernieuwt - Voorlopig Ontwerp
- 7
8
- BoschSlabbers
1.1 Inleiding Op weg naar een bruisende en gastvrije binnenstad waar historie, groen en verblijfskwaliteit samenkomen
D E O P G AV E De Nieuwestad, Peperstraat en Sint Jacobsstraat krijgen een herinrichting in het project ‘De Nieuwestad Vernieuwt’. In opdracht van en in samenwerking met de gemeente Leeuwarden presenteren wij met trots het VoorOntwerp (VO-) voor deze herinrichting van dit winkel- en horecagebied rondom de historische Waag en gracht. De huidige inrichting is netjes, maar ook wat kil en monotoon van opzet, met weinig ruimte om te verblijven. We willen toe naar ‘je winkelt EN verblijft’. Het belangrijkste doel uit het gemeentelijke Projectplan voor de herinrichting is ‘het versterken van de verblijfskwaliteit van de Nieuwestad en daarmee een aantrekkelijke en vitale binnenstad. We zorgen daarmee voor een goed vestigingsklimaat voor ondernemers en een prettig verblijfsklimaat voor bewoners en bezoekers’. Kernwoorden hierbij zijn: verbinden, verwaarden en vergroenen. Voor de Nieuwestad heeft ‘verbinden’ de hoogste prioriteit. Met dit VoorOntwerp streven we ernaar een omgeving te creëren die niet alleen functioneel is, maar ook uitnodigt tot verblijven en genieten, waarbij de rijke historie en het unieke karakter van de Nieuwestad en omliggende straten wordt gekoesterd en versterkt. De gladde Chinese keien worden vervangen, voetgangers en fietsers komen nog meer op de eerste plaats en er komt meer groen.
HET PROCES Het ontwerpproces is gekenmerkt door een intensieve samenwerking met ondernemers, bewoners en andere belanghebbenden. Inbreng voor het proces waren de resultaten van een door ruim 1700 inwoners beantwoorde enquête in het voorjaar van 2024. In navolging hierop is van juli 2024 tot en met januari 2025 met een representatieve Werkgroep van zo’n 35 mensen doorgewerkt. In deze werkgroep zaten zowel bewoners, bezoekers en ondernemers
Rommelig, verloederd, graffiti, verwaarloosd van de Nieuwestad en Sint Jacobsstraat, als ook afgevaardigden van belangenorganisaties zoals het wijkpanel, de Fietsersbond, binnenstadsmanagement, horeca, markt en stichting parkeergarage. Middels een viertal gezamenlijke werksessies met het ontwerpteam heeft deze Werkgroep actief bijgedragen tijdens het ontwerpproces en haar akkoord gegeven op het vrijgeven van dit VoorOntwerp. Ook intern binnen de gemeente zijn er tal van werksessies en overleggen geweest, waarin verschillende afdelingen en deskundigen zijn betrokken. Deze interne werksessies hebben een belangrijke rol gespeeld bij de totstandkoming van het ontwerp, waarbij inzichten en expertise uit verschillende disciplines zijn samengebracht om tot een goed doordacht en gedragen eindresultaat te komen. V E R VO LG In het voorjaar van 2025 stelt het college van B&W het VoorOntwerp (VO-) vast en vraagt de gemeenteraad er een besluit over te nemen. Vervolgens wordt dit VoorOntwerp-min (VO-) uitgewerkt tot een volledig Voorontwerp (VO) en Definitief Ontwerp (DO), waarbij de Werkgroep en de verschillende disciplines binnen de gemeente opnieuw betrokken worden. In deze slag richting het DO wordt het gehele ontwerp nogmaals doorlopen en nader gedetailleerd.
Keuzes in definitieve maatvoering, materiaalkeuze, type bomen en beplanting en exacte vormgeving en locaties van meubilair (bijv. welk type prullenbak) e.d. volgt in deze fase, waarbij themakaarten worden gemaakt voor zaken als ondergrondse containers, afvalbakken, fietsparkeervakken, etc. In deze fase vinden ook nadere gesprekken met ondernemers plaats inzake de terrassen. Ook hoort bij het DO een beplantingsplan, verlichtingsplan en terrassenplan.
Groen svp! Maar in balans met de historie
Enquête
Voldoende (overkapte) fietsenstalling svp!
ruim 1700x ingevuld, ong. 1200 opgehaalde opmerkingen en wensen! de meeste mensen komen met fiets (50%) of te voet (31%) top 4 waardering: de gracht, historische gebouwen, terrassen, groen Waagplein top 4 wensen: meer groen, blijvend befietsbaar, fiets én voetganger, extra zitplekken
Meer bankjes, het kan knusser, vrolijker
werksessies
samen schetsen
De verwachte start van de werkzaamheden voor de herinrichting is de eerste helft van 2026.
De Nieuwestad Vernieuwt - Voorlopig Ontwerp
- 9
1.2 De binnenstad is schitterend... De kwaliteiten en uitdagingen van de binnenstad van Leeuwarden E E N R I J K E H I S TO R I E E N K A R A K T E R VO L L E B I N N E N S TA D De binnenstad van Leeuwarden wordt gekenmerkt door een rijke historie met een diversiteit aan architectuur. De grachten, historische panden en sfeervolle plekken en pleinruimtes op de pijpen dragen bij aan een unieke en aantrekkelijke stedelijke omgeving. Een aantal van de belangrijkste kwaliteiten zijn hieronder in woord en beeld gevat en geven een visuele impressie van de Nieuwestad:
"Wat een pracht, waardeer die historie!". - Jan van Minnebruggen, hoofdontwerper BoschSlabbers
D E N I E U W E S TA D A L S V I S I T E K A A R TJ E VA N L E E U WA R D E N
”De Nieuwestad is het kloppend hart van Leeuwarden, waar historie en levendigheid samenkomen. Door te investeren in ruimtelijke kwaliteit en het verminderen van verrommeling, kan dit gebied uitgroeien tot een nog aantrekkelijkere plek voor inwoner, ondernemer en toerist.
de gracht
de Waag
de gevels
aanlegplekken voor bootjes
volgroeide bomen
sfeervolle Sint Jacobsstraat
fijne pleinruimtes op de pijpen
de terrassen
10 - BoschSlabbers
.. en kan écht beter KNELPUNTEN Ondanks deze kwaliteiten kampt de Nieuwestad en omgeving met een aantal knelpunten die een aanpak wensen. Een aantal hiervan zijn in woord en beeld gevat en geven een visuele impressie van wat verbeterd kan worden: • • •
Te gladde stenen Verrommeling van het straatbeeld Wildgroei aan functies
• • • •
•
Flaneerzone langs de gracht functioneert niet goed en is weinig toegankelijkheid Te veel geparkeerde fietsen op straat Onveilige verkeerssituaties fietsers-voetgangers (en auto's) Tegengaan hittestress, meer schaduw. Daarnaast meer bomen voor een mooiere binnenstad (nu te stenig) Terrassen blokkeren deels het zicht op o.a. monumentale gevels en op de gracht, blokkeren
•
soms looproutes, zorgen soms voor een rommelig beeld Donkere, wat kille materialen. Tevens heet (hittestress)
"Pak de verrommeling aan, het is nu geen huiskamer". - Jan van Minnebruggen, hoofdontwerper BoschSlabbers
rommelig beeld
doorzicht geblokkeerd door terras(meubilair)
verkeerd geparkeerde auto’s
markt blokkeert de Waag
rommelig beeld
slecht zichtbare entree fietsparking
fietsenrekken blokkeren flaneerzone langs het water
donkere (gladde) stenen, kille uitstraling
De Nieuwestad Vernieuwt - Voorlopig Ontwerp
- 11
1.3 De 10 gouden regels Motto: Grandeur & gemoedelijk. D O E L E N M OT TO Het belangrijkste doel uit het gemeentelijke Projectplan voor de herinrichting is ‘het versterken van de verblijfskwaliteit van de Nieuwestad en daarmee een aantrekkelijke en vitale binnenstad. We zorgen daarmee voor een goed vestigingsklimaat voor ondernemers en een prettig verblijfsklimaat voor bewoners en bezoekers’. Kernwoorden hierbij zijn: verbinden, verwaarden en vergroenen.
De manier waarop dit gebeurt hoort te passen bij deze historische plek in de binnenstad. Het motto voor de gewenste sfeer is samen bepaald en luidt: grandeur & gemoedelijk. Want we willen de bestaande ‘grandeur’ versterken en tegelijkertijd ‘gemoedelijkheid’ toevoegen.
10 GOUDEN REGELS De ambities voor de Nieuwestad zijn samengevat in 10 gouden regels. Deze zijn opgesteld op basis van de doelen uit het gemeentelijke Projectplan, de enquête-resultaten en de inbreng van de participatieve Werkgroep en gemeentelijke Projectgroep. De 10 gouden regels vatten de wensen, opgaven en ambities voor de herinrichting samen.
van
van
van
van
van
naar
naar
naar
naar
naar
1. Een fijne verblijfsruimte De Nieuwestad is een gebied voor wandelen, winkelen en horecabezoek. In de huidige inrichting is de openbare ruimte opgedeeld met een stoep voor wandelaars, een rijbaan voor fietsers en bevoorrading en een zone langs de gracht voor fietsparkeren en terrassen. Deze opdeling is gericht op doorstroming en nodigt niet uit tot verblijven. De vernieuwde Nieuwestad wordt één openbare ruimte door het hoogteverschil tussen stoep en rijbaan eruit te halen. De wandelaar hoeft zo niet alleen op de stoep te blijven, maar voelt zich welkom op de gehele Nieuwestad. Vanwege de veiligheid willen we de scheiding van voetgangers en fietsers wel behouden, maar dan op een subtielere manier. Doordat de voetganger meer de ruimte krijgt en door het toevoegen van meerdere zitplekken ontstaat een prettige verblijfsruimte, in het hart van de binnenstad.
2. Een warme, gemoedelijke sfeer We willen een warmere, gemoedelijke sfeer op de Nieuwestad. De grijze Chinese granietstenen maken plaats voor mooie bestratingsmaterialen met warmere kleuren. Een belangrijk uitgangspunt is dat de nieuwe bestratingsmaterialen robuust zijn, lang mee gaan en absoluut niet glad worden. Warmte voegen we ook toe door te kiezen voor een warmere lichtkleur en sfeervolle lichtmasten, zitplekken, prullenbakken e.d. Dit willen we doen op een duurzame wijze door hergebruik van bestaande materialen die nog goed zijn, aangevuld met nieuwe, robuuste materialen die mooi verouderen.
3. Meer groen We willen meer groen op de Nieuwestad, in de Sint Jacobsstraat en Peperstraat. We willen veel nieuwe bomen aanplanten en daar waar ruimte is, ook vakken met lagere beplanting. Dit draagt bij aan een zachtere, minder stenige sfeer, maar ook aan verkoeling op warme dagen en aan de biodiversiteit. Verdere vergroening kunnen we ook doen door het toevoegen van waterplanten in de grachten. Op plekken waar de ruimte beperkt is kunnen we vergroenen door groene slingers langs gevels en boven de straten. Ook willen we ondernemers stimuleren om mooie plantenbakken te plaatsen voor hun gevels. Op die manier ontstaat een fraaiere en groenere omgeving, waarbij genoeg ruimte beschikbaar blijft voor andere functies.
4. Betere beleving van de gracht De gracht is beeldbepalend voor de Nieuwestad en het water vormt een bijzondere kwaliteit. Daarom willen we de gracht beter zichtbaar maken en toegankelijker. Nu staat er een lange rij van fietsen geparkeerd langs de gracht. Door de komst van een fietsenstalling onder het oude V&D-gebouw, neemt het aantal geparkeerde fietsen op straat flink af. Hierdoor kunnen we de zone langs de gracht inrichten als verblijfsplek, door aantrekkelijke openbare zitplekken te maken en ruimte om te kunnen ‘flaneren’. We gaan ook aan de slag met aanlegplekken voor sloepjes en er komt een prettige wachtplek voor de rondvaarten. De problematiek rondom met het afvoeren van hemelwater, zoals bij het Heerenwaltje, lossen we op. Regenwater gaan we zoveel mogelijk afvoeren naar de gracht.
5. Meer zit- en speelplekken: Met de herinrichting willen we meer fijne plekken maken waar je kan zitten, ontmoeten en spelen. Met het Waagplein hebben we hier een eerste stap in gezet, maar ook op andere plekken op Nieuwestad willen we zit- en speelplekken maken. Dit kunnen plekken zijn langs het water zijn of nabij groen. De Nieuwestad is de huiskamer van Leeuwarden en fijn verblijven moet ook mogelijk zijn buiten de horecaterrassen. Voor spelen hebben we extra aandacht. Op de Nieuwestad moeten leuke speelobjecten komen voor kinderen, zoals fonteintjes of andere speelaanleidingen.
12 - BoschSlabbers
van
van
van
van
van
naar
naar
naar
naar
naar
6. Historie zichtbaar en in het licht We maken de statige historische gevels beter zichtbaar door juist hier geen bomen voor te planten, maar bewust open plekken te creëren waardoor de gevels extra opvallen. Daarnaast willen we de gevels mooi uitlichten ’s avonds in het donker. De warme verlichting zorgt voor een prettige sfeer. De Waag is de historische parel van de Nieuwestad. De omgeving van de Waag moet daarom zo worden ingericht dat het gebouw goed zichtbaar blijft. We verstoppen de Waag niet achter een markt, bomen of andere zaken. We zetten in op de beleving van belangrijke monumenten en beschermen de belangrijkste onderdelen van het beschermd stadsgezicht (grachten, pijpen, Waag, gevels).
7. Mooie terrassen binnen grenzen Terrassen dragen bij aan de sfeer en levendigheid van de binnenstad. Wel nemen terrassen veel openbare ruimte in. Door de toename aan schermen, parasols en stallingen en door steeds grotere terrassen is een rommelig beeld ontstaan. De kwaliteit van de terrassen en de inpassing in de openbare ruimte willen we verbeteren, door het gebruik te stimuleren van hoogwaardig terrasmeubilair en ingetogen terrasschermen. Terrassen zijn niet afgeschermde plekken, maar duidelijk onderdeel van de openbare ruimte van de Nieuwestad. Het kan zijn dat sommige terrassen moeten worden aangepast in het belang van andere functies van de openbare ruimte.
8. Verkeersveiligheid en toegankelijkheid verbeteren De Nieuwestad is het drukste gebied van de binnenstad. Er wordt gewandeld, gefietst en er rijdt bevoorradingsverkeer. Dat zorgt op bepaalde plekken en tijdstippen voor extra drukte. Waar mogelijk verbeteren we met de herinrichting de verkeersveiligheid. We willen op de Nieuwestad meer ruimte geven aan de wandelaar en de openbare ruimte toegankelijker maken voor mensen met een beperking. Dit doen we door de openbare ruimte gelijkvloers te maken (geen stoepranden met hoogteverschil), hierdoor voelt de voetganger zich welkom op de gehele Nieuwestad. Tegelijkertijd is en blijft de Nieuwestad ook een belangrijke fietsroute door de binnenstad. Dit vraagt om een heldere scheiding van voetgangers en fietsers, maar op een subtielere manier dan de huidige stoeprand. Op sommige plekken zal het druk blijven en moeten mensen alert zijn. Het opnieuw inrichten van de Nieuwestad kan niet alle verkeersproblemen oplossen.
9. Betere inrichting voor de zaterdagmarkt, bevoorrading en evenementen De markt zorgt voor extra levendigheid op zaterdag. Maar de locatie van de zaterdagmarkt is nu krap, de kramen staan te dicht op elkaar en op de winkels. De Waag, het belangrijkste monument is tijdens de markt niet meer goed zichtbaar door kramen en geparkeerde busjes. In het ontwerp wordt de zaterdagmarkt beter ingepast in de openbare ruimte. De Waag blijft vrij van kramen en de markt verspreiden we meer over de lengte van de Nieuwestad, waardoor de drukte ook beter verspreid wordt. Waar doordeweeks op open plekken bevoorrading plaatsvindt, kunnen op zaterdag marktkramen staan. Zo faciliteren we dubbel ruimtegebruik. De Lange Pijp is van oudsher een plek voor manifestaties en kleine evenementen. De Lange pijp behoudt zijn open ruimte kan zo deze centrale functie blijven vervullen.
10. Duidelijkheid voor handhaving en toezicht Niet alle knelpunten kunnen met een herinrichting worden opgelost of verbeterd. Hiervoor is aanvullend handhaving en toezicht nodig. Daarvoor is afzonderlijk beleid en financiering nodig. Hierbij gaat het om fietsparkeren, autoparkeren (bedrijfsbusjes e.d.), terrassen (omvang en uitstraling), markt (locatie en geparkeerde auto’s) en afval. Het ontwerp moet helderheid scheppen door duidelijke zones en markeringen aan te geven voor de fiets, afval en terrassen. Handhaving is daardoor zo eenvoudig en duidelijk mogelijk. Daarnaast zijn er problemen op het gebied van openbare orde, zoals zwervers en hangjongeren, die een andere aanpak nodig hebben. Dat valt buiten de scope van dit project. In het ontwerp proberen we ‘donkere hoekjes’ zoveel mogelijk te voorkomen, maar we gebruiken geen ‘vijandige’ ontwerpen om bepaalde groepen te weren.
- 13
1.4 De Nieuwestad ingebed in de binnenstad De herinrichting vindt plaats binnen de context van de historische binnenstad als geheel
1. Water wordt op de Nieuwestad tastbaar + beleefbaar
2. Groen naar binnen halen
De Nieuwestadgracht omarmt het alleroudste deel van het centrum en rijgt grote delen van het centrum aaneen. Door de gracht meer zichtbaar te maken, wordt de waarde van deze iconische waterweg benadrukt.
De Nieuwestad fungeert als “groene loper” en verbindt de stenige binnenstad met het groene bolwerk eromheen.
•
•
De Nieuwestad is nagenoeg de enige plek die voldoende ruimte in het profiel heeft om verblijfsplekken aan het water te maken. Hier wordt het water van de gracht tastbaar en beleefbaar gemaakt. De pijpen vormen hierin unieke schakels tussen de grachtdelen. Deze krijgen een zo consequent en uniform mogelijke inrichting. Vrije zichten garanderen de visuele relatie vanaf de pijpen op het water. Deze zijn van belang voor het ervaren van de doorgaande karakter van de gracht.
14 - BoschSlabbers
•
De groene wereld van Westerplantage-Prinsentuin wordt naar binnen getrokken.
•
de Nieuwestad krijgt een eigen groene identiteit en sfeer, met aantrekkelijke groene verblijfsplekken
3. Uniforme verhardingsmaterialen In het historische centrum van Leeuwarden wordt zorgvuldig gekozen voor materialen die de historische uitstraling van de stad versterken. We kiezen voor warme, duurzame materialen.
4. Nieuwestad als onderdeel van een warm verlichte binnenstad
•
Een uniforme vloer op de Nieuwestad met een statige, warme uitstraling.
Op dit moment zijn er door de binnenstad verschillende soorten lichtmasten en lichtkleuren in gebruik. De herinrichting van de Nieuwestad is startpunt voor een nieuw, eenduidig en warm verlichtingsplan, waarbij de parels van de stad worden uitgelicht: hier gebeurt iets!
•
Materiaal dat een relatie heeft met de materialen en kleuren van de verharding in de rest van de binnenstad.
•
De speciale objecten en monumenten worden aan de Nieuwestad extra zichtbaar gemaakt.
•
Een warme lichtkleur en sfeervolle openbare verlichting als onderdeel van het plan draagt bij aan een prettige avondsfeer.
De Nieuwestad Vernieuwt - Voorlopig Ontwerp - 15
16 - BoschSlabbers
2. Het ontwerp
De Nieuwestad Vernieuwt - Voorlopig Ontwerp - 17
L E G E N DA
Highlights van het ontwerp • • • • • Plankaart 1:1000
18 - BoschSlabbers
Een warme 'Huiskamer', aangenaam verblijfsklimaat Sterke vergroening: 55-60 extra bomen Ruime openbare zitgelegenheid aan het water Bezoekerswaarde voor bewoners en toeristen Monumenten laten spreken
2.1 Het ontwerp De Nieuwestad Vernieuwt: Grandeur én gemoedelijkheid komen samen!
E E N O N T W E R P G E D R AG E N D O O R SA M E N W E R K I N G Het ontwerp voor de Nieuwestad in Leeuwarden is tot stand gekomen door een intensief proces van werksessies, waarbij van grof (gewenste sfeer, modellen) naar fijn (ontwerp & details) is gewerkt. Dit heeft geleid tot een doordacht plan waarin historie, groen en verblijfskwaliteit samenkomen. Het ruimtelijk ontwerp steunt op vier ontwerpprincipes:
Groene koppen als entree De uiteinden van de Nieuwestad krijgen een duidelijke stevigere groene uitstraling. Deze ‘groene koppen’ versterken de verbinding met de Westerplantage/ Princentuin en zorgen voor een uitnodigende 'entree' tot de Nieuwestad: Je komt binnen ónder het bladerdak. De gevarieerde beplanting draagt bij aan een klimaatrobuuste en prettige verblijfsruimte. Informele boomstructuur in het middendeel Het centrale deel van de Nieuwestad krijgt een lossere, minder statige structuur. Aan de noord- en zuidkant komen 'losse' bomenrijen van verschillende soorten die de gevellijn volgen. In de tussenzone langs de gracht komen speels verspreide boomgroepen van verschillende soorten, waardoor een informele, gemoedelijke sfeer ontstaat. Dit zorgt voor een mooi samenspel tussen open zichtlijnen en meer besloten plekken en bevordert ontmoetingen in de luwte. Open zichtlijnen op historische gevels Een belangrijk uitgangspunt is het benadrukken van de historische grandeur van de Nieuwestad. Door strategisch open zichtlijnen te accentueren, komen karakteristieke gevels en erfgoed goed in het zicht en ontstaan er zichtlijnen van gevel tot gevel óver de gracht heen. Dit creëert een balans tussen de informele inrichting en de historische waarde van het gebied.
Het water toegankelijk: van doorgang naar verblijf De waterkant van de Nieuwestad wordt geactiveerd en aantrekkelijker gemaakt voor verblijf. Hiertoe wordt een lage kade van formaat geïntroduceerd, die zorgt voor verblijf in de luwte, dichterbij het water. Door plekgewijze ingrepen wordt de relatie tussen stad en water verder versterkt. Dit uit zich onder andere in een verlaagd vlonder en een levendigere inrichting rondom De Waag en op de Pijpen, waardoor deze locaties niet alleen een doorgangsroute blijven, maar ook als aangename verblijfsplekken gaan functioneren. De Nieuwestad Vernieuwt - Voorlopig Ontwerp - 19
2.2 Deelontwerpen 2.2.1 Sint Jacobsstraat
RUIMTELIJKE STRUCTUUR De herinrichting van de Sint Jacobsstraat vormt een subtiele, maar betekenisvolle transformatie binnen het stedelijk weefsel van de Nieuwestad. Materialisatie De rijbaan wordt versmald tot 3,50 meter en uitgevoerd in hergebruikte baksteen klinkers in keperverband. De voetgangerszone, met een breedte van 1,70 meter, wordt eveneens in hergebruikte baksteen klinkers in keperverband aangelegd, waardoor een visuele eenheid met de rijloper ontstaat. Een derde zone, de 'gevelstrook', vangt de breedteverschillen in de rooilijn van de gevels op en wordt in halfsteensverband uitgevoerd. De entree van de fietsenstalling wordt beter gemarkeerd door afwijkende verharding, zodat de stalling beter opvalt. De natuursteen banden worden hergebruikt en liggen vlak in het maaiveld, waardoor deze geen obstakel meer vormt voor mindervaliden. Deze lijnen in het maaiveld krijgen een vloeiend verlopende boog en geven richting. Om de snelheid van fietsers enigszins af te remmen en een mooie beëindiging aan de natuursteen band te geven, wordt de band 'omgezet' in een natuursteen drempeltje haaks op de rijbaan ter plaatse van kruisingen.
Markeren entree fietsenstalling & inpandig verlichten
Ruimte voor groenvak met boom in zichtas, naast containers
Groen & Verblijfskwaliteit Om de al aanwezige gemoedelijke sfeer van deze straat te versterken en verder te vergroenen, worden extra guirlandes (de groene slingers aan draden boven de weg) geïntroduceerd. Deze guirlandes komen bij de gemeente in het beheer. De locaties van de guirlandes zijn indicatief, en afhankelijk van medewerking pandeigenaren. Beplanting in potten en gevelgroen in de gevelstroken (geveltuintjes) dragen bij aan een aangename, groene stedelijke sfeer. Hiervoor is de bewoner of ondernemer zelf verantwoordelijk voor het onderhoud. In de uitwerking worden mogelijkheden voor (het stimuleren van) aanleg hiervan onderzocht. Gebruik & Flexibiliteit Langs de gevels ontstaat een gevelstrook die ruimte biedt voor reclame-uitingen, smalle (mini)terrassen, beperkte uitstal van waren en gevelbeplanting. Hierdoor krijgen ondernemers de mogelijkheid om bij te dragen aan de levendigheid van de straat, zonder de verkeersstromen te hinderen. De zorgvuldig gekozen materialisatie en indeling maken de Sint Jacobsstraat tot een prettige verblijfsplek.
begeleidende band vlak in de straat
Beëindiging natuursteen band in lichte drempel
Meubilair en verlichting Verlichting aan de gevels blijft behouden. Er ligt een sterke wens om de huidige inpandige fietsenstalling beter zichtbaar te maken en van binnenuit goed te verlichten. Een meer transparante gevel (minder plakfolie) draagt hier aan bij.
Natuursteen band vlak in het maaiveld
20 - BoschSlabbers
Gevelstrook voor uitstal en groen
L E G E N DA
extra groene slingers
Gevelstrook voor reclame, gevelbank, plantpotten
Profiel 1:200
lichte drempel
Meer groene guirlandes
Plankaart 1:1000
De Nieuwestad Vernieuwt - Voorlopig Ontwerp - 21
Gevelstrook voor reclame, gevelbank, plantpotten
Zone voor +6 bomen in groenvakken, terras en fietsparkeren
lichte drempel
begeleidende band vlak in de straat
L E G E N DA
Plankaart 1:250
22 - BoschSlabbers
nieuwe groene slingers
2.2.2 Peperstraat RUIMTELIJKE STRUCTUUR De herinrichting van de Peperstraat speelt in op de behoefte aan een prettige verblijfsruimte met een evenwichtige verdeling tussen verkeer, groen en ontmoeting. De rijbaan komt hiertoe asymmetrisch in het profiel te liggen. De straat wordt zorgvuldig vormgegeven met aandacht voor ruimtelijke samenhang en een verfijnde materialisatie, passend bij het historische karakter van de binnenstad. Materialisatie De rijbaan krijgt -inclusief de banden- een breedte van 4,50 meter en wordt uitgevoerd in hergebruikte baksteen klinkers in keperverband. De 30 cm brede opsluitbanden in natuursteen worden hergebruikt en markeren de overgang naar de aangrenzende voetgangerszones. De banden liggen vlak in het maaiveld, waardoor een soepele overgang ontstaat tussen de verschillende gebruikszones en er geen obstakels zijn voor minder validen. Langs beide zijden van de rijbaan bevinden zich voetgangerszones, eveneens in in hergebruikte baksteen klinkers keperverband gelegd, wat zorgt voor een visuele eenheid en een rustige basis. Aan de randen van het profiel is ruimte gereserveerd voor de 'gevelstrook', deze strook vangt de breedteverschillen in de rooilijn van de gevels op en wordt in halfsteensverband uitgevoerd.
Om de snelheid van fietsers die de Nieuwestad/ Wirdumerdijk opkomen enigszins af te remmen en een mooie beëindiging aan de natuursteen band te geven, wordt de band 'omgezet' in een natuursteen
Beëindiging natuursteen band in lichte drempel
drempeltje haaks op de rijbaan ter plaatse de kruising. Gebruik & Flexibiliteit De gevelstrook biedt ruimte voor reclame-uitingen, smalle (mini)terrassen, beperkte uitstal van waren en gevelbeplanting. Hierdoor krijgen ondernemers de mogelijkheid om bij te dragen aan de levendigheid van de straat, zonder de verkeersstromen te hinderen. Groen & Verblijfskwaliteit De Peperstraat wordt verrijkt met een 'functiestrip', waar 6 boomvakken, terrassen en fietsparkeren ruimte krijgen. Zo ontstaat ruimte voor horeca zonder passerende voetgangers te belemmeren. Deze zone heeft een breedte van 2,30 meter. Zes strategisch geplaatste bomen zorgen voor schaduw, verkoeling en vergroening. Tevens is het de wens om drie groene guirlande te introduceren in de gevelstroken. De locaties van de guirlandes zijn indicatief, en afhankelijk van medewerking pandeigenaren. Samen dragen ze bij aan een aangenaam microklimaat en een vriendelijke, sfeervolle uitstraling. Meubilair en verlichting De verlichting wordt middels staalkabels boven de rijloper geplaatst (pendelverlichting). Er komt ruimte voor fietsen in de functiestrip, fietsparkeervakken worden duidelijk aangegeven in de verharding.
Profiel 1:200
Gevelstrook in afwijkende verharding
Natuursteen band vlak in het maaiveld
Zones tussen loopstrook en rijbaan voor bomen, terras en fietsen
De Nieuwestad Vernieuwt - Voorlopig Ontwerp - 23
2.2.3 Oostzijde Nieuwestad
RUIMTELIJKE STRUCTUUR De oostzijde van de Nieuwestad is de plek waar Sint Jabobsstraat, Peperstraat en Wirdumerdijk samenkomen met de Nieuwestad. Hier komt veel fiets- en wandelverkeer bij elkaar en is het doel gesteld om -binnen de mogelijkheden van het ruimtelijk ontwerp- de situatie intuitief en overzichtelijker te maken en verkeer enigszins te remmen. In het ontwerp komen de straten uit óp de Nieuwestad en loopt de Nieuwestad gevoelsmatig door tot aan de gevels ten oosten van de Wirdumerdijk/Sint Jacobsstraat. Materialisatie De zichtbare rijbaan verdwijnt door het verwijderen van de natuursteen banden. Alleen smalle lijnen met goten geven een indicatie van de rijbanen. De Wirdumerdijk, Peperstraat en Sint Jacobsstraat krijgen allemaal op gelijke wijze een beëindiging van de straat door het 'omzetten' van de natuursteen band middels een lichte drempel. Dit drempeltje werkt verkeersremmend. De banden in de straten liggen vlak in het maaiveld, waardoor een soepele overgang ontstaat tussen de
Natuursteen waaierpatroon op de Tontje Pijp
24 - BoschSlabbers
verschillende gebruikszones en er geen obstakels zijn voor minder validen. De gehele Nieuwestad krijgt een afwijkende verharding ten opzichte van de aangrenzende straten. De donkergrijze gladde granietstenen verdwijnen. Bestaande rode klinkers worden aangevuld met brons- en bruinrode klinkers om zo een mooi gemêleerde mix van warmkleurige klinkers te verkrijgen die meer verfijning en textuur aan de verharding geeft. Dit komt de 'gemoedelijkheid' van de Nieuwestad ten goede. Klinkerverharding wordt in keperverband gelegd, wat zorgt voor een visuele eenheid en een rustige basis. Aan de gevelranden is ruimte gereserveerd voor de 'gevelstrook', deze strook vangt de breedteverschillen in de rooilijn van de gevels op en wordt in halfsteensverband uitgevoerd.
Jacobsstraat naar beneden komen fietsen extra af te remmen, wordt het maaiveld op de pijp iets 'bol' gelegd. Dit zorgt voor een verkeersremmende werking en sluit mooi aan bij de overige bolstaande pijpen. De doorgaande lijn van de gracht wordt zo beter herkenbaar door de binnenstad. Groen & Verblijfskwaliteit De bestaande lindebomen tegenover Bakkerij Bart blijven behouden en krijgen groeiplaatsverbetering. Door de toevoeging van bomen in de Peperstraat en op de kop van de Nieuwestad zal het beeld van deze oostzijde veel groener aandoen. Ter plaatse van kruisingen is er openheid om het overzicht en verkeersveiligheid te waarborgen.
Op de Tontje Pijp wordt - gelijk met de andere pijpen in de binnenstad - een afwijkende verharding gelegd van grijze natuursteen keitjes in waaierpatroon. Om de snelheid van fietsers die vanuit de Sint
Meubilair en verlichting De bestaande verlichting aan de gevel blijft gehandhaaft, op de Wirdumerdijk blijven de lantaarnpalen behouden. Onder de lindebomen tegenover Bakkerij Bart is een wens voor lichtslingers (zie paragraaf 2.2.4), dit wordt in de volgende fase onderzocht in het Lichtplan.
Beëindiging natuursteen band in lichte drempel
Handhaven verlichting aan de gevels
Terrassen De precieze inrichting van terrassen wordt richting de DO-fase uitgewerkt samen met de betrokken ondernemers en stakeholders. Het is hierbij de sterke wens om de Tontje Pijp vrij te spelen, zodat winkelend publiek een brede goede toegang heeft richting de Sint Jacobsstraat en de pijp publiek toegankelijke ruimte blijft, waar je op de leuningen kan hangen, uitkijkend over de grachten. Het vrije doorzicht over de lengterichting van de gracht is hier van belang.
Wens: opwaardering van terras door verlichting met lichtslingers onder de bomen
Markering van de pijp met waaierpatroon keitjes
L E G E N DA
lichte drempel
Goot lijn markeert subtiel de rijbaan
De Nieuwestad Vernieuwt - Voorlopig Ontwerp - 25
Markering van de stegen met 'vloermat'
2.2.4 Rondom de Waag
RUIMTELIJKE STRUCTUUR De Waag is hét icoon van de Nieuwestad, het mooiste monument dat elke toerist op de foto wil kunnen zetten. De omgeving rond de Waag verdient een kwaliteitsslag die voortborduurt op de recente aanleg van het groene Waagpleintje: meer groen en bomen, netter vormgegeven terrassen en meer speelaanleiding. Materialisatie De gehele Nieuwestad krijgt een afwijkende verharding van gevel tot gevel. Alle donkergrijze gladde granietstenen verdwijnen. Bestaande rode klinkers worden aangevuld met brons- en bruinrode klinkers in relatief lichte tinten om zo een mooi gemêleerde mix van warmkleurige klinkers te verkrijgen die meer verfijning en textuur aan de verharding geeft en niet te heet wordt in de zon. Dit komt de 'gemoedelijkheid' van de Nieuwestad ten goede en zorgt voor eenheid over de hele Nieuwestad. Klinkerverharding wordt in keperverband gelegd, wat zorgt voor een visuele eenheid en een rustige basis. Aan de gevelranden is ruimte gereserveerd voor de 'gevelstrook', deze strook vangt de breedteverschillen in de rooilijn van de gevels op en wordt in halfsteensverband uitgevoerd. De zichtbare rijbaan verdwijnt door het verwijderen van de natuursteen banden. Alleen smalle lijnen met (lijn)goten geven een indicatie van de rijbaan.
De Wirdumerdijk, Peperstraat en Sint Jacobsstraat krijgen allemaal op gelijke wijze een beëindiging van de straat door het 'omzetten' van de natuursteen band middels een lichte drempel. Dit drempeltje werkt verkeersremmend. De banden in de straten liggen vlak in het maaiveld, waardoor een soepele overgang ontstaat tussen de verschillende gebruikszones en er geen obstakels zijn voor minder validen. Klinkerverharding wordt in keperverband gelegd, wat zorgt voor een visuele eenheid en een rustige basis. Aan de gevelranden is ruimte gereserveerd voor de 'gevelstrook', deze strook vangt de breedteverschillen in de rooilijn van de gevels op en wordt in halfsteensverband uitgevoerd. Op de Lange Pijp komt - gelijk met de andere pijpen in de binnenstad - de bestaande afwijkende verharding van grijze natuursteen keitjes in waaierpatroon weer terug.
26 - BoschSlabbers
De uitmonding van de stegen op de Nieuwestad wordt sprekender gemaakt door een ander klinkerverband in de gevelstrook. Een idee hierbij is om door plaatsing van een afwijkend 'vloermatje' waarin de naam van de steeg is gegraveerd deze entree van de steeg nog sprekender te maken. Ook de nieuwe inpandige fietsenstalling krijgt een duidelijke en uitnodigende 'vloermat', waarmee deze entree verduidelijkt wordt. Gebruik & Flexibiliteit De gevelstrook biedt ruimte voor reclame-uitingen, smalle (mini)terrassen, beperkte uitstal van waren en gevelbeplanting. Hierdoor krijgen ondernemers de mogelijkheid om bij te dragen aan de levendigheid van de straat, zonder de verkeersstromen te hinderen. De aanlegsteiger bij de Waag blijft behouden. In de DO-fase wordt onderzocht of deze toegankelijker gemaakt kan worden door een (hergebruikt) trapje aan -of inham in- de kade. Groen & Verblijfskwaliteit Het groene Waagpleintje - relatief recent aangelegd - blijft behouden. Ook de grote, bestaande lindebomen ten oosten van het Waagplein kunnen behouden blijven en krijgen groeiplaatsverbetering. Hier blijft terras onder de bomen gesitueerd. Langs de zuidgevel (ten zuiden van de Waag) voor de winkels langs komt een nieuwe rij bomen in boomroosters in een 'functiestrip'.
Rond de Waag worden een aantal groenvakken met meerstammige bomen in het maaiveld geplaatst, die gemoedelijke sfeer en menselijke schaal aan de Waag toevoegen, looplijnen begeleiden en het terras inbedden. Het terras van de Waag wordt voorgesteld aan de zonnige west- en zuidzijde. Hierdoor wordt de 'voorkant' van de Waag aan de Grote Pijp levendiger. Ook komt hier een waterlement in het maaiveld, dat door subtiele lijn en kleine hoogteverschillen omsloten wordt door een rand waar je op kan zitten. Dit geeft ouders de gelegenheid zowel op het terras als op deze rand te zitten, terwijl kinderen spelen met het water. De uitwerking van dit water(speel)element volgt in de DO-fase. Ín de gracht wordt ingezet op vergroening door de toevoeging van een helofytenzone met waterplanten.
Waterelement als speelaanleiding
Waterelement als speelaanleiding
Gemêleerde mix van warmkleurige klinkers
Helofytenzone in de gracht
Terras onder de lindebomen
Groene Waagplein
De Waag
Groene Waagplein
Plankaart 1:250
Opwaardering van terras door verlichting met lichtslingers onder de bomen
Markering van de pijp met waaierpatroon keitjes
meerstammige bomen met stoeltjes
waterelement
functiestrip met bomen, meubilair en laden & lossen
Goot lijn markeert subtiel de rijbaan
De Nieuwestad Vernieuwt - Voorlopig Ontwerp - 27
functiestrip met bomen, meubilair en laden & lossen
helofytenzone met waterplanten
Profiel 1:400
In 'oksels' bij de bruggen worden drijvende waterplanten (pompeblêdsjes) aangeplant. Meubilair en verlichting De verlichting aan de noord- en zuidzijde staat in dezelfde lijn als de bomenrijen en is geplaatst in de functiestrip. Onder de lindebomen tegenover Bakkerij Bart is een wens voor lichtslingers om het terras hier nog meer sfeer te geven. Dit wordt in de volgende fase onderzocht in het Lichtplan.
28 - BoschSlabbers
Overig meubilair - prullenbakken, afvalcontainers, fietsnietjes, etc. - worden in de basis altijd in de functiestrip geplaatst, of aan de noordzijde in de lijn van de bomen. Naast de zitrand van het groene Waagplein en de zitrand bij het waterelement komen er op losse wijze geplaatste zitelementen/stoeltjes onder de bomen aan de oostkant van de Lange Pijp. Deze worden als vanzelfsprekend wel vastgezet in de verharding.
Terrassen De precieze vorm en inrichting van terrassen wordt richting de DO-fase uitgewerkt samen met de betrokken ondernemers en stakeholders. Het voorstel voor het terras van de Waag is om deze in overleg met de horeca-ondernemer te herplaatsen aan de zonnige west- en zuidzijde. Hierdoor wordt de 'voorkant' van de Waag aan de Grote Pijp levendiger. Ook is het de sterke wens om de Tontje Pijp vrij te spelen van terrassen, zodat winkelend publiek
een brede goede toegang heeft richting de Sint Jacobsstraat en de pijp publiek toegankelijke ruimte blijft, waar je op de leuningen kan hangen, uitkijkend over de grachten. Het vrije doorzicht over de lengterichting van de gracht is hier van belang. Hoe en in welke mate is onderdeel van de DO-uitwerking.
Huidige situatie
Impressie van het zicht vanaf Waag richting de Lange Pijp
De Nieuwestad Vernieuwt - Voorlopig Ontwerp - 29
D E WA AG Rond de Waag ontstaat veel meer levendigheid, door de komst an het terras en een waterelement aan de voorzijde van de Waag. Zo gaat de Waag zich meer richten op de Lange Pijp. Extra bomen, groenvakken en groen in de gracht zorgen voor een veel 'zachter' beeld. De gemoedelijkheid neemt verder toe door op losse wijze geplaatste zitelementen onder de bomen.
Huidige situatie
30 - BoschSlabbers
Impressie van het zicht vanaf de Lange Pijp richting de Waag
De Nieuwestad Vernieuwt - Voorlopig Ontwerp - 31
Element en lichtspecial op de Lange Pijp nader te verkennen
extra bomen, deels in groene boomvakken
functiestrip met bomen, meubilair en laden & lossen Verplaatst kunstwerk 'Hengst Dagho'
Plankaart 1:250
32 - BoschSlabbers
Vrij zicht op de monumentale gevels
Zitelementen onder de bomen
waterelement
2.2.5 Lange Pijp
RUIMTELIJKE STRUCTUUR De Lange Pijp vormt een prachtige open ruimte aan de Nieuwestad, maar mag intiemer en minder 'kaal'. Door toevoeging van een 'kraag' van bomen krijgt de Lange Pijp een meer menselijke schaal en meer schaduw en krijgt de ruimte rugdekking van groen. Het zicht op de mooiste gevels (de monumenten) blijft open en wordt hierdoor tevens omlijst. Materialisatie De klinkermix is gelijk aan de rest van de Nieuwestad. Op de Lange Pijp komt de een vlak van de grijze keitjes in waaierpatroon terug, welke de gracht markeert. Gebruik & Flexibiliteit Het waterelement bij de Waag geeft een speelaanleiding en biedt verkoeling op hete dagen. Tijdens evenementen is deze ruimte te gebruiken als pleinvloer.
OPTIONEEL: Element op de Lange Pijp Op de Lange Pijp is een element gewenst dat zowel ruimte geeft om te zitten en verblijven in de namiddagzon, dat gebruikt kan worden als speelaanleiding, en dat tijdens evenementen als podium kan dienen, bijvoorbeeld voor kleinkunst. In eerste instantie is hier gedacht aan een opgetild golvend houten zitelement. De uitwerking hiervan volgt in de DO-fase in samenhang met de verlichtingsspecial en beheersaspecten. Het al dan niet aanleggen van dit element is sterk afhankelijk van beschikbaar budget voor deze special en lijkt vooralsnog niet te passen binnen de voorlopig geraamde kosten.
Groen & Verblijfskwaliteit De toevoeging van ongeveer 12-16 bomen zorgt voor een flinke vergroening. Een deel van deze bomen krijgt groene plantvakken op maaiveld. Samen dragen ze bij aan een aangenaam microklimaat en een vriendelijke, sfeervolle uitstraling. Meubilair en verlichting De verlichting aan de noord- en zuidzijde staat in dezelfde lijn als de bomenrijen en is geplaatst in de functiestrip. Overig meubilair - prullenbakken, afvalcontainers, fietsnietjes, etc. - worden in de basis altijd in de functiestrip geplaatst, of aan de noordzijde in de lijn van de bomen. Onder de bomen aan de randen van de Lange Pijp komen een aantal op losse wijze geplaatste (nagelvaste) zitelementen. Een aantal speciale lichtmasten aan de randen van de open ruimte verlichten de Lange Pijp en zorgen voor bijzonder accent op dit grootste plein aan de Nieuwestad.
De Nieuwestad Vernieuwt - Voorlopig Ontwerp - 33
34 - BoschSlabbers
De Nieuwestad Vernieuwt - Voorlopig Ontwerp - 35
2.2.6 Flaneerzone aan het water
RUIMTELIJKE STRUCTUUR De herinrichting van de flaneerzone aan de zuidzijde van de Nieuwestadgracht vormt de meest ingrijpende ingreep binnen het project en biedt een krachtige impuls aan de ruimtelijke kwaliteit en de beleving van het water. Het ontwerp versterkt de relatie tussen stad en gracht, waarbij de openbare ruimte wordt getransformeerd tot een aantrekkelijke lage kade. Deze fungeert als verblijfsplek en flaneerstrook, met een nadruk op groen, ontmoeting en wandelcomfort. Hier kunnen voetgangers ongehinderd wandelen, verblijven en genieten van het grachtbeeld. De verlaagde kade komt 60cm lager te liggen dan de huidige flaneerstrook. Ook de bestaande opstaande rand langs de kade wordt verlaagd, om zitten op deze kaderand beter mogelijk te maken. Materialisatie 'Bovenop' de Nieuwestad blijft de gemêleerde warmkleurige klinkermix doorlopen. De zichtbare rijbaan verdwijnt door het verwijderen van de natuursteen banden. Alleen smalle lijnen met goten geven een indicatie van de rijbaan. De lage kade krijgt een afwijkend materiaal, opnieuw warm van kleur en passend bij de verblijfsfunctie en de lage wereld van de kade en gracht. De exacte materialisering wordt in de vervolgfase gekozen. Ter plaatse van bomen worden hergebruikte ronde boomspiegels geplaatst.
Tussen het straatniveau en de verlaagde kade komt een gemetseld muurtje van 80 cm hoog, die op straatniveau 20 cm boven het maaiveld uitsteekt en zo voorkomt dat verkeer de lage kade op kan. In dit muurtje zit een (betonnen) keerwand verwerkt, die noodzakelijk is de zijwaartse druk van de rijloper op te vangen.
36 - BoschSlabbers
Groen & Verblijfskwaliteit Bovenop het straatniveau lopen de bomenrijen door langs de gevels. Op de verlaagde kade krijgt het groen een veel losser karakter, dat bijdraagt aan een gemoedelijke verblijfssfeer. Meerstammige bomen met groene plantvakken brengen schaduw, verkoeling en biodiversiteit langs de lage kade. Er wordt gewerkt met een variatie aan beplantingstypen en meerstammige inheemse bomen, die zorgvuldig worden geplaatst opdat ze het zicht op monumentale panden omlijsten, nieuwe zichtlijnen óver de gracht heen begeleiden en nieuwe schaduwrijke zones creëren. Langs de lage kade zal dit samenspel van schaduwrijke plekken en zonnige ruimtes zorgen voor zitgelegenheid zowel op hete als koelere dagen.
Vloeiende kadelijn Bestaande kadehoogte
Principeprofiel: visueel aanzetten hoogteverschil tussen kade en pijp door verlaagde kade
Gebruik & Flexibiliteit Door de transformatie van de Nieuwestad ontstaat een duidelijk onderscheid tussen de 'bovenwereld' van winkelend publiek en fietsers, en de 'benedenwereld' waar voetgangers flaneren, verblijven, met het bootje aanleggen of op de rondvaartboten wachten. Meubilair en verlichting De verlichting aan de noord- en zuidzijde staat in dezelfde lijn als de bomenrijen en is geplaatst in de functiestrip. Overig meubilair - prullenbakken, afvalcontainers, fietsnietjes, etc. - worden in de basis altijd in de functiestrip geplaatst, of aan de noordzijde in de lijn van de bomen. Langs de lage kade komen houten zitelementen tegen de muur aan. De Lage kade krijgt speciale eigen verlichting, bijvoorbeeld door lichtslingers. De uitwerking van de verlichting volgt in het VO en DO. Hierdoor wordt ook 's avonds de gemoedelijke sfeer versterkt.
Historisch gezien waren de kades lager dan nu
Verlaagde kade met flauw oplopende hellingbanen en bomen
Verlaagde kade als luwe flaneerzone aan het water
Transparante wilgenbomen op de lage kade
Waar mogelijk blijven bestaande bomen behouden
Gevelstrook
Brede lage kade als verblijfsplek
Extra bomen
Vrij zicht op de monumentale gevels L E G E N DA
Plankaart (niet op schaal)
Nieuwe bomenrij in de 'functiestrip'
De Nieuwestad Vernieuwt - Voorlopig Ontwerp - 37
gevelstrook
winkelzone
profiel 1:200
38 - BoschSlabbers
functiestrip
wandel & fietszone
muurtje
lage kade
bestaande steiger
overterras zone
wandelzone
gevelstrook
Huidige situatie
Impressie van het nieuwe straatprofiel aan de zuidzijde van de Nieuwestad
De Nieuwestad Vernieuwt - Voorlopig Ontwerp - 39
Impressie van de verlaagde kade met bomen en zitplekken
Huidige situatie
40 - BoschSlabbers
De Nieuwestad Vernieuwt - Voorlopig Ontwerp - 41
Warmbeige natuursteen greskeien krijgen een groene voeg
Laag vlonder aan het water in de zon
Verblijfskwaliteit: optioneel laag vlonder Aan de noordzijde van de gracht is het de wens ter hoogte van het historische trapje in de kademuur nabij de boekenwinkel een laaggelegen vlonder te plaatsen in de gracht. Hierdoor wordt het mogelijk aan de gracht te zitten zonder iets op het terras te hoeven bestellen, wat de inclusiviteit van de buitenruimte ten goede komt. Deze optie wordt in de vervolgfase verder onderzocht en is afhankelijk van budget en uitvoeringsaspecten. Op deze zonnige plek kan dit vlonder als verblijfsplek gaan fungeren om te zonnen, een boek te lezen of je eigen lunch te nuttigen. Zwemmen is niet toegestaan in de gracht.
42 - BoschSlabbers
Laag vlonder als openbare verblijfsplek
Markering van de pijp met waaierpatroon keitjes
Optioneel: laaggelegen publiek vlonder aan het water, gekoppeld aan historisch trapje
L E G E N DA
Gevelstrook
Extra bomen
Brede lage kade als verblijfsplek
Vrij zicht op de monumentale gevels Plankaart (niet op schaal)
Nieuwe bomenrij in de 'functiestrip'
De Nieuwestad Vernieuwt - Voorlopig Ontwerp - 43
groene verbinding tussen Westerplantage en Nieuwestad d.m.v. bomen en grote plantvakken
2.2.7 Nieuwestad - westzijde RUIMTELIJKE STRUCTUUR De herinrichting van de Nieuwestad-west richting de Westerplantage/Prinsentuin legt de nadruk op vergroening en verblijfskwaliteit. De auto wordt niet meer toegestaan langs de 'lus' op het westelijk deel van de Nieuwestad en kan alleen nog maar van Groot Schavernek naar Klein Schavernek. Parkeervakken verdwijnen. Hierdoor is ruimte voor de toevoeging van bomen, plantvakken en zitplekken en ontstaat een geleidelijke overgang tussen de historische binnenstad en de Westerplantage. Materialisatie De klinkermix is gelijk aan de rest van de Nieuwestad. Op de Duco Martenapijp én op de Westerpijp komt een vlak van grijze natuursteen keitjes in waaierpatroon, welke de gracht markeert. Met deze laatste ingreep zijn hiermee álle pijpen in de binnenstad op een gelijke wijze behandeld, wat bijdraagt aan herkenning van de historische pijpen en een eenduidig straatbeeld. Om de snelheid van fietsers die fietsen tussen Westerplantage en Nieuwestad extra af te remmen, wordt het maaiveld op de pijp iets 'bol' gelegd. Dit zorgt voor een verkeersremmende werking en sluit mooi aan bij de overige bolstaande pijpen. De doorgaande lijn van de gracht wordt zo beter herkenbaar door de binnenstad. De natuursteen banden geven - net als in de huidige situatie - vanaf één zijde het onderscheid aan tussen de rijloper en de voetgangerszone langs de gevels.
Aan de grachtzijde is een subtiele markering door smalle lijnen met goten. De Torenstraat, Groot Schavernek en Klein Schavernek krijgen allemaal op gelijke wijze een beëindiging van de straat óp de Nieuwestad, door het 'omzetten' van de natuursteen band middels een lichte drempel. Dit drempeltje markeert de entree op de Nieuwestad en werkt tevens verkeersremmend. De banden in de straten liggen vlak in het maaiveld, waardoor een soepele overgang ontstaat tussen de verschillende gebruikszones en er geen obstakels zijn voor minder validen. 44 - BoschSlabbers
Ook hier geldt: klinkerverharding in keperverband en een 'gevelstrook' uitgevoerd in halfsteensverband. Groen & Verbinding met de Westerplantage De groene verbinding tussen de Westerplantage en de Nieuwestad wordt gecreëerd door de toevoeging van zes extra (meerstammige) bomen en een aantal forse plantvakken. Ter plaatse van het Stadhuis wordt de Stadhuistuin doorgetrokken tot óp de Nieuwestad middels een groot plantvak. De verblijfskwaliteit van het meest westelijke stukje Nieuwestad tussen Torenstraat en Westerplantage wordt versterkt door het creëren van een zone met groenvakken, bomen en terrassen. Langs de gevel van het Stadhuis op de hoek van de Torenstraat is het voorstel om gevelklimmers toe te passen, die de architectuur verzachten en bijdragen aan een aangename, groene sfeer. Ook worden twee guirlandes voorgesteld: één op het begin van de Torenstraat en één ter plaatse van de westelijke entree van de Nieuwestad vanaf de Westerplantage. Uitwerking hiervan volgt in de vervolgfase, in afstemming met pandeigenaren. Verblijfskwaliteit aan de Gracht Aan de noordelijke grachtzijde worden twee zitplekken met bankjes geïntegreerd in het groen, waardoor een intieme verblijfsplek ontstaat waar bezoekers kunnen ontspannen met uitzicht op het water. De combinatie van groen en zitelementen maakt de kade tot een aangename plek voor ontmoeting en rust.
Meubilair en verlichting De verlichting aan de noord- en zuidzijde van de gracht staat conform de huidige verlichting aan de gevel. Op het meest westelijke stukje komt de verlichting boven de rijloper aan kabels te hangen (pendelverlichting). Op de zuidelijke grachtzijde komen tussen de bomen ruimte voor fietsparkeren en groene boomspiegels. De ruimere fietsparkeervoorziening zorgt ervoor dat vanaf deze zijde -het verst van de inpandige fietsenstalling - ook voldoende fietsparkeergelegenheid is.
groene guirlandes geven gemoedelijk en groen beeld markeren van de pijp d.m.v. afwijkende verharding
groene tuin Stadhuis tot óp de Nieuwestad gevelklimmers
Zitplekken tussen het groen aan het water
L E G E N DA
Ruimte voor fietsparkeren en bomen met groene boomspiegels
Plankaart 1:250
De Nieuwestad Vernieuwt - Voorlopig Ontwerp - 45
46 - BoschSlabbers
Huidige situatie
Zicht vanaf de zuidzijde van de Nieuwestad-west richting de Westerplantage
Stadhuistuin
Groen langs de gevel op de hoek van de Torenstraat
Omzetten van de natuursteen band op aanliggende straten
Speelaanleding op kademuur ter plaatse van vlonder
De Nieuwestad Vernieuwt - Voorlopig Ontwerp - 47
48 - BoschSlabbers
3. Een gelaagd ontwerp
De Nieuwestad Vernieuwt Titel - Voorlopig van het document Ontwerp - 49
3.1 Decompositie De herinrichting van de Nieuwestad en haar zijstraten is opgebouwd uit verschillende ruimtelijke lagen die samen een integraal en samenhangend ontwerp vormen. Binnen deze lagen spelen thema's als groen, klimaatadaptatie, verblijfskwaliteit, mobiliteit en materialisatie een essentiële rol.
Het ontwerp voor de herinrichting van de Nieuwestad is opgebouwd uit verschillende lagen. Deze gelaagde aanpak zorgt ervoor dat alle aspecten van de stedelijke omgeving – van infrastructuur en mobiliteit tot groenvoorzieningen en verblijfskwaliteit – op een integrale wijze worden meegenomen. Door de decompositie van de plankaart wordt inzichtelijk hoe de verschillende ontwerpprincipes en functionele elementen, zoals beplanting, routing, bestrating, waterafvoer, verlichting en straatmeubilair, op elkaar inspelen en bijdragen aan een harmonieuze en goed doordachte inrichting van het gebied. In dit hoofdstuk wordt per paragraaf het ontwerp uiteengelegd in een thematische beschrijving en themakaart. De themalagen zijn als volgt: 1. Groenstructuur 2. Biodiversiteit 3. Klimaat 4. Verkeer 5. Verblijf & wandelen 6. Programma 7. Zichten & monumenten 8. Materialisatie 9. Meubilair
50 - BoschSlabbers
1. vergroenen
2. biodiversiteit
6. programma
3. klimaat
7. zichten/ monumenten
4. verkeer
8. materialisatie
5. verblijf/ wandelen
9. meubilair
De Nieuwestad Vernieuwt - Voorlopig Ontwerp - 51
3.2 Vergroenen V E R G R O E N I N G I N H E T H I S TO R I S C H E C E N T R U M VA N L E E U WA R D E N Naast 'verbinden' en 'verwaarden' is 'vergroenen' een belangrijke opgave voor de Nieuwestad. De Nieuwestad is van oorsprong een handelskade en onderdeel van het dichtbebouwde, historisch meer stenige centrum. Ook is het een beschermd stadsgezicht. Vergroening op deze plek vraagt om zorgvuldige keuzes die passen binnen de historische context, waarbij ruimtelijke kwaliteit, cultuurhistorie en gebruikswaarde in balans blijven. Om dit te realiseren, worden vijf strategische tools toegepast: 1. Groen in de derde dimensie Vanwege de grote ruimtelijke claim en daardoor beperkte ruimte op maaiveldniveau ligt de nadruk op vergroening in de verticale en bovenliggende lagen; de derde dimensie. Dit betekent een focus op extra bomen voor bladerdak, gevelgroen, guirlandes (groene slingers boven de straten in afstemming met pandeigenaren) en vergroening in de gracht. 2. Uitbreiding en diversificatie van het bomenbestand Bomen spelen een cruciale rol in het verbeteren van het klimaat, het verhogen van de biodiversiteit en het versterken van de historische beleving. Het aantal bomen in de Nieuwestad stijgt flink, van 87 naar ongeveer 135-145. Ook in de binnenstad dragen bomen en planten bij aan de biodiversiteit.
En aan het voorkomen van hittestress door het geven van schaduw op hete dagen. Om te zorgen dat de beplanting zowel klimaatrobuust, plaagresistent als biodivers is, werken we met de volgende regels: • Minstens 70% van de beplanting bestaat uit inheemse soorten, wat bijdraagt aan de biodiversiteit en ecologische waarde van de binnenstad. • Er wordt een mix toegepast van diverse boomsoorten, waardoor de beplanting plaagresistenter en klimaatrobuuster is. • We werken met zowel bomen van de eerste als
52 - BoschSlabbers
WAT K U N T U Z E L F B I J D R AG E N ? de tweede orde en zowel enkel- als meerstammigen, waardoor er een gelaagd beeld ontstaat met menselijke schaal, dat bijdraagt aan de gemoedelijkheid. 3. Strategische robuuste groenvakken Op de ‘koppen’ van de Nieuwestad worden robuuste groenvakken aangelegd: zowel bij de Waag als aan de westzijde van de Nieuwestad (richting Westerplantage) komen grote groenvakken in het maaiveld met beplanting en bomen. Op de lage kades worden clusters van bomen in een groene voet geplaatst. Aandachtspunt bij bestaande bomen is het behoud van het worteldek, hierbij zijn met name lage bodembedekkers mogelijk. Nadere detaillering volgt in het DO. 4. Behoud en versterking van ondergrondse boomvoorzieningen Om gezonde bomen te krijgen is ondergronds veel ruimte nodig. Bij de vergroening van de Nieuwestad wordt rekening gehouden met bestaande ondergrondse boomvoorzieningen en krijgen nieuwe bomen ook ondergronds de ruimte. Door zorgvuldig ontwerp en boomkeuze wordt gegarandeerd dat wortelgroei en infrastructuur in harmonie samengaan, zonder schade of beperkingen voor ondergrondse installaties. 5. Ondernemers en inwoners helpen mee! Door ruimte te bieden in de 'gevelstrook' aan geveltuintjes, groene gevelklimmers en plantpotten kunnen inwoners en ondernemers actief bijdragen aan het vergroenen van de Nieuwestad en aangrenzende straten.
Hiertoe kan de gemeente plantgoed en de aanleg van kleine geveltuintjes aanbieden. Met deze strategieën wordt vergroening niet alleen esthetisch en functioneel versterkt, maar wordt ook de historische identiteit van de Nieuwestad gerespecteerd en toekomstbestendig gemaakt.
•
•
Meer geveltuintjes s.v.p. Geveltuintjes in de 'gevelstrook' dragen sterk bij aan de groene en bloemrijke uitstraling van de straten! U kunt zelf bijdragen door de aanleg van kleine geveltuintjes. Zaai bijvoorbeeld Stokrozen of Akelei langs de rand van de gevel of naast de regenpijp, of plant een klimroos of blauwe regen langs een draad. Maak eventueel gebruik van gemeentelijke hulp middels vergroenings-budget voor plantmateriaal, doe dit eventueel in samenwerking met de lokale vergroeningsclubs. Bloempotten Ook door het neerzetten van bloempotten of kleine boompjes in grote potten langs de gevel helpt u de vergroening.
Groen Waagplein
Highlights van het ontwerp • Een 50-60tal extra bomen! • Nadruk op groen in 3e dimensie (bladerdak, langs geveldraden, in gracht) • Nieuwe bomen krijgen goede ondergrondse voorzieningen en kunnen minimaal 40 jaar vooruit! • Mix van boomsoorten en type: klimaatbestendig en diverser beeld door meerstammigen, 1e en 2e orde • 60m drijvend groen in de gracht • Robuuste groenvakken bij de 'koppen' bij de Waag en Nieuwestad-west richting Westerplantage. • >70% inheemse soortenmix die bijdragen aan de biodiversiteit, zowel voor bomen als beplanting
Gevelgroen
Groen in de gracht
L E G E N DA bestaande boom verplaatste boom (indicatief) nieuwe boom nieuwe boom - meerstammig guirlandes groenvakken drijvende planten
De Nieuwestad Vernieuwt - Voorlopig Ontwerp - 53
BOMENPLAN Bomen worden strategisch gepositioneerd om schaduw te bieden, regenwater te verwerken en om karakteristieke zichtlijnen naar monumentale gebouwen te behouden. Er wordt gewerkt met een combinatie van meerstammige bomen en solitaire bomen, zorgvuldig afgestemd op de ruimtelijke context en de schaal van de straat. Concept: Groene koppen als entree en informele boomstructuur in het middendeel De uiteinden van de Nieuwestad krijgen een duidelijke stevigere groene uitstraling. Deze ‘groene koppen’ versterken de verbinding met de Westerplantage/Prinsentuin en zorgen voor een uitnodigende 'entree' tot de Nieuwestad: Je komt binnen ónder het bladerdak. Het centrale deel van de Nieuwestad krijgt een lossere, minder statige structuur. Aan de noord- en zuidkant komen 'losse' bomenrijen van verschillende soorten die de gevellijn volgen. In de tussenzone langs de gracht komen speels verspreide boomgroepen van verschillende (meerstammige) soorten, waardoor een informele, gemoedelijke sfeer ontstaat. Nieuwe versus bestaande bomen De bestaande bomen aan de Nieuwestad zijn middels een Bomen Effect Analyse (BEA) onderzocht. Op basis hiervan is zorgvuldig afgewogen welke bestaande bomen behouden, vervangen of verplaatst kunnen worden. Een flink deel van de oudere bomen is aan verbetering of vervanging toe, doordat deze bomen ondergronds nooit goede voorzieningen hebben gekregen.