Bestemmingsplan Leeuwarden Buitengebied - Dekemawei 15 Baard_onbp

Jaag- en kerkepaden De Swette en de Boalserter Feart zijn voorzien van een pad op de noordelijke oevers. Op deze trekweg liepen in het verleden de paarden, die de trekschuiten voorttrokken. Daarom was de noordelijke oever van deze vaart destijds onbeplant. De trekwegen zijn tegenwoordig een fraaie route door het landschap en langs het water. De kerkepaden zijn ontstaan omdat men flinke afstanden moest overbruggen om bij een kerk te komen. Rechtstreekse wegen bestonden niet, dus ging men binnendoor: over weilanden, langs slootjes, over bruggetjes. Hierbij liep men noodgedwongen over particuliere grond. Zo is een netwerk van kerkepaden ontstaan. Met de ruilverkaveling in de periode rond 1970 verdwenen veel kerkenpaden. Een aantal paden zijn of worden weer hersteld, zoals tussen Beers en Jorwert.

Hilaard

Jellum Bears

De boerderijen zijn door hun solitaire ligging en de hoge nok (kop-halsWeidum

Jorwert

m

rompboerderij en stelpboerderij) beeldbepalend in het buitengebied en hebben een sterke invloed op de beleving van het landschap. De erven

aard

wert

Bebouwing

Leons

hebben van oudsher een herkenbare opbouw met een voorerf waar de sieren/of nutstuinen liggen. De kop-hals-rompboerderijen van voor 1850 zijn als Mantgum

Wiuwert

Easterwierrum

Rijksmonumenten benoemd. De boerderijen en burgerwoningen hebben over het algemeen een traditionele architectuur uit de 19e en 20e eeuw.

Windwatermolens Door de zeespiegelrijzing voldeed in de Nederlandse kustgebieden de natuurlijke uitwatering via sluisjes niet langer. Bij eb liep het water niet meer voldoende

Boazum

weg. In de loop van de 15e eeuw werd daarom de windwatermolen ontwikkeld. Deze kon het water mechanisch uitslaan. Die molentechniek verspreidde zich naar het noorden. Volgens de archieven is de eerste watermolen van Fryslân in de 16e eeuw bij Lytsewierrum gebouwd 13

3 . 0 W AT I S E R ? >1970

<1970

I Bakens

BESCHERMDE DORPSGEZICHTEN EN DORPSSILHOUETTEN

II Zones

Religieuze bakens (<1900)

Stads- en dorpsrandzone (>1970)

Kerken

Bedrijventerreinen, nieuwbouwwijken

Compact: herkenbaar silhouet

Dorpsrandzone: niet meer één silhouet

Littenseradiel kent zes van rijkswege beschermde dorpsgezichten: Easterein, Húns, Lytsewierrum,

Ambachtelijke bakens (1950-1970)

Mantgum, Rien en Weidum. Als het gaat om

Molens, fabrieken, watertorens

Geen direct locatiebelang aan het water, maar bereikbaarheid via de weg is vaak bepalend voor de locatie van de

beleving van het landschap is de dorpsrand wel

uitbreidingen in deze periode.

degelijk onderdeel van het buitengebied. Ingrepen

Locatiegericht aan het water en vormt

De woonkernen zijn met groen omringd,

ín het beschermde dorpsgezicht moeten volgens

de eerste coöperatieve uitbreidingsschil

terwijl de bedrijventerreinen vaak open

dichtbij de dorpskern

en bloot in het landschap liggen.

de welstandscriteria zorgvuldig worden afgewogen.

Cultureel/erfgoed

Dat geldt ook voor de ingrepen in de nabijheid van

Identiteit

Anonimiteit

het beschermd dorpsgezicht. In beide gevallen leidt iedere ingreep – zowel ín als in de nabijheid van het dorp – tot een verandering in het dorpssilhouet. Een goede balans in het ensemble van groen, water en woningen vergroten de belevingswaarde en

Wjelsryp

(recreatieve) aantrekkingskracht van het dorp en de

Baaium

omgeving.

Húns

Daarnaast bepaalt het dorpssilhouet ook het ruimtelijk beeld van het landelijke en open gebied.

Leo

Winsum

De karakteristiek van het gebied wordt gekenmerkt Spannum

door het zicht over open velden met vaak een kerk

Baard

als oriëntatiepunt, omzoomd door de gebiedseigen Easterlittens

groenstructuur. Deze dorpssilhouetten zijn onderdeel van het cultureel erfgoed van Fryslân. Iens Kûbaard

Hinnaard Waaksens

Britswert

Wommels Itens Rien

Easterein

Lytsewierrum Hidaard Reahus

Easterein

14

Húns

Lytsewierrum

BESCHERMDE DORPSGEZICHTEN EN DORPSSILHOUETTEN

TYPOLOGIE VAN DE 29 DORPEN Littenseradiel kent 29 dorpen, te verdelen in drie verschillende dorpstypen: terpdorpen, vaartdorpen en een lintdorp.

Terpdorpen

aan weerszijden van de weg ruime door-

De kleinste terpdorpen bestaan uit een

zichten naar het landschap. Het behoud

terp met een kerk, toren of klokkenstoel,

van deze doorzichten is van belang voor

omringd door verspreid liggende boer-

de ruimtelijke kwaliteit en de beleving

derijen. Grotere terpdorpen hebben een

van het buitengebied. Het bijzondere aan

duidelijke komontwikkeling met de kerk

Jellum is de ligging in het landschap.

op een centrale positie. Na de bedijking

De doorgaande weg (Hegedyk) grenst

heeft de bewoning zich buiten de terp

enerzijds aan de voormalige Middelzee

uitgebreid, vaak naar een nabijgelegen

en anderzijds aan de kwelderwal.

waterloop, dijk of doorgaande weg. Ieder

dorpsstraat

terpdorp heeft hierdoor een individuele

weg/pad

verschijningsvorm. Veel terpdorpen kennen nog open dorpsweides en veldjes. Deze zijn vaak in gebruik als weidegrond, sportveld (kaatsveld), of ijsbaan.

doorzichten bebouwing

De bebouwing bevindt zich vaak rondom die veldjes, waardoor een omsloten dorpsruimte ontstaat of juist met zicht op Hilaard Jellum Bears

ons Jorwert

Weidum Mantgum

het landschap. Het groene silhouet, de doorkijkjes naar het landschap, de open veldjes, de dorpsweides en het reliëf

Vaartdorpen

geven de terpdorpen hun kenmerkende

In deze dorpen vormt de vaart van

groene en open structuur. De kerktorens

oorsprong de aanleiding voor dorpsont-

steken boven het groen uit en maken het

wikkeling. Vaak is de bebouwing naar

dorpssilhouet herkenbaar.

het water gericht, met openbare kades en oevers. De woningen vormen een lint langs de (vaar)wegen met een regel-

dorpsstraat

matig bebouwingspatroon. Komvorming komt vrijwel alleen voor bij een kruispunt

groene, open ruimte

vaart Wiuwert

van wegen of vaarwegen.

Easterwierrum vaart

dorpskern dorpsstraat

dorpskern terpdorp

Boazum

vaartdorp lintdorp

groene ruimten

Lintdorpen

dorpsstraat

Jellum is in deze gemeente het enige

beschermd

lintdorp. Het wordt gekenmerkt door een

dorpsgezicht

lint van boerderijen en individuele burgerwoningen, verspreid gelegen langs de doorgaande weg. Regelmatig zijn er

Mantgum

Rien

Jellum

15

3 . 0 W AT I S E R ?

1. NOORDELIJKE KWELDERWALLEN EN KWELDERVLAKTE OUDE KLEILANDSCHAP Aan de westzijde van het Middelzeegebied ligt Westergo. Het noordelijk deel van dit gebied wordt gekenmerkt door een stelsel van rugvormige kwelderwallen met daartussen langwerpige laaggelegen kweldervlaktes. Blokvormige verkavelingen en min of meer rechte wegen vormen de structuur. Ook de dorpsplattegronden zijn hierop geënt.

2. KLEITERPENLANDSCHAP OUDE KLEILANDSCHAP

Wjelsryp

Baaium Húns Leons Winsum

Baard

Spannum Easterlittens

Iens Kûbaard

In het zuidelijke deel van Westergo ligt een uitgestrekt kleiterpengebied waar vele voormalige kreken, vaarten en verspreid liggende terpdorpen het karakter

Hinnaard Waaksens

Wommels

Wi

van het landschap bepalen. Toen de Middelzee achter de dijken bedwon-

Britswert

Itens Rien

Easterein

gen was, is meer verspreide bewoning van losse boerderijen tot ontwikkeling gekomen. In dit kleiterpenlandschap komen onregelmatige blokvormige en mozaïekachtige verkavelingen voor met plaatselijk straalvormige verkavelingen rond terpen. De wegen zijn hier veelal kronkelig. 16

Lytsewierrum Hidaard Reahus

LANDSCHAPPEN

LANDSCHAPPEN Het landschap van Littenseradiel kent verschillende landschapstypen. Ieder landschapstype kent een eigen ontstaansgeschiedenis waardoor de uiterlijke kenmerken uniek en divers zijn.

3. KWELDERWAL LANGS VOORMALIGE MIDDELZEE OUDE KLEILANDSCHAP Deze kwelderwal begrenst de voormalige Middelzee. Het ritme van dorpen als afzonderlijke eenheden met daartussen de openheid maakt deze kwelderwal herkenbaar. Uniek is de ligging: enerzijds naast het open landschap van de voormalige Middelzee en anderzijds grenzend aan het kleiterpengebied.

Hilaard

Jellum Bears

Jorwert

4. OUDE ZEEPOLDERS JONGE KLEILANDSCHAP

Weidum

Mantgum

Easterwierrum

iuwert

De oude zeepolders (voormalige Middelzee) onderscheidt zich van het aangrenzende terpengebied door de relatief lage ligging, de zeer schaarse bebouwing, een overwegend regelmatige blokverkaveling en een grootschalige

Boazum

openheid waarin slechts ondergeschikte verdichting van het landschap aanwezig is.

17

4 . 0 W AT S P E E LT E R ?

4.0 WAT SPEELT ER? Het buitengebied is een overwegend agrarisch gebied waar verspreid liggende dorpen en erven in een open landschap het ruimtelijk beeld vormen. In het buitengebied van Littenseradiel is de landbouwontwikkeling van grote invloed op de beleving van het landschap. De laatste jaren is er in de ontwikkeling van de landbouwsector een driedeling te zien; a) een deel van de agrariërs richt zich op de productietak om tot een goed bedrijfsvoering te komen, b) agrariërs die verbreden met nevenfuncties en c) een aantal agrariërs beëindigt het bedrijf. Deze driedeling is van invloed op de ontwikkeling van het landschap. Volgens de begrenzing van het buitengebied vallen de dorpen hierbuiten. Maar als het gaat om beleving van het landschap hebben de dorpen daar wel degelijk een aandeel in. Het beeldkwaliteitsplan beperkt zich daarbij tot de dorpsranden, die de overgang van dorp en landschap vormen.

SCHAALVERGROTING IN DE LANDBOUW Grondgebonden veehouderij, en dan met

Landschappelijke inpassing

name de melkveehouderij, is het meest

bouwpercelen

voorkomende type agrarische bedrijfstype

De gebouwen in het buitengebied be-

in de gemeente. Schaalvergroting

palen in belangrijke mate de uitstraling

is in deze sector een onmiskenbare

in het landschap. Het landschap is hier

trend. Het vrijgeven van de melkquota

relatief open en de agrarische erven lig-

in 2014 werkt deze trend verder in

gen als ‘eilandjes’ in de ruimte, vaak om-

de hand. Wel bestaat er een zeker

zoomd door erfbeplanting. Het maximaal

spanningsveld tussen schaalvergroting

uitbreiden van de agrarische bebouwing

en de landschappelijke kwaliteiten in het

leidt er vaak toe dat er onvoldoende

gebied. Om bedrijven ook in de toekomst

plaats is voor passende erfbeplanting.

goed te laten functioneren, worden

De erfbeplanting is juist waardevol

alle bedrijven binnen de provinciale en

vanwege het grote aandeel dat zij heb-

gemeentelijke kaders ruimte geboden

ben bij het vormen van de silhouetten

voor deze schaalvergroting. Om

in het landschap. De boerderijen staan

rekening te kunnen houden met de

als ‘kathedralen’ in het landschap, deels

specifieke ruimtelijke situatie, is de vorm

omzoomd door opgaande en streek-

en de omvang van het bouwperceel

eigen beplanting.

afgestemd op de huidige bebouwing en de landschappelijke context. In een agrarische gebiedsbestemming worden bouwvlakken opgenomen met een omvang van maximaal 1,5 ha, tenzij bestaande bedrijven al groter zijn dan deze omvang. De vraag naar vestigingsruimte voor nieuwe agrarische bedrijven zal naar verwachting beperkt zijn. Uitgangspunt is om, vanwege de impact op het open landschap, terughoudend om te gaan met nieuwe agrarische bouwblokken. In eerste instantie moet bij een aanvraag voor vestiging gezocht worden naar mogelijkheden op eerder vrijgekomen agrarische bouwpercelen. 18

RUIMTELIJKE KWALITEIT EN DUURZA A MHEID

Vergroten van (historische) agrarische erven Bij bestaande waardevolle ensembles van karakteristieke bebouwing en meer recente erven is het vanuit ruimtelijk oogpunt wenselijk dat een bestaande stal niet keer op keer wordt uitgebouwd. De ruimtelijke kwaliteit van het landschap en de waardevolle rangorde van (historische) bebouwing op het erf kan door het op maat vastleggen van het bouwperceel, de bouwmogelijkheden en de bouwrichting worden beschermd.

VERBREDING VAN DE LANDBOUW Naast schaalvergroting speelt ook verbreding van de landbouw een rol in dit gebied. Voorzieningen zoals “klein kamperen” of kamperen bij de boer zijn vaak enkele maanden beschikbaar, maar hebben een relatief grote impact op de beleving van het landschap. Sanitaire

Hiertegenover staat echter een toenemende vlucht naar het platteland. Men is niet langer afhankelijk van de nabijheid van werk, winkels, vrienden en vervoer die men in de stad heeft. Functieverandering leidt in sommige gevallen tot niet passende villa’s of nieuwe nietagrarische bedrijven zoals bijvoorbeeld een autohandel.

voorzieningen en overnachtingeenheden (bijvoorbeeld trekkershutten) dienen bij bij voorkeur in de nabijheid van de woonfunctie te worden gebouwd. Zo wordt voorkomen dat ze op zichzelf komen te staan en kunnen ze ingepast in de rangorde van bebouwing. Tevens speelt kleur in het landschap een rol. De vaak witte caravans springen in het open landschap al op ruime afstand

Opslag bij agrarische erven

in het oog. Een goede landschappelijke

Silo’s zijn onderdeel van een moderne

inpassing, die óók buiten het seizoen

bedrijfsvoering. In de gemeente komen

een natuurlijke aanblik geeft is

nog relatief weinig voer- en mestsilo’s

essentieel.

worden in sommige gevallen buiten het

DORPSRANDEN EN BEDRIJVENTERREINEN

erf geplaatst. Vanwege de ontsluiting

Op de overgang van de bebouwde om-

liggen de sleufsilo’s of mestplaten in

geving en het omliggende landschap lig-

de nabijheid van de openbare weg.

gen de dorpsranden, welke beeldbepa-

Het levert een rommelig beeld op, ten

lend zijn voor het landschap. Zij vormen

koste van de heldere opbouw van het

de rand en de entree van het landschap

landschap.

en het dorp. Een welkome entree en een

voor. De sleufsilo’s en mestplaten

goede overgang van landschap naar Verlichting en kleurgebruik bij

bebouwde omgeving draagt bij aan de

agrarische erven

waardebeleving van het gebied. Door

Een groeiende groep melkveehouders

ontwikkeling van bedrijventerreinen of

kiest ervoor haar melkvee met krachtige

FUNCTIEVERANDERING

kunstverlichting extra te belichten tijdens

Meerdere oorzaken dwingen agrariërs

seizoenen met een kortere zonlichtpe-

er steeds vaker toe, te stoppen met hun

riode. Vaak vindt deze belichting plaats

bedrijfsvoering. Negatieve toekomstper-

in combinatie met een open stal, een

spectieven op vlak van rendabiliteit van

vrij nieuw staltype met deels geopende

het bedrijf, te weinig uitbreidingsmoge-

gevels of ‘open’ nokstukken om de

lijkheden en de steeds strengere regel-

natuurlijke belichting en beluchting van

geving, zorgen ervoor dat veel agrariërs

het vee te optimaliseren. De combinatie

geen opvolger meer vinden en besluiten

van kunstmatige belichting en open

hun bedrijf stop te zetten. Gevolg is dat

gevels leidt tot onnodige lichtuitstraling.

stallen leegstaan, ten koste van kwaliteit.

Onnodige lichtuitstraling in het vrijwel

Deze ‘verrommeling’ van het landschap

onverlichte buitengebied gedurende de

leidt vaak tot een minder aangenaam

donkere seizoenen is schadelijk voor de

beeld van het landelijke gebied.

grotere nieuwbouwprojecten ontstaan nieuwe zones in de dorpsrand.

fauna en ongewenst voor de mens. 19

5 . 0 W AT I S VA N B E L A N G ?

5.0 WAT IS VAN BELANG? Op de overgang van de bebouwde omgeving en het omliggende landschap liggen de dorpsranden, welke beeldbepalend zijn voor het landschap. Zij vormen de rand en de entree van het landschap en het dorp. Een welkome entree en een goede overgang van landschap naar bebouwde omgeving draagt bij aan de waardebeleving van het gebied. Door ontwikkeling van bedrijventerreinen of grotere nieuwbouwprojecten ontstaan nieuwe zones in de dorpsrand. De zones sluiten in vele gevallen niet of nauwelijks aan bij de bestaande dorpsrand. Een zoektocht naar de juiste balans van ‘groen en rood’ is hier van belang!

WAARDEVOLLE LANDSCHAPPELIJKE STRUCTUREN

WAARDEVOLLE LANDSCHAPPELIJKE EENHEDEN

WAARDEVOLLE LANDSCHAPPELIJKE ELEMENTEN

De dijken en de verkavelingstructuur

De dorpsranden maken deel uit van de

maken in de voormalige Middelzee de

beleving van het landschap. Nieuwbouw

fasering van inpoldering herkenbaar;

of bedrijventerreinen maken deel uit van

regelmatige opstrekkende verkaveling

het dorpssilhouet. Zicht op de kerk en de

en oostwest gelegen dwarsdijken. De

kern maken de dorpsrand interessant.

kwelderwal aan de westzijde omkadert

Het ensemble van groen, water en

De historische dijken (in het bijzonder

de voormalige Middelzee, daar grensde

woningen maakt het dorp aantrekkelijk

de Slachtedyk en Hegedyk) liggen als

het water aan het land. De voormalige

om te wonen en te recreëren.

‘vrijliggende’ en doorgaande, samen-

Middelzee is een relatief jong landschap

De terpen - al dan niet afgegraven -

hangende structuur in het landschap. De

en kent daardoor vrijwel geen bebou-

hebben een unieke vorm door hun

hoge ligging zorgt voor een unieke kijk

wing en relatief weinig beplanting.

water- en groen structuur. In de

op het landschap.

De Skrok-Skrins-Lionserpolder is bijzonder

terpdorpen wordt de terpstructuur nog

Vanaf de Boalserter Feart, de Frjentsjerter

door de omvang van de ruimte: relatief

eens benadrukt door de richting en

Feart, de Boazumer Feart, de Mantgumer

groot en aaneengeschakeld. De vele

oriëntatie van de bebouwing.

Feart en De Swette is het landschap op

sloten en de kruinige greppels in het

Verspreid in het landschap liggen de

een geheel andere wijze te beleven. De

perceel leiden tot een aantrekkelijke vari-

waardevolle bouwwerken: bruggen,

waterbreedte met mogelijkheden voor de

atie in reliëf. Ook de vorm varieert; relatief

vooroorlogse gemalen, trafostations

recreatie en het profiel met de vaak ruige

kleine percelen met een vaak schuin

en woonhuizen. Een groot aantal

oevers dragen bij aan deze krachtige

uitlopende vorm. Het gebied bestaat

gemeentelijke en rijksmonumenten

structuur door de gemeente. De opvaar-

daar uit natte weiden en bolle akkers.

liggen als ‘parels’ in het landschap. De

ten verbinden de dorpen of agrarische

Hier komt nog zoutig water aan de op-

mate van detaillering, de hoogte en het

erven aan het recreatieve waternetwerk.

pervlakte, dat bijzondere planten voedt.

kleurgebruik zijn door de ‘vrije ligging’

Naast het waternetwerk is er een

Het erosiegeulensysteem is een open

sterk beeldbepalend.

netwerk van jaag- en kerkepaden, een

gebied met een uniek systeem ontstaan

verbindende structuur tussen dorpen en

door weggeslagen gronden in de peri-

Op de volgende pagina’s worden voor

buurtschappen. Het zicht op de kerk en

ode van de Middelzee. Plaatselijk komt

ieder deelgebied of landschapstype

de beleving van het water naast jaag- en

in lage gebieden zoute kwel voor. Het

worden richtlijnen gegeven. De

kerkepaden biedt een bijzondere blik op

reliëf is waardevol voor de beleving van

uitgangspunten voor het kleur-

het landschap.

dit systeem.

en materiaalgebruik en licht- en reclamegebruik zijn niet aan een deelgebied gebonden, maar gelden voor het gehele buitengebied. In aansluiting op de Welstandsnota dienen in alle landschapstypen deze algemene richtlijnen voor gebouwen en bouwwerken in het buitengebied in acht te worden genomen.

20

BALANS GROEN EN ROOD

KLEUR- EN MATERIAALGEBRUIK

-

Kies voor een vastgesteld palet aan

-

Kies voor een vastgesteld palet aan

mogelijkheden voor kleurgebruik

mogelijkheden voor

Kleur is essentieel in een open en

in het buitengebied, voor kap en

materiaalgebruik in het

agrarisch landschap, waar accenten van

gevel; overwegend gedekte tinten,

buitengebied; (bij voorkeur)

bebouwing van ver zichtbaar zijn. Voor

passend bij het traditioneel kleur

duurzame materialen zoals steen,

zowel de dorpsrand grenzend aan het

gebruik in het buitengebied (rood,

beton, hout en staal;

bruin, blauw-grijs, groen);

landschap als in het open landschap, speelt kleur een grote rol bij de identiteit

-

-

Kies voor een gevel in onopvallende

Bij gebruik van metalen platen in de gevels deze een gedekte tint geven;

van het gebied. Vanuit het verleden

gedekte tinten, aansluitend bij de

is er qua materiaal- en kleurgebruik

kleuren van het landschap: voorkom

gebieden/zones waarin extra

een evenwicht tussen het gebouw en

te lichte kleuren in de gevel; geen

aandacht is voor materiaal; bij

het landschap. Echter, in de afgelopen

kleuren zoals wit, lichtgrijs of

ontwikkeling aan de dorpsrand en

lichtblauw in de gevels;

gekoppeld aan openbaar

Kies voor een kap in traditionele,

toegankelijke (vaar)wegen en bij

gebouw meer en meer gaan opvallen en

onopvallende gedekte rode of

ontwikkelingen aan monumentale

zich gaan losmaken van haar omge-

blauwgrijze tinten; voorkom te

panden in het buitengebied;

ving. Herstel van het evenwicht tussen

contrasterend kleurgebruik in de kap;

kleur van het gebouw en landschap is

geen felle rode of wittinten of te

ritmische verdeling van licht-

lichte grijstinten;

vensters in de kap; voorkom

Geen witte windveren; kies voor

‘onrustige’ aanzichten vanuit het

gedekte tinten, passend bij kleur

landschap.

decennia is door het toepassen van gebiedsvreemde materialen en kleuren het

-

essentieel. -

-

-

Maak bewuste keuzes in

Zorg voor een rustig ogende en

gevel en kap;

LICHT- EN RECLAMEGEBRUIK

-

Kies voor een vastgesteld palet aan mogelijkheden (2 à 3 typen) voor

Licht wordt vaak geassocieerd met veilig-

verlichtingsarmaturen (2 à 3 typen)

heid. De laatste jaren wordt duisternis

in het buitengebied; gedekte tinten en onopvallende architectuur;

‘herontdekt’ als kwaliteit die, net als rust en stilte, beschermd dient te worden.

-

Maak bewuste keuzes in donkere en

Daarnaast groeit het bewustzijn dat licht

verlichte gebieden; verlichting

niet altijd en overal gewenst is. Kunstlicht

rondom de dorpen, buitengebied

in de nacht heeft een verstorende wer-

voornamelijk niet verlichten, met

king op mensen, dieren en planten. Bo-

uitzondering van plekken die van

vendien kost het veel energie. Gevolgen

wege verkeersveiligheid verlicht

van deze verstoring kunnen onder meer

moeten worden (kruisingen met provinciale wegen);

zijn: ontregeling van biologische ritmes, desoriëntatie en verandering van de

-

Voorkom onnodige ‘uitstraling’; ga

habitatkwaliteit. In Littenseradiel vormen

gericht (naar beneden gericht)

met name de lichtreclames en verlichting

aanschijnen;

in open stallen ‘s avonds een hinderlijk

-

Voorkom (te) felle lichtkleur bij reclameverlichting;

beeld in het landschap. Bewust omgaan

Voorkom (te) felle lichtkleur bij open

Een aantal bouwwerken kunnen ver-

uitstraling en de grootte van reclamebor-

stallen en/of ‘doorschijnende’

gunningvrij zijn, als ze op het bedrijfserf

den biedt perspectief voor de beleving

nokstukken.

staan en voldoen aan de eisen in het

met de kleur verlichting, de wijze van

-

van het landschap en de leefomgeving

Besluit omgevingsrecht. Zie voor de

van flora en fauna.

volledige lijst op www.omgevingsloket.nl

21

6 . 0 U I TG A N G S P U N T E N VO O R H E T L A N D S C H A P

Wjelsryp

Hilaard

Baaium

Jellum

Húns

Bears

Leons

Winsum

Jorwert

Weidum

Baard

Spannum Easterlittens

Mantgum Iens

Kûbaard

Hinnaard Waaksens

Britswert Easterwierrum

Wiuwert

Wommels Itens Easterein

Rien Lytsewierrum

Hidaard

Reahus

1. NOORDELIJKE KWELDERWALLEN EN KWELDERVLAKTE OUDE KLEILANDSCHAP

2. KLEITERPENLANDSCHAP OUDE KLEILANDSCHAP

3. KWELDERWAL LANGS VOORMALIGE MIDDELZEE OUDE KLEILANDSCHAP

4. OUDE ZEEPOLDERS JONGE KLEILANDSCHAP

22

Boazum