Begroting Gemeente Leeuwarden 2027
Tekst van het document
117 Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 118 Tabel Kosten naheffingsaanslag parkeerbelastingen Bedragen in € Omschrijving 2027 a) Kosten parkeercontrole 1.279.735,86 Formatie naheffingsaanslagen 13,26 Loonkosten per FTE 96.511,00 b) Kosten parkeercontrole 189.618,00 Bedrijfsvoeringskosten per FTE 14.300,00 c) Kapitaalkosten controleapparatuur 22.275,00 Scanunit 17.000,00 Ombouw automaten naar GPRS (50%) 5.275,00 d) Kosten controlefaciliteiten 25.215,07 Leaseauto 10.325,44 Smartfolio (50%) 14.889,63 e) Kosten uitvoering Belastingen 485.280,00 Formatie Aanslagoplegging 0,12 Formatie bezwaren, invordering en klantcontact 4,38 Loonkosten per FTE 92.944,00 Formatie financiële administratie 0,80 Loonkosten per FTE 83.790,00 f) Overhead 217.152,00 18,56 11.700,00 Totale kosten a+b+c+d+e+f 2.219.275,93 y) Begroot aantal fiscale bonnen 23.400 Kosten per fiscale bon 94,84 2.9l Toeristenbelasting en watertoeristenbelasting Personen die tegen betaling zakelijk of privé overnachten in de gemeente Leeuwarden betalen toeristenbelasting. Het idee hierachter is dat ook niet-ingezetenen van gemeente Leeuwarden meebetalen aan de gemeentelijke voorzieningen. In het coalitieakkoord is afgesproken wat de tarieven van 2027 zullen zijn. Hierbij is een onderscheid gemaakt tussen bebouwde en onbebouwde logies.
In 2027 is het tarief € 2,50 per persoon per nacht voor bebouwde logies en € 1,75 voor onbebouwde logies. Deze verhoging is in rato toegepast in de tarieven voor de vaste plaatsen. Jaarlijks vindt er een controle plaats voor toeristenbelasting. 2.9m Precariobelasting Precariobelasting is de belasting die wordt geheven voor het gebruik van voor de openbare dienst bestemde gemeentegrond. Bijvoorbeeld het gebruik van gemeentegrond als terras bij een restaurant of het plaatsen van een woonboot. De precariobelasting wordt conform het inflatiepercentage aangepast. Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 119 2.9n Leges Inwoners of bedrijven kunnen diensten vragen van de gemeente. Denk bijvoorbeeld aan het verstrekken van een paspoort of het verlenen van een vergunning. Voor het verlenen van deze diensten brengt de gemeente een vergoeding in rekening. De verzamelnaam voor deze vergoedingen is leges. De tarieven van de leges worden verhoogd met het inflatiepercentage. Een uitzondering geldt voor de wettelijk vastgestelde tarieven, zoals bijvoorbeeld voor paspoorten en rijbewijzen. Hier wordt het maximumtarief gehanteerd zoals is vastgelegd in landelijke regelgeving. 2.9o Havengelden Binnen de gemeente Leeuwarden moet onder andere bij de haven Prinsentuin in Leeuwarden havengeld worden betaald. In Grou zijn vier verschillende havens waar havengeld betaald moet worden.
Hier gaat het onder andere om de Pikmeerhaven en de Nieuwe Kade. In de dorpen Warten en Jirnsum zijn ook een aantal ligplaatsen waarvoor havengeld betaald dient te worden. De tarieven havengelden zijn verhoogd met een inflatiecorrectie van 2,92%. De tarieven voor de voorzieningen worden eens in de drie jaar gewijzigd, zodat er met contante betaling afgeronde bedragen kunnen worden betaald. In 2026 zijn de tarieven voor de voorzieningen voor het laatst verhoogd. 2.9p Begraafrechten De tarieven begraafrechten zijn verhoogd met het inflatiepercentage van 2,92%. 2.9q Veergelden De veergelden worden eens in de zoveel jaar geïndexeerd op basis van de inflatie over de gehele periode. Eén en ander is een gevolg van gewenste afgeronde bedragen voor de losse kaartjes op basis van contante betaling bij een overtocht. In 2026 zijn de tarieven voor het laatst verhoogd. 2.9r Kwijtscheldingsbeleid Voor inwoners met een laag inkomen bestaat de mogelijkheid om kwijtschelding aan te vragen voor bepaalde gemeentelijke belastingen. De kwijtscheldingsregeling is landelijk bij ministeriële regeling vastgelegd. Deze regeling is in eerste instantie opgesteld voor de Rijksbelastingdienst. De landelijke politiek heeft bepaald dat ook gemeenten deze regeling moeten volgen. De kwijtscheldingsregeling kan botsen met het gemeentelijke minimabeleid. Het minimabeleid is vaak ruimer ingericht.
Daarom mogen gemeenten over zes onderdelen zelf beleidskeuzes maken die ruimer zijn dan de vangnetregeling dat kwijtschelding is. Zo kan de regeling beter aansluiten bij lokale sociale beleidsdoelstellingen. Invulling van de beleidskeuzes door gemeente Leeuwarden De landelijke kwijtscheldingsregeling biedt gemeenten op een aantal onderdelen beleidsvrijheid om het lokale minimabeleid beter te laten aansluiten op de praktijk. De gemeente Leeuwarden maakt gebruik van deze ruimte. Zij hanteert de volgende beleidskeuzes: 1. Toepassing van kwijtschelding De gemeenteraad bepaalt voor welke heffingen (volledige of gedeeltelijke) kwijtschelding mogelijk is. In gemeente Leeuwarden geldt dit voor: OZB voor woningen, riool - en waterzorgheffing voor woningen, afvalstoffenheffing en voor de precariobelasting voor woonschepen en woonwagens. 2. Norm van kosten van bestaan In de kwijtscheldingstoets bereken je de betalingscapaciteit. Hierbij wordt rekening gehouden met uitgaven die als noodzakelijke kosten van bestaan worden aangemerkt. Voorbeelden hiervan zijn huur, voeding, kleding en medische kosten. Landelijk is hiervoor een norm van 90% van de bijstand vastgesteld. Gemeente Leeuwarden hanteert de ruimst toegestane norm van 100%, waardoor meer inwoners in aanmerking kunnen komen voor kwijtschelding. 3.
Norm voor pensioengerechtigden Landelijk wordt bij pensioengerechtigde aanvragers aangesloten bij de bijstandsnorm. Gemeenten mogen echter kiezen voor maximaal 100% van de netto AOW -norm, die hoger Begroting 2027 gemeente Leeuwarden ligt. Gemeente Leeuwarden maakt gebruik van deze mogelijkheid en hanteert de netto AOW als toetsingsnorm. 4. | Vrijstelling van vermogen Bij de beoordeling van een aan wordt gekeken of een belastingaanslag van het aanwezige vermogen kan worden betaald. Hierbij hanteert de landelijke kwijtscheldingsregeling een strikte norm voor het banksaldo. De vrijstelling is beperkt tot een bedrag dat voorziet in de kosten van levensonderhoud voor één maand. Gemeenten kunnen deze vrijstelling ruimer toepassen. Voor alleenstaanden mag het vrijgestelde bedrag worden verhoogd met maximaal € 1.500,-, voor alleenstaande ouders met € 1.800,- en voor gehuwden/samenwonenden met € 2.000,-. De gemeente Leeuwarden heeft ervoor gekozen om voor alle categorieën de maximale verruiming toe te passen. Hiermee voorkom je dat inwoners met een kleine spaarbuffer geen kwijtschelding krijgen. Dit sluit beter aan bij het gemeentelijke minimabeleid. 5. | Kinderopvangkosten Gemeenten mogen kosten voor kinderopvang meenemen in de berekening van de betalingscapaciteit. Gemeente Leeuwarden houdt bij de toets rekening met deze kosten.
Hierdoor worden gezinnen met jonge kinderen beter ondersteund. 6. | Kwijtschelding voor ondernemers Gemeenten mogen bepalen dat natuurlijke personen die zelfstandig een beroep of bedrijf uitoefenen (zoals zzp’ers) kwijtschelding kunnen krijgen voor hun privé-aanslag. Gemeente Leeuwarden biedt deze mogelijkheid. Hierdoor kunnen ook zelfstandigen met een laag inkomen worden beschermd tegen financiële overbelasting. Tabel Kwijtscheldingen | Bedragen x € 1.000 Omschrijving heffing | Begroting | Rekening | Begroting | Begroting 2025 | 2025 | 2026 | 2027 Kwijtschelding afvalstoffenheffing | 1.300 | 1.387 | 1.300 | 1.300 Kwijtschelding OZB | 15 | 2 | 15 | 15 Kwijtschelding riool- en waterzorgheffing | 526 | 503 | 526 | 526 Totaal | 1.841 | 1.891 | 1.841 | 1.841 120 Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 121 2.10 Weerstandsvermogen en risicobeheersing In deze paragraaf wordt omschreven in welke mate de gemeente in staat is om onverwachte gebeurtenissen (risico’s) met een financiële impact op te vangen, zonder ingrijpende beleidswijzigingen: het weerstandsvermogen. 2.10a Aanleiding en achtergrond Net als in de afgelopen jaren is ook in deze begroting het risicoprofiel bekeken. Daarvoor geldt als basis de Kadernota Risicomanagement 2022 (raadsbesluit 12 oktober 2022). In de kadernota wordt onderscheid gemaakt in drie risicogroepen.
Begrip Toelichting Operationele risico’s Interne risico’s die te beheersen zijn en die in principe vermijdbaar of te voorkomen zijn. Voorbeelden zijn continuïteitsrisico’s in routinematige operationele processen, bijvoorbeeld door tekortschietende interne beheersing, onvoldoende capaciteit of deskundigheid en onethisch handelen van medewerkers of managers. Deze risico’s worden proactief aangepakt door het (regelmatig) checken van processen en regels rondom gedrag en besluitvorming. Strategische risico’s Gerelateerd aan de beleidsstrategie en daarmee vrijwillig geaccepteerde risico’s zoals bij besluitvorming rond een risicovol project of programma. Risico’s en rendement worden hierbij afgewogen. Bij deze risico’s dient de kans van optreden dan wel de mogelijke impact te worden verkleind. Hierdoor kunnen weer nieuwe risico’s worden genomen. Bij deze risico’s dient een terugkerende dialoog tussen ambtelijk en bestuurlijk betrokkenen te worden georganiseerd. In onderstaande risicoanalyse gaat het om lening WTC/Stadion en de grondexploitaties. Externe risico’s Niet beïnvloedbare, van buiten de organisatie komende risico’s. Denk hierbij aan natuurrampen, macro-economische-, politieke- en demografische omstandigheden. Maar ook de ‘Zwarte Zwanen’, totaal onverwachte, niet voorzienbare gebeurtenissen met een hoge impact.
Deze risico’s moeten voor zover mogelijk geïnventariseerd worden en ook hier dient dialoog over plaats te vinden. De beheersing op externe risico’s moet vooral gericht worden op het opvangen/verzachten van de impact van de gebeurtenis. Ten opzichte van de laatste actualisatie van het risicoprofiel (begroting 2026) worden de belangrijkste wijzigingen in risico’s verderop in deze paragraaf toegelicht. Voor alle te onderscheiden risicogebieden geldt dat de benodigde weerstandscapaciteit toereikend is. 2.10b Risicomanagement en interne beheersing Binnen de gemeente Leeuwarden is risicomanagement onderdeel van de reguliere sturing en beheersing van de organisatie. Risico’s worden zoveel mogelijk beheerst op de plek waar deze zich voordoen. Dit betekent dat risico’s binnen de reguliere bedrijfsvoering worden meegenomen in de bestaande werk- en verantwoordingsprocessen en dat risico’s binnen projecten en programma’s in beginsel binnen de daarvoor beschikbare budgetten en beheersmaatregelen worden opgevangen. De paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing vormt daarmee niet het volledige overzicht van alle risico’s binnen de gemeente. Hierin worden met name de risico’s opgenomen die een financieel effect kunnen hebben en waarvoor het nodig is om weerstandscapaciteit beschikbaar te houden.
De interne beheersing is erop gericht risico’s tijdig te signaleren, te beoordelen en waar mogelijk te beperken. Hiervoor zijn binnen de organisatie verschillende beheersingsmaatregelen ingericht. Daarbij kan worden gedacht aan de reguliere planning- en controlcyclus, budgetbewaking, interne controles, project- en programmasturing en het periodiek actualiseren en bespreken van risico’s. De Begroting 2027 gemeente Leeuwarden verantwoordelijkheid voor het beheersen van risico’s ligt daarbij in eerste instantie binnen de betreffende organisatieonderdelen, projecten en programma’s. De verschillende risico’s moeten daarbij niet uitsluitend afzonderlijk w | orden beschouwd. Ontwikkelingen kunnen meerdere beleidsterreinen of onderdelen van de organisatie tegelijkertijd raken en risico’s kunnen elkaar versterken. Daarom is naast de beheersing van individuele risico’s ook de samenhang tussen risico’s van belang. | Door hierover periodiek het gesprek te voeren ontstaat een breder beeld van het totale risicoprofiel van de gemeente en kan tijdig worden beoordeeld of aanvullende beheersmaatregelen of bijsturing noodzakelijk zijn. 2.10c Resultaten risicoanalyse In de volgende tabel staan de risicogebieden en de bijbehorende weerstandscapaciteit weergegeven en ook de bedragen die uit de risicosimulatie zijn gerold.
Tabel: Overzicht operationele | -en strategische risico’s Totale risicopositie Operationele risico's | Strategische risico's | Strategische risico's Cambuur | Grondexploitaties € 7,3 mln. x 1,5 | Lening WTC/Stadion | Hercalculatie -/- verwacht = € 11,0 mln. | max € 9,25 mln. | resultaat: € 19,95 mln. Algemene reserve | Reserve Stadion | (Verwachte) Reserve € 33,7 mln. | € 4,9 mln. | Grondexploitatie € 19,8 mln. Operationele risico’s De actuele omvang van de operationele risico’s (inclusief de laatste lening aan Cambuur van € 6,0 mln) is ten opzichte van de begroting 2026 gedaald van € 9,7 mln naar € 7,3 mln. Na vermenigvuldiging van de zekerheidsfactor resulteert dit in een risicoprofiel ten laste van de Algemene Reserve van € 11,0 mln. In de risicosimulatie zijn zes risico’s opgenomen, tegenover vier risico’s bij de begroting 2026. Ten opzichte van de begroting 2026 zijn twee nieuwe risico’s in de risicosimulatie opgenomen. Naast het risico ‘Beroep op individuele studietoeslag’ betreft dit de verslechterde financiële positie van Caparis NV. De financierings- en liquiditeitspositie van Caparis NV staat onder druk. Voor de gemeente Leeuwarden brengt dit financiële risico’s met zich mee, zowel vanuit de rol van aandeelhouder als vanuit de rol van opdrachtgever.
Het betreft enerzijds het risico op een mogelijke aanvullende kapitaalinjectie en anderzijds het risico dat de verruimde bevoorschotting niet, of niet op korte termijn, door Caparis NV kan worden terugbetaald. Gelet op deze onzekerheden is voor Caparis NV een risico van € 3,9 mln meegenomen in de berekening van het benodigde weerstandsvermogen. Daar staat tegenover dat het risico ‘Jeugdigen met een (complexe) zorgvraag en hogere intensiteit van zorg’ verder is afgenomen. Het maximale financiële risico bedroeg bij de begroting 2026 nog € 6,8 mln en is bij de jaarrekening 2025 bijgesteld naar € 4,0 mln. Bij de begroting 2027 is dit risico verder verlaagd naar € 1,0 mln. Deze afname draagt, ondanks de toevoeging van twee nieuwe risico’s bij aan de daling van de omvang van de operationele risico’s. 122 Begroting 2027 gemeente Leeuwarden Tabel : Overzicht operationele risico’s Nr. | Gebeurtenis | Kans | Max.€ | Opmerking | Invloed | Maatregel 1 | Jeugdigen met een (complexe) | 50% | € 1.000.000 | De kostenstijging van de afgelopen | 6,93% | In 2024 is een pakket aan zorgvraag en hogere intensiteit | jaren wordt veroorzaakt doordat meer | maatregelen vastgesteld om de van zorg. | jeugdigen zorg ontvangen en vooral de | kosten te verlagen waarbij een intensiteit van de zorg toeneemt.
| hek om de jeugdzorg is gezet, Daarnaast ligt de Rijksbijdrage niet | in | afgeschaald wordt naar het lijn met de kostenontwikkeling. Deze | voorliggende veld, het toezicht kostenontwikkleing heeft geleid tot het | op de toegang wordt project “beheersing kosten jeugdzorg” | geïntensiveerd en de relatie met met een pakket aan maatregelen om de | de aanbieders verandert. kosten te beperken. Niet alle kosten laten zich beïnvloeden en bijdrage van het Rijk is onzeker. 2 | Garantstellingen | 5,33% | € 15.198.000 | De gemeente heeft voornamelijk in het | 11,37% | Het risico ontstaat zodra een kader van haar beleid een aantal | privaatrechtelijke rechtspersoon garantstellingen verstrekt aan | niet meer kan bijsturen en privaatrechtelijke rechtspersonen. | dientengevolge ook niet meer Indien deze partijen niet aan de | aan de verplichtingen tegenover verplichtingen voldoen, dan moet de | de gemeente kan voldoen. Bij gemeente die overnemen. Ten opzichte | tijdig bericht kan de gemeente van het jaarverslag 2025 is het | over het algemeen nog risicoprofiel iets verhoogd. | meesturen en naderend onheil voorkomen. Als tegenmaatregel De gepresenteerde kans is het gewogen | bezoeken accounthouders nu gemiddelde van de kans op het | frequenter de rechtspersonen inroepen van de afzonderlijke | aan wie de garantstelling is garantstellingen.
Het gepresenteerde | verstrekt met als doel de meest bedrag is het totaalbedrag van de | actuele informatie te krijgen. afzonderlijke garantstellingen. 3 | Leningen | 34,19% | € 9.835.000 | De gemeente heeft meerdere leningen | 45,17% | Het risico ontstaat zodra een verstrekt aan privaatrechtelijke | privaatrechtelijke rechtspersoon rechtspersonen. Als deze partijen niet | niet meer kan bijsturen en aan de verplichtingen voldoen, dan | dientengevolge ook niet meer 123 Begroting 2027 gemeente Leeuwarden Nr. | Gebeurtenis | Kans | Max.€ | Opmerking | Invloed | Maatregel bestaat de kans dat de betreffende | aan de verplichtingen tegenover leningen afgewaardeerd moeten | de gemeente kan voldoen. Bij worden. Het gepresenteerde bedrag is | tijdig bericht kan de gemeente het totaalbedrag van de afzonderlijke | over het algemeen nog leningen. | meesturen en nader onheil voorkomen. Als tegenmaatregel Het risicoprofiel is inclusief de | bezoeken accounthouders nu aanvullende lening voor de afbouw van | frequenter de rechtspersonen het stadion SC Cambuur (collegebesluit | aan wie de lening is verstrekt van 23 april 2024) van € 6 mln met een | met als doel de meest actuele risicoprofiel van 50%. | informatie te krijgen. 4 | Afbouw jeugdzorg plus | 50% | € 600.000 | Voor de afbouw van Jeugdzorgplus is | 4,15% | Het voorschot wordt omgezet vooruitlopend op een specifieke | naar een lening.
Jeugdhulp uitkering van het rijk (SPUK) een | Friesland moet de lening in voorschot van € 2,5 mln verstrekt aan | maximaal drie jaar een zorgaanbieder. Wanneer deze SPUK | terugbetalen. lager gaat uitvallen, bestaat het risico dat de zorgaanbieder het verschil niet kan terugbetalen wegens onvoldoende liquiditeiten. In de berekening is rekening gehouden met een minimaal bedrag dat vanuit de SPUK kan worden uitgekeerd. Het aandeel Leeuwarden bedraagt 25%. 5 | Beroep op individuele studie | 80% | € 500.000 | Steeds meer studenten doen een | 5,54% | Analyse regeling, doelgroepen toeslag | beroep op de individuele studietoeslag, | en kosten. Het budget is per overschrijding van het ISS-budget loopt | 2026 deels verruimd vanuit verder op. | overschot AV Frieso. Afstemming met VNG en ministerie over wijziging financiering, datum van invoering is nog onduidelijk. 124 Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 125 Nr. Gebeurtenis Kans Max.€ Opmerking Invloed Maatregel 6 Financiële positie Caparis 50% € 3.900.000 De financiële positie van Caparis NV is in 2025–2026 verder verslechterd. De financiële positie staat onder druk. Op basis van de beschikbare informatie lijkt Caparis NV in 2026 nog aan de lopende betalingsverplichtingen te kunnen voldoen, maar de onzekerheden zijn toegenomen.
Voor de gemeente Leeuwarden leidt dit tot financiële risico’s, zowel vanuit de rol als aandeelhouder als opdrachtgever. 26,84% De aandeelhoudende gemeenten werken samen aan een nieuwe visie op de sociale infrastructuur en de toekomstige opdracht aan Caparis NV. Dit kan in de toekomst gevolgen hebben voor de financiering van Caparis NV en voor de gemeentelijke bijdrage als aandeelhouder. Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 126 Strategische risico’s SC Cambuur Voor de bouw van het voetbalgerelateerde deel van het stadion heeft de gemeenteraad op 7 juni 2021 ingestemd met het verstrekken van een lening van € 14 mln aan Van Wijnen als eigenaar van het stadion. Het maximale risico (het bedrag van de openstaande lening) bedraagt gedurende de eerste tien jaar € 9,25 mln, bestaande uit € 14 mln minus de garantstelling van Van Wijnen van € 4,75 mln. Na de eerste tien jaar van de lening vervalt de garantstelling van Van Wijnen. Tegenover dit risico zijn een aantal zekerheden overeengekomen: - instelling van een reserve met een stand van € 4,9 mln per 1-1-2026; - het hypotheekrecht en de garantstelling van Van Wijnen. Daarnaast worden de huurinkomsten, die de eigenaar van het stadion van Cambuur ontvangt, rechtstreeks ingezet voor de betaling van rente en aflossing aan de gemeente waarvoor door Cambuur diverse zekerheden zijn verstrekt.
De komende jaren bedraagt het max imale risico € 9,25 mln. Bij de oorspronkelijke risico-inschatting is uitgegaan van een risicoprofiel van 50%. Op basis daarvan is voor deze lening voldoende weerstandsvermogen aanwezig. In aanvulling op de lening van € 14 mln heeft SC Cambuur de gemeente verzocht om nog een lening van € 6 mln. Dit is op 23 april 2024 door het college conform besloten. Ook bij deze lening is, conform de risico-inschatting van de eerste lening, uitgegaan van een risicoprofiel van 50%. Om die reden is een bedrag van € 3 mln meegenomen in het benodigde weerstandsvermogen. De financiële positie van SC Cambuur is zeer zorgwekkend. In 2026 heeft SC Cambuur voor het seizoen 2026/2027 een financieel herstelplan bij de KNVB ingediend. Om aan de financiële eisen van de KNVB te voldoen, is voor dit seizoen door een sponsor een garantstelling verstrekt voor het verwachte tekort. De gemeente monitort de financiële positie en liquiditeit van SC Cambuur en ontvangt hierover informatie op de momenten waarop de club ook aan de KNVB rapporteert. De huidige financiële positie van SC Cambuur brengt een risico met zich mee op het niet of niet tijdig terugbetalen van de gemeentelijke leningen. De gemeente beoordeelt daarom periodiek of het gehanteerde risicoprofiel van 50% nog passend is.
Daarnaast hebben het stichtingsbestuur en de gemeente Leeuwarden in juni 2026 opdracht gegeven aan een onafhankelijk adviesbureau onderzoek te doen naar de financiële huishouding en de mogelijke toekomstscenario’s voor SC Cambuur. De resultaten van dit onderzoek worden in het najaar van 2026 verwacht. De gemeenteraad wordt vervolgens geïnformeerd over de uitkomsten. Bovenstaande risico’s zijn opgenomen in de tabel ‘Overzicht operationele- en strategische risico’s’ onder punt 3 ‘Leningen’. Externe risico’s Niet alle risico’s zijn opgenomen in de paragraaf weerstandsvermogen. Uitgangspunt is dat de risico’s in onze reguliere processen ook worden beheerst in die processen en de risico’s in de projecten en programma’s binnen de daarvoor bestemde budgetten worden opgevangen. Dat neemt uiteraard niet weg dat zich wel degelijk risico’s kunnen voordoen. Ook als risico’s niet op geld kunnen worden gezet (omdat een goede schatting van kans en/of impact niet mogelijk is) worden de risico’s niet meegenomen in de paragraaf. Voor een goede risico-dialoog zijn deze onderwerpen wel van belang. Derhalve worden de belangrijkste aandachtspunten nader toegelicht: 1. Stroomnet en netcongestie. De landelijke problemen met het stroomnet en netcongestie spelen ook in onze gemeente. Hierdoor worden grootgebruikers op dit moment op de wachtlijst gezet totdat er extra stroom beschikbaar is.
Extra stroom is beschikbaar als er een nieuw onderstation gerealiseerd is en extra middenstappingskabels zijn aangelegd. Dit brengt de nodige risico's mee, die hoofdzakelijk spelen bij de grondexploitatie. Voor een toelichting wordt verwezen naar de paragraaf grondbeleid. 2. Stikstof. De Raad van State heeft op 18 december 2024 een uitspraak gedaan waarmee intern salderen van stikstofuitstoot vergunningsplichtig wordt. Dit brengt de nodige risico’s Begroting 2027 gemeente Leeuwarden mee, die hoofdzakelijk spelen bij de grondexploitatie. Voor een toelichting wordt verwezen naar de paragraaf grondbeleid. 3. | Staalslakken. Staalslakken die zijn toegepast ter hoogte van de aansluiting van de Noordwestelijke Invalsweg (NWI) op de Haak en bij knooppunt Werpsterhoeke veroorzaken problemen. Er is sprake van uitloging van vervuild water en er is schade aan de constructie, doordat de staalslakken uitzetten en krimpen. Rijkswaterstaat (RWS) is eigenaar van en daarmee verantwoordelijk voor de problematiek op knooppunt Werpsterhoeke en pakt die problematiek aan. De Provincie Fryslân is, in nauwe afstemming en samenwerking met RWS en gemeente, voor de NWI momenteel druk doende met de voorbereidingen en het gereed maken van het realiseren van de tijdelijke oplossing; de zgn. standstill. Dat zijn tijdelijke maatregelen om te zorgen dat het probleem niet verergert.
Dat wacht vooral nog op vergunningen van vooral het Wetterskip. Voor de gemeentelijk bijdrage hierin zijn in 2026 incidentele middelen beschikbaar gesteld. Intussen wordt gewerkt aan het uitwerken van het definitieve herstel-voorstel. Dus de structurele maatregel om de staalslakproblematiek permanent te beteugelen. Het is nog niet duidelijk wat de hiermee gepaard gaande kosten zijn en waar de rekening van deze werkzaamheden komt te liggen. Gronden in voorraad Voor ontwikkelingrisico’s en risico’s gronden in voorraad (waaronder Middelsee/De Zuidlanden) is in de hercalculatie met peildatum 1-1-2026 rekening gehouden met een risico van € 19,95 mln. Voor deze grondexploitaties is een risicoanalyse uitgevoerd. Ten aanzien van de projectspecifieke risico’s en de overige algemene risico’s zal in totaal ca. € 19,95 mln aan risico’s moeten worden afgedekt. Ten opzichte van de paragraaf 2.12 Weerstandsvermogen en risicobeheersing begroting 2026 is het risico gestegen van € 19 mln naar € 19,95 mln. Het risicoprofiel is met € 0,95 mln toegenomen en is met name veroorzaakt omdat bij de risicobepaling de parameter kostenstijging met 1% extra is verhoogd vanwege de huidige spanningen in het Midden-Oosten. Ruim € 17,5 mln van het risico speelt binnen de grondexploitatie Middelsee/De zuidlanden.
De belangrijkste projctspecifieke risico’s binnen deze exploitatie bestaan uit het risico op extra kosten grondwerk, de problemen rondom de netcongestie, minder uitgeefbare gronden door onduidelijkheid tracés (o.a warmtenet) en dat de plannen niet aansluiten bij de marktvraag (bv. appartementen Middelsee). 2.10c Weerstandsvermogen De operationele risico’s bedragen in totaal € 7,3 mln. Die risico’s moeten opgevangen kunnen worden door de aanwezige weerstandscapaciteit. Het beleid is dat de verhouding tussen de operationele risico’s en de weerstandscapaciteit 1,5 moet zijn. Ofwel dat de Algemene Reserve (AR) minimaal 1,5 keer zo groot moet zijn als de uitkomst van de risicosimulatie. Dit betekent dat de weerstandscapaciteit minimaal 1,5 x € 7,3 mln = € 11,0 mln moet bedragen. Bovendien is in de Kadernota Risicomanagement vastgelegd dat de minimale positie van de AR € 15 mln bedraagt. Het werken met een ‘overdekking’ moet gezien worden als een extra veiligheidsklep. Het werken met een norm voor de weerstandscapaciteit die hoger ligt dan de uitkomst van de risicoanalyse werkt stabiliserend.
In de praktijk van risicomanagement wordt de volgende classificatie gebruikt als het gaat om de beoordeling van de verhouding (het weerstandsvermogen) tussen de aanwezige weerstandscapaciteit (beschikbare reserves) en de uitkomst van de risicoanalyse: Verhouding | Betekenis >2,0 | Uitstekend 1,4 - 2,0 | Ruim voldoende 1,0 - 1,4 | Voldoende 0,8 - 1,0 | Matig 0,6 - 0,8 | Onvoldoende <0,6 | Ruim onvoldoende 127 Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 128 De in Leeuwarden gehanteerde verhouding van 1,5 bevindt zich in de klasse ‘ruim voldoende’ en is daarmee een evenwichtige norm (niet te krap, niet te ruim). De gewenste weerstandscapaciteit van € 11,0 mln zetten we af tegen de meest actuele meerjarenprognose van de Algemene Reserve (AR). De prognose is € 33,7 mln (laagste stand 2030) en is gebaseerd op de financiële positie die voor de begroting 2027 is vastgesteld. 2.10d Financiële kengetallen Gemeenten zijn verplicht in de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheer een set financiële kengetallen op te nemen (BBV artikel 11, tweede lid, onder d). Doel is inzicht te geven in de ontwikkeling van de schuldpositie van de gemeente Leeuwarden. De volgens het BBV verplichte balans (zie hoofdstuk 3.3) is de basis voor de kengetallen m.b.t. de schuldpositie. In bijlage D is de berekening van de kengetallen opgenomen. Het betreft de volgende kengetallen: 1. Netto Schuldquote 2.
Solvabiliteit 3. Kengetal Grondexploitatie 4. Structurele exploitatieruimte 5. Belastingcapaciteit Tabel: Schematische toelichting op de kengetallen Kengetal: Duidt op: Relevantie: 1.Netto Schuldquote • Beslag van de rentelasten op de exploitatie. • Risico van onhoudbare schuld. De schuldquote is het kengetal waarmee de ontwikkeling van de schuldpositie wordt gevolgd en het beslag van de rentelasten op de exploitatie. Indien nodig kan op basis hiervan worden bijgestuurd. 2.Solvabiliteit • Vermogen om aan de langlopende verplichtingen te voldoen. Voor het financieel beleid is de ontwikkeling van het Eigen Vermogen relevant in relatie tot de risico’s die gemeente loopt (het kunnen opvangen daarvan) en de egalisatiefunctie van de Algemene Reserve. 3.Grondexploitatie • Omvang van de grondexploitatie van de gemeente. De boekwaarde van de gronden is van belang, omdat deze waarde in de toekomst moet worden terugverdeind bij verkoop. 4.Structurele exploitatieruimte • Mate waarin structurele lasten gedekt worden door structurele baten. Het financieel beleid van de gemeente Leeuwarden is er op gericht om een structureel sluitende meerjarenraming te realiseren. Dit betekent dat dit kengetal in ieder geval het laatste jaar van de meerjarenraming 0 of hoger moet zijn. Relevant daarom voor de meerjarenraming.
5.Belastingcapaciteit • Verschil tussen de gemiddelde lokale lasten en het landelijk gemiddelde. Met name relevant voor de politieke afweging over de hoogte van de lokale lasten. Begroting 2027 gemeente Leeuwarden De financiële kengetallen Het onderstaande overzicht laat de ontwikkeling van de financiële kengetallen zien. Tabel Financiële kengetallen | in % Rekening | Prognose | Begroting 31-12-2025 | 31-12-2026 | 31-12-2027 1a Netto schuldquote | 49,0 | 56,5 | 63,0 1b | Netto schuldquote gecorrigeerd voor verstrekte geldleningen | 48,4 | 56,0 | 62,5 2 | Solvabiliteit | 22,3 | 17,0 | 15,5 3 | Grondexploitatie | 20,8 | 21,8 | 22,0 4 | Structurele exploitatieruimte | 3,00 | -0,7 | 0,4 5 | Belastingcapaciteit | 76,0 | 81,2 | 90,9 Het kengetal Solvabiliteit wordt meerjarig begroot tussen de 13,5% en 15,5% (zie bijlage D. Overzicht kengetallen). Dit is iets lager dan de prognose voor 2026 (17,0%). De Netto schuldquote stijgt ten opzichte van de prognose, maar blijft stabiel de komende jaren rondt dit niveau. Ook wordt in 2026 verwacht dat een wat groter gedeelte van de netto schuld samenhangt met de financiering van de Grondexploitatie. Voor het financiële beleid van de gemeente Leeuwarden is het meerjarig structurele saldo belangrijk. Dit betekent dat de structurele lasten worden gedekt door structurele baten.
Als we kijken naar de begrotingen voor de jaren 2027 en 2030 (zie bijlage D. Overzicht kengetallen), zien we een kleine positieve structurele exploitatieruimte van respectievelijk 0,4% en 0,0%. Dit betekent dat er iets meer inkomsten zijn dan uitgaven. Voor de jaren 2028 en 2029 is er sprake van een tekort van respectievelijk 1,0% en 0,9%. Voor deze jaren is nog niet duidelijk hoeveel extra geld het Rijk beschikbaar stelt voor de jeugdzorg. We verwachten dat het Rijk in 2027 besluiten neemt die de financiële positie van gemeenten op lange termijn verbeteren. De gemeente blijft deze ontwikkelingen goed volgen. Het kengetal Belastingcapaciteit geeft de verhouding weer tussen de totale woonlasten in Leeuwarden (bij een gemiddelde WOZ-waarde) en het landelijke gemiddelde. Hieruit blijkt dat de lastendruk in Leeuwarden beneden het landelijk gemiddelde ligt. We zien wel dat de relatieve lastendruk stijgt van 76,0 in 2025 naar 81,2 in 2026 naar 90,9 voor de begroting 2027. De relatieve lastendruk ligt voor de begroting 2027 nog wel 9,1% lager dan het landelijk gemiddelde. 129 Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 2.11 Onderhoud kapitaalgoederen Deze paragraaf geeft een dwarsdoorsnede van het onderhoud van de gemeentelijke kapitaalgoederen (gebouwen, wegen, riolering, etc.). Het beleidskader en de daaruit voortvloeiende financiële consequenties worden hier genoemd.
2.11a Beheersystematiek Het te beheren areaal aan kapitaalgoederen in de openbare ruimte, zoals wegen, riolering en groenvoorzieningen, is vastgelegd in beheersystemen. In deze systemen worden alle objecten en gebieden geregistreerd, inclusief hun toestand en andere belangrijke kenmerken. Op basis van inspecties worden plannen gemaakt voor onderhoud over meerdere jaren. Voor verschillende soorten kapitaalgoederen gelden eigen procedures, die bepalen hoe vaak en hoe intensief het onderhoud moet plaatsvinden. 2.11b Omvang van het te onderhouden areaal Om inzicht te bieden in de onderhoudsopgave van de gemeente wordt in onderstaande tabel aangegeven wat de omvang van het te onderhouden areaal is en wat de bijbehorende financiële middelen zijn.
Tabel Financiële middelen te onderhouden areaal (bedrag x 1.000) Begroting 2025 | Begroting | Begroting 2027 2026 Onderhoud wegen | 18.825 | 18.602 | 18.748 Onderhoud van 824 ha verharding Riolering | 10.253 | 10.645 | 12.333 Onderhoud van 780 km riool Onderhoud van 19.200 inspectieputten Schoonmaken van 61.700 straatkolken Water | 4.033 | 4.264 | 4.494 14,8 km kademuur 22,8km beschoeiing 63 km damwand 9,2 km stortsteen 1.865 ha wateroppervlak (meren, kanalen en vaarten) 630 km (berm)sloot Civiele Kunstwerken | 7.065 | 7.889 | 8.691 38 beweegbare bruggen 506 vaste bruggen 14 viaducten 38 aanlegvoorzieningen/ boothellingen 19 duikerbruggen 34 onderdoorgangen en tunnels 207 steigers en vlonders 5 stuwen 99 trappen 11 dammen 37 keermuren 5 geluidsschermen 130 Begroting 2027 gemeente Leeuwarden Begroting 2025 | Begroting | Begroting 2027 2026 Groen | 15.534 | 16.130 | 17.083 Groene Ster (ca. 400 ha), Froskepôlle (ca. 13 ha), Lwd. Bos (ca. 110 ha), Hempenser Bos (110 ha), Diverse locaties bos Leeuwarden Zuid (ca. 5 ha) Gras ca. 500 ha Gazons ca. 262 ha Beplanting ca. 175 ha Bomen circa 61.000 stuks Reiniging verhardingen | 3.338 | 3.483 | 3.844 Schoonhouden wegen en pleinen Onkruidbestrijding op ca. 830 ha Zwerfvuilbestrijding | 372 | 265 | 333 Zwerfvuilbestrijding op ca.
356 ha Totaal | 59.410 | 61.278 | 65.526 Voorzieningen Om kapitaalgoederen goed te beheren, zijn er voo | rzieningen getroffen voor groot onderhoud. Dit onderhoud geldt voor verhardingen, civiele kunstwerken, riolering, waterwegen en baggerwerkzaamheden, walkeringen en vastgoed. Deze voorzieningen zorgen ervoor dat de uitgaven voor onderhoud over meerdere jaren zijn vastgelegd. Elk jaar controleert de accountant of de hoogte van deze voorzieningen nog | toereikend is voor het uit te voeren onderhoud. In december 2026 worden de voorzieningen onderbouwd met beheerplannen die voor vier jaar worden opgesteld en aan de raad ter vaststelling worden aangeboden. Koers en ontwikkelingen In de nota Beheer en Onderhoud Kapitaalgoederen Openbare Ruimte staat beschreven hoe we omgaan met het beheer van verschillende kapitaalgoederen. Een geactualiseerde versie wordt in het najaar van 2026 aan de raad ter vaststelling aangeboden. Hierbij is aandacht voor nieuwe ontwikkelingen die invloed hebben op ons beheer. Bijvoorbeeld veranderingen in beheermethoden door het biodiversiteitsbeleid en de aandacht voor duurzaamheid, zoals meer circulair werken en het aanpassen aan het klimaat. We werken steeds meer op basis van risico’s.
Dit betekent dat we vooral kijken naar het gewenste effect en de waarde voor het publiek bij het maken van keuzes over beheer, onderhoud en vervanging van kapitaalgoederen. Op de lange termijn verwachten we grote pieken in de investeringen voor het vervangen van civiele kunstwerken, zoals bruggen, vaste kunstwerken en kademuren, die aan het einde van hun levensduur komen. Daarom blijven we ons assetmanagement verbeteren en werken we aan een financiële strategie die meerdere jaren vooruitkijkt en toekomstbestendig is. Kwaliteit groen en verhardingen De technische staat van groenvoorzieningen en verhardingen is vastgelegd in de kadernota Beheer en Onderhoud Kapitaalgoederen Openbare Ruimte. Voor groen onderscheiden we twee kwaliteitsniveaus: ‘basis’ en ‘hoog’. Voor verhardingen geldt het kwaliteitsniveau ‘basis’. Elk jaar worden vier schouwrondes gehouden om te controleren of het verzorgend onderhoud van de openbare ruimte voldoet aan de afgesproken kwaliteit. Daarnaast vinden er inspecties plaats om de technische staat van de kapitaalgoederen goed in beeld te brengen.
131 Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 132 Tabel Vastgestelde kwaliteitsniveaus Structuurelementen Verzorging Technische staat Verharding Technische staat Groen Binnenstad Hoog Basis Hoog Woonwijken/dorpen Basis Basis Basis Hoofdstructuur Basis Basis Basis Bedrijventerreinen Basis Basis Basis Stationsgebied Hoog Basis Hoog Winkelcentra Basis Basis Basis Parken Hoog Basis Hoog Bos- natuur- en recreatiegebieden Basis Basis Basis Buitengebied Basis Basis Basis 2.11c Wegen Het wegennet van de gemeente Leeuwarden beslaat meer dan 8 miljoen vierkante meter verharding. Dit is ongeveer gelijk aan 1600 voetbalvelden. Het beheer van deze wegen en paden is vastgelegd in beheersystemen en meerjarenplanningen. Gemiddeld wordt het kwaliteitsniveau ‘basis’ gehaald. Ook in 2027 (en 2028) wordt extra aandacht besteed aan het verbeteren van de kwaliteit van de voetpaden. Dit is nodig doordat er de afgelopen jaren veel glasvezelkabels onder de stoepen zijn aangelegd. Bovendien is er op veel plekken sprake van wortelopdruk van boomwortels in deze voetpaden. De volgende grootschalige herstelwerkzaamheden aan wegen zijn in 2027 onder andere gepland: Stationsweg te Grou, Stationsweg te Leeuwarden, Ayttadyk in Swichum, D.S. Bangmastrjitte en Legedyk te Reduzum en de fietspaden vanaf de N31 (Wâldwei) tot aan Warten.
Daarnaast zullen we starten met de laatste fase van het omvormen van de kwalitatief mindere asfaltfietspaden naar fietspaden van een betonverharding in de wijk Camminghaburen. We hanteren het uitgangspunt om werkzaamheden zoveel mogelijk te combineren, bijvoorbeeld met de vervanging van de riolering. Dit beperkt ook mogelijke overlast voor de omgeving. Relevante beleidsnota’s: • Beleidskader Mobiliteit (2024) • Kadernota beheer en onderhoud kapitaalgoederen openbare ruimte (2022) 2.11d Riolering Voor de assets water en rioleringen werken we volgens het Programma Water en Riolering (PWR). ij gebruiken we een risicogestuurde aanpak. Dit betekent dat we niet alleen kijken naar de theoretische levensduur van het riool, maar vooral naar hoe lang de vervanging ervan kan worden uitgesteld zonder problemen. We proberen werkzaamheden zo veel mogelijk te combineren. Hierdoor kunnen we projecten soms eerder uitvoeren of juist uitstellen, zodat we efficiënter werken en overlast voor bewoners verminderen. Voor 2027 staan er grote rioolvervangingsprojecten gepland in De Slinke in Jirnsum, De Kei in Leeuwarden en de Vogelbuurt in Stiens. Ook wordt op een aantal locaties de riolering gerelined. Relevante beleidsnota’s: • Programma Water en Riolering 2023-2027 (2022) • Uitvoeringsagenda klimaatadaptatie (2021) 2.11e Water, civiele kunstwerken, walkeringen e.d.
In 2027 wordt een deel van de vijvers en sloten van Aldlân in Leeuwarden gebaggerd. In 2027 krijgt het groot onderhoud en de vervanging van (delen van) bruggen opnieuw een vervolg. Deze werkzaamheden zullen zowel zichtbaar als merkbaar zijn. Op de planning staan onder Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 133 andere elf beweegbare bruggen die groot onderhoud krijgen. Daarnaast worden alle tunnelbakken in de Anne Vondelingweg grondig onderhouden. Ook wordt de vervanging van de bovenbouw van de Hermesbrug uitgevoerd en worden voorbereidingen gedaan voor de Verlaatsbrug. Ook moet in 2027 duidelijkheid komen over de aanpak van de Van Harinxmabruggen. De huidige bruggen hebben, gezien de vaarwegklasse die de provincie hanteert voor dit kanaal, een te smalle doorvaartbreedte. Inmiddels zijn diverse onderzoeken uitgevoerd naar de haalbaarheid en de kosten. Eén van de varianten is de vervanging van de bruggen met tegelijkertijd het realiseren van een verbrede doorvaart. Uiterlijk in 2027 moet een definitief besluit worden genomen, zodat de verdere voorbereiding en uitvoering van de werkzaamheden tijdig kunnen starten. Voor de walkeringen staat in 2027 eveneens groot onderhoud en vervanging op de planning. Op diverse locaties worden houten damwanden vervangen en hersteld. Staalslakken die zijn toegepast ter hoogte van de Noordwestelijke Invalsweg en Werpsterhoeke veroorzaken problemen.
Er is sprake van uitloging van vervuild water en er is schade aan de constructies doordat de staalslakken uitzetten en krimpen. Samen met de Provincie Fryslân, Rijkswaterstaat en het Wetterskip Fryslân zijn en worden tijdelijke maatregelen getroffen en wordt een definitieve oplossing onderzocht. In de tussentijd wordt de situatie gemonitord. Er is onderzoek uitgevoerd naar een CO₂-neutrale overtocht naar het eiland De Bird. Het onderzoeksbureau adviseert om de bestaande veerpont op termijn om te bouwen naar elektrische aandrijving. Om kapitaalvernietiging te voorkomen, wordt aanbevolen deze om bouw pas uit te voeren wanneer de huidige motoren aan vervanging toe zijn. Wel wordt overgestapt op het gebruik van HVO100 om optimaal gebruik te maken van de resterende technische levensduur van de bestaande motoren. Relevante beleidsnota’s: - Beleidsnotitie Invoering RAMS voor het kapitaalgoed civiele kunstwerken (2016) 2.11f Groen We blijven werken aan het vergroten van de biodiversiteit. Het beheer van het groen in de openbare ruimte is hierbij ons belangrijkste middel. Het beleidskader Biodiversiteit geeft aan waar de Leeuwarder Ecologische Structuur versterkt en uitgebreid moet worden. De benodigde maatregelen staan beschreven in het Uitvoeringsplan Biodiversiteit en het Uitvoeringsplan Vergroening. Door boomveiligheidsinspecties weten we precies hoe het met de bomen gesteld is.
Naast het gewone onderhoud nemen we extra maatregelen. Bijvoorbeeld het verwijderen van verharding rondom bomen, zodat ze meer ruimte krijgen om te groeien. Ook verbeteren we de bodem onder de bomen en zorgen we voor goede bewatering en beluchting. Zo kunnen de bomen beter groeien, langer leven en meer bijdragen aan het ecosysteem. Helaas kunnen we niet alle bomen behouden. Sommige bomen zijn in een te slechte conditie, vaak door een ongunstige groeiplaats. Ook zijn er boomziektes, zoals essentaksterfte, die bomen aantasten. De afgelopen jaren zijn daarom al veel bomen gekapt. Tot 2032 moeten nog ongeveer 5.100 zieke of zwakke bomen vervangen worden. Daarnaast moeten circa 900 zieke essen worden gekapt en vervangen. Deze werkzaamheden worden in 2027 voortgezet. Vergroening, het vergroten van biodiversiteit en maatregelen om het klimaat aan te passen, kunnen vaak goed samen gaan. Daarom planten we in 2027 op verschillende plekken ongeveer 675 extra bomen. Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 134 2.11g Vastgoed Gebouwen De meerjaren onderhoudsplanningen (MJOP) van onze gebouwen zijn vastgelegd in het softwareprogramma Planon. De benodigde financiële middelen voor het onderhoud zijn meegenomen in de begroting en voorziening. Deze planningen worden regelmatig bijgewerkt door externe inspecteurs die zijn gecertificeerd volgens de NEN-2767 norm.
Door de MJOP’s regelmatig te actualiseren, kunnen we het onderhoud nauwkeurig plannen. Dit helpt ons om te bepalen of werkzaamheden kunnen worden uitgesteld of juist eerder moeten worden uitgevoerd. Zo houden we een actueel beeld van de staat van de gebouw en en zorgen we dat ze geschikt blijven voor hun functie, nu en in de toekomst. Tijdens de inspecties krijgen alle bouwkundige en installatietechnische onderdelen van een gebouw een conditiescore. Volgens de Notitie vastgoed (januari 2026) voeren we onderhoud uit op het niveau van conditie 3. Dit betekent dat het gebouw in redelijke staat is, met alleen lichte plaatselijke veroudering, en dat de functie van de bouw- en installatieonderdelen niet in gevaar is. Naast het reguliere onderhoud blijven we ook werken aan het verduurzamen van onze gemeentelijke panden. Hiervoor volgt het college de Routekaart verduurzaming gemeentelijk vastgoed, die in 2024 is vastgesteld. Gymlokalen Voor de gymlokalen is er een aparte onderhoudsvoorziening. De manier waarop de inspecties worden uitgevoerd en de bedragen worden vastgesteld, is hetzelfde als beschreven in de vorige paragraaf. Ook voor de gymlokalen zijn de meerjaren onderhoudsplannen (MJOP’s) opgenomen in het systeem Planon. De benodigde financiële middelen staan vermeld in de onderhoudsvoorziening. In het najaar 2026 zijn de sportgebouwen opnieuw extern geïnspecteerd.
De resultaten daarvan worden begin 2027 door de gemeente beoordeeld en vervolgens verwerkt in de begroting. Relevante beleidsnota’s: - Nota Vastgoed (2025) Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 2.12 Financiering Deze paragraaf gaat over het financieringsbeleid van de gemeente en het daaraan gerelateerde risicobeheer. 2.12a | Inleiding Onder financieringsbeleid wordt verstaan het sturen en beheersen van, het verantwoorden over en het toezicht houden op de financiële vermogenswaarden, de financiële geldstromen, de financiële posities en de hieraan verbonden risico’s. Wettelijke kaders worden met name gevonden in de wet financiering decentrale overheden (wet FIDO) en de wet houdbare overheidsfinanciën (wet HOF), en verder in de Gemeentewet en de Algemene Wet Bestuursrecht (AWB). Gezien de publieke taak van de gemeente moet bedachtzaam worden omgegaan met publieke middelen. Risicobeheersing is van groot belang. Daartoe worden renterisico’s beheerst middels de kasgeldlimiet en de renterisiconorm. Verder worden stringente eisen gesteld aan het uitzetten van liquide middelen: leningen en garanties mogen in principe alleen worden verstrekt voor de uitoefening van de publieke taak. Voor het overige moeten overtollige middelen worden aangehouden in ’s-Rijks schatkist (verplicht schatkistbankieren) en blijven daar beschikbaar voor de uitoefening van de publieke taak.
In de door de raad vastgestelde financiële verordening Leeuwarden 2023, liggen algemene uitgangspunten vast voor het financieel beleid alsmede regels voor het financieel beheer en voor de inrichting van de financiële organisatie van de gemeente Leeuwarden. In het treasurystatuut gemeente Leeuwarden 2024 zijn de uitgangspunten vastgelegd voor het aantrekken en uitzetten van middelen, het verstrekken van leningen en garanties en het beheersen van financiële risico's. 2.12b | Uitgangspunten renteontwikkeling in de begroting De ECB-rente is sinds 2023 sterk gestegen tot een piek van 4% en is daarna in 2025 verlaagd tot 2%, met voor 2026 een stabiele depositorente van 2%. De inflatie in de eurozone wordt voor 2026 verwacht op 2,6%, iets hoger dan eerder voorspeld, waardoor renteverhogingen later in het jaar mogelijk zijn. Analisten en banken verwachten momenteel dat de rente in de nabije toekomst waarschijnlijk ongewijzigd blijft, hoewel zij een scenario met verhogingen in 2026 niet uitsluiten Voor het begrotingsjaar 2027 is de verwachting dat de rente nog op het niveau van 2026 zal zijn.
De ontwikkeling van de portefeuille opgenomen leningen ziet er naar verwachting als volgt uit: Tabel Mutaties portefeuille opgenomen leningen Omschrijving | Bedrag in mln Gemiddelde rente | Invloed op euro’s | % gemiddelde rente Stand op 1 januari 2027 | 292,3 | 2,44% Nieuwe leningen | 30,0 | 3,30% | 0,09% Reguliere aflossingen | 37,5 | 2,27% | 0,02% Vervroegde aflossingen | 0,0 | 0,00% | 0,00% Stand per 31 december 2027 | 284,8 | 2,55% | 0,11% De voornaamste reden van het aantrekken van nieuwe leningen is het herfinancieren van (lineaire) aflossingen. Doordat de verwachte gemiddelde rente op nieuwe leningen (3,30%) hoger ligt dan de gemiddelde rente van afgeloste leningen (2,27%), stijgt de gemi | ddelde rente. De omslagrente voor de grondexploitaties en vaste activa is 1,10%. 2.12c | Financiering en omslagrente Voor de toerekening van de rentelasten maakt gemeente Leeuwarden gebruik van de rente | - omslagmethode. Het totaal van de rentelasten wordt ‘omgeslagen’ over het geheel van investeringen. De rentelasten betreffen het totaal van de rentelasten op de langlopende 135 Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 136 geldleningen en de kortlopende financiering minus de renteopbrengsten van overtollige middelen en verstrekte geldleningen. Het gehanteerde omslagrente dient een reëel percentage te zijn.
Zodra de afwijking tussen de gehanteerde omslagrente en de werkelijke rentelast groter wordt dan 0,5% dient de gehanteerde omslagrente aangepast te worden. Onderstaande tabel geeft inzicht tussen de rentekosten en rentedekking binnen de begroting 2027. Tabel Renteresultaat taakveld Treasury Bedragen x € 1.000 2027 a. De externe rentelasten over de korte en lange financiering 8.718 b. De externe rentebaten -1.082 Saldo rentelasten en rentebaten 7.636 c1. De rente die aan de grondexploitaties moet worden doorberekend -2.224 c2. De rente van projectfinanciering die aan betreffende taakveld moet worden toegerekend -366 c3. De rentebaat van doorverstrekte leningen indien daar een specifieke lening voor is aangetrokken, die aan het betreffende taakveld moet worden toegerekend. 764 Aan taakvelden toe te rekenen rente -1.826 d1. Rente over eigen vermogen - d2. Rente over voorzieningen - Totaal aan taakvelden toe te rekenen rente 5.810 e. De aan taakvelden toegerekende rente (renteomslag) -5.445 f. Renteresultaat op het taakveld Treasury (-/- = voordeel) -365 Doordat er een verschil is tussen het gehanteerde omslagpercentage en het werkelijke percentage (toegestaan binnen een bandbreedte van -0,5% en 0,5%) ontstaat een renteresultaat. Het gepresenteerde renteresultaat van € 0,4 mln voordelig betekent dat de gehanteerde omslagrente van 1,10% lager is dan het werkelijke percentage.
Er wordt minder rente doorberekend naar de activa, dan dat er daadwerkelijke aan rente wordt betaald aan de geldverstrekkers. Het verschil bevindt zich binnen de gestelde bandbreedte, wat betekent dat een reëel rentepercentage wordt toegerekend aan de activa. 2.12d Renterisicobeheer Met betrekking tot de beheersing van renterisico’s gelden de volgende voorschriften: • De gemiddelde netto vlottende schuld per kalenderkwartaal wordt getoetst aan de kasgeldlimiet (Wet Fido). Het begrotingstotaal aan lasten conform de primitieve begroting 2027, exclusief het structureel begrotingsresultaat van € 3,6 mln, is € 840,1 mln. De toegestane kasgeldlimiet is 8,5% van dit bedrag ofwel € 71,4 mln. Dit is het maximale bedrag dat met kort geld mag worden gefinancierd. Interne beheersmaatregelen zijn er op gericht dat deze norm niet langer dan twee kwartalen achtereen wordt overschreden. • De hoogte van de jaarlijks verplichte aflossingen en renteherzieningen van opgenomen leningen wordt getoetst aan de renterisiconorm. In de financiële verordening 2023 is een renterisiconorm van 10% opgenomen. In de volgende tabel wordt de renterisiconorm voor de komende jaren weergegeven. • Er wordt geen gebruik gemaakt van financiële derivaten als bedoeld in artikel 1, onder c, van de Wet FIDO.
Begroting 2027 gemeente Leeuwarden Tabel Renterisiconorm en renterisico (per 1/1 van het jaar) | Bedragen x € 1 mln 2027 | 2028 | 2029 | 2030 1a Renteherziening op vaste schuld o/g | 0 | 0 | 0 | 0 1b Renteherziening op vaste schuld u/g | 0 | 0 | 0 | 0 2 | Netto renteherziening | (1a-1b) | 0 | 0 | 0 | 0 3 | Aflossingen | 37,5 | 36,3 | 35,9 | 35,3 4 | Rente risico | (2+3) | 37,5 | 36,3 | 35,9 | 35,3 5 | Begrotingsvolume | 843,7 | 826,2 | 799,3 | 788,4 6 | Het normpercentage | 10 | 10 | 10 | 10 7 Rente risiconorm | (5*6/100) | 84,4 | 82,6 | 79,9 | 78,8 8. Ruimte (+) | (7-4) | 46,9 | 46,3 | 44,0 | 43,5 Uit bovenstaande tabel blijkt dat de renterisiconorm van 10% niet wordt overschreden door de gemeente Leeuwarden. De ruimte laat een licht stijgende trend zien. Dit is het gevolg van een stabiele leningenportefeuille, en daarmee stabiele hoogte van de aflossingen. Uiteraard is het renterisico ook afhankelijk van de schuldpositie. Zie ook de kengetallen in paragraaf 2.10 Weerstandsvermogen en risicobeheersing. 2.12e | Kredietrisicobeheer op verstrekte gelden Van de uitgezette gelden kan het volgende overzicht worden gegeven.
Tabel Verstrekte geldleningen | Bedragen x € 1 mln Risicogroep | Met/zonder | Restantschuld | Restantschuld (hypothecaire) | in euro’s op | in euro’s op zekerheid 1-1-2027 | 31-12-2027 Woningcorporaties met garanties WSW | Zonder | 0,1 | 0,1 Leningen uit hoofde van leenbijstand en bijzondere bijstand Zonder | 1,5 | 1,4 Leningen uit hoofde van krediethypotheken bijstand | Met | 1,0 | 1,1 Leningen aan deelnemingen en verbonden partijen | Zonder | 4,0 | 3,8 Overige toegestane instellingen (volgens de Wet FIDO) | Zonder | 33,6 | 33.6 Totaal | 40,2 | 40,0 Voorziening | -0,6 | -0,6 Boekwaarde verstrekte geldleningen | 40,8 | 40,6 Het Waarborgfonds Sociale Woningbouw staat garant voor de leningen aan de woningcorporaties. Op verzoek van het Waarborgfonds Sociale Woningbouw is in 2024 een nieuwe achtervangovereenkomst tot stand gekomen tussen haar deelnemers, de VNG en het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Het risico op deze leningen is voor de gemeente zeer beperkt en in vergelijking met de oude regeling zelfs gedaald. Voor een belangrijk deel van de verstrekte leningen uit hoofde van bijstand geldt dat indien de lening wordt geïncasseerd, er een terugbetalingsplicht (van 75%) is aan het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid; deze is opgenomen onder de overige schulden. Daarnaast is voor deze leningen een additionele voorziening opgenomen.
137 Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 138 Voor de verstrekte krediethypotheken uit hoofde van de bijstand geldt dat er hypothecaire zekerheden zijn verkregen, waardoor de risico's zijn afgedekt. De leningen aan deelnemingen en verbonden partijen hebben geen hoog risico en geven geen aanleiding tot het opnemen van een voorziening. Informatie over deze bedrijven is opgenomen in de paragraaf 2.15 Verbonden partijen en andere samenwerkingsverbanden. De overige leningen hebben in een aantal gevallen een aanzienlijk risicoprofiel. In die gevallen zijn de leningen voor 50% voorzien. Zie tabel Overzicht operationele en strategische risico’s in paragraaf 2.10 Weerstandsvermogen en risicobeheersing. 2.12f Intern liquiditeitsbeheer De betrouwbaarheid van de liquiditeitsprognoses wordt vooral bepaald door de liquiditeitsprognoses van de investeringen. De voortgang van investeringen kan echter sterk beïnvloed worden door externe factoren, zoals milieu effect rapportages en bezwaarprocedures. 2.12g Financieringsstrategie Bij de financiering van de gemeentelijke activiteiten wordt uitgegaan van integrale financiering. Steeds wordt gekeken naar de totale financieringsbehoefte. De verwachte ontwikkeling van de leningenportefeuille moet in samenhang worden gezien met het verwachte verloop van de activa, de voorraad grond, het eigen vermogen en de vlottende schuld.
Hiervoor verwijzen wij naar de verderop in deze begroting opgenomen geprognosticeerde balans (hoofdstuk 3.3.3) en tabel Mutaties portefeuille opgenomen leningen hierboven. Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 139 2.13 Bedrijfsvoering 2.15a Inleiding Gemeenten staan de komende jaren voor grote maatschappelijke, financiële en organisatorische opgaven. De druk op middelen, capaciteit en uitvoeringskracht neemt toe, terwijl inwoners, ondernemers en partners blijven rekenen op betrouwbare, toegankelijke en toekomstbestendige dienstverlening. Dit vraagt om een organisatie die wendbaar is, gericht keuzes maakt en de uitvoering van ambities goed ondersteunt. Bedrijfsvoering speelt hierin een sleutelrol. Zij ondersteunt de gemeentelijke organisatie bij het realiseren van maatschappelijke opgaven en zorgt voor samenhang in de inzet van mensen, middelen, processen, informatie en technologie. In de Visie Bedrijfsvoering 2026-2030 (zie verder onderdeel 2.15b) is deze koers uitgewerkt: bedrijfsvoering ontwikkelt zich van vooral ondersteunend en reactief naar meer strategisch, verbindend en uitvoeringsgericht. Daarmee wordt bedrijfsvoering nadrukkelijker onderdeel van de sturing op organisatieontwikkeling, uitvoeringskracht en toekomstbestendige dienstverlening.
2.15b Wat willen we bereiken? We willen een bedrijfsvoering die zichtbaar bijdraagt aan de realisatie van de bestuurlijke en maatschappelijke ambities van de gemeente Leeuwarden. Bedrijfsvoering ondersteunt en adviseert de organisatie op het gebied van onder meer mens en organisatie, ICT en informatievoorziening, financiën, planning en control, communicatie, huisvesting en facilitaire dienstverlening, juridische zaken, privacy, informatiebeveiliging en data. Daarbij sluiten we aan op de Visie Bedrijfsvoering 2026-2030. In 2027 werken we de Visie Bedrijfsvoering 2026-2030 verder uit in concrete sturing, programma’s en maatregelen. De verdere vertaling naar uitvoering staat hierbij centraal.
Voor 2027 betekent dit dat we willen bereiken dat bedrijfsvoering: - de organisatie beter ondersteunt bij het realiseren van maatschappelijke opgaven en bestuurlijke prioriteiten; - bijdraagt aan een doelmatige en efficiënte inzet van mensen en middelen; - concernsturing, planning en control en risicomanagement verder versterkt; - digitalisering, data gedreven werken en verantwoord gebruik van technologie benut om processen en besluitvorming te verbeteren; - aantrekkelijk werkgeverschap, duurzame inzetbaarheid en ontwikkeling van medewerkers ondersteunt; - zorgt voor aantoonbare beheersing van rechtmatigheid, privacy, informatiebeveiliging en continuïteitsrisico’s; - meer samenhang brengt tussen strategie, uitvoering en verantwoording. Daarmee willen we bereiken dat bedrijfsvoering niet alleen de dagelijkse ondersteuning op orde houdt, maar ook actief bijdraagt aan een organisatie die toekomstbestendig, betrouwbaar en uitvoeringskrachtig is. 2.15c Wat gaan we daarvoor doen? • Programma Bedrijfsvoering Het programma Bedrijfsvoering is opgezet om onze visie te realiseren. Dit programma zorgt ervoor dat de belangrijkste taken binnen de bedrijfsvoering goed op elkaar aansluiten. Het maakt keuzes duidelijk en helpt bij het bepalen van prioriteiten, het inzetten van voldoende capaciteit en het verdelen van middelen. De uitvoeringsagenda is hierbij een belangrijk hulpmiddel.
Hierme e vertalen we onze ambities naar duidelijke acties, concrete resultaten, een planning en een manier om de voortgang te volgen. Binnen het programma werken we aan de strategische thema’s uit de bedrijfsvoeringsvisie. Denk hierbij aan samenhangende sturing, het verbeteren van processen, het versterken van de informatievoorziening, digitalisering, datagedreven werken, organisatieontwikkeling en een toekomstbestendige inrichting van de ondersteuning. Hiermee maken we de overgang van visie naar uitvoering zichtbaar en bestuurbaar. Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 140 • Programma Leeuwarder Digitale Agenda (LDA) In 2027 verbinden we de doorontwikkeling van bedrijfsvoering nadrukkelijk aan de bredere digitale ontwikkeling van de organisatie, waaronder het programma LDA. Digitalisering en datagedreven werken zijn belangrijke middelen om dienstverlening, interne processen, sturing en verantwoording te verbeteren. Daarbij houden we aandacht voor uitvoerbaarheid, informatiebeveiliging, privacy, data ethiek en de verantwoordelijke toepassing van nieuwe technologieën. Voor de uitwerking van de doelstellingen met betrekking tot digitale dienstverlening verwijzen we naar programma 2.5.2 ondersteuning. De inzet is dat digitale ontwikkeling niet losstaat van de organisatieontwikkeling, maar onderdeel wordt van de manier waarop we werken, sturen en verbeteren.
Daarmee sluiten we aan bij de koers uit de bedrijfsvoeringsvisie, waarin meer samenhangende sturing en uitvoeringskracht centraal staan. • Ontwikkelingen samenwerkingen centrumregelingen In 2027 gaan we de samenwerking met andere organisaties verder versterken. Naast de samenwerking met de shared service partners (SSC) in onze regio (zie hoofdstuk 2.15d van de paragraaf ‘verbonden partijen’), is er sinds 2025 ook een samenwerking gestart met de gemeente Groningen op het gebied van digitale innovatie. In de tweede helft van 2026 wordt een intentieverklaring getekend door alle Friese gemeenten en de Provincie. Deze verklaring heeft als doel om de samenwerking op het gebied van bedrijfsvoering te verbeteren en te intensiveren. • Organisatiebrede taakstelling De gemeente Leeuwarden staat de komende jaren voor een financiële opgave. Daarom is in het coalitieakkoord een organisatiebrede taakstelling opgenomen. Dit betekent dat de hele organisatie moet bijdragen aan het slimmer en efficiënter werken. Het doel is een organisatie die klaar is voor de toekomst. De taakstelling begint in 2027 met een bedrag van € 0,5 mln. In 2028 groeit dit naar € 1,5 mln en vanaf 2029 moet er jaarlijks € 3,5 mln structureel worden bespaard. Deze taakstelling geldt voor alle sectoren binnen de gemeente. De directie en het management zijn verantwoordelijk voor het uitwerken en uitvoeren van de plannen.