CConstaterende datLeeuwarden
Koppel je AI →
Document · PDF

Begroting Gemeente Leeuwarden 2027

Besluitvorming 4 november 2026, gemeente LeeuwardenBij agendapunt: Begroting Gemeente Leeuwarden 202784.024 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 5 van 10

€ 217.000 Gemeente Fondsen Coalitieakkoord Rijk SPUK Kansrijke wijk Kwalitatieve monitoring Monitoring kwalitatief effect programma (duiding) Ontwikkeling van de impactmeting gericht op de kwaliteit van de interventies € 51.000 Gemeente Fondsen Coalitieakkoord Totaal Monitoring € 268.000 Bewoners betrokkenheid Plannen bewoners Wijkplannen Realisatie plannen bewoners op basis van de wijkplannen Realisatie uitvoeringsplannen € 249.000 Gemeente Gemeente Gemeente Fondsen Coalitieakkoord Reserve ISV III Exploitatie Bewonersparticipatie Wijk- en Bewonerscentra en participatie Via de wijk/bewonersbedrijven meer bewoners de mogelijkheid te geven tot leren, meedoen en/of werk Beschikbare plekken € 294.000 Gemeente Fondsen Coalitieakkoord Rijk SPUK Kansrijke wijk Aantal doorgegroeid naar participatie, onderwijs of werk Bewoner communicatie Communicatiebudget Communicatie met bewoners voor een beter bereik Wijkplannen met activiteiten, verhalen bewoners delen en in Jaarrapportage € 100.000 Rijk SPUK Kansrijke wijk Totaal Bewoner betrokkenheid € 643.000 Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 92 Wat gaan we daarvoor doen en met wie? Wat mag het kosten? Programma/pijler Onderdeel Interventie Toelichting Output Raming kosten 2027 (cashflow) Waar komt de dekking vandaan? Partij Wat Pijler leren Basisvaardigheden Jongeren financieel zelf redzaam Er komen geen jongeren meer in problematische

schulden door vroegtijdig en adequaat handelen Aantal jongeren bereikt, ondersteund en dat (na deelname) zelf een rol speelt in het project € 169.000 Rijk SPUK Kansrijke wijk Financiële bewustwording jeugd (financiële educatie) Er komen geen jongeren meer in problematische schulden door (vroegtijdige) financiële educatie Aantal kinderen/jongeren dat deelneemt aan extra gerealiseerde activiteiten gericht op hun financiële zelfredzaamheid € 77.000 Rijk SPUK Kansrijke wijk Aantal (volwassen) deelnemers aan extra gerealiseerde activiteiten op het vlak van financiële educatie Ieder kind een coach Life coaching Brede ondersteuning voor jongeren met meer tijd, eropaf en maatwerk Aantal jongeren begeleid € 180.000 Gemeente Exploitatie School en omgeving Rijke schooldag Er is voor alle kinderen en jongeren structureel extra leer- en ontwikkeltijd op kinderopvang, scholen en in de omgeving Aantal uren extra leer-/ ontwikkeltijd per school/domein € 3.834.000 Rijk SPUK Kansrijke wijk Aantal kinderen bereikt Aantal uren meer sport en bewegen gerealiseerd voor schoolkinderen Toename ouderbetrokkenheid Ontwikkeling jonge kind Signalen worden vroeger opgepakt (bijv.

psychische of sociaal emotionele problemen, dreigende schooluitval) Aantal jeugdverpleegkundigen in de wijk € 1.175.000 Rijk SPUK Kansrijke wijk Aantal kinderen dat in aanmerking kwam voor voorschoolse educatie Aantal kinderen met een vve-indicatie die deelnamen aan voorschoolse educatie Gerealiseerde capaciteit fte voor het Jonge Kind Aantal onderwijs- en pedagogische Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 93 Wat gaan we daarvoor doen en met wie? Wat mag het kosten? Programma/pijler Onderdeel Interventie Toelichting Output Raming kosten 2027 (cashflow) Waar komt de dekking vandaan? Partij Wat medewerkers en leerkrachten die deelnemen aan trainings- /coaching aanbod Totaal Pijler leren € 5.435.000 Pijler werken Werk in de wijk Vrijwilligersvergoedin g Hogere participatie aan wijkverbetering/meer werk in de wijk Aantal vrijwilligers € 44.000 Rijk SPUK Kansrijke wijk Aantal vrijwilligersvergoedingen verstrekt Preventie Werkmakers Fryslan Een aanpak die mkb- werkgevers helpt om minder afhankelijk en beter in staat zijn om arbeidspotentieel duurzaam te benutten en te behouden.

Mkb-werkgevers bereikt € 100.000 Provincie Subsidie Baanmatching/leren is werken Matching ondernemers en onderwijs Werken loont meer en er zijn minder drempels om te kunnen werken: meer vaste contracten, mogelijkheden voor omscholing en kinderopvang Werkgevers bieden meer baangaranties, ontwikkeling mogelijkheden en stageplaatsen (op maat) voor (werkende) bewoners Matching ondernemers en onderwijs- aan de bak garanties € 106.000 Rijk SPUK Kansrijke wijk Aantal re-integratie professionals/vrijwilligers Begeleiding en plek voor jongeren /baankans Aantal jongeren bereikt € 216.000 Rijk SPUK Kansrijke wijk Aantal jongeren vanuit project gere-integreerd op de arbeidsmarkt Activerende en breed toegankelijke kinderopvang Activerende kinderopvang Aantal ingevulde kinderopvangplaatsen € 133.000 Rijk SPUK Kansrijke wijk Aantal kinderen geplaatst Aantal plaatsingen voor niet-werkende ouders Breed toegankelijke kinderopvang Aantal ingevulde gratis kinderopvangplaatsen € 154.000 Rijk SPUK Kansrijke wijk Aantal kinderen geplaatst Aantal niet-werkende ouders naar onderwijs/werk begeleid Totaal Pijler werken € 753.000 Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 94 Wat gaan we daarvoor doen en met wie? Wat mag het kosten? Programma/pijler Onderdeel Interventie Toelichting Output Raming kosten 2027 (cashflow) Waar komt de dekking vandaan? Partij Wat Pijler wonen Verduurzaming Leeuwarden Oost (VLO)

Verduurzaming 1.610 woningen en ver- groenen openbare ruimte Gaat om verduurzaming van 1.610 woningen in totaal Woonomgeving: klimaatbestendig, nodigt uit tot spel, ontmoeten en bewegen Bewoners ervaren een betere kwaliteit van wonen Aantal volledig gerealiseerde geherstructureerde woningen € 3.976.000 Rijk Volkshuisves- tingsfonds Aantal woningen waarvan de herstructurering gestart Gemeente Algemene reserve Aantal geplante bomen/struiken Gemeente Exploitatie Aantal plekken waar de openbare ruimte is vergroend Provincie Subsidie EU Subsidie Verbeteren woon- en leefomgeving Investeringsmiddelen grootschalige herstructurering ISV III. Gereserveerd voor onderdeel Nieuw Oud Oost.

Uitgevoerde herstructurering € 400.000 Gemeente Investering ISV III Gezonde leefomgeving Sociale voedseltuin Gezinnen krijgen onbespoten groente en fruit, bewoners kunnen participeren op de tuin voor meer sociale cohesie en kinderen leren over gezonde voeding Aantal huishoudens dat betrokken is bij project € 74.000 Rijk SPUK Kansrijke wijk Sociale plus op de herstructurering van Heechterp Intensieve begeleiding gezinnen Heechterp De mensen die gaan verhuizen krijgen ook ondersteuning op sociale vraagstukken Aantal ondersteunde gezinnen € 90.000 Rijk SPUK Kansrijke wijk Aantal doorverwijzingen Totaal Pijler wonen € 4.540.000 Pijler gezondheid Gezinslab en buurtgezinnen Gezinslab In de wijknetcentra kunnen gezinnen terecht met vragen op alle leefgebieden. Vrijwilligers organiseren samen met en voor de bewoners tal van collectieve activiteiten, Aantal gezinnen dat is ondersteund € 186.000 Partner FNO Aantal plekken waar project actief is geweest Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 95 Wat gaan we daarvoor doen en met wie? Wat mag het kosten? Programma/pijler Onderdeel Interventie Toelichting Output Raming kosten 2027 (cashflow) Waar komt de dekking vandaan? Partij Wat aansluitend bij de behoeften van gezinnen. Er kunnen gezinnen op vakantie gaan die dat al vijf jaar niet konden.

Gezond in de wijk Kunst in de buurt Elke wijk kan een culturele activiteit kiezen die op maat is ontwikkeld voor de wijk. Aantal bewoners dat heeft meegedaan aan culturele activiteiten middels kunst in de buurt + rapportage RUG € 261.000 Rijk Gemeente SPUK Kansrijke wijk Fondsen Coalitieakkoord Sociale plus Skills Garden Beweegactiviteiten in de wijk organiseren, bewoners opleiden tot sportbegeleider en inzet van een mobiele skills garden Aantal deelnemers die individueel/groepsgericht begeleiding tot re- integratie krijgen € 133.000 Rijk SPUK Kansrijke wijk Aantal re-integratie vrijwilligers Aantal gerealiseerde opstap- of instapbanen/buurt gerichte banen Gezond in de wijk Ontwikkeling basisfunctionaliteiten en besparen zorgkosten Multiproblematiek aanpak in NPLV-gebieden, die de potentie hebben om zich door te ontwikkelen tot een basisfunctionaliteit Ontwikkelingen basisfunctionaliteiten en besparende maatregelen zorgkosten € 487.000 Rijk SPUK AZWA Bestaanszekerheid Dbieb Inwoners hebben meer vaardigheden om gezond te leven door collectieve activiteiten in de wijk en individuele ondersteuning Aantal inwoners bereikt/geholpen vanuit Dbieb en Taalmaatjes € 103.000 Rijk SPUK Kansrijke wijk Taalmaatje € 90.000 Rijk SPUK Kansrijke wijk Totaal Pijler gezondheid € 1.260.000 Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 96 Wat gaan we daarvoor doen en met wie? Wat mag het kosten?

Programma/pijler Onderdeel Interventie Toelichting Output Raming kosten 2027 (cashflow) Waar komt de dekking vandaan? Partij Wat Pijler Veiligheid Veiligheid Projectondersteuning/ analist Analyse op thema veiligheid Zie aparte gemeentelijke rapportage € 117.000 Rijk SPUK Kansrijke wijk Preventie met Gezag Project Preventie met Gezag 1. Intensieve samenwerking tussen lokale partijen en strafketenpartners en een goed gevulde gereedschapskist waaruit met Multiteam kan putten zonder wachtlijsten 2. Een domein overstijgende, gebiedsgerichte aanpak gericht op het voorkomen van ondermijnende en georganiseerde criminaliteit binnen de meest kwetsbare wijken 3. Pilot grassroot organisaties – Uit onderzoek is gebleken dat grassroot organisaties de jongeren beter weten te bereiken Aantal jongeren ingebracht in multiteam € 3.381.000 Rijk SPUK Preventie met Gezag Aantal jongeren bereikt met voorlichting Aantallen begeleid door RIO (Re-integratie officier) Zie aparte rapportage PMG en Jaarrapportage aan bestuur LO, partners LO waaronder gemeente en Rijk Aantal jongeren in StraatKRACHT-traject Aantal projecten Cambuur Verbindt 1. Contact met jongeren (online/offline) 2. Aantal collectieve activiteiten 3.

Doorverwijzing naar school, participatie of werk Totaal Pijler veiligheid € 3.498.000 Totaal raming kosten Leeuwarden Oost jaarschijf 2027 € 17.634.000 Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 2.6.7 Financiering Leeuwarden Oost 2026 | -2030 De besteding van de fondsen loopt mee in de reguliere verantwoording (begroting en jaarstukken). In de paragraaf investeringen en fondsen wordt ingaan op de verschillende projecten die vanuit de fondsen zijn gefinancierd en inzicht geven in de diverse activiteiten die in 2027 worden gedaan. Voor de periode van 2026 tot en met 2030 is vanuit het coalitieakkoord € 3,699 mln beschikbaar gesteld voor het Programma Leeuwarden Oost. Daarnaast is er sprake van een overige dekkingsbron bestaande uit middelen SPUK Kansrijke wijk 2026-2028 van € 300K (cofinanciering). Het project Fonds CA Programma Leeuwarden Oost 2026-2030 heeft daarmee een totale financiering van € 3,999 mln.

Hieronder de korte versie van de totale begroting coalitieakkoord middelen 2026-2030: Tabel Begroting coalitieakkoord gemeente Leeuwarden 2026-2030 | Bedragen x € 1.000 Begroting | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 | Totaal Programmabureau | € | 1.341 | € | 1.368 | € | 1.395 | € | 1.423 | € | 1.452 | € | 6.979 Monitoring | € | 263 | € | 268 | € | 273 | € | 279 | € | 285 | € | 1.368 Incidenteel | € | 633 | € | 608 | € | 613 | € | 133 | € | 135 | € | 2.121 Totaal | € | 2.237 | € | 2.244 | € | 2.281 | € | 1.835 | € | 1.871 | € | 10.467 Hieronder een toelichting op de financiering voor het Programma Leeuwarden Oost 2026-2030: Tabel Financiering Programma Leeuwarden Oost 2026-2030 Interventie | Jaar 2026 | Jaar 2027 | Wat gaan we doen in 2027 | 2028-2030 Verwachte | Prognose realisatie Programmaorganisatie | € | 239.966 | € | 322.144 | Uitgangspunten raming | € | 1.372.743 personeel excl. Overhead voor de periode 2026 tot en met 2030. Wijk- en | € | - € | 136.000 Zakelijk leider vrijheidswijk | € | 399.538 bewonersbedrijven | voor de jaren 2027 en 2028. Huur ruimte bewonersbedrijf voor de periode 2027-2030. Coördinator bewonersbetrokkenheid voor de periode 2027-2030. Monitoring | € | 108.620 | € | 221.584 | Uitvoering monitoringsplan | € | 915.459 voor de periode 2026-2030.

Kunst in de buurt | € | - € | 102.000 Uitvoering culturele | € | 104.040 producties voor de jaren 2027 en 2028. Gezinslab | € | - € | - Activiteitenbudget voor de | € | 76.906 wijken Bilgaard en Oud-Oost voor de jaren 2029 en 2030. Ondersteuner per wijk voor de jaren 2029 en 2030. Vrijwilligersvergoeding voor de jaren 2029 en 2030. Totaal | € | 348.586 | € | 781.728 | € | 2.868.686 97 Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 98 2.6.8 Verantwoording Een belangrijk onderdeel van het programma is de monitoring. Wanneer je wilt leren van wat je doet, is het belangrijk om te volgen wat de resultaten en effecten zijn. Dat doen we op twee manieren, kwantitatief – op basis van cijfers en data – en kwalitatief – aan de hand van verhalen en ervaringen via Leeuwarden Oost ontmoet. Voor het kwalitatieve onderzoek wordt gekeken naar de doelen en interventies die we daarvoor doen voor de verbetering van de leefsituatie van mensen. Experimenteren en innoveren wordt gestimuleerd. Een van de kenmerken van het programma is dat het iets extra’s of anders doet naast ofwel in samenwerking met het reguliere beleid. Daarbij is het interessant te volgen wat de andere werkwijze of plus aan effect heeft ten opzichte van de reguliere aanpak.

In het monitoringsplan wat in samenwerking tussen de gemeente en het programmabureau wordt ontwikkeld, staat hoe de kwalitatieve en kwantitatieve verantwoording zichtbaar wordt en samen komt. Jaarlijks loopt de rapportage mee met de verantwoording van de programma’s binnen de gemeente (output). Elke vier jaar wordt het programma meerjarig geëvalueerd op outcome niveau. Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 99 2.7 Sociaal Domein Fryslân 2.7.1. Algemeen De gemeente Leeuwarden is aangewezen als centrumgemeente binnen de centrumregeling samenwerking Sociaal Domein Fryslân (SDF). SDF heeft met deze paragraaf een aparte plek in de begroting, om de aansluiting met het Leeuwarder financieel systeem te borgen. Hiermee wordt ook aan alle Friese gemeenten inzicht geboden in de exploitatie van SDF. Er worden geen afzonderlijke rapportages opgesteld. Deze paragraaf geeft inzicht in de volgende budgetten: • Ondersteuning; • Gezond samenleven (Maatschappelijke opvang, Vrouwenopvang en Maatschappelijke ondersteuning); • Kansengelijkheid (Regionale Jeugdhulp). Samenvatting In onderstaande tabel staat de samenvatting van alle resultaten. Verderop in de paragraaf wordt ingegaan op de afzonderlijke onderdelen.

Begroting 2027 gemeente Leeuwarden Tabel Samenvatting begrote budgetten Sociaal Domein Fryslân | Bedragen x € 1.000 Thema’s en Programma's | Rekening 2025 | Begroting 2026 | Begroting 2027 | Begroting 2028 | Begroting 2029 | Begroting 2030 R2THM05 - Bestuur en Ondersteuning R2PGN0502 - Ondersteuning | 7.849 | 7.808 | 8.009 | 7.822 | 7.436 | 7.436 R2THM01 - Samenleving R2PGN0102 - Kansengelijkheid | 304 | 342 | 342 | 342 | 342 | 342 R2PGN0103 - Gezond samenleven | 66.383 | 78.117 | 81.539 | 81.540 | 81.540 | 81.540 Subtotaal | 66.687 | 78.459 | 81.881 | 81.882 | 81.882 | 81.882 Totaal saldo | 74.536 | 86.267 | 89.890 | 89.704 | 89.318 | 89.318 *Omwille van het inzicht in de kosten is de bijdrage van de gemeente Leeuwarden met betrekking het programma ondersteuning meegenomen in voorgaande cijfers. Om te voorkomen dat de exploitatie van de gemeente Leeuwarden wordt opgeblazen (dubbele lasten in de exploitatie, zowel bij SDF als bij het Sociaal Domein) is deze bijdrage in de financiële begroting van Leeuwarden (overzicht van baten en lasten) als negatieve last verwerkt.

100 Begroting 2027 gemeente Leeuwarden Verdeelsleutels De berekening van de bijdrage per gemeente voor het programma Ondersteuning kent een verdeelsleutel die gerelateerd is aan het aantal inwoners op 1 januari van het jaar t | -1 (jaar t is het begrotingsjaar) conform artikel 10.6 van de Centrumregeling samenwer | king Sociaal Domein Fryslân. De centrumregeling schrijft voor dat de kosten die niet direct aan de concrete dienstverlening in het kader van de taakuitvoering voor de Jeugdwet en W | mo kunnen worden toegerekend, op deze wijze dienen te worden verdeeld. In de volgende tabel staat de berekening van deze verdeelsleutel. Tabel Verdeelsleutels Gemeente | verdeelsleutel 1: aantal inwoners 1-1-2026 Achtkarspelen | 28.253 | 4,25% Ameland | 3.822 | 0,57% Dantumadiel | 19.241 | 2,89% De Fryske Marren | 52.253 | 7,85% Harlingen | 16.270 | 2,45% Heerenveen | 51.961 | 7,81% Leeuwarden | 130.179 | 19,57% Noardeast-Fryslân | 45.933 | 6,90% Ooststellingwerf | 25.900 | 3,89% Opsterland | 30.073 | 4,52% Schiermonnikoog | 971 | 0,15% Smallingerland | 57.195 | 8,60% Súdwest-Fryslân | 90.514 | 13,61% Terschelling | 4.834 | 0,73% Tytsjerksteradiel | 32.892 | 4,94% Vlieland | 1.204 | 0,18% Waadhoeke | 47.164 | 7,09% Weststellingwerf | 26.617 | 4,00% Totaal | 665.276 | 100% 2.7.2.

Ondersteuning De ondersteuning heeft betrekking op de kosten voor bedrijfsvoering die gemaakt worden voor het uitvoeren van taken waarvoor gemeenten wettelijk verplicht moeten samenwerken alsmede van de taken waarvoor gemeenten vrijwillig samenwerken op een doelmatige en doeltreffende wijze. De vrijwillige samenwerking vindt plaats voor: • | Zorg voor Jeugd Friesland (verwijsindex, BSW, zorgbelang, consulente jonge risicokinderen, Villa Pinedo, BOR, scheidingswijzer en integrale vroeghulp); • | Inkoop Jeugd; • | Rapid Responder GGZ. De kosten voor zorgadministratie jeugd worden verdeeld over 4 gemeenten die hiervoor diensten afnemen. De overige kosten worden verdeeld over alle 18 Friese gemeenten. 101 Begroting 2027 gemeente Leeuwarden Wat mag het kosten? Tabel Lasten en baten Ondersteuning | Bedragen x € 1.000 Programma Ondersteuning | Rekening 2025 | Begroting 2026 | Begroting 2027 | Begroting 2028 | Begroting 2029 | Begroting 2030 01. Instandhouding / dienstverlening | 6.181 | 6.457 | 6.739 | 6.705 | 6.670 | 6.670 02. Zorg voor Jeugd Friesland | 578 | 590 | 612 | 612 | 612 | 612 03. Fryske Regiovisie | 318 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 04. Friese aanpak mensenhandel | 113 | 115 | 0 | 0 | 0 | 0 05. Inkoop Jeugd en verbeterplan GI | 166 | 300 | 307 | 154 | 154 | 154 06. Rapid Responder GGZ | 343 | 346 | 351 | 351 | 0 | 0 07. Regiovisie: actielijn Onderwijs J.

| 150 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 Eindtotaal | 7.849 | 7.808 | 8.009 | 7.822 | 7.436 | 7.436 Hoe worden de kosten gedekt? Tabel Dekking Ondersteuning | Bedragen x € 1.000 Programma Ondersteuning | Rekening 2025 | Begroting 2026 | Begroting 2027 | Begroting 2028 | Begroting 2029 | Begroting 2030 Lasten Ondersteuning | 7.849 | 7.808 | 8.009 | 7.822 | 7.436 | 7.436 Dekking vanuit Beschermd wonen | 1449 | 1449 | 1.449 | 1.449 | 1.449 | 1.449 Dekking bijdragen Friese Gemeenten | 6.400 | 6.359 | 6.560 | 6.373 | 5.987 | 5.987 Eindtotaal | 7.849 | 7.808 | 8.009 | 7.822 | 7.436 | 7.436 102 Begroting 2027 gemeente Leeuwarden Tabel Overzicht lastenverdeling per gemeente | Bedragen in € Zorgadm | Zorg voor | Zorg voor Aantal | Percentag | Instandho | Dienstverl | .

Jeugd | Bijdrage | jeugd | jeugd | Inkoop | Rapid Gemeente | inwoners | e | uding | ening | 4 | Beschermd | (btw | (btw | Jeugd | Responder | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 1-1-2026 | inwoners | gemeent | Wonen | belast) | onbelast) | / CBL en Achtkarspelen | 28.253 | 4,25% | 240.328 | 43.316 | -61.524 | 8.660 | 17.317 | 13.038 | 14.926 | 276.061 | 270.649 | 254.256 | 254.256 Ameland | 3.822 | 0,57% | 32.511 | 5.860 | 2.917 | -8.323 | 1.171 | 2.343 | 1.764 | 2.019 | 40.262 | 36.613 | 34.395 | 34.395 Dantumadiel | 19.241 | 2,89% | 163.669 | 29.499 | 16.483 | -41.899 | 5.898 | 11.793 | 8.879 | 10.165 | 204.487 | 184.319 | 173.155 | 173.155 De Fryske Marren | 52.253 | 7,85% | 444.479 | 80.112 | -113.787 | 16.016 | 32.027 | 24.113 | 27.605 | 510.565 | 500.557 | 470.239 | 470.239 Harlingen | 16.270 | 2,45% | 138.397 | 24.944 | -35.430 | 4.987 | 9.972 | 7.508 | 8.595 | 158.975 | 155.858 | 146.418 | 146.418 Heerenveen | 51.961 | 7,81% | 441.995 | 79.664 | -113.151 | 15.927 | 31.848 | 23.978 | 27.451 | 507.712 | 497.760 | 467.611 | 467.611 Leeuwarden | 130.179 | 19,57% | 1.107.340 | 199.585 | -283.479 | 39.902 | 79.788 | 60.073 | 68.774 | 1.271.982 | 1.247.047 | 1.171.516 | 1.171.516 Noardeast-Fryslân | 45.933 | 6,90% | 390.719 | 70.423 | 39.862 | -100.024 | 14.079 | 28.153 | 21.196 | 24.266 | 488.674 | 440.014 | 413.364 | 413.364 Ooststellingwerf | 25.900 | 3,89% | 220.313 | 39.709 |

-56.400 | 7.939 | 15.874 | 11.952 | 13.683 | 253.069 | 248.109 | 233.081 | 233.081 Opsterland | 30.073 | 4,52% | 255.809 | 46.107 | -65.487 | 9.218 | 18.432 | 13.878 | 15.888 | 293.844 | 288.084 | 270.635 | 270.635 Schiermonnikoog | 971 | 0,15% | 8.260 | 1.489 | 739 | -2.114 | 298 | 595 | 448 | 513 | 10.226 | 9.302 | 8.738 | 8.738 Smallingerland | 57.195 | 8,60% | 486.517 | 87.689 | -124.548 | 17.531 | 35.056 | 26.393 | 30.216 | 558.854 | 547.899 | 514.713 | 514.713 Súdwest-Fryslân | 90.514 | 13,61% | 769.938 | 138.772 | -197.104 | 27.744 | 55.477 | 41.769 | 47.819 | 884.414 | 867.077 | 814.560 | 814.560 Terschelling | 4.834 | 0,73% | 41.119 | 7.411 | -10.527 | 1.482 | 2.963 | 2.231 | 2.554 | 47.233 | 46.307 | 43.502 | 43.502 Tytsjerksteradiel | 32.892 | 4,94% | 279.789 | 50.429 | -71.626 | 10.082 | 20.160 | 15.178 | 17.377 | 321.388 | 315.088 | 296.004 | 296.004 Vlieland | 1.204 | 0,18% | 10.242 | 1.846 | -2.622 | 369 | 738 | 556 | 636 | 11.764 | 11.534 | 10.835 | 10.835 Waadhoeke | 47.164 | 7,09% | 401.190 | 72.310 | -102.705 | 14.456 | 28.907 | 21.764 | 24.917 | 460.841 | 451.807 | 424.442 | 424.442 Weststellingwerf | 26.617 | 4,00% | 226.412 | 40.808 | -57.961 | 8.159 | 16.314 | 12.283 | 14.062 | 260.075 | 254.977 | 239.534 | 239.534 Totaal | 665.276 | 100% | 5.659.027 | 1.019.973 | 60.000 | -1.448.712 | 203.917 | 407.756 | 307.000 | 351.466 | 6.560.427 | 6.373.000 |

5.987.000 | 5.987.000 *Om aansluiting te behouden met de begroting van 2027 en verder, is in de lasten per gemeente voor de jaren 2028 tot en met 2 | 030 geen rekening gehouden met de bijdrage voor zorgadministratie van vier gemeenten. 103 Begroting 2027 gemeente Leeuwarden Mutaties begroting 2027 versus 2026 De begrote budgetten voor het programma Ondersteuning nemen in 2027 toe met een totaalbedrag van € 317.000 ten opzichte van 2026. De belangrijkste mutaties zijn: Tabel Mutatieoverzicht | bedragen x € 1.000 Begroting | Begroting | Mutaties 2026 | 2027 | 2027 Bedrijfsvoering - indexering salariskosten | 4.301 | 4.464 | 162 - indexering en bijstelling materiele kosten | 2.156 | 2.276 | 120 Zorg voor jeugd Friesland | 590 | 612 | 22 Inkoop Jeugd en verbeterplan GI | 300 | 307 | 7 Rapid Responder GGZ/Crisisbeoordelingslocatie | 346 | 351 | 5 Totaal | 7.693 | 8.009 | 317 Toelichting: • | Voor de berekening van de salariskosten is uitgegaan van de vastgestelde formatie van 37,6 fte. De formatiekosten voor 2027 zijn geïndexeerd met 3,1%, conform de voorlopige index die de gemeente Leeuwarden hanteert voor de eigen salarissen. Daarnaast is sprake van een tijdelijke uitbreiding van de formatie bemiddelaar complexe casuïstiek met 0,67 fte tot en met juni 2028.

• | Voor de materiële kosten is het uitgangspunt het volume 2026 en de feitelijke realisatie 2025, verhoogd met een voorlopig indexpercentage van 2,4%. Binnen deze kosten is sprake van een toename van de doorbelastingen vanuit de gemeente Leeuwarden voor huisv | esting, facilitaire dienstverlening en inhuur. Daartegenover is een lagere | raming voor automatiseringskosten opgenomen, mede naar aanleiding van overschotten in voorgaande jaren. • | De kosten voor Zorg voor Jeugd (verwijsindex, BSW, zorgbelang, consulente jonge risicokinderen, Villa Pinedo, BOR, scheidingswijzer en integrale vroeghulp) | nemen toe met een voorlopig indexpercentage van 3,46%. • | De post Inkoop Jeugd betreft de inzet van een projectleider voor de inkoop van specialistische jeugdhulp, de begeleiding van processen en werkgroepen en de implementatie. Daarnaast vallen onder deze post juridische kosten en kosten voor kostprijsonderzoeken. De begroting 2027 neemt conform de voorlopige index met 2,4% toe. Vanaf 2028 neemt het geraamde budget af naar € 154.000 omdat de inkoop SJH en wonen in 2028 dan is afgerond. • | Het budget voor de Crisisbeoordelingslocatie neemt toe als gevolg van de voorlopige indexatie. De onderliggende samenwerkingsovereenkomsten lopen tot en met 2028. Afhankelijk van het vervolg wordt er budget geraamd. 104 Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 2.7.3.

Kansengelijkheid SDF verzorgt het contractmanagement met de gecontracteerde jeugdhulpaanbieders namens alle Friese gemeenten. Sinds 2024 geldt een nieuwe contractperiode voor Specialistische Jeugdhulp en Wonen. Deze contracten bouwen voort op de resultaatsturing die in 2018 is ingevoerd. Naast het contractmanagement ondersteunt SDF de gemeenten bij de beleidsvoorbereiding en de verdere ontwikkeling van een gezamenlijke regionale visie op de jeugdhulp. Daarbij is bijzondere aandacht voor de afbakening tussen specialistische en niet-specialistische jeugdhulp. Specialistische jeugdhulp wordt in Friesland uitsluitend geleverd door gekwalificeerde professionals. Gemeenten ontvangen de middelen voor jeugdhulp en zijn verantwoordelijk voor de toewijzing van zorg aan gecontracteerde aanbieders. De financiering en afhandeling van de zorg verlopen rechtstreeks via de gemeenten. Het Regionaal Expertiseteam Jeugd (REX) ondersteunt gemeenten bij complexe zorgvragen waarvoor de reguliere hulpverlening nog geen passende oplossing biedt. Het team werkt samen met betrokken partners om passende ondersteuning voor jeugdigen en gezinnen te organiseren. De bekostiging vindt plaats via het Jeugd Expertise Netwerk Noord-Nederland (JENN). Voor 2027 is hiervoor een budget van € 342.000 beschikbaar. Dit budget wordt gedekt uit externe subsidies voor het Regionaal Expertiseteam.

Wat mag het kosten Tabel | bedragen x € 1.000 rekening 2025 | begroting 2026 | begroting 2027 | begroting 2028 | begroting 2029 | begroting 2030 lasten | baten | lasten | baten | lasten | baten | lasten | baten | lasten | baten | lasten | baten 01. Regionaal Expertiseteam | 304 | -304 | 342 | -342 | 342 | -342 | 342 | -342 | 342 | -342 | 342 | -342 Totaal | 304 | -304 | 342 | -342 | 342 | -342 | 342 | -342 | 342 | -342 | 342 | -342 Hoe worden de kosten gedekt Tabel | bedragen x € 1.000 rekening | begroting | begroting | begroting | begroting | begroting 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Dekking subsidie JENN (Regionaal Expertiseteam) | 304 | 342 | 342 | 342 | 342 | 342 Totaal | 304 | 342 | 342 | 342 | 342 | 342 105 Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 106 2.7.4. Gezond samenleven Voor de instandhouding van de voorzieningen voor maatschappelijke opvang, OGGZ, verslavingszorg en vrouwenopvang worden subsidies verleend. De subsidies worden verstrekt voor het uitvoeren van activiteiten op het gebied van opvang, outreachend werken, bieden van ondersteuning en samenwerking met de keten van zorg, ondersteuning en veiligheid. De dekking voor de instandhouding van betreffende voorzieningen is afkomstig uit de decentralisatie uitkering maatschappelijke opvang (DUMO), vrouwenopvang (DUVO) en Uitstapprogramma prostituees (DUUP). De voorzieningen van beschermd wonen worden ingekocht.

De bekostiging hiervan komt uit de integratie-uitkering Beschermd Wonen (IUBW) en de bijdrage van cliënten. Wat willen we bereiken en wat gaat we ervoor doen? Maatschappelijke Opvang Ook in 2027 worden de opvangvoorzieningen en activiteiten voor een zeer kwetsbare doelgroep inwoners van Friesland in stand gehouden door middel van subsidie. De bestaande voorzieningen zijn tegenwoordig ook in het weekend geopend, hier gaan we mee door. Het Regionaal beleidskader Aanpak Dakloosheid 2026-2032 wordt in 2027 door de Friese gemeenten vastgesteld. Dit beleidskader vormt voor de komende jaren het programmatische kader voor de transformatie van de Maatschappelijk Opvang. Het programma Brede Aanpak Dakloosheid loopt tot eind 2026. Resterende middelen uit dit programma blijven vanaf 2027 beschikbaar voor het eerder genoemde beleidskader. Regeling heroïnebehandeling De specifieke uitkering heroïnebehandeling (SPUK) is per 2026 omgezet in een decentralisatie uitkering voor de regeling heroïnebehandeling. Voor 2026 is de hoogte van de uitkering vastgesteld. Voor de jaren 2027 en verder is deze nog niet bepaald. Vrouwenopvang Ook in 2027 worden de activiteiten binnen de vrouwenopvang (waaronder opvang, prostitutie en maatschappelijk werk, crisis- en spoedhulp) en de activiteiten van Veilig Thuis in Friesland gefinancierd via subsidies.

Maatschappelijke Ondersteuning In 2026 is de nieuwe contractperiode voor beschermd wonen gestart. De kwaliteits eisen zijn verder aangescherpt en er zijn nieuwe ambulante producten ingekocht voor de doelgroep. Het expertteam beschermd wonen van SDF beoordeelt aanvragen en begeleidt gemeenten bij de instroom en de uitstroom van cliënten. Basis voor de ondersteuning is de "Regiovisie beschermd wonen". Begroting 2027 gemeente Leeuwarden Wat mag het kosten Tabel | bedragen x € 1.000 rekening 2025 | begroting 2026 | begroting 2027 | begroting 2028 | begroting 2029 | begroting 2030 lasten | baten | lasten | baten | lasten | baten | lasten | baten | lasten | baten | lasten | baten 01. Maatschappelijke opvang verslavingszorg | 16.460 | -1.795 | 16.813 | -1.982 | 17.394 | -2.564 | 17.394 | -2.564 | 17.394 | -2.564 | 17.394 | -2.564 02. Regeling heroïnebehandeling | 942 | -942 | 807 03. Brede aanpak dakloosheid | 1.497 | 2.108 | 2.185 | -73 | 2.185 | -73 | 2.185 | -73 | 2.185 | -73 04. Vrouwenopvang | 6.358 | -199 | 6.279 | 6.873 | -339 | 6.873 | -339 | 6.873 | -339 | 6.873 | -339 05. Toekomstscenario kind-gezinsbescherming | 576 06. Basis GGZ (Beschermd Wonen) | 37.302 | 48.964 | 52.024 | 52.025 | 52.025 | 52.025 07. Eigen Bijdrage Wmo - Beschermd Wonen | -656 | -500 | -700 | -700 | -700 | -700 08. Uitstapprogramma prostitutie | 310 | 223 | 231 | -8 | 231 | -8 | 231 | -8 | 231 | -8 09.

Hoofdlijnenakkoord GGZ | 2.832 | 2.833 | 2.833 | 2.833 | 2.833 | 2.833 10. Regeling Randvoorw. Functies JH | 106 | -106 | 91 | -91 Totaal | 66.383 | -3.698 | 78.117 | -2.573 | 81.539 | -3.683 | 81.540 | -3.683 | 81.540 | -3.683 | 81.540 | -3.683 Hoe worden de kosten gedekt Tabel | bedragen x € 1.000 rekening | begroting | begroting | begroting | begroting | begroting 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Dekking vanuit Rijksmiddelen: decentralisatie | - | 62.884 | 75.544 | 77.856 | 77.857 | 77.857 | 77.857 integratieuitkeringen Dekking vanuit Rijksmiddelen: specifieke uitkeringen (Regelingen) | 1.048 | 91 Dekking eigen bijdrage Beschermd Wonen | 656 | 500 | 700 | 700 | 700 | 700 Dekking bijdrage Friese Gemeenten | 1.795 | 1.982 | 2.983 | 2.983 | 2.983 | 2.983 Totaal | 66.383 | 78.117 | 81.539 | 81.540 | 81.540 | 81.540 *De te ontvangen decentralisatie- en integratieuitkeringen lopen in de gemeentelijke begroting niet via de (deel)begroting van SDF, maar via de algemene middel | en van de gemeente Leeuwarden. De specifieke uitkering wordt wel rechtstreeks verwerkt in de (de | el) begroting van SDF. Dat geldt ook voor de subsidie van de gemeente Groningen en de eigen bijdrage Beschermd Wonen.

107 Begroting 2027 gemeente Leeuwarden Toelichting: De budgetten 2027 voor maatschappelijke opvang, vrouwenopvang, Nationaal Actieplan Dakloosheid regeling heroïnebehandeling, Beschermd Wonen en het uitstapprogramma prostitutie zijn gebaseerd op de toegekende middelen uit de september- en decembercirculaire 2025 voor het jaar 2027-2030. Mogelijke mutaties voor het jaar 2027-2030 uit de mei- en septembercirculaire 2026 (die op het moment van het schrijven van deze paragraaf nog niet zijn gepubliceerd) kunnen dus nog van invloed zijn op de uiteindelijke budgetten voor 2027 | -2030. De overige middelen bestaan uit Eigen bijdragen van cliënten die gebruikmaken van de voorzieningen van Beschermd | Wonen. De decentralisatie uitkeringen van de maatschappelijke opvang, vrouwenopvang, Nationaal Actieplan Dakloosheid en het uitstapprogramma prostitutie zijn niet voldoende om de kosten te dekken. Dat komt met name omdat de decentralisatie uitkeringen | zelf niet zijn geïndexeerd terwijl de budgetten in de begroting wel geïndexeerd zijn. ‘Indirect’ zijn de decentralisatie uitkeringen wel geïndexeerd. De feitelijke indexatie van het Rijk zit namelijk in het accres dat aan elke gemeente wordt toegekend op b | asis van de algemene uitkering en de decentralisatie uitkeringen. Het advies aan de gemeenten is dit bedrag te reserveren voor de gevraagde bijdrage Friese Gemeenten.

Wat zijn de bijdragen per gemeente bedragen x € bedragen x € | Verdeelsleutel: | 2026 | 2027 | 2028 t/m Cliënten Wmo | 2030 Gemeente | 01-01-2025 CBS Achtkarspelen | 1.920 | 4,00% | 79.329 | 119.405 | 119.405 Ameland | 265 | 0,55% | 10.949 | 16.480 | 16.480 Dantumadiel | 1.435 | 2,99% | 59.290 | 89.243 | 89.243 De Fryske Marren | 3.250 | 6,78% | 134.281 | 202.118 | 202.118 Harlingen | 1.355 | 2,82% | 55.985 | 84.268 | 84.268 Heerenveen | 4.245 | 8,85% | 175.391 | 263.998 | 263.998 Leeuwarden | 9.560 | 19,93% | 394.992 | 594.539 | 594.539 Noardeast-Fryslân | 3.340 | 6,96% | 137.999 | 207.715 | 207.715 Ooststellingwerf | 2.030 | 4,23% | 83.874 | 126.246 | 126.246 Opsterland | 1.840 | 3,84% | 76.024 | 114.430 | 114.430 Schiermonnikoog | 55 | 0,11% | 2.272 | 3.420 | 3.420 Smallingerland | 4.525 | 9,43% | 186.960 | 281.411 | 281.411 Súdwest-Fryslân | 6.980 | 14,55% | 288.394 | 434.088 | 434.088 Terschelling | 295 | 0,61% | 12.189 | 18.346 | 18.346 Tytsjerksteradiel | 1.965 | 4,10% | 81.188 | 122.204 | 122.204 Vlieland | 75 | 0,16% | 3.099 | 4.664 | 4.664 Waadhoeke | 3.170 | 6,61% | 130.975 | 197.143 | 197.143 Weststellingwerf | 1.665 | 3,47% | 68.793 | 103.547 | 103.547 Totaal | 47.970 | 100% | 1.981.983 | 2.983.267 | 2.983.267 108 Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 109 2.8 Investeringsprogramma en fondsen In deze paragraaf wordt een toelichting gegeven op de belangrijkste

investeringen en een toelichting op de investeringsfondsen. In bijlage B Meerjaren investeringsprogramma staat een totaaloverzicht met alle voorgenomen investeringen. 2.8a Toelichting Investeringsprogramma 2027 Samenleving Kansengelijkheid De totale investering binnen dit programmaonderdeel bedraagt ongeveer € 11,5 mln. Hiervan wordt € 4,4 mln geïnvesteerd in renovaties die de levensduur verlengen van het Piter Jelles Stedelijk Gymnasium. Daarnaast gaat € 5,7 mln naar vergelijkbare renovaties in het IKC Plataan. Voor de permanente uitbreiding van drie locaties, namelijk IKC Teresa, IKC Professor Wassenberghskoalle en IKC Sint Thomas, is in totaal € 0,7 mln gereserveerd. Verder wordt er € 0,7 mln uitgetrokken voor de nieuwbouw van de Doarpsskoalle Wurdum en voor aanpassingen op diverse andere locaties. Gezond samenleven De investeringen in vastgoed hebben een totaalbudget van ongeveer € 1 mln. Voor 2027 is er specifiek € 0,35 mln gereserveerd voor de vervanging en uitbreiding van (kunstgr as)velden en € 0,3 mln voor de renovatie van een atletiekbaan. Leefomgeving Wonen en ruimte Bij de infrastructurele investeringen in de grondexploitatiegebieden gaat het om werkzaamheden die nodig zijn om deze gebieden bouwrijp en woonrijp te maken. Dit betekent dat de grond geschikt wordt gemaakt voor de bouw van woningen en andere voorzieningen.

Het grootste grondexploitatiegebied in onze gemeente is De Zuidlanden. In verschillende deelgebieden van De Zuidlanden, zoals Middelsee/De Werp, Unia en De Hem, vinden in 2027 belangrijke werkzaamheden plaats. Voor deze werkzaamheden is een bedrag van in totaal € 36,4 mln beschikbaar, waarvan € 27,4 mln wordt besteed aan het bouwrijp maken van de genoemde deelgebieden. Meer informatie hierover vindt u in paragraaf 2.16 Grondbeleid. Milieu In 2027 wordt er € 5,7 mln geïnvesteerd in de vervanging van rioleringen. Deze werkzaamheden zijn onderdeel van het Programma Water en Riolering (PWR). Om de hinder zo klein mogelijk te houden, stemmen we de rioleringswerkzaamheden af met andere projecten, zoals wegreconstructies en onderhoudswerkzaamheden. Meer informatie hierover vindt u in paragraaf 2.11 Onderhoud kapitaalgoederen. Mobiliteit, water en groen & Wonen en ruimte In de komende jaren wordt er verder geïnvesteerd in fietsroutes en fietsstraten in Leeuwarden. Er is € 0,4 mln gereserveerd om fietsstraten binnen de bebouwde kom aan te leggen en te verbeteren. Daarnaast is er in 2027 een bedrag van € 1 mln beschikbaar voor de verdere ontwikkeling van verkeer, vervoer en waterbeheer. Ook is er in het investeringsprogramma € 2 mln opgenomen voor maatregelen die de verkeersveiligheid verbeteren.

Dit geld wordt gebruikt om rotondes gelijkmatiger te maken en om gevaarlijke oversteekplaatsen veiliger te maken. In totaal komt het budget voor investeringen in infrastructuur en mobiliteit op € 3,4 mln. Hiermee wil de gemeente zorgen voor een veiliger en beter netwerk voor fietsers en andere weggebruikers. Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 110 Daarnaast wordt er geïnvesteerd in onderhoud en vervanging van civiele kunstwerken (€ 12,3 mln), walkeringen (€ 2,6 mln) en verhardingen (€ 1 mln). Voor het vervangen van openbaar groen is € 1,6 mln beschikbaar. Ook in de openbare ruimte worden verschillende investeringen gedaan. Zo is er € 1,6 mln gereserveerd voor het vervangen van lichtmasten en verkeersborden. Voor de vervanging van handhavingsmiddelen, zoals tractiemiddelen en voertuigen, is een bedrag van € 1,5 mln begroot. Tot slot wordt er € 1 mln geïnvesteerd in speelvoorzieningen. Bestuur en Ondersteuning In 2027 wordt er voor € 2,5 mln geïnvesteerd in het vervangen van ICT en informatiebeheer- apparatuur. Deze vervangingsinvesteringen zorgen ervoor dat de systemen up-to-date blijven en goed blijven functioneren. Zo kunnen we de kwaliteit en betrouwbaarheid van onze digitale diensten blijven garanderen.

2.8b Dekking Investeringsprogramma 2027 De dekking van de kosten van het investeringsprogramma (€ 82,9 mln) worden in onderstaande tabel weergegeven: Tabel Dekking kosten investeringsprogramma Bedragen x € 1.000 Totaal Grondexploitaties 36.420 Vrijval kapitaallasten 41.193 Voorziening riolering 5.237 Totaal 82.850 De investeringen in de infrastructuur worden betaald uit verschillende bronnen, waaronder gelden uit het coalitieakkoord. De kosten voor de aanleg en uitbreiding van infrastructuur in de daarvoor bestemde gebieden worden verrekend binnen de grondexploitatie van deze gebieden. De werkzaamheden aan het riool worden gefinancierd vanuit de rioolheffing en de voorziening Riolering. Dit betreft zowel het vervangen van oude rioleringen als het beheer en onderhoud ervan. 2.8c Investeringsfondsen Investeringsfondsen Om beleidsambities die over meer jaren lopen goed uit te kunnen voeren, zijn er in het coalitieakkoord van 2022-2026 drie investeringsfondsen in de vorm van reserves ingesteld. Inmiddels heeft over de meeste voorstellen besluitvorming plaatsgevonden. Er wordt nog gewerkt aan voorstellen voor MFC Grou, Spoordok en de laatste deelvoorstellen vanuit programma Binnenstad. Voor het MFC in Grou is een bedrag € 4 mln gereserveerd in de fondsen, voor Spoordok is dat een bedrag van € 5 mln en voor Binnenstad € 0,5 mln.

Strategische investeringsagenda We willen doorgaan met strategische investeringen die de woningbouw versnellen, de leefbaarheid verbeteren en de kenniseconomie aanjagen. Tegelijkertijd zien we dat investeringen nog te vaak los van elkaar plaatsvinden. Ook kunnen we scherper prioriteren, zodat investeringen elkaar versterken. Daarom gaan we werken met een strategische investeringsagenda. Daarvoor is rekening gehouden met een bedrag van € 45 mln aan investeringen en de dekking van de bijbehorende kapitaallasten (oplopend tot een bedrag van € 2,25 mln in 2030). Eerst bepalen we wat nodig is en wat prioriteit heeft. We zetten in op subsidies en cofinanciering om kosten niet alleen te dragen en meer mogelijk te maken. We maken onderscheid tussen noodzakelijke en wenselijke investeringen. We denken nu aan ontwikkelgebieden zoals de Weaze, Prinsentuin, Vlietzone, Nijehove, de oostkant van de binnenstad (omgeving Tweebaksmarkt en Korfmakersstraat), Spoorzone/Spoordok, Cambuurplein, Groene Ster, De Werp en Grou. De definitieve keuzes maken we samen met partners en de gemeenteraad. Besluitvorming wordt eind 2026 of begin 2027 verwacht. Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 111 2.9 Lokale heffingen Deze paragraaf gaat over het tarieven- en kwijtscheldingsbeleid van gemeentelijke belastingen en overige heffingen.

Het geeft een overzicht van de tarieven van belastingen en rechten die door de gemeente Leeuwarden worden geheven. In deze paragraaf zullen ook de ontwikkelingen worden besproken. 2.9a Algemeen De totale opbrengst aan belastingen en overige heffingen bedraagt in 2027 bijna € 102 mln. Dit bedrag komt overeen met 12% van de totale gemeentelijke baten. Actualiteiten Hier wordt ingegaan op actuele ontwikkelingen die spelen op het gebied van lokale heffingen. • WOZ-bezwaren In 2026 is het aantal bezwaren tegen de vastgestelde WOZ-waarden verder afgenomen ten opzichte van het voorgaande jaar. Tegen 1,3% van de vastgestelde waarden is bezwaar ingediend. Deze daling is vooral het gevolg van een wijziging in de wetgeving over de proceskostenvergoeding. Voor het begrotingsjaar 2027 wordt een stijging van het aantal WOZ-bezwaren verwacht, vanwege de stijging van de WOZ-waarden. • No-cure-no-pay bureaus Er is sprake van verminderde activiteiten van zogenoemde no-cure-no-pay bureaus (NCNP). Dit is het gevolg van gewijzigde wetgeving voor proceskostenvergoeding. Deze bureaus werken op basis van resultaat. In de gemeente Leeuwarden werd in 2026 42% van de WOZ - bezwaren via een NCNP-bureau ingediend. Dit is een daling ten opzichte van 2025. Om de rechtsbescherming voor inwoners en bedrijven te borgen, zetten we nog meer in op informeel contact.

Hiervoor organiseren we inloopdagen op verschillende locaties en staan onze taxateurs in de bezwaartermijn klaar om vragen telefonisch te beantwoorden . Zo kunnen eenvoudige aanpassingen worden gedaan zonder dat daarvoor formeel bezwaar ingediend hoeft te worden. • Verplicht informeel contact/verificatieplicht bij woningen In 2026 heeft het ministerie van Financiën de Uitvoeringsregeling instructie waardebepaling Wet waardering onroerende zaken gewijzigd. Deze wijziging bestaat uit twee kernonderdelen: 1. het verplichte persoonlijke informeel contact met en de verificatieplicht van de objectkenmerken bij de woningeigenaren; 2. een gemoderniseerd taxatieverslag voor woningen; De verplichting tot informeel contact betreft het voorafgaan aan de vaststelling van de WOZ-waarde bij de woningeigenaar periodiek verifiëren van de objectkenmerken. Jaarlijks zal daarom 20% van de woningeigenaren gevraagd worden de objectkenmerken van hun woning te controleren. Uiteraard blijven wij zelf ook de kwaliteit van de objectgegevens bewaken, door het uitvoeren van controles. De tweede wijziging is afgelopen jaar al doorgevoerd door het verstrekken van een gemoderniseerd taxatieverslag in belastingjaar 2026. In onderstaande tabel wordt inzicht verschaft in de te verwachten opbrengsten in verhouding tot de raming lokale heffingen en retributies.

Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 112 Tabel Opbrengsten lokale heffingen Bedragen x € 1.000 Omschrijving heffing Begroting 2027 R2KDH001 - Algemene heffingen R2KDH110 - Onroerende-zaakbelastingen 46.727 R2KDH111 - Precariobelasting 551 Subtotaal 47.279 R2KDH002 - Bestemmingsheffingen R2KDH101 - Afvalstoffenheffing 24.555 R2KDH102 - Hondenbelasting 700 R2KDH103 - Rioolheffing 14.317 R2KDH104 - Begraafrechten 930 R2KDH107 - Leges omgevingsvergunning 4.335 R2KDH108 - Havengelden 582 R2KDH109 - Parkeerbelasting 5.332 R2KDH112 - Toeristenbelasting 1.233 R2KDH113 - Leges Burgerzaken 2.196 R2KDH114 - Veerdiensten 80 R2KDH199 - Overige heffingen 180 Subtotaal 54.440 Totaal generaal 101.719 2.9b Vaststelling tarieven Aan de in deze begroting opgenomen belastingopbrengsten liggen bepaalde aannames rond de hoogte van de tarieven ten grondslag. De belastingtarieven en het tarievenbeleid vormen integra al onderdeel van de politieke discussie rondom de begroting. De formele vaststelling van de tarieven gebeurt door de raad bij het vaststellen van de belastingverordeningen die gelijktijdig met de begroting ter besluitvorming worden voorgelegd. Voor enkele verordeningen zal in december voorafgaand aan het nieuwe belastingjaar een wijzigingsverordening ter besluitvorming worden voorgelegd.

Op dat moment zijn de tarieven gebaseerd op basis van de gegevens uit de definitieve afronding van de herwaardering voor de OZB en de rioolheffing. De tarieven in deze paragraaf kunnen iets afwijken dan de in de verordening vastgestelde tarieven. De oorzaak is omdat pas op een later moment de definitieve gegevens uit de herwaardering bekend zijn. Ook worden in bijvoorbeeld de Legesverordening landelijke tarieven opgenomen die pas begin december bekend worden gemaakt. 2.9c Tarievenbeleid algemeen Het tarievenbeleid voor 2027 ziet er als volgt uit: • Uitgangspunt voor de tarieven 2027 zijn de tarieven 2026 gecorrigeerd met het inflatiepercentage. Afhankelijk van het karakter van de belasting is een onderscheid gemaakt tussen prijsgevoelige en loongevoelige belastingen. Voor de vooral prijsgevoelige heffingen, zoals de onroerendezaakbelastingen, afvalstoffenheffing, riool- en waterzorgheffing, precariobelasting en hondenbelasting is de inflatiecorrectie 2,5%. Voor de vooral loongevoelige heffingen, zoals leges, begraafrechten, havengelden en veergelden is de inflatiecorrectie 2,92%. Verdere afwijkende tariefsverhogingen worden apart in deze paragraaf genoemd. Uitzonderingen op dit tarievenbeleid zijn: • Bij alle heffingen waar een relatie is tussen het gebruiken van een bepaalde voorziening/dienst en het betalen hiervoor geldt een wettelijke maximumgrens van 100% kostendekking.

Voorbeelden hiervan zijn afvalstoffenheffing, riool- en waterzorgheffing, begraafrechten, havengelden, veergelden en leges. Bij deze heffingen/rechten mogen de Begroting 2027 gemeente Leeuwarden tarieven dus nooit zo hoog zijn dat de geraamde opbrengst hoger zijn dan de geraamde kosten. • | Sommige tarieven zijn wettelijk vastgesteld of gemaximeerd. In deze gevallen wordt het maximaal toegestane tarief gehanteerd. Voorbeelden hiervan zijn de tarieven voor paspoorten en rijbewijzen. In het coalitieakkoord 2026-2030 zijn daarnaast afspraken gemaakt over de verhoging van een aantal tarieven. • | Voor riool- en waterzorgheffing wordt kritisch gekeken welke kosten kunnen worden toegerekend en welk effect dit heeft voor de te realiseren opbrengst. Voor de afvalstoffenheffing verhogen we de kostendekkendheid | tot 97,4% (stijging van de tarieven van 13%). Voor de bouwleges verhogen we de kostendekkendheid tot 70,1% (stijging van de tarieven van 15%). Dit leidt tot een verhoging van de tarieven bovenop de indexering. Om de overgang niet te groot te laten zijn, w | ordt gekozen voor een gefaseerde verhoging over een periode van 3 jaren. • | De onroerendezaakbelastingen (Ozb) worden in 2027 en 2028 met 2% extra verhoogd bovenop de reguliere indexatie.

• | Voor toeristenbelasting geldt een verhoging voor de structurele dekkin | g van onder andere de inkoop van festivals en evenementen, marketing en een waardevolle culturele programmering. Daarbij wordt er vanaf 2027 een onderscheid gemaakt tussen gebouwde en ongebouwde logies. 2.9d Lastendruk 2027 Onderstaande tabel geeft het ve | rschil weer tussen de gemiddelde lokale lasten van de gemeente Leeuwarden en het landelijk gemiddelde. Tabel Belastingcapaciteit | Bedragen in € Begroting | 2025 | 2026 | 2027 OZB-lasten gezin gem. WOZ-waarde | 272 | 282 | 319 Rioolheffing gezin gem. WOZ-waarde | 170 | 176 | 181 Afvalstoffenheffing gezin | 377 | 397 | 496* Totale woonlasten | 819 | 855 | 996 Woonlasten landelijk gemiddelde t-1 | 994 | 1.053 | 1.095 (bron: Coelo, Atlas van de lokale lasten) gemiddelde WOZ-waarde | 254.000 | 270.000 | 315.000 Belastingcapaciteit | 82,4% | 81,2% | 90,9% *Gebaseerd op een verwachte gemiddelde hoeveelheid van 432 kg per huishouden en 26 ledigingen. In de bovenstaande tabel zijn de bedragen van 2025 en 2026 overgenomen van de begroting 2026. 2.9e Kostendekkendheid Voor een aantal bestemmingsheffingen is wettelijk geregeld dat de opbrengsten niet hoger mogen zijn dan de kosten. Dit is de zogenaamde eis van maximaal 100% kostendekkendheid.

Deze eis geldt bijvoorbeeld voor de afvalstoffenheffing, riool- en waterzorgheffing, begraafrechten, havengelden, veergelden en leges. In een rechtelijke procedure wordt achteraf getoetst of aan deze eis wordt gehouden. Bij overschrijding van de kostendekkendheid kan de verordening door de rechter onverbindend worden verklaard. Dan moet de aanslag worden verminderd of vernietigd. Voor transparantie en om bij de toetsing van de kostendekkendheid door de rechter problemen te voorkomen is de volgende tabel opgenomen. 113 Begroting 2027 gemeente Leeuwarden Tabel Kostendekkendheid heffingen | Bedragen x € 1.000 Omschrijving heffing | Begrote Perceptie- | Oninbaar- | Overhead | BTW | Lasten | Baten | Kosten- lasten* | kosten | heid | totaal | dekking R2KDH101 - Afvalstoffenheffing | 21.759 | 156 | 173 | 125 | 4.156 | 26.369 | 24.555 | 93,1% R2KDH103 - Riool- en waterzorgh. | 12.190 | 91 | 143 | 663 | 1.670 | 14.756 | 14.317 | 97,0% R2KDH104 - Begraafrechten | 1.170 | 6 | 7 | 201 | 108 | 1.493 | 930 | 62,3% R2KDH107 - Leges omgevingsverg.

| 4.159 | 28 | 33 | 1.529 | 38 | 5.786 | 4.335 | 74,9% R2KDH108 - Havengelden | 1.128 | 4 | 4 | 282 | 63 | 1.482 | 582 | 39,3% R2KDH113 - Leges Burgerzaken | 3.163 | 14 | 16 | 933 | 16 | 4.143 | 2.196 | 53,0% R2KDH114 - Veerdiensten | 578 | 1 | 1 | 194 | 14 | 787 | 80 | 10,2% R2KDH199 - Overige heffingen | 2.471 | 1 | 1 | 874 | 104 | 3.451 | 180 | 5,2% Totaal-generaal | 46.666 | 299 | 332 | 4.800 | 6.170 | 58.267 | 47.175 * Betreft de netto-lasten, dus de lasten minus de baten die geen belastingopbrengsten zijn (onttrekking voorziening bijv.). Uit voorgaande tabel blijkt dat alle heffingen onder de grens van 100% kostendekkendheid blijven. Er is onderscheid tussen juridische kostendekkendheid en budgettaire kostendekkendheid. Bij de afvalstoffenheffing en de riool- en waterzorgheffing is sprake van budgettaire kostendekkendheid. Dit betekent dat het geraamde saldo van lasten en baten op nul wordt gesteld: de verwachte inkomsten dekken precies de verwachte uitgaven. Een eventueel overschot of tekort wordt verwerkt via de voorziening egalisatie heffingen. Zo worden schommelingen in de jaarlijkse woonlasten voorkomen. Juridische kostendekkendheid verwijst naar de wettelijke eis dat de opbrengsten uit bepaalde heffingen niet hoger mogen zijn dan de kosten van de bijbehorende dienstverlening. Deze norm is eerder al uitgelegd.

2.9f Uitvoering Wet waardering onroerende zaken (Wet WOZ) Op grond van de Wet WOZ wordt jaarlijks de economische waarde van de onroerende zaken in Leeuwarden vastgesteld. Deze waarde wordt dan bekend gemaakt aan de belanghebbenden. Voor het belastingjaar 2027 geldt als waardepeildatum 1 januari 2026. In deze fase van het jaar is ongeveer 51% van de woningen en 69% van de niet-woningen getaxeerd. Op basis van de voorlopige uitkomsten van de hertaxaties tot nu toe gaan we voor 2026 bij de woningen uit van een waardestijging van 12% en bij de niet-woningen van 4%. In onderstaande tabel staat het verloop over de afgelopen jaren. De WOZ-waarde van woningen stijgt dit jaar sterker dan in voorgaande jaren en meer dan het landelijk gemiddelde. De Waarderingskamer heeft vastgesteld dat woningen in Leeuwarden relatief laag worden gewaardeerd. De Waarderingskamer is de toezichthouder op de uitvoering van de Wet WOZ en valt onder het Ministerie van Financiën. Voor het belastingjaar 2027 zijn er maatregelen getroffen om dit te corrigeren. Leeuwarden is hierin niet uniek; ook andere gemeenten voeren vergelijkbare correcties door of hebben dit al gedaan. De stijging van de WOZ-waarde zorgt niet automatisch voor hogere lasten. Bij de berekening van de tarieven wordt uitgegaan van een vooraf bepaalde opbrengst.

Stijgt de totale WOZ-waarde, dan kan het tarief dalen, waardoor de totale opbrengst gelijk blijft. 114 Begroting 2027 gemeente Leeuwarden Tabel Verloop WOZ waarde (in %) 2023 | 2024 | 2025 | 2026 | 2027 Woningen | 15,9% | 5% | 5% | 6,4% | 12% Niet-woningen | -0,1% | 0% | 4% | 4,6% | 4% 2.9g Onroerendezaakbelastingen (OZB) De OZB bestaat uit drie verschillende belastingen: •een belasting voor de gebruikers van niet-woningen; •een belasting voor de eigenaren van niet-woningen; •een belasting voor de eigenaren van woningen. Voor de OZB-tarieven is de herwaardering als gevolg van de Wet Waardering onroerende zaken (Wet WOZ) van belang. Deze WOZ-waarde wordt jaarlijks vastgesteld | . Voor het belastingjaar 2027 geldt de waarde per peildatum 1 januari 2026. De uitkomsten van deze herwaardering zijn mede bepalend voor de definitieve OZB-tarieven die de raad vaststelt. Bij de berekening van de OZB-tarieven wordt van bepaalde vaste verhoudingen uitgegaan. Het doel hiervan is een stabiele lastendruk voor belastingplichtigen. Dit verbetert de acceptatiegraad van de lokale belastingen. • | Tussen het gebruikers- en eigenarentarief is een vaste verhouding van 1 : 1,25. • | Tussen woningen en niet-woningen is een vaste verhouding van 45% : 55%.

Door deze verhouding wordt voorkomen dat verschillen in waardeontwikkeling tussen woningen en niet-woningen leiden tot oneerlijke verschuivingen in de belastingdruk. Voor het OZB-tarief zijn de waardeontwikkeling van de WOZ-waarden, het inflatiepercentage en de vaste verhouding in OZB-opbrengst tussen woningen en niet-woningen (45% - 55%) van belang. Gelet op een waardeontwikkeling van 12% voor woningen, een inflatiecorrectie van 2,5% , de opgave vanuit het coalitieakkoord en de verhouding tussen woningen en niet-woningen, daalt het OZB-tarief voor woningen met 6,7%. In combinatie met een waardeontwikkeling van 4% voor niet-woningen, een inflatiecorrectie van 2,5%, de opgave uit het coalitieakkoord en de verhouding tussen woningen en niet-woningen, stijgen de OZB-tarieven voor niet-woningen met 6,3%. De definitieve hertaxaties zijn mede bepalend voor de OZB-tarieven voor 2027. Deze worden in december 2026 aan de raad worden voorgelegd ter besluitvorming. Ondernemersfonds De tarieven van de OZB voor de niet-woningen zijn inclusief een opslag van 5,5% ten behoeve van het Ondernemersfonds Leeuwarden. Deze extra opbrengst (€ 1.349.910 in 2027) wordt volledig in een door de ondernemers zelf beheerd fonds gestort. Dit fonds kan bijvoorbeeld gebruikt worden voor de bekostiging van de Sinterklaasintocht.

In 2022 is door de gemeenteraad besloten het ondernemersfonds met 10 jaar te verlengen tot 31-12-2031. 2.9h Afvalstoffenheffing De afvalstoffenheffing dient ter bestrijding van de kosten van het inzamelen en verwerken van huishoudelijk afval. Hier is sprake van een wettelijke inzamelplicht. De begroting is gebaseerd op verwachte kosten en opbrengsten. De verwachte opbrengst voor het variabele tarief is een aanname. Voor 2027 wordt een stijging verwacht van de kosten. Dit komt vooral door de kostenstijging van de inzameling, een stijging van de CO2-heffing van het Rijk en de stijging van de verwerkingskosten van de afvalstromen. Daarnaast wordt een lagere opbrengst verwacht van textiel en papier, waardoor de baten hiervan dalen. Een onttrekking uit de egalisatievoorziening is niet langer mogelijk. Daarom is het uitgangspunt voor de tarieven 2027 om de vaste tarieven en de variabele tarieven te verhogen. Als gevolg hiervan is ook de hoogte van de maximaal toe te kennen kwijtschelding voor het variabele deel verhoogd. 115 Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 2.9i Riool- en waterzorgheffing Sinds 1 januari 2024 wordt onderscheid gemaakt tussen het riooltarief en het waterzorgtarief.

Riool | - en waterzorgheffing wordt geheven voor de bekostiging van de drie beleidsvelden op het gebied van water: • | de afvoer van afvalwater; • | de afvoer van regenwater (hemelwater); • | het beheer van het grondwaterpeil. De kosten voor riolering wordt in rekening gebracht via drie verschillende rioolheffingen: •een belasting voor de gebruikers van woningen op basis van een vast tarief per type huishouden; •een belasting voor de gebruikers van niet-woningen op basis van het watergebruik; •een belasting voor de eigenaren van woningen en niet | -woningen op basis van een percentage van de WOZ-waarde. De waterzorgheffing is een heffing voor alle eigenaren en gebruikers van een bebouwd WOZ | -object, ongeacht of deze is aangesloten op het riool. De waterzorgheffing wordt op de volgende wijze in rekening gebracht: •een belasting voor de eigenaren op basis van een percentage van de WOZ | -waarde; •een belasting voor de gebruikers op basis van een vast tar | ief. Bij de kostentoerekening van de rioolheffinge | n worden de volgende uitgangspunten gehanteerd: •100% kostendekkendheid.

Basis van de kosten is het Programma Water en Riolering 2023 | - 2027 (PWR); •71% van de kosten heeft op basis van het PWR betrekking op het beheer en onderhoud van de riolering, en 29% van de kosten ten behoeve van klimaatmaatregelen die onder waterzorgheffing vallen; •de tarieven voor de eigenaren die gekoppeld zijn aan de WOZ | -waarde zijn naar beneden bijgesteld, zodat dit leidt tot een opb | rengststijging van deze onderdelen van 2,5%; •de overige tarieven (voor gebruikers) zijn voor 2027 verhoogd, zodat deze opbrengst ook toeneemt met de inflatiecorrectie van 2,5%. De totale te verhalen kosten komen daarmee voor 67% voor rekening van de gebruikers en voor 33% van de eigenaren; •binnen het gebruikersdeel nemen de woningen 68% van de kosten voor hun rekening en niet-woningen 32%. Tabel Ontwikkeling tarieven riool- en waterzorgheffing Riooltarief | Tarief | Tarief | Tarief | Tarief | %-stijging 2027 2024 | 2025 | 2026 | 2027 | t.o.v.

2026 Eigenaren % van de WOZ-waarde | 0,00905% | 0,00926% | 0.00850% | 0,00789% | -7,28% Gebruikers woningen EPHH | 64,59 | 66,08 | 68,43 | 70,38 | 2,87% Gebruikers woningen MPHH | 96,88 | 99,11 | 102,63 | 106,55 | 3,82% Gebruikers niet-woningen (=>10 | 219,49 | 224,54 | 232,51 | 255,59 | 9,93% m3) Gebruikers niet-woningen (<10 m3) | 73,09 | 74,77 | 77,42 | 77,77 | 9,44% Waterzorgtarief | Tarief | Tarief | Tarief | Tarief | %-stijging 2026 2024 | 2025 | 2026 | 2027 | t.o.v. 2025 Eigenaren % van de WOZ-waarde | 0,01320% | 0,01350% | 0,01240% | 0,01145% | -7,63% Gebruikers vast tarief | 12,39 | 12,67 | 13,12 | 13,41 | 2,22% 116 Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 2.9j Hondenbelasting De hondenbelasting wordt geheven van de houder van een hond. De hondenbelasting wordt hoofdzakelijk als bestemmingsheffing geheven, waarbij deze dient als dekking van de kosten voor hondenvoorzieningen ("de vervuiler betaalt"). Een deel van de opbrengst wordt ingezet als algemeen dekkingsmiddel. Jaarlijks vindt er een controle plaats op het houden van een hond. Behalve voor het dekken van de kosten van de hondenvoorzieningen wordt de hondenbelasting gebruikt als instrument om het aantal honden te reguleren. Om die reden is sprake van een progressief tarief.

De volgende progressie wordt gehanteerd: • | tweede hond: 1,5 maal het tarief van de eerste hond; • | iedere volgende hond: 2 maal het tarief van de eerste hond; • | voor kennels geldt 3 maal het tarief van de eerste hond. In de volgende tabel staat de ontwikkeling van de tarieven over de afgelopen jaren. Tabel Ontwikkeling tarieven hondenbelasting | Bedragen in € Omschrijving | 2025 | 2026 | 2027 | Stijging 2026 t.o.v. 2025 Eerste hond | 83,76 | 86,76 | 88,92 | 2,49% Tweede hond | 125,64 | 130,08 | 133,32 | 2,49% Iedere volgende hond | 167,52 | 173,52 | 177,84 | 2,49% Kennel | 251,40 | 260,28 | 266,76 | 2,49% 2.9k Parkeerbelasting De parkeertarieven worden eens in de drie jaar gewijzigd. De parkeertarieven (garage en straat) zijn in 2026 voor het laatst verhoogd. Deze wijzigen daarom niet. De raming van de kosten voor het opleggen van een naheffingsaanslag parkeerbelastingen staan in onderstaande tabel. De verwachte kosten voor 2027 stijgen enorm ten opzichte van voorgaande jaren. Reden hiervoor is het intensiveren van de inzet van de scanauto. Uit een uitgevoerde pilot is gebleken wat het effect is hiervan.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://leeuwarden.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/a081dc6a-0144-4970-89e2-9562844c6b27?agendaItemId=b006d986-abf7-4e55-b2c8-23fd3cc1a929