Beleidskader participatie Meedoen telt 2025 - digitaal
Tekst van het document
Gemeente Leeuwarden, 2025
Meedoen telt - 2025 Hernieuwde kaders voor de uitvoering van de Participatiewet
2
Inhoudsopgave
1.
Inleiding. ................................................................................... 05
1.1
De opgave..................................................................................... 06
1.2
Versterken en vernieuwen van beleid............................................ 06
Focus van het beleidskader....................................................................06 Wettelijk kader........................................................................................06
1.3
Totstandkoming. .......................................................................... 06
2.
Visie op participatie................................................................07
2.1
De maatschappelijke opgave......................................................... 10
De arbeidsmarkt verandert snel............................................................10 Steeds meer inwoners hebben extra ondersteuning nodig.................10 De wet sluit niet aan bij de werkelijkheid...............................................10
2.2
Een bredere blik op participatie..................................................... 10
2.3
Ons doel ....................................................................................... 11
Ons mensbeeld en leidende principes. .................................................10
3.
Uitvoeringskader......................................................................13
3.1
Strategische lijnen........................................................................ 14 Lijn 1 - Focus in dienstverlening. ...........................................................15 Lijn 2 - Leren en verbeteren van de dienstverlening ............................22 Lijn 3 - Meer passend werk. ...................................................................25 Lijn 4 - Zekerheid voor inwoners. ..........................................................28
3.2
Samenwerking met partners......................................................... 29
3.4
Uitvoeringsprogramma................................................................. 31
3.3
3.5
Lobby............................................................................................ 31 Overzicht...................................................................................... 32
4.
Monitoring en sturing. .......................................................... 34
5.
Financiën................................................................................... 36 Bijlagen...................................................................................... 38 Beeld van de doelgroep................................................................. 39 Literatuur. .................................................................................... 61
Van betekenis zijn, op jouw manier Meedoen in de samenleving is niet voor iedereen vanzelfsprekend. Soms lukt het niet om werk te vinden of om op een manier bij te dragen die past. Dat kan komen door persoonlijke omstandigheden, of doordat regels in de weg zitten. Als gemeente willen we er juist dan zijn, voor inwoners die het moeilijk hebben. Want iedereen verdient de kans om mee te doen, van betekenis te zijn en een toekomst op te bouwen. Met dit beleidskader kiezen we voor een aanpak die mensen centraal zet. We kijken niet alleen naar wat iemand niet kan, maar vooral naar talenten, veerkracht en mogelijkheden. We investeren extra in inwoners die dat het hardst nodig hebben: jongeren die hun plek zoeken, gezinnen die leven met onzekerheid of armoede en nieuwkomers die een nieuwe start maken in Leeuwarden. Participatie is meer dan werk alleen. Ook vrijwilligerswerk, een opleiding volgen of actief zijn in de wijk draagt bij aan meedoen. We geloven in wederkerigheid: iedereen heeft iets te bieden. Soms is werk haalbaar, soms is vrijwilligerswerk een waardevolle stap richting herstel en zelfstandigheid. Juist dat laatste - iets voor elkaar doen - is een krachtig voorbeeld van hoe we samen een samenleving bouwen waarin iedereen ertoe doet. Tegelijk staan we als samenleving voor grote uitdagingen.
Voor het behoud van leefbaarheid, sociale samenhang en voorzieningen die ook in de toekomst beschikbaar blijven, hebben we iedereen nodig. Ook mensen in de bijstand. Wegblijven is geen optie. Iedereen heeft talenten die van waarde zijn. Meedoen is niet alleen een recht, maar ook een verantwoordelijkheid. We vragen daarom om inzet van iedereen, voor elkaar, en voor onze gemeenschap. Want participatie is iets wat we samen doen. Abel Reitsma Wethouder Werk, participatie en inkomen
4
1. Inleiding
De samenleving verandert, de arbeidsmarkt is krap en het aantal inwoners dat ondersteuning nodig heeft groeit. Tegelijk is sprake van nieuwe landelijke ontwikkelingen, zoals de herziening van de Participatiewet. Dat vraagt om een aanpak die aansluit bij de realiteit van vandaag én toekomstbestendig is. Dit beleidskader geeft richting aan hoe we daarmee omgaan.
5
1.1 De opgave
Focus van het beleidskader Dit beleidskader gaat over het bevorderen van arbeidsparticipatie en meedoen in de maatschappij. Re-integratie zien we breed: het gaat niet alleen om de stap naar werk, maar ook om alles wat daaraan voorafgaat. Denk aan herstel, persoonlijke ontwikkeling en het opbouwen van een dagritme. De ondersteuning stemmen we af op de situatie en mogelijkheden van de inwoner.
De uitvoering van participatie staat onder druk. We zien in de gemeente Leeuwarden een (groeiende) groep inwoners die langere tijd afhankelijk is van ondersteuning bij het vinden van werk of meedoen in de samenleving. Tegelijkertijd is er sprake van grote tekorten op de arbeidsmarkt. Dat spanningsveld leidt tot nieuwe vraagstukken: hoe benutten we arbeidspotentieel beter? En hoe voorkomen we dat inwoners langere tijd aan de kant blijven staan?
Het kader biedt een denkraam en legt accenten. De reikwijdte van het beleidskader omvat verschillende doelgroepen die onder de Participatiewet vallen of daar nauw op aansluiten. Het gaat onder andere om bijstandsgerechtigden, inburgeraars, nietuitkeringsgerechtigden (NUG’ers) en inwoners met een arbeidsbeperking. Daarnaast richt het beleid zich op werkgevers. Zij spelen een belangrijke rol in het creëren van werkplekken en het bieden van ontwikkelkansen. Samenwerking met werkgevers en andere partners in het sociaal domein is dan ook cruciaal.
Veel inwoners hebben meerdere problemen op het gebied van gezondheid, schulden of beperkte basisvaardigheden (taal-, reken- en digitale vaardigheden). Voor hen is de stap naar werk niet vanzelfsprekend. Daartegenover staat een snel veranderende arbeidsmarkt. Hierdoor is het voor werkzoekenden soms lastig om aansluiting vinden. Tegelijk wordt arbeidsgeschiktheid niet altijd herkend of benut. Ook verandert de relatie tussen inwoner en overheid. Vertrouwen en ruimte voor maatwerk worden steeds belangrijker - zowel in beleid als in de uitvoering. Dit alles maakt het nodig om het bestaande beleid onder de loep te nemen en waar nodig bij te stellen.
Wettelijk kader De Participatiewet vormt de basis voor dit beleidskader. Deze wet heeft als doel dat mensen zoveel ze kunnen (naar vermogen) meedoen aan de samenleving, bij voorkeur via werk. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de uitvoering van deze wet en kunnen gebruikmaken van diverse instrumenten, zoals loonkostensubsidie, beschut werk en maatwerkvoorzieningen. Binnen de wettelijke kaders hebben gemeenten beleidsvrijheid om hun aanpak af te stemmen op de lokale situatie. Dat biedt ruimte voor samenwerking met werkgevers, maatschappelijke partners en inwoners en voor oplossingen die passen bij de regionale arbeidsmarkt en de behoeften van onze doelgroep.
1.2 Versterken en vernieuwen van beleid Sinds het Koersdocument Sociaal Domein uit 2018 ligt de nadruk op het zo snel mogelijk toeleiden naar werk. Met de boodschap “U komt voor een uitkering? Wij hebben werk voor u!” richt het beleid zich in de eerste plaats op uitstroom, en daarmee op inwoners die relatief dicht bij de arbeidsmarkt staan. Tegelijk wordt gestuurd op een strenge toegang tot de bijstand en preventieve inzet.
In dit beleidskader houden we rekening met de voorgenomen aanpassingen van de Participatiewet, het wetsvoorstel Participatiewet in balans. Deze hervorming zet in op meer vertrouwen, eenvoud en maatwerk. De uitwerking en mogelijke gevolgen daarvan worden waar relevant in de volgende hoofdstukken betrokken. Deze verandering is in de gemeente Leeuwarden al enkele jaren geleden in gang gezet. Werken vanuit vertrouwen, de menselijke maat en maatwerk zijn voor ons ook op dit moment al kernwaarden bij de uitvoering van de Participatiewet.
Deze uitgangspunten blijven relevant, maar vragen gezien de geschetste ontwikkelingen om verbreding en vernieuwing. Steeds meer inwoners hebben langdurige en integrale ondersteuning nodig, terwijl de arbeidsmarkt om andere (en soms nieuwe) vaardigheden en flexibiliteit vraagt. Dat betekent dat we moeten blijven leren van de praktijk en ruimte moeten (blijven) maken voor maatwerk. Met dit beleidskader zetten we een volgende stap. We bouwen verder op de uitgangspunten van het vorige beleid, maar werken naar een kader dat beter aansluit bij de veranderende context. Dit beleidskader vervangt het participatiehoofdstuk uit het Koersdocument Sociaal Domein 2018 (vastgesteld op 18 juli 2018). Door werk en participatie in een zelfstandige nota uit te werken, ontstaat een herkenbare beleidscyclus waarin praktijkervaringen, signalen en resultaten sturend zijn voor doorontwikkeling.
1.3 Totstandkoming Voor het opstellen van dit beleidskader zijn signalen en ervaringen uit de praktijk meegenomen. Denk aan inzichten van raadsleden (en -fracties), werkcoaches, ervaringsdeskundigen en feedback van inwoners (waaronder jongeren en statushouders). Deze input vormt een bouwsteen voor dit beleidskader en wordt ook in de toekomst gebruikt om de uitvoering te blijven verbeteren. 6
2. Visie op participatie
Iedereen doet ertoe. Meedoen in de samenleving is belangrijk, of dat nu via betaald werk is of op een andere manier. Werk biedt structuur, sociale contacten en waardering. Het helpt om financieel zelfstandig te zijn, draagt bij aan gezondheid en versterkt het zelfvertrouwen. Maar niet iedereen kan altijd aan het werk of terug naar school. Soms tijdelijk, soms langdurig of helemaal niet. Ook dan willen we dat inwoners naar hun beste kunnen mee kunnen doen. Participatie gaat over bijdragen, ontwikkelen, ontmoeten én over perspectief.
7
(Inzicht in de ontwikkeling)
Beeld van de doelgroep Tot en met 2023 daalde het aantal uitkeringen in Leeuwarden. De laatste 2 jaar zien we een lichte stijging. De stijging komt bij alle leeftijdscategorieën voor, behalve in de categorie ‘40 tot 55 jaar’. Daar is een daling te zien. De gemiddelde leeftijd blijft rond de 44 jaar. De gemiddelde tijd die personen in een uitkering zitten is na een groei van gemiddeld 5 naar 6 jaren de laatste paar jaar stabiel.
De doelgroep in de gemeente Leeuwarden bestaat uit inwoners die door verschillende omstandigheden niet zelf in hun levensonderhoud kunnen voorzien. Deze groep omvat mensen van verschillende leeftijden en achtergronden. Het gaat om circa 5.400 uitkeringen of 6.300 personen. Het is geen statische groep; er stromen continu inwoners ‘in’ en ‘uit’. Gemiddeld gaat het om een verversing van circa 1.200-1.400 uitkeringen per jaar. Voor een gedetailleerd inzicht in de doelgroep is de bijlage ‘Beeld van de doelgroep’ opgenomen.
Aantal uitkeringen per jaar 6.500
6.110 5.900
6.000
5.884 5.486
5.500
5.326
5.402
5.511
5.000 4.500 4.000 3.500 3.000 2.500 2.000 1.500 1.000 500 0 2019
2020
2021
2022
2023
8
2024
2025
De leeftijdscategorieën ‘tot 27 jaar’ en ‘55+’ toont een lichte stijging, terwijl het totale volume is afgenomen. Daarnaast valt op dat de groep ‘40 en 55 jaar oud’ sneller krimpt dan gemiddeld. Hierdoor zal de groep ‘55+’ in de komende jaren mogelijk minder groeien dan dat er door de vergrijzende samenleving mag worden verwacht.
Personen met bijstandsuitkeringen - Leeuwarden, per 1.000 inwoners 100 90 82
80 74 70
77
74
69
71
69
63
60
60
60
Leeftijdsverdeling
50 40
tot 27 jaar
27 tot 40 jaar
40 tot 55 jaar
27 tot 40 jaar
30
100%
20 10
25,4%
0 2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
2022
2023
2024
29,5%
80%
CBS - Re-integratie | 2015 - 2024
We zijn een gemeente met een groeiend aantal inwoners. Het aantal personen met een uitkering per 1.000 inwoners daalde de afgelopen jaren.
60%
33,3%
28,5%
Aantal uitkeringen per leeftijdsgroep tot 27 jaar
27 tot 40 jaar
40 tot 55 jaar
55 jaar en ouder
40% 2.000
28,3%
26,6%
13%
15,4%
2019
2025
1.500
20% 1.000
500
0% 0 2019
2020
2021
2022
2023
2024
2025
9
In april 2025 werd de Participatiewet in balans aangenomen door de Tweede Kamer. Deze wet erkent deze realiteit en maakt ruimte voor een bredere benadering. Naast re-integratie naar betaald werk wordt maatschappelijke participatie nadrukkelijker een doel. Dit betekent dat meedoen in de samenleving - via vrijwilligerswerk, dagbesteding of andere vormen van betekenisvolle activiteiten - ook als waardevol resultaat wordt gezien. Daarmee moet de wet beter aansluiten bij inwoners voor wie betaald werk (nog) niet haalbaar is, maar die wél willen bijdragen en zich willen ontwikkelen binnen hun mogelijkheden.
2.1 De maatschappelijke opgave De afgelopen jaren is het aantal inwoners van onze gemeente toegenomen, de arbeidsmarkt veranderd én had onze inzet effect. Het aantal mensen met werk nam toe en het aantal bijstandsuitkeringen daalde. Toch zien we dat deze trend de afgelopen twee jaar stabiliseert. De instroom groeit weer licht en de uitstroom daalt. Dit gebeurt terwijl de arbeidsmarkt relatief krap is, in veel sectoren is er een tekort aan personeel. De ontwikkeling is sterk afhankelijk van de economische conjunctuur. Bij economische groei ontstaan er kansen op de arbeidsmarkt, maar bij krimp vallen juist kwetsbare groepen als eerste buiten de boot.
2.2 Een bredere blik op participatie De samenleving én wetgeving verandert. Dat vraagt om een geactualiseerde visie. We blijven geloven in de kracht van werk, maar we beseffen dat een te nauwe focus op werk niet meer past. Het doel is breder: inwoners moeten de kans krijgen om zich te ontwikkelen, bij te dragen en mee te doen. Op een manier die past bij hun situatie.
De arbeidsmarkt verandert snel De Friese arbeidsmarkt verandert blijvend. De komende jaren gaan veel 65-plussers met pensioen, terwijl het aantal jongeren dat beschikbaar komt voor werk afneemt. Ook de technische ontwikkelingen gaan snel: digitalisering, automatisering en kunstmatige intelligentie veranderen de inhoud van werk en stellen andere eisen aan vaardigheden. Dat vraagt om een wendbare beroepsbevolking. Tegelijk is een groot deel van onze inwoners praktisch opgeleid. Dit is een groep die zich tijdens het werkzame leven vaak minder (formeel) bijschoolt dan theoretisch opgeleide mensen. Dat maakt onze regio kwetsbaar.
We doen vier constateringen: 1. De groep met een korte afstand tot de arbeidsmarkt is kleiner geworden; wie nog instroomt of langdurig bijstand ontvangt, heeft vaker ondersteuning nodig.
2. Niet iedereen zal aan het werk komen. Voor deze groep is maatschappelijke participatie (en bestaanszekerheid) het belangrijkste doel.
3. In de uitvoering gebruiken we de nieuwe kernwaarden (vertrouwen, eenvoud en maatwerk); het beleidskader moet bijgewerkt worden om beleid en praktijk weer op één lijn te brengen.
Steeds meer inwoners hebben extra ondersteuning nodig De groep inwoners die ondersteuning nodig heeft van de gemeente is veranderd. Inwoners met een korte afstand tot de arbeidsmarkt vinden relatief snel hun weg. Maar de doelgroep met een grotere afstand tot de arbeidsmarkt is toegenomen. We zien steeds vaker meerdere problemen. Bijvoorbeeld mentale klachten, beperkte basisvaardigheden, schulden of gezondheidsproblemen. Deze problemen zijn versterkt door corona en taalbarrières. Uit onderzoek blijkt dat positieve aandacht en intensieve dienstverlening grote meerwaarde bieden, juist voor mensen met complexe hulpvragen. Tegelijk is onze capaciteit beperkt; we kunnen niet iedereen intensief begeleiden.
4. We moeten bewuste keuzes maken, onze capaciteit is beperkt.
Ons mensbeeld en leidende principes Deze realiteit vraagt ook om een andere manier van kijken naar mensen. Beleid begint bij het mensbeeld: welk idee hebben we van de mensen die we ondersteunen? De Participatiewet gaat uit van een zelfredzame burger die zelfstandig keuzes maakt en actief meedoet. Maar in de praktijk blijkt dat beeld niet altijd te kloppen.
De wet sluit niet aan bij de werkelijkheid
Regels zijn ingewikkeld, hulp vragen is niet vanzelfsprekend en stress - door armoede, onzekerheid of gezondheid - belemmert het denk- en doenvermogen van mensen. Tegelijk blijft het uitgangspunt dat inwoners niet alleen recht hebben op ondersteuning, maar ook de plicht hebben om naar vermogen mee te werken aan hun eigen ontwikkeling en participatie.
De Participatiewet is vooral gericht op het begeleiden van mensen naar werk. Maar voor ongeveer een derde van de mensen in de bijstand is dat geen realistisch doel. Zij hebben ondersteuning nodig die zich niet richt op werk, maar op kwaliteit van leven. Onderzoek bevestigt dit: bestaanszekerheid, vertrouwen en persoonlijke aandacht zijn voor deze groep belangrijker dan re-integratieverplichtingen.
10
Daarom kiezen wij voor een andere basis: een mensbeeld gebaseerd op vertrouwen, begrip en het besef dat niet iedereen het op eigen kracht redt. De meeste mensen wíllen wel meedoen, maar hebben daar passende ondersteuning nodig.
2.3 Ons doel Iedere inwoner van de gemeente Leeuwarden moet kunnen meedoen. Werk blijft daarin de belangrijkste route. Het biedt structuur, inkomen, sociaal contact en draagt bij aan eigenwaarde. Maar we weten ook dat werk niet voor iedereen direct haalbaar is. Voor sommige mensen is maatschappelijk herstel of het opbouwen van gezondheid en dagstructuur een eerste stap.
Deze visie op mensen vertalen we naar drie belangrijke principes voor onze dienstverlening.
1
2
3
De inwoner centraal
Talent benutten
Ongelijk investeren voor gelijke kansen
Ons doel is: Inwoners hebben werk of perspectief op werk. Wie dat (nog) niet heeft, krijgt passende ondersteuning om mee te doen. Dit helpt het welzijn en toekomstperspectief van de inwoner.
• We bieden maatwerk waar nodig, sluiten aan bij wat iemand nodig heeft, en werken vanuit vertrouwen. Inwoners krijgen regie over hun eigen traject en we ondersteunen waar nodig.
We ondersteunen inwoners zich te ontwikkelen. Richting werk, vrijwilligerswerk of andere vormen van participatie. Ook mensen die langere tijd op een uitkering zijn aangewezen, ondersteunen we bij het vinden van stabiliteit en betekenis in het dagelijks leven. Dat doen we samen met werkgevers, onderwijsinstellingen en partners in zorg en welzijn. We spreken daarom niet alleen over ‘werkfit worden’, maar ook over ‘maatschappelijk fit worden’.
• Toegankelijk: mensen weten waar ze terecht kunnen en krijgen hulp op maat.
Doelen voor inwoners:
Talent benutten
• Werkfit worden;
De inwoner centraal
• Mensgericht: we zien de mens achter de uitkering.
• Maatschappelijk fit worden.
Iedereen heeft iets te bieden. We zetten in op ontwikkeling, leren en passende routes naar school, werk of participatie. Ook als dat tijd kost of buiten de gebaande paden valt.
Omdat niet iedereen intensieve begeleiding kan krijgen, maken we gerichte keuzes. We focussen op aandachtsgroepen maar houden zicht op iedereen, zodat we kunnen bijspringen wanneer dat nodig is.
Ongelijk investeren voor gelijke kansen We investeren daar waar de nood het hoogst is of waar het potentieel het grootst is. Dat betekent dat sommige inwoners meer begeleiding krijgen dan anderen, zodat uiteindelijk iedereen gelijke kansen krijgt.
Om ons doel waar te maken, werken we met vier strategische lijnen: 1. Focus in de dienstverlening - we maken bewuste keuzes in wie we wanneer en hoe ondersteunen;
2. Leren en verbeteren van de dienstverlening - we ontwikkelen en vernieuwen continu op basis van ervaringen en inzichten; 3. Meer passend werk - we zorgen voor meer werkplekken die aansluiten bij de diversiteit aan talenten; 4. Zekerheid voor inwoners - we vergroten bestaanszekerheid, eenvoud en vertrouwen in onze ondersteuning. 11
Meedoen telt - 2025
Onze uitvoeringskaders: We zetten in op:
Hernieuwde kaders voor de uitvoering van de Participatiewet
Het doel Inwoners hebben werk of perspectief op werk. Wie dat (nog) niet heeft, krijgt passende ondersteuning om mee te doen. Dit helpt het welzijn en toekomstperspectief van de inwoner.
Werkfit worden (re-integreren)
Maatschappelijk fit worden
1
2
Focus in de dienstverlening
Leren en verbeteren van de dienstverlening
We maken bewuste keuzes in wie we wanneer en hoe ondersteunen.
We ontwikkelen en vernieuwen continu op basis van ervaringen en inzichten.
3
4
Meer passend werk
Zekerheid voor inwoners
We zorgen voor meer werkplekken die aansluiten bij de diversiteit aan talenten.
We vergroten bestaanszekerheid, eenvoud en vertrouwen in onze ondersteuning.
+
+
+
Samenwerking partners
Lobby
Experimenteergebied
Bij alles wat we doen geldt:
Mensbeeld Vertrouwen, begrip en het besef dat niet iedereen het op eigen kracht redt. De meeste mensen wíllen wel meedoen, maar hebben passende ondersteuning nodig.
De doelgroep Circa 6.300 personen (5.400 uitkeringen) continue in- en uitstroom
12
Leidende principes - Inwoner centraal - Talent benutten - Ongelijk investeren voor gelijke kansen
!
3. Uitvoerings kader
In dit hoofdstuk laten we zien hoe we onze visie op participatie vertalen naar concrete lijnen. We willen meer mensen laten meedoen, op een manier die aansluit bij wat zij nodig hebben én bij wat de samenleving vraagt. Daarbij kijken we niet alleen naar wie we helpen, maar ook hoe we dat doen, met wie we samenwerken en waar we in investeren.
13
3.1 Strategische lijnen Onze inzet richt zich altijd op drie onderdelen: • Inwoners die begeleiding nodig hebben naar werk of deelname aan de maatschappij; • Werkgevers en maatschappelijke partners die hierbij een sleutelrol vervullen; • Het systeem van wet- en regelgeving waarin we opereren.
We zoeken steeds naar de beste manier om mensen in beweging te brengen. Met meer maatwerk, betere samenwerking en praktische oplossingen die echt werken. Daarbij blijven we trouw aan onze leidende principes: we stellen inwoners centraal, we geloven in het benutten van talent, en we investeren ongelijk om gelijke kansen mogelijk te maken. Ons mensbeeld is daarbij richtinggevend. Om dat doelgericht te kunnen doen, kiezen we voor vier duidelijke lijnen: 1. Focus in de dienstverlening
2. Leren en verbeteren van de dienstverlening 3. Meer passend werk
4. Zekerheid voor inwoners In de volgende paragrafen werken we deze vier lijnen verder uit en laten we zien hoe ze bijdragen aan onze doelstellingen op het gebied van participatie en re-integratie. Inclusief de rol van partnerschappen en gerichte lobby.
14
We kunnen niet iedereen dezelfde mate of soort dienstverlening bieden. Maar ook niet iedereen heeft dezelfde ondersteuning nodig. Daarom hanteren we verschillende vormen van werkdienstverlening:
Lijn 1 - Focus in de dienstverlening Er is focus nodig in onze dienstverlening. We hebben beperkte tijd, mensen en middelen, terwijl we weten dat intensieve, persoonlijke begeleiding juist het meeste oplevert. Mensen die die begeleiding krijgen, maken vaker stappen richting werk of doen op een andere manier mee. Tegelijkertijd kunnen we niet iedereen dezelfde ondersteuning bieden. Daarom kiezen we er bewust voor om onze inzet te richten op de mensen en situaties waar we het meeste verschil kunnen maken. Zo benutten we ons beschikbare budget zo effectief mogelijk.
• Werkdienstverlening gericht op bestaanszekerheid (basis) Niet iedereen die bij ons aanklopt, is meteen klaar om (weer) aan het werk te gaan. Sommige inwoners hebben eerst tijd en ruimte nodig om te herstellen, te stabiliseren of om opnieuw een plek te vinden in de samenleving. Voor deze groep staat het doel maatschappelijk fit worden centraal: het op orde brengen van gezondheid, de thuissituatie of het hervinden van vertrouwen in zichzelf en de omgeving. Om goed te kunnen aansluiten bij wat nodig is, werken we aan een actueel beeld van deze groep. Samen met partners in de gemeente bekijken we welke ondersteuning het beste past.
We maken meer impact door gericht in te zetten, we kiezen voor specifieke situaties We maken gerichte keuzes om onze middelen effectief in te zetten. Dat betekent dat we investeren in specifieke aandachtsgroepen waar we naar verwachting de meeste maatschappelijke impact kunnen realiseren. We kiezen hierbij voor:
• Werkdienstverlening normaal Deze inzet richt zich op inwoners die zich voorbereiden op werk; niet alleen de mensen met de kortste afstand, maar juist ook mensen die er nét wat verder vanaf staan. We bieden hen begeleiding om werkfit te raken, hun vaardigheden te versterken en de stap naar werk te zetten.
• Jongeren: om toekomstige problemen te voorkomen en perspectief te bieden; • Huishoudens met kinderen: om de vicieuze cirkel van (intergenerationele) armoede te doorbreken;
• Inburgeraars en statushouders: om de kans op een goede start in de samenleving te vergroten.
• Werkdienstverlening plus Voor inwoners die extra ondersteuning nodig hebben vanwege hun situatie of achtergrond. Dit is een aanvulling op de werkdienstverlening normaal en biedt meer tijd en intensievere begeleiding. Denk aan de eerder genoemde specifieke doelgroepen. Maar ook inwoners die (nog) niet in beeld zijn of uit eigen motivatie hulp zoeken, kunnen hiervoor in aanmerking komen.
Deze groepen overlappen elkaar soms. Een jongere kan ook een ouder of een inburgeraar zijn. De ondersteuning wordt afgestemd op de persoonlijke situatie. We bieden alleen extra begeleiding waar dat echt nodig is. In de uitvoering volgen we bovendien actief veranderingen in ons bijstandsbestand en op de arbeidsmarkt. Als het nodig is verschuiven we onze aandacht en capaciteit.
Met deze gedifferentieerde aanpak zorgen we ervoor dat iedereen de ondersteuning krijgt die nodig is, op het juiste moment en in de juiste vorm. Zo vergroten we de kans op duurzame participatie en werken we aan gelijke kansen voor alle inwoners.
We gebruiken verschillende vormen van dienstverlening gelijkwaardig, maar niet hetzelfde Iedereen verdient ondersteuning, op een manier die past bij waar iemand staat. Dat kan via begeleiding vanuit de Participatiewet of Wmo, door een werkcoach of een andere passende professional. Belangrijk is dat er hulp is die perspectief biedt. Zodra iemand wil onderzoeken of werk (weer) mogelijk is, staan we klaar met de juiste ondersteuning.
We laten niemand los. Ook wie geen intensief traject volgt, krijgt ondersteuning waar dat nodig is. Hulp bij het inkomen of begeleiding vanuit andere partners in het sociaal domein. En zodra zich kansen voordoen richting werk of maatschappelijke deelname, staan we klaar om bij te springen. Door gerichte keuzes te maken, vergroten we de kans op duurzame participatie én bestaanszekerheid voor zoveel mogelijk inwoners.
15
Met het wetsvoorstel ‘Van school naar duurzaam werk’ ontstaan ook meer mogelijkheden om jongeren tot 27 jaar te ondersteunen bij de overgang van school naar werk en het behoud van werk. Dit gaan we de komende 4 jaar (2026-2029) met de betrokken partners vormgeven in een regionaal programma. De focus van het programma ligt op jongeren die ongeacht de stand van de economie moeite hebben om aan het werk te komen en aan het werk te blijven.
(Aandachtsgroepen uitgelicht)
Jongeren Jongeren hebben de toekomst. In de gemeente Leeuwarden zetten we ons in om hen een stevige basis te bieden voor een zelfstandig bestaan. Toch kampt een aanzienlijke groep jongeren met uitdagingen op meerdere terreinen. Denk aan schulden, mentale gezondheid of het ontbreken van een startkwalificatie. Deze problemen maken het moeilijk voor jongeren om hun plek op de arbeidsmarkt te vinden. Daarom zijn jongeren een specifieke aandachtsgroep binnen ons participatiebeleid. Om deze uitdagingen aan te pakken is onder andere de Jeugd Agenda 2024-2028 opgesteld, gericht op het bieden van gelijke kansen voor alle jongeren. Deze agenda benadrukt het belang van samenwerking met ouders en partners in het sociaal domein om een veilige en stimulerende omgeving te creëren. Een belangrijke koppeling is het voorkomen van schooluitval en het halen van een startkwalificatie. Dit vergroot de kans op werk en draagt bij aan economische zelfstandigheid.
Daarnaast streven wij naar de titel ‘European Youth Capital 2028’. Deze ambitie onderstreept de inzet om jongeren actief te betrekken bij ontwikkelingen in onze gemeente en hen een platform te bieden voor hun ideeën en talenten. Het biedt een kans om jongeren te verbinden met werkgevers en kansrijke (tekort)sectoren zoals techniek, energie en zorg.
Huishoudsituatie tot 27 jaar Alleenstaande
Alleenstaande ouder
Echtpaar
Echtpaar met kinderen
Overig/onbekend
800 2,5%
700
600
2,4% 2,5%
16%
2,5% 2,5%
16%
12,9% 2,5%
11,6%
12,3% 12,7% 12,1%
500
400
300
78,8%
78,9%
85,8%
83,8% 85,3%
83,8%
84,3%
200
100
0 2019
2020
2021
2022
2023
2024
Figuur 1: Ontwikkeling jongeren (tot 27 jaar) en huishoudsituatie
16
2025
Inburgeraars en statushouders Inburgeraars en statushouders vormen een belangrijke aandachtsgroep binnen ons participatiebeleid. Zij staan voor de uitdaging een nieuw bestaan op te bouwen in een voor hen onbekende samenleving. Ons doel is dat zij zo snel mogelijk en naar eigen kunnen deelnemen aan de maatschappij, bij voorkeur via betaald werk. Tegelijk verwachten we van statushouders dat zij daarin zelf ook verantwoordelijkheid nemen. Voor het leren van de taal, het actief zoeken naar werk en het benutten van kansen om mee te doen.
Met onze ‘werkdienstverlening-plus’ ondersteunen we statushouders en andere inburgeringsplichtige nieuwkomers als zij een uitkering ontvangen.
Statushouders zijn asielmigranten die een verblijfsvergunning hebben gekregen. De groep inburgeraars is hier een deelverzameling van. Niet alle statushouders zijn namelijk inburgeringsplichtig en zodra een inburgeraar het inburgeringstraject heeft afgerond, blijft deze persoon doorgaans nog een aantal jaren statushouder.
Statushouders ervaren vaak drempels bij hun participatie, zoals taalbarrières, trauma of het ontbreken van erkende diploma’s. Tegelijkertijd zijn er kansen op de arbeidsmarkt. Onder andere in de zorg, techniek en energietransitie. Onze aanpak richt zich op duurzame integratie: de taal leren, meedoen en werken versterken elkaar.
Sinds de invoering van de Wet inburgering 2021 ligt de regie op het inburgeringstraject bij de gemeente, wat kansen biedt voor maatwerk. De groep inburgeraars en statushouders in Leeuwarden is divers en groeit, mede door internationale ontwikkelingen.
Statushouders korter dan 1 jaar
langer dan 5 jaar
tussen de 1 en 5 jaar
800
13,5%
700
600 15,9% 500
47,2% 18,6%
400
39,6%
21,4% 20,7% 24,1%
300
23,3%
42,1% 34,8%
200
46,2%
39,8%
38,7% 44,5%
100 33,1%
36,1%
38,1%
2019
2020
2021
43,8%
39,3%
2022
2023
39,4%
0
Figuur 2: Aantal statushouders en uitkeringsduur
17
2024
2025
van zorgen en werken. Dat vraagt om maatwerk. Dit kan betekenen dat er aanpassingen nodig zijn op de werkvloer, zoals werktijden die aansluiten bij schooltijden. En dat er in de thuissituatie ondersteuning wordt geboden, bijvoorbeeld door toegankelijke en passende kinderopvang.
Huishoudens met kinderen Kinderen die opgroeien in armoede beginnen hun leven met een achterstand die vaak een leven lang doorwerkt. Om deze vicieuze cirkel te doorbreken, richten we ons specifiek op de ondersteuning van huishoudens met kinderen, zodat zowel ouders als kinderen betere kansen krijgen op economische zelfstandigheid en ontwikkeling.
Er zijn drempels die ouders tegenhouden om stappen te zetten richting werk. Door deze weg te nemen investeren we in de zelfredzaamheid van ouders en tegelijkertijd in de toekomst van hun kinderen. Deze aanpak sluit aan bij onze bredere armoedestrategie (Visie armoede en schuldhulp, specifiek de pijler ‘de laatste generatie in armoede’) en de ambitie om gelijke kansen te bieden aan alle jongeren in Leeuwarden.
Onze inzet is gericht op de arbeidstoeleiding van ouders, met als doel dat zij zelfstandig in hun levensonderhoud kunnen voorzien of hun inkomenspositie verbeteren. We houden hierbij rekening met de dubbele verantwoordelijkheid
Huishoudens met kinderen Alleenstaande ouder
Echtpaar met kinderen
1.200 1.100 1.000
19,6% 21,7%
900
24,4%
22,8%
25%
23,4%
23,1%
76,6%
76,9%
75%
2022
2023
2024
800 700 600 500 80,4% 400
78,3%
77,2%
2020
2021
75,6%
300 200 100 0 2019
Figuur 3: Aantal huishoudens met kinderen
18
2025
We pakken belemmeringen actief aan (integrale benadering) (Voorbeeld uit de praktijk)
We weten dat veel werkzoekenden te maken hebben met belemmeringen op meerdere leefgebieden. Bijvoorbeeld mentale of fysieke gezondheid, schulden of beperkte basisvaardigheden (taal-, reken- en digitale vaardigheden). Daarom zetten we in op een integrale aanpak waarin zorg, werk en inkomen met elkaar zijn verbonden.
De Op Maatmethode In de gemeente Leeuwarden werken we Op Maat met de methode die gebaseerd is op de Doorbraakmethode. De Op Maatmethode wordt ingezet als het niet lukt om een oplossing in de sociale basis te vinden én als het niet lukt om een casus onder een van de wetten te scharen. Als professionals in het sociaal domein niet verder komen met een casus, een situatie voor een inwoner onrechtvaardig vinden, of als een oplossing te lang op zich laat wachten kunnen zij met hun casus terecht bij het casusteam van Op Maat. Zo komen we samen met de inwoner tot een goede oplossing.
Langdurig meedoen vraagt meer dan alleen begeleiding naar werk. Het betekent ook dat we de drempels wegnemen die participatie belemmeren. We werken daarbij nauw samen met partners in zorg, welzijn (ondersteuning Wmo) en inkomensondersteuning. Zo voorkomen we (vanuit een regisserende rol) dat problemen verergeren en vergroten we de kans op een stabiele toekomst.
We helpen mensen vanaf dag één weer op weg Als iemand in de bijstand komt, is het heel belangrijk om direct in actie te komen. Hoe langer iemand afhankelijk blijft van een uitkering, hoe groter de afstand tot de arbeidsmarkt wordt. En hoe moeilijker het wordt om weer aan het werk te gaan. Daarom zetten we in op een snelle, actieve aanpak vanaf het eerste moment.
We blijven betrokken na uitstroom Als mensen uitstromen uit de bijstand, is dat goed nieuws. Maar vooral bij jongeren zien we dat sommigen later weer terugvallen. Daarom verkennen we hoe we mensen ook na uitstroom kunnen blijven ondersteunen, zodat ze duurzaam mee blijven doen.
Onze inzet op re-integratie is efficiënt én effectief. Bijvoorbeeld door samen te werken met uitzendbureaus of detacheerders die zich verbinden aan resultaat: pas als iemand echt duurzaam uit de bijstand stroomt, is hun opdracht geslaagd. Zo maken we gebruik van bestaande netwerken en kennis van de arbeidsmarkt en zorgen we ervoor dat mensen sneller en met meer kans op succes weer meedoen.
We hebben nu weinig zicht op hoe het ná uitstroom met mensen gaat. Daarom gaan we onderzoeken hoe we dit beter kunnen organiseren. Bijvoorbeeld met een warme(re) overdracht naar maatschappelijke partners, of door afspraken te maken over het begeleiden van mensen in de eerste periode na hun uitstroom. Hierbij kijken we nadrukkelijk naar samenwerkingen met partners in de gemeente, zoals Amaryllis, die vanuit hun rol in het sociaal domein kunnen bijdragen aan duurzame participatie. Zo vergroten we de kans dat mensen écht vooruitkomen, en niet opnieuw ondersteuning nodig hebben.
We sturen op ontwikkeling naar kansrijke sectoren De Friese arbeidsmarkt kampt met tekorten in sectoren als zorg, techniek, bouw en energie. Juist in deze sectoren ligt werk voor langere tijd voor het oprapen. Daarom blijven we als gemeente actief sturen op het inzetten van trajecten en instrumenten die inwoners voorbereiden op werk in deze kansrijke richtingen. We helpen mensen hun talenten te ontdekken en te ontwikkelen, en leiden hen zo gericht mogelijk op voor beroepen waarin de arbeidskansen groot zijn. Dit vergroot niet alleen de kans op werk, maar ook op blijvende zelfredzaamheid. Samen met regionale partners binnen Fryslân Werkt! zorgen we voor een gerichte toeleiding naar opleidingen, leerwerktrajecten en banen in deze sectoren. Zo investeren we in duurzame deelname van onze inwoners én in de toekomst van de regio.
19
We doen het samen De Participatiewet in balans vraagt om meer maatwerk, eenvoud en vertrouwen, maar óók om inzet van twee kanten (wederkerigheid). Wij bieden begeleiding, maatwerk en ondersteuning, en van inwoners verwachten we actieve inzet. Dit betekent dat inwoners die een bijstandsuitkering aanvragen of ontvangen, meewerken aan een traject dat hen helpt werkfit of maatschappelijk fit te worden. Op een manier die past bij hun persoonlijke situatie en mogelijkheden. Die inzet begint bij het nakomen van afspraken en openstaan voor contact. Zonder die basis kunnen we geen passende ondersteuning bieden. Als actieve medewerking structureel uitblijft, bijvoorbeeld door het niet verschijnen op afspraken of het weigeren van huisbezoeken, kunnen wij besluiten om maatregelen te nemen. We vinden het belangrijk om inwoners te ondersteunen, maar dat vraagt ook inzet van de inwoner zelf.
Dit gaan we doen Lijn 1: Focus in de dienstverlening 1.1
We maken meer impact door gericht in te zetten, we kiezen voor specifieke situaties
1.2
We gebruiken verschillende vormen van dienstverlening
1.3
We pakken belemmeringen actief aan
1.4
We helpen mensen vanaf dag één weer op weg
1.5
We sturen op ontwikkeling naar kansrijke sectoren
1.6
We blijven betrokken na uitstroom
1.7
We doen het samen
20
Verandering in beeld
Onderstaande schematische weergave laat in één oogopslag zien welke beweging we maken in ons participatiebeleid.
Was (‘Koersdocument’)
Wordt (‘Meedoen telt - 2025’)
Focus op de groep met een kortste afstand tot de arbeidsmarkt en terugdringen van uitgaven BUIG (‘Iedereen in beweging’).
Inwoners hebben werk of perspectief op werk. Wie dat (nog) niet heeft, krijgt passende ondersteuning om mee te doen en merkt dat dit bijdraagt aan het welzijn en toekomstperspectief.
Doel: werk fit (re-integratie)
Doel: maatschappelijk fit
Dienstverlening: - Werkdienstverlening normaal
Dienstverlening: - Werkdienstverlening basis - Wmo dagbesteding (meedoen/activering) - Amaryllis (wijk- en buurtpunten, etc.)
Doel: werk en re-integratie
ca. 6.300 personen
Dienstverlening: - Werkdienstverlening - Wmo aanbod (meedoen/activering) - Amaryllis
ca. 4.300 personen
Doelgroepen - Jongeren - Inburgeraars en statushouders - Huishoudens met kinderen 21
Dienstverlening: - Werkdienstverlening plus
ca. 2.000 personen
Lijn 2 - Leren en verbeteren van de dienstverlening
(Voorbeeld uit de praktijk)
Innovatie in de uitvoering: Expeditie2030
Om meer inwoners duurzaam richting werk, participatie en bestaanszekerheid te helpen, investeren we voortdurend in het verbeteren van onze dienstverlening. Door scherp te blijven op wat werkt, kunnen we - ondanks beperkte middelen meer mensen bereiken. We willen beter begrijpen wat werkt, voor wie en onder welke omstandigheden. Dat stelt ons in staat onze dienstverlening doelgerichter in te zetten, knelpunten weg te nemen en het welzijn van onze inwoners te vergroten.
Om onze ambities op het gebied van participatie waar te maken, is een sterke en wendbare gemeentelijke organisatie onmisbaar. Met het interne verbetertraject Expeditie2030 werken we continu aan onze dienstverlening. Dit programma is gericht op het vergroten van ons lerend vermogen, het versterken van integraal werken en het toepassen van innovatieve werkwijzen. We willen meer ruimte voor vakmanschap creëren, samenwerking over domeinen heen en beleid dat beter aansluit bij de praktijk.
We versterken het vakmanschap van onze medewerkers Onze medewerkers bepalen de kwaliteit van onze dienstverlening. De Participatiewet krijgt vorm en inhoud in de gesprekken die onze professionals dagelijks hebben met werkzoekenden, werkgevers en vele andere partners. Daar worden de afspraken over inkomen en werk gemaakt en gerealiseerd. We investeren daarom gericht in hun ontwikkeling.
De Expeditie2030 bestaat uit drie onderdelen: 1. De mens zien
2. Persoonlijke klantreis 3. Slimmer werken
Medewerkers hebben de ruimte om van de standaard af te wijken als dat nodig is om recht te doen aan de situatie van een inwoner. Zo kunnen zij maatwerk leveren, regie voeren over (soms complexe) trajecten en effectief inspelen op bijvoorbeeld (aanstaande) veranderingen in wetgeving. Ook bereiden we medewerkers voor op een veranderende rol: van uitvoerend consulent naar regievoerder die samen met inwoners en partners tot de juiste ondersteuning komt.
De onderdelen staan niet los van elkaar, maar grijpen in elkaar. Een voorbeeld: hoe meer gegevens er beschikbaar zijn over een bijstandsgerechtigde, hoe meer kennis er al is over de achtergrond van deze persoon, hoe meer tijd er over is voor een persoonlijk gesprek. Dat biedt meer begrip en inzicht in de mogelijkheden om deze mensen echt op weg te helpen naar een passende baan of studie. Op die manier creëren we een duurzame oplossing.
We benutten data en digitalisering om slimmer en persoonlijker te werken Digitalisering en datagebruik zijn onmisbaar om onze dienstverlening efficiënter én persoonlijker te maken. Door data slim toe te passen, weten we beter wie onze inwoners zijn, welke ondersteuning past en hoe we onze capaciteit optimaal inzetten. Persoonlijk contact blijft een belangrijke rol spelen bij het bieden van goede ondersteuning.
22
In alles wat gedaan wordt, staat de inwoner met zijn ambities en mogelijkheden centraal. Het proces wordt georganiseerd rondom de inwoner. Door systemen en processen meer voor ons te laten werken, komt er meer tijd beschikbaar om de inwoner goed te begeleiden. Dit vergroot de kans dat iemand werk of activiteiten vindt die echt bij de inwoner passen, dan wel begeleiding krijgt door middel van de inzet van instrumenten.
We evalueren, delen kennis en verbeteren onze instrumenten
We monitoren resultaten en luisteren naar ervaringen
We hebben een voorzieningenaanbod met oog voor balans tussen algemeen aanbod en maatwerk. We willen de effectiviteit van de ingezette instrumenten goed in beeld krijgen: welke trajecten of interventies helpen inwoners verder? Op basis daarvan nemen we besluiten over behoud, aanpassing of beëindiging van onderdelen van ons aanbod.
Onderzoek is een belangrijke bron van vernieuwing. In het programma Leeuwarden Oost bijvoorbeeld experimenteren we en voeren we praktijkgericht onderzoek uit. Vaak samen met partners als werkgevers, coaches en onderwijsinstellingen. Zo ontdekken we wat werkt in de praktijk en vertalen we inzichten naar beleidsverbeteringen.
Klanttevredenheidsonderzoek is voor ons een belangrijk instrument om te toetsen of onze dienstverlening aansluit op de behoeften van inwoners. Sluit ons aanbod aan? Wordt de klant écht geholpen? Dat willen we weten. Want de inwoner staat centraal, en onze dienstverlening moet daarop aansluiten. Daarom vragen we inwoners en werkgevers actief naar hun ervaringen. We gebruiken de feedback uit metingen (zoals enquêtes of klantpanels) actief: uitkomsten worden besproken in de teams, vertaald naar verbeteracties en waar nodig volgt persoonlijk contact met de inwoner. Ook signalen van ontevredenheid nemen we serieus.
Via onze inkoopstrategie (Inkoop re-integratiedienstverlening 2024 e.v.) en het OpenHouse-model als inkoopmethode zorgen we dat we flexibel en doelgericht kunnen inkopen. Lifecoaches, jobcoaches en externe aanbieders leveren specialistisch maatwerk, terwijl onze werkconsulenten als regievoerders zorgen voor de juiste afstemming en kwaliteit. Zo versterken we onze dienstverlening én de ontwikkelkansen van inwoners.
(Voorbeeld uit de praktijk)
Verkenning integrale dienstverlening
Dit gaan we doen
Landelijk groeit de aandacht voor het verbeteren van de ondersteuning aan inwoners in kwetsbare en complexe situaties. De VNG beschrijft in een Richtinggevend Kader (2024) wat goede, integrale dienstverlening inhoudt: dichtbij inwoners, goed afgestemd tussen verschillende hulpverleners en met voldoende beslissingsruimte voor professionals.
Lijn 2: Leren en verbeteren van de dienstverlening
Als gemeente onderzoeken we wat deze landelijke uitgangspunten betekenen voor onze eigen dienstverlening. We kijken hoe we nu werken, wat daarin al goed gaat en waar we kunnen verbeteren. Zo willen we onze centrale toegang en samenwerking in het sociaal domein verder versterken, zodat inwoners beter ondersteund worden.
23
2.1
We versterken het vakmanschap van onze medewerkers
2.2
We benutten data en digitalisering om slimmer en persoonlijker te werken
2.3
We monitoren resultaten en luisteren naar ervaringen
2.4
We evalueren, delen kennis en verbeteren onze instrumenten
(Voorbeeld uit de praktijk: experimenteerruimte)
Leeuwarden Oost: ruimte om te leren en vernieuwen Binnen het programma Leeuwarden Oost wordt op allerlei manieren geprobeerd om de kansen voor bewoners te vergroten. Ook op het gebied van werk en participatie. Dat doen we niet met blauwdrukken, maar door in de praktijk uit te proberen wat werkt. Samen met bewoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties. Leeuwarden Oost is onderdeel van het Nationaal Programma Leefbaarheid Veiligheid. De urgentie om te investeren in de wijken van Leeuwarden Oost is hoog. In dit stadsdeel woont ongeveer 55% van de bijstandspopulatie. In deze groep zien we een sterke stijging van de aantallen jongeren die een uitkering vanuit de participatiewet ontvangen. Daarnaast zien we binnen de jongerenpopulatie in Leeuwarden Oost twee keer hogere aantallen op vroegtijdig schooluitval en zien we dat jongeren een sterk hogere risicofactor kennen om in de ondermijnde criminaliteit terecht te komen. Pijler Werken De ambitie van de pijler werk van het programma is dat meer bewoners in Leeuwarden Oost een baan hebben of aan vrijwilligerswerk doen. Bewoners ervaren minder drempels om aan de slag te gaan en we willen in 2043 geen jongeren meer in de bijstand in Leeuwarden Oost. In 2025 wordt er een nieuwe aanpak geschreven om deze doelen te halen. Daarmee wordt onder andere ingezet op: • Baangaranties voor jongeren in kansrijke beroepen • Drempels verlagen
• Jeugd ontwikkelbanen organiseren (JOBS) • Wijkgericht werken
24
Lijn 3 - Meer passend werk
We bouwen aan doorlopende ontwikkel- en leerlijnen Werkfit worden is voor veel mensen niet vanzelfsprekend. In onze dienstverlening staat ontwikkeling centraal, en er is sprake van een logisch en doorlopend traject richting werk. We koppelen activering, leerwerkplekken, taalondersteuning en vaktrainingen aan elkaar.
Alle Leeuwarders hebben talenten, maar vinden niet vanzelf hun plek op de arbeidsmarkt. Tegelijkertijd kampen werkgevers met structurele personeelstekorten. De oplossing ligt in het beter benutten van het talent dat er is. Dat vraagt om meer passend werk, waarin mensen met uiteenlopende mogelijkheden een plek vinden. Als gemeente werken we samen met werkgevers en maatschappelijke partners om maatwerk te bieden en drempels weg te nemen. Zo bouwen we aan een arbeidsmarkt waarin iedereen kan meedoen en zich kan ontwikkelen.
Daarnaast zetten we in op trajecten waarin leren en werken gecombineerd worden, bijvoorbeeld via praktijkleren met een erkend certificaat. Dit vergroot niet alleen de duurzame inzetbaarheid, maar ook de kans op uitstroom naar regulier werk. We zetten daarbij in op samenwerking met werkgevers die maatschappelijk betrokken zijn en bereid zijn te investeren in begeleiding op de werkvloer.
Werkgevers hebben hierin een sleutelrol én een grote verantwoordelijkheid. Er is niet plots extra talent; ook de arbeidsmarkt moet zich aanpassen. De Participatiewet in balans onderstreept dit: ook werkgevers worden aangesproken op hun rol in een inclusieve arbeidsmarkt. Dat vraagt om een andere blik op personeel. Werkgevers moeten ruimte bieden aan mensen die met goede begeleiding en scholing wél kunnen groeien naar wat nodig is. Hier spelen onze accountmanagers van team Werk een belangrijke rol in. Zij zijn de aanjagers en kennispartners voor (HR-medewerkers van) ondernemingen om samen projecten op te zetten. Alleen zo worden vacatures gevuld en krijgen mensen langs de kant een kans.
Zo ontstaat er een ontwikkellijn waarin mensen geleidelijk groeien, passend bij hun eigen tempo en belastbaarheid. Door deze trajecten ook deels op de werkvloer te organiseren, worden werknemersvaardigheden sneller ontwikkeld en kunnen mensen eerder doorstromen naar werk. (Voorbeeld uit de praktijk)
We zorgen voor meer passende en duurzame werkplekken
De Digitale Spreekkamer
Niet iedereen past in het profiel van een standaardvacature. Daarom ondersteunen we werkgevers bij het creëren van werk dat aansluit op de mogelijkheden van de werkzoekende. Onze accountmanagers van team Werk en via Fryslân Werkt zetten zich hiervoor in. Dit kan door functies op te knippen, werkprocessen anders in te richten, leerwerkplekken te organiseren of nieuwe taken toe te voegen binnen een organisatie. Denk aan het inrichten van werkplekken voor ondersteunende werkzaamheden in de logistiek, administratie of horeca, waarvoor specifieke werknemersvaardigheden volstaan.
We zetten een digitale spreekkamer in die helpt mensen beter te begeleiden naar werk of andere passende trajecten. De tool kijkt onder andere naar: de persoonsgegevens, leefsituatie, talenten en vaardigheden, opleiding en werkervaring, wat iemand wil en wat mogelijk is. Met deze informatie doet de tool een voorstel. Voor inwoners betekent dit: 1. Snel duidelijkheid over de best passende mogelijkheden bij zijn/haar hulpvraag; 2. Meer eigen regie;
3. De kans op een passend traject neem toe. Dit zorgt voor minder administratie, meer tijd voor persoonlijke contact én meer kans op duurzame uitstroom.
25
We versterken het sociaal ontwikkelbedrijf als plek voor groei en werk
We zetten in op basisbanen Voor inwoners met een langdurige afstand tot de arbeidsmarkt zetten we basisbanen in als waardevolle aanvulling op het reguliere arbeidsmarktinstrumentarium. Een basisbaan biedt maatschappelijk nuttig werk, zoals hulp in buurthuizen, groenbeheer of activiteiten binnen wijkteams, met als doel het vergroten van bestaanszekerheid, sociale cohesie en betrokkenheid. We werken nauw samen met Caparis, werkgevers en maatschappelijke organisaties om voor passende plaatsingen te zorgen.
Het sociaal ontwikkelbedrijf is een belangrijke partner in het bieden van beschut en begeleid werk. Het is een plek waar mensen werkritme opdoen, vaardigheden aanleren en zelfvertrouwen ontwikkelen. Sociaal ontwikkelbedrijf Caparis ondergaat een doorontwikkeling om beter aan te sluiten bij de veranderende arbeidsmarkt en de behoeften van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Deze transformatie is nodig omdat de “traditionele” doelgroepen van sociale werkvoorzieningen sinds de invoering van de Participatiewet zijn veranderd. Om deze doorontwikkeling mogelijk te maken, stelt het kabinet vanaf 2025 geld beschikbaar. Deze investeringen zijn bedoeld om de sociale infrastructuur te versterken en de continuïteit van werkplekken voor mensen met een arbeidsbeperking te verzekeren.
De basisbaan is vormgegeven als een pilot die van 2023 tot en met 2026 loopt. Uit recent onderzoek van NHL Stenden (2025) blijkt dat basisbanen helpen bij zelfstandigheid en maatschappelijke participatie. Nader onderzoek moet uitwijzen of en hoe de basisbaan definitief kan worden opgenomen in ons pakket aan ondersteuningsmiddelen. Ondertussen versterken we de samenwerking tussen betrokken partijen en onderzoeken we regionale samenwerking en Europese cofinanciering via het ESF. Daarbij volgen we nadrukkelijk de landelijke ontwikkelingen en de ervaringen van andere gemeenten die ook met basisbanen experimenteren.
We gaan onderzoeken hoe het sociaal ontwikkelbedrijf zich in de gemeente Leeuwarden het beste kan ontwikkelen. Uitgangspunt hierbij is dat het een gastvrije en open werkomgeving is waar mensen zich welkom voelen. Waar mensen de ruimte krijgen om hun talenten te ontdekken, ervaring op te doen en verantwoordelijkheid te nemen. Werk is het uitgangspunt, niet de uitkering.
We zetten loonkostensubsidie vaker en doelgericht in Loonkostensubsidie (LKS) verlaagt de drempel voor werkgevers om mensen in dienst te nemen die door een arbeidsbeperking (nog) niet het wettelijk minimumloon kunnen verdienen. De gemeente compenseert het verschil, zodat werknemers naar vermogen betaald kunnen worden. Door vroegtijdig te onderzoeken of LKS een passend instrument is, vergroten we de kans op een duurzame plaatsing. Daarbij wordt altijd een loonwaardebepaling uitgevoerd. We combineren LKS waar nodig met andere ondersteuning. Deze aanpak biedt werkzoekenden meer zekerheid en geeft werkgevers duidelijkheid over wat zij kunnen verwachten.
We zorgen voor beschut en beschermd werk waar nodig Voor mensen die (nog) niet in staat zijn om te functioneren binnen het reguliere bedrijfsleven, zorgen we voor voldoende plekken voor beschut werk. Hier kunnen zij in een veilige en stabiele omgeving werken, structuur opbouwen en vaardigheden ontwikkelen. We investeren in de kwaliteit van deze werkplekken door te zorgen voor variatie in het werk, aandacht voor sociale ontwikkeling en voldoende begeleiding.
Recent onderzoek van Berenschot (2024), uitgevoerd in opdracht van Cedris en Divosa, laat bovendien zien dat LKS niet alleen sociaal effectief is, maar ook maatschappelijk voordelig is: elke euro die wordt geïnvesteerd, levert op termijn voordelen op in de vorm van lagere uitkeringskosten en minder zorggebruik. Dat bevestigt de maatschappelijke waarde van dit instrument. Voor ons is dat aanleiding om LKS blijvend sterker in te zetten.
Om beter aan te sluiten bij de veranderende economie en de mogelijkheden van de doelgroep, stimuleren we ook de inzet van nieuwe technieken binnen beschut werk, zoals 3D-printing of circulaire productieprocessen.
26
We stimuleren deeltijdwerk We stimuleren deeltijdwerk als opstap naar duurzame participatie. Met de deeltijdpremie bieden we inwoners met een bijstandsuitkering tijdelijk extra financiële ruimte als ze parttime aan het werk zijn. Per 1 januari 2023 is deze premie verhoogd van 8% naar 25%, als uitwerking van het coalitieakkoord 2022-2026. De termijn van 24 maanden is losgelaten, zodat inwoners continuïteit en zekerheid houden tot de landelijke regels wijzigen. Ook houden we hierbij oog voor (mogelijke) armoedeval. Zo maken we deeltijdwerk aantrekkelijker én helpen we mensen stap voor stap richting meer werk en inkomen.
Dit gaan we doen Lijn 3: Meer passend werk 3.1
We zorgen voor meer passende en duurzame werkplekken
3.2
We bouwen aan doorlopende ontwikkel- en leerlijnen
We bereiden de overgang voor naar de nieuwe vrijlatingsregeling uit de Participatiewet in balans, die waarschijnlijk vanaf 2027 geldt.
3.3
We versterken het sociaal ontwikkelbedrijf als plek voor groei en werk
We voeren de Friese eis uit bij onze inkoop
3.4
We zetten in op basisbanen
3.5
We zetten loonkostensubsidie vaker en doelgericht in
3.6
We zorgen voor beschut en beschermd werk waar nodig
3.7
We stimuleren deeltijdwerk
3.8
We voeren de Friese eis uit bij onze inkoop
We benutten onze inkoopkracht om via Social Return on Investment (SROI) bij te dragen aan werk voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Daarbij volgen we de afspraken uit De Friese Eis, de gezamenlijke SROI-aanpak in Fryslân. Bij onze aanbestedingen nemen we (zoveel mogelijk) een SROI-verplichting van 2% van de opdrachtsom mee en begeleiden we bedrijven om dit op een haalbare en zinvolle manier in te vullen. Zo zorgen we voor kansen voor kwetsbare mensen, in de gemeente Leeuwarden én in de regio. We versterken onze inzet op SROI door als organisatie vaker vooraf het gesprek aan te gaan met opdrachtnemers, en breder te kijken naar mogelijkheden. Van leerwerkplekken tot sociaal inkopen en samenwerking met sociale initiatieven. Ook zorgen we dat de verschillende vakafdelingen binnen de gemeente beter bekend zijn met SROI bij aanbestedingen, zodat we samen bijdragen aan duurzame werkgelegenheid voor mensen die dat nodig hebben.
27
Lijn 4 - Zekerheid voor inwoners Met deze strategische lijn willen we onzekerheden wegnemen die participatie en werk in de weg staan. Veel werkzoekenden hebben vragen over wat deelname aan werk of activering betekent voor hun inkomen, toeslagen of ondersteuning. Als gemeente gaan we niet over alle regels. Maar we kunnen wél zorgen voor meer duidelijkheid, toegankelijkheid en vertrouwen. Met de Participatiewet in balans komt er meer aandacht voor bestaanszekerheid. We maken daarom met dit beleidsstuk nauw de aansluiting op onze Visie armoede en schuldhulp, specifiek de pijler ‘vergroten van bestaanszekerheid’. Daarin spraken we de ambitie uit dat alle inwoners kunnen meedoen in de samenleving, en zich kunnen ontwikkelen. Daardoor ervaren zij een goede kwaliteit van leven en beschikken ze over voldoende middelen om dit waar te maken.
We zorgen voor duidelijke informatie en toegankelijke ondersteuning Onzekerheid over inkomen, regels of hulp vormt een drempel om in beweging te komen. Daarom investeren we in begrijpelijke, toegankelijke informatie. Op maat en op het juiste moment, via bijvoorbeeld het (toekomstige) inwonersplatform MijnLeeuwarden. We informeren inwoners over wat voor hen geldt, zodat ze betere keuzes kunnen maken. Ook zorgen we dat onze dienstverlening makkelijker vindbaar is. Via wijkgericht en outreachend werken zijn we dichterbij en bereikbaar. Inwoners moeten weten bij wie ze terecht kunnen. (Voorbeeld uit de praktijk)
Aanvraag levensonderhoud via MijnLeeuwarden In de toekomst gaat de aanvraag van bijstandsuitkeringen direct via het inwonersportaal MijnLeeuwarden. Hier kunnen alle inwoners van Leeuwarden hun zaken met de gemeente regelen. Voor inwoners betekent dit: 1. Dat de voortgang van de aanvraag te volgen is;
2. Minder werk: bekende gegevens voor het indienen van de aanvraag worden vooraf ingevuld; 3. Een snellere afhandeling van de aanvraag.
Daarnaast levert de automatische gegevensverwerking tijdwinst bij team Inkomen op, waardoor er meer tijd vrij komt voor persoonlijke klantcontact.
28
We bieden inkomenszekerheid en financiële rust bij de stap naar werk
Dit gaan we doen
Een overstap naar betaald werk brengt veel veranderingen met zich mee. Denk aan een nieuw ritme, een nieuwe omgeving en soms ook financiële onzekerheid. Mensen kunnen bang zijn voor terugval in inkomen, verlies van toeslagen of terugvorderingen. Wij helpen inwoners inzicht te krijgen in de financiële gevolgen van (deeltijd)werk, bijvoorbeeld met een rekentool.
Lijn 4: Zekerheid voor inwoners
We bouwen aan vertrouwen met menselijke én duidelijke handhaving Handhaving is een onderdeel van een rechtvaardige en betrouwbare uitvoering van de Participatiewet. Dit doen we op een manier die past bij ons mensbeeld en bij de beweging Participatiewet in balans. Vanuit vertrouwen, met ruimte voor maatwerk en altijd met oog voor de persoonlijke situatie. Niet de straf staat centraal, maar het gesprek, ondersteuning en duidelijke afspraken.
4.1
We zorgen voor duidelijke informatie en toegankelijke ondersteuning
4.2
We bieden inkomenszekerheid en financiële rust bij de stap naar werk
4.3
We bouwen aan vertrouwen met menselijke én duidelijke handhaving
3.2 Samenwerking met partners
We gaan uit van inzet van beide kanten (wederkerigheid): inwoners ontvangen ondersteuning, en zetten zich - naar vermogen - in voor hun eigen ontwikkeling en participatie. Als afspraken niet worden nagekomen, zoeken we eerst contact. We luisteren, onderzoeken samen wat er aan de hand is, en kijken wat nodig is om weer vooruit te komen. Pas als het echt niet anders kan, grijpen we in.
Het effect van ons participatiebeleid hangt sterk samen met de mate waarin we samenwerken met andere partijen. Een van de belangrijkste partners daarin zijn werkgevers. In een tijd van aanhoudende personeelstekorten ligt er niet alleen een kans, maar ook een maatschappelijke verantwoordelijkheid voor werkgevers om mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt ruimte te bieden. Daarom zetten we in op een doelgerichte, structurele werkgeversbenadering. We bouwen aan duurzame relaties met werkgevers die bereid zijn te investeren in een inclusieve arbeidsmarkt.