Begroting Gemeente Leeuwarden 2026

Verder worden er een aantal trends gesignaleerd: het zorgwekkende aandeel van jonge cybercrimeverdachten, de opkomst van datadiefstal en illegale datahandel, vermenging met traditionele criminaliteit en de rol van Nederlandse datacenters in hostingbedrijven in de criminele infrastructuur. Ook is er zorg over de impact van cybercrime op slachtoffers en de massaliteit van het slachtofferschap, omdat met een druk op de knop vele slachtoffers tegelijk kunnen worden gemaakt. Voor de aanpak van cybercrime is een brede bestrijding nodig, waar zowel publieke als private partijen een belangrijke rol in spelen. De gemeente Leeuwarden heeft de aanpak van cybercrime en het vergroten van de cyberweerbaarheid benoemd als prioriteit. We hebben daarbij de volgende keuzes gemaakt voor het komende jaar. ○ Verminderen van slachtofferschap van digitale criminaliteit De digitale weerbaarheid van onze inwoners, ondernemers en instellingen blijft een speerpunt binnen het veiligheidsbeleid van de gemeente Leeuwarden. In lijn met de prioriteiten uit de Veiligheidsagenda 2023–2026 zetten wij ook in 2026 onverminderd in op het voorkomen en bestrijden van digitale criminaliteit. Digitale veiligheid is een randvoorwaarde voor een veilige en leefbare samenleving. De toename van cybercrime, zoals phishing, identiteitsfraude en online oplichting, vraagt om een integrale en preventieve aanpak.

In samenwerking met onze veiligheidspartners, waaronder politie en het RIEC richten wij ons ook in 2026 op: - Bewustwording en educatie: Het vergroten van kennis en bewustzijn bij inwoners en ondernemers over digitale risico’s. - Weerbaarheid versterken: Ondersteuning van kwetsbare doelgroepen via gerichte voorlichting en digitale vaardigheidstrainingen. Dit gaat o.a. om de doelgroepen jeugd, senioren en laaggeletterden. - Slachtofferschap verminderen: Door het inzetten op preventie en het verbeteren van meldings- en hulpstructuren willen we het aantal slachtoffers van digitale criminaliteit terugdringen. - Samenwerking en kennisdeling: We blijven investeren in de samenwerking met regionale en landelijke partners om kennis, signalen en best practices te delen. ○ Voorbereid zijn op (externe en interne) crisis met digitale oorzaak De toenemende digitalisering van onze samenleving brengt niet alleen kansen, maar ook nieuwe risico’s met zich mee. Digitale verstoringen – zoals cyberaanvallen, datalekken of uitval van vitale systemen – kunnen grote gevolgen hebben voor de continuïteit van gemeentelijke dienstverlening en de veiligheid van onze inwoners. De cybercrisisorganisatie is op orde en beoefend. In 2026 blijven wij investeren in het versterken van onze digitale crisisparaatheid.

Hierdoor vergroten we onze weerbaarheid tegen digitale crises en borgen we de continuïteit van onze dienstverlening, ook onder uitzonderlijke omstandigheden. In hoofdstuk 2.5.2 besteden we verder aandacht aan de beveiliging van onze

49

Begroting 2026 gemeente Leeuwarden

informatiehuishouding. 4. Vergroten toekomstperspectief van jongeren Global goal 11: Maak steden en dorpen inclusief, veilig, veerkrachtig en duurzaam Global goal 16: Bevorderen van veiligheid, publieke diensten en recht voor iedereen De gemeente heeft een integraal plan opgesteld samen met onze partners, de ‘coalitie Leeuwarden Oost’, waarin fors wordt ingezet op het vergroten van het toekomstperspectief van deze jongeren. Dit is preventie met gezag. Daarbij willen we voorkomen dat zij met criminaliteit in aanraking komen of er verder in afglijden. Daarnaast wordt ingezet op het faciliteren van een goede re-integratie van deze inwoners in de maatschappij. Naast voortzetting van de huidige inzet op het tegengaan van drugscriminaliteit willen we specifiek aandacht besteden aan de jonge (straat)dealers en de kwetsbare jongeren die hierin worden meegezogen. We willen meer zicht krijgen op welke jongeren dit betreft en per jongere interventies op maat inzetten. Een deel van deze jongeren is reeds in beeld bij straatcoaches, jongerenwerkers, sociaal werkers, (jeugd)reclassering en politie. Een deel is nog niet in beeld; hen willen we beter in beeld krijgen door actief eropaf te gaan.

Vervolgens wordt per jongere (en diens systeem) vanuit het multidisciplinair team (zie ‘interventies’) een passende aanpak ingezet, waarbij het bieden van kansen en het begrenzen van crimineel gedrag hand in hand gaan. ○ Uitvoering programma Preventie met Gezag We gaan in 2026 verder met de (door)ontwikkeling van het programma Preventie met Gezag (PmG). We hebben niet alleen aandacht voor de jongeren in Leeuwarden-Oost maar ook voor het verder versterken van het professionele netwerk binnen PmG. De afgelopen jaren is een goed beeld ontstaan van de doelgroep en is er een vroegtijdige, integrale, domein overstijgende ketenaanpak ontwikkeld (het MultiTeam PmG). Ten aanzien van individuele jongeren is er sprake van een nauwe samenwerking waarbij zowel preventief als repressief gewerkt wordt aan het vergroten van hun toekomstperspectief. We bieden jongeren kansen en begrenzen hen waar het gaat om crimineel gedrag. Samen met de ketenpartners zullen we ons in het komende jaar blijven inzetten voor de individuele aanpak van jongeren en gaan we een clusteraanpak ontwikkelen, wat ons zal helpen om criminele verbanden te herkennen en deze vervolgens te verstoren door zowel individueel als clustergericht te interveniëren. Hiermee voorkomen we dat jongeren in de (ondermijnende) criminaliteit terecht komen en verkleinen we de greep die criminelen op kwetsbare jongeren hebben.

Naast de integrale inzet vanuit het MultiTeam PmG, blijven de PmG-partners ook hun eigen interventies inzetten. Deze interventies ontwikkelen we door op basis van hetgeen we leren vanuit de casuïstiek in het MultiTeam. Waar mogelijk en van toegevoegde waarde, bieden PmG-partners ook gezamenlijk interventies aan (b.v. Halt en jongerenwerk die gezamenlijk voorlichting geven op scholen). 5. Aanpak mensenhandel en tegengaan onvergunde prostitutie ○ Tegengaan mensenhandel In 2025 wordt het lokaal uitvoeringsplan aanpak mensenhandel ontwikkeld en hier wordt in 2026 verder uitvoering aan gegeven. Daarbij ligt de focus op het herkennen van signalen van mensenhandel en het voorkomen van slachtofferschap door in te zetten op preventie. Om dit te bereiken worden periodiek trainingen en voorlichtingen aangeboden en wordt er nauw samengewerkt met de Ketenregisseur Mensenhandel van het ZVHF. Concrete signalen van mensenhandel worden via de Aandachtsfunctionarissen Mensenhandel van de gemeente voorgelegd aan de Ketenregisseur Mensenhandel. De signalen worden besproken in het Drieluik en waar nodig van opvolging voorzien door politie, ZVHF en/of Fier.

50

Begroting 2026 gemeente Leeuwarden

○ Tegengaan onvergunde prostitutie De gemeente blijft, samen met het Team Migratiecriminaliteit en Mensenhandel (TMM) van de politie, inzetten op de aanpak van onvergunde prostitutie. Er worden in 2026 opnieuw integrale controles op onvergunde prostitutie uitgevoerd om mensenhandel, misstanden en overlast tegen te gaan. Bij constateringen van onvergunde prostitutie zet de gemeente waar nodig bestuurlijke maatregelen in. Vanuit SDF en RIEC wordt gewerkt aan een regionaal beleidskader sekswerk voor de provincie Fryslân. Onderdeel daarvan is een pilot om in regionaal verband toezicht te houden op onvergunde prostitutie. Indien in 2026 de pilot voor een regionaal toezichtsteam start, dragen we daar als gemeente Leeuwarden aan bij. 6. Aandacht voor maatschappelijke onrust ○ Faciliteren demonstraties Ook in 2026 blijven wij inzetten op het zorgvuldig faciliteren van demonstraties, volgens de regels die in de Wet openbare manifestaties (Wom) zijn vastgelegd. We hanteren een laagdrempelige meldprocedure, zodat organisatoren tijdig en duidelijk hun voornemen kunnen kenbaar maken. In samenwerking met de politie zorgen we ervoor dat demonstraties ordentelijk en veilig verlopen. Daarbij bewaken we steeds de balans tussen het beschermen van grondrechten en het handhaven van de openbare orde en de veiligheid rond betogingen. Daarbij zijn maatwerk en proportionaliteit leidend.

Met deze aanpak geven wij invulling aan onze democratische verantwoordelijkheid en dragen wij bij aan een samenleving waarin ruimte is voor dialoog, protest en betrokkenheid. ○ Aanpak verstoringen openbare orde In een veranderende samenleving, waarin spanningen en maatschappelijke onrust vaker zichtbaar worden in de openbare ruimte, is het van belang om ordeverstoringen tijdig te signaleren en effectief aan te pakken. Ook in 2026 zal dit een belangrijk aandachtspunt binnen ons veiligheidsbeleid zijn. De gemeente kiest voor een benadering waarin zowel ruimte is voor perspectief als voor het stellen van duidelijke grenzen. Personen die betrokken zijn bij ordeverstoringen worden waar mogelijk begeleid richting alternatieven die bijdragen aan hun maatschappelijke participatie. Tegelijkertijd treden we daadkrachtig op wanneer de veiligheid van inwoners of de leefbaarheid in wijken in het geding komt. Deze aanpak vraagt om nauwe samenwerking met ketenpartners zoals politie, jongerenwerk, wijkteams, het Zorg- en Veiligheidshuis Fryslân. Door te investeren in preventie, vroegsignalering, bemoeizorg en maatwerkinterventies, werken we aan een veilige en stabiele leefomgeving.

○ Waarborgen openbare orde en veiligheid rond wedstrijden Cambuur Het komende jaar blijven we ons, samen met SC Cambuur, de politie en het OM, inzetten om de veiligheid rond betaald voetbalwedstrijden in onze gemeente te waarborgen. Het uitgangspunt blijft, net als de afgelopen jaren, dat we ons – conform de landelijke lijn – blijven inzetten voor normalisatie van het voetbal. De afgelopen jaren hebben we gezien dat het risico op incidenten rondom wedstrijden van Cambuur of daarbuiten, door personen die zich met de club identificeren, reëel is. Dat vraagt inzet. Vanuit de gemeente zetten we in op de preventieve inzet van fancoaches en op de persoonsgerichte aanpak van hooligans. Gedurende het eerste seizoen dat Cambuur zijn wedstrijden speelt in het Kooi Stadion, is de openbare orde en veiligheid rondom het stadion grotendeels beheersbaar gebleken, afgezien van enkele incidenten. Wel blijft de inzet van politie aanzienlijk. We blijven ons actief richten op het beheersen van risico’s rondom wedstrijden van Cambuur, waarbij we het kader van het APV-vergunningenstelsel gebruiken zoals dat in het najaar van 2024 is geïntroduceerd. We zetten ondertussen onze actieve bijdrage aan de landelijke ontwikkeling van de digitale meldplicht voort.

We nemen deel aan de pilot, waarbij in de huidige fase (tot eind 2025) een digitale meldplicht kan worden opgelegd aan personen die bij voetbalgerelateerde

51

Begroting 2026 gemeente Leeuwarden

ordeverstoringen zijn betrokken. Na afronding van deze fase van de pilot zal het Ministerie van Justitie en Veiligheid met de betrokken partners, waaronder de gemeente Leeuwarden en de twee andere deelnemende gemeenten (Utrecht en Rotterdam) evalueren hoe deze fase is verlopen. Daarna kan de bredere implementatie worden beoordeeld. We verwachten dat hierover in 2026 meer duidelijk wordt. ○ Aanpak polarisatie en extremisme De gemeente Leeuwarden blijft in 2026 alert op signalen van polarisatie en extremisme. In een samenleving waarin tegenstellingen soms scherp naar voren komen, is het van belang dat we vroegtijdig kunnen signaleren wanneer spanningen dreigen te escaleren of wanneer groepen zich afkeren van de democratische rechtsorde. We zetten in op een aanpak die gericht is op preventie, verbinding en kennisdeling. Professionals worden ondersteund met actuele kennis en handelingsperspectieven, zodat zij signalen van radicalisering en maatschappelijke spanningen tijdig kunnen herkennen en bespreekbaar maken. Waar nodig wordt specialistische expertise ingezet om maatwerk te bieden in de aanpak van extremisme. Per 1 juli 2025 is de Wet Parta van kracht geworden. Op dit moment voldoet de gemeente aan de meeste vereisten vanuit deze wet, de verdere uitwerking wordt in 2026 nader doorgevoerd in de huidige werkwijze.

Door in te zetten op samenwerking met partners zoals het RIEC, het Zorg- en Veiligheidshuis Fryslân en landelijke kenniscentra, versterken we onze informatiepositie en vergroten we de veerkracht van onze samenleving. ○ Digitale opruiing De gemeente Leeuwarden blijft ook in 2026 alert op digitale uitingen die kunnen bijdragen aan maatschappelijke onrust of opruiing. In samenwerking met veiligheidspartners signaleren we risico’s vroegtijdig en treden we op waar nodig. Digitale monitoring vindt uitsluitend plaats binnen de wettelijke kaders en met respect voor privacy. We gebruiken alleen openbare bronnen en handelen zorgvuldig, met oog voor proportionaliteit en doelbinding. Betrokken verbonden partijen Veiligheidsregio Fryslân Relevante beleidsnota's Veiligheidsagenda 2023-2026 (2023) (inclusief amendement) (2023) Handhavingsuitvoeringsprogramma (HUP) (2023) Nota Bijzondere wetten horeca, coffeeshop, prostitutie en kansspelen (2018) Handhavingsarrangement bijzondere wetten gemeente Leeuwarden (2022) Beleidsregels artikel 13b Opiumwet (2020) Beleidsregels wet aanpak woonoverlast (2021) Handhavingsarrangement helingbestrijding voor handelaren in ongeregelde en gebruikte goederen in de gemeente Leeuwarden (2021) Beleidsregels art.

174a Gemeentewet (Wet Victoria) (2015) Beleidsregel aanpak overlast (Wet Mbveo) (2017) Beleidsregel drugshandel op straat (2021) Plan van aanpak ondermijning Leeuwarden (2024) Beleidsregel voor de Wet Bibob gemeente Leeuwarden (2024)

52

Begroting 2026 gemeente Leeuwarden

Wat mag het kosten? R2HOG02 - Bet.baar wonen in gez/veilig leefomg Tabel Saldo lasten -/- baten per programma Saldo programma Rekening (lasten -/- baten) 2024 R2PGM0201 - Milieu, Volkshuis., LO en Sted.vern. R2PGM0202 - Veiligheid Totaal saldo

Bedragen x € 1.000 Begroting Begroting 2028 2029

Begroting 2025

Begroting 2026

Begroting 2027

25.881

31.756

28.806

28.028

27.345

27.330

15.642 41.524

18.361 50.117

18.467 47.272

18.627 46.656

18.168 45.513

18.669 45.999

Toelichting substantiële mutaties 2026 t.o.v. 2025: De afname binnen programma Milieu, Volkshuisvesting, leefomgeving en stedelijke vernieuwing van € 2,7 mln ziet met name toe op taakveld Milieubeheer (-/- € 2,3 mln). Via het Gemeentefonds (decentralisatie uitkeringen) en als onderdeel van het nationale Klimaatakkoord zijn tijdelijke gelden toegekend aan 2025. Dit betekent in 2026 een daling voor o.a. de Regionale Energie Strategie (-/- € 1 mln), het toekomstig bestendig maken van energiebeleid (-/- € 0,7 mln) en voor Natuur bij energieprojecten (-/- € 0,7 mln). Tabel Begroting 2026 per taakveld R2PGM0201 - Milieu, Volkshuis., LO en Sted.vern. R2TKV0570 - Openbaar groen en (openlucht) recr.

Lasten 18.577

Bedragen x € 1.000 Baten Saldo 624 17.953

R2TKV0720 - Riolering R2TKV0730 - Afval R2TKV0740 - Milieubeheer R2TKV0750 - Begraafplaatsen en crematoria R2TKV0810 - Ruimte en leefomgeving R2TKV0820 - Grondexploitatie (niet-bedr.terr.) R2TKV0830 - Wonen en bouwen Totaal

10.172 19.584 15.412 2.040 5.567 38.024 12.850 122.226

12.776 22.227 11.333 945 351 37.178 7.986 93.420

Tabel Begroting 2026 per taakveld R2PGM0202 - Veiligheid R2TKV0110 - Crisisbeheersing en Brandweer R2TKV0120 - Openbare orde en Veiligheid Totaal

Lasten 11.922 9.251 21.173

Bedragen x € 1.000 Baten Saldo 0 11.922 2.706 6.545 2.706 18.467

53

-2.603 -2.644 4.079 1.095 5.217 846 4.863 28.806

Begroting 2026 gemeente Leeuwarden

Beleidsindicatoren Tabel Beleidsindicatoren Betaalbaar wonen in een gezonde en veilige leefomgeving

Nr.

Naam indicator

Eenheid

Bron 2022

2023

100.0002024 2025 300.000 inwoners

Milieu, volkshuisvesting, leefomgeving en stedelijke vernieuwing 15

Omvang huishoudelijk restafval

Kg/inwoner

CBS

191

157

-

16

Hernieuwbare elektriciteit

%

CBS

30,7

-

-

17

Gemiddelde WOZ waarde

Duizend euro

CBS

204

234

249

264

398

Nieuw gebouwde 18 woningen

Aantal per 1.000 woningen

Basisregistratie adressen en gebouwen

8,4

8,9

11

8,4

4,5

19 Demografische druk

%

CBS

66,5

66,5

67

Gemeentelijke woonlasten In Euro’s éénpersoonshuishouden

COELO (specifiek Leeuwarden)

719

690

705

732

957

Gemeentelijke woonlasten In Euro’s meerpersoonshuishouden

COELO (specifiek Leeuwarden)

868

836

851

898

1050

-

32,5

70,7

Een veilige leefomgeving

8

Winkeldiefstallen

Aantal per 1.000 inwoners

CBS

4,9

5,1

5,4

3,3

9

Geweldsmisdrijven

Aantal per 1.000 inwoners

CBS

5,4

4,9

5,7

5,0

10 Diefstallen uit woning

Aantal per 1.000 inwoners

CBS

2,4

2,2

2,3

1,3

Vernielingen en Aantal per 1.000 11 misdrijven tegen inwoners openbare orde en gezag

CBS

8,4

8,3

8,2

6,7

Bureau Halt

7

8

10

11

1

1*

-

1*

Vergroten toekomstperspectief jongeren

12 Verwijzingen Halt 13

Aantal per 1.000 jongeren

Jongeren met een delict % 12 t/m 21-jarigen CBS voor de rechter

54

148

Begroting 2026 gemeente Leeuwarden

Nr.

14

Naam indicator

Jongeren met jeugdreclassering

Eenheid

Bron

% van alle jongeren CBS van 12 tot 23 jaar

* Meting 2023

55

2022

2023

100.0002024 2025 300.000 inwoners

0,4

0,5

0,5

0,4

Begroting 2026 gemeente Leeuwarden

2.3 Toonaangevend in cultuur en evenementen Wat willen we bereiken? Strategisch doel: Toonaangevend in cultuur en evenementen Ambitie: Cultuur heeft een belangrijke sociaal-maatschappelijke meerwaarde. Door bij te dragen aan welzijn en ontwikkeling van jong en oud. Door verschillende bevolkingsgroepen met elkaar in contact te brengen. Door grote maatschappelijke uitdagingen zichtbaar en bespreekbaar te maken. En daarvoor creatieve oplossingen te bedenken. Daarnaast heeft cultuur een economische functie. Het maakt de gemeente aantrekkelijk voor toeristen, inwoners, studenten en cultuurmakers. Met een toonaangevend aanbod van cultuur en evenementen zet Leeuwarden zich regionaal, nationaal en internationaal op de kaart. Met het cultureel programma Arcadia gaf de gemeente in 2022 en 2025 een vervolg aan Culturele Hoofdstad. De volgende editie is gepland in 2028. Doelen- en prestatieboom Wat willen we bereiken? Toonaangevend in cultuur en evenementen

Wat gaan we daarvoor doen?

Een van de - Uitvoering cultuurvisie toonaangevende steden in Nederland - Bijdrage aan We the North - Grote festivals en publieksevenementen (in samenhang met Arcadia) - Ruimte voor (jonge) makers Cultuur als motor voor maatschappelijke verandering Talentontwikkeling

- Bespreekbaar maken maatschappelijke vraagstukken

Cultuur als sociaal bindmiddel

- Stimuleren aanbod cultuur in wijken en dorpen

- Meer cultuureducatie

Behoud van het Fries - Promotie Liwwadders en Fries door en Liwwadders Stadsdichter - Organisatie Week van de Friese en Leeuwarder Cultuur

56

Programma Cultuur

Begroting 2026 gemeente Leeuwarden

Wat gaan we daarvoor doen en met wie? 2.3.1 Cultuur Portefeuillehouders: Hein Kuiken 1. Een van de toonaangevende steden in Nederland ○ Uitvoering cultuurvisie Met de combinatie van de reguliere budgetten de aanvullende middelen uit het coalitieakkoord en de MTR ondersteunen we de culturele infrastructuur van Leeuwarden bij het realiseren van een sterk en onderscheidend cultureel programma. Door dit aanbod van kunst en evenementen profileert Leeuwarden zich op regionaal, nationaal én internationaal niveau. De ambities uit zowel de Visie op kunst en cultuur 2021-2028 als de Visie Bezoek Leeuwarden 2025 worden hierbij gezamenlijk nagestreefd. Om ambitieniveau B uit de Cultuurvisie mogelijk te maken, zijn van de totale extra MTR-bijdrage (€ 225.000) bedragen beschikbaar voor De Harmonie (€ 50.000),City of Literature (€ 50.000) en festivals (€ 60.000). Deze extra middelen zijn beschikbaar tot en met 2026. ○ Bijdrage aan We the North We the North zorgt voor de versterking van de noordelijke en daarmee ook Leeuwarder culturele infrastructuur. Deze samenwerking brengt beweging in de culturele sector en versterkt de positie van Leeuwarden en Fryslân – in het Noorden, in Nederland én in Europa. Dat zie je terug in onder andere de popcultuur, beeldende kunst, vormgeving en theater.

Belangrijke thema’s zijn het ontwikkelen van talent, het verder professionaliseren van jonge makers en de gezamenlijke cultuurlobby voor meer Rijksmiddelen naar het noorden. We the North wordt mogelijk gemaakt door zeven overheden: de provincies Groningen, Drenthe en Fryslân, en de gemeenten Groningen, Assen, Emmen en Leeuwarden. ○ Grote festivals en publieksevenementen (in samenhang met Arcadia) In het Beleidskader Economische Ontwikkeling 2023-2030 is Cultuurtoerisme en Evenementen als volwaardige economische functie opgenomen. In 2026 gaan wij het toeristisch product verder versterken. Dit is in de lijn van de in 2021 door de raad vastgestelde Visie Bezoek Leeuwarden 2025. Met onder andere LF2028/Arcadia, toonaangevende Leeuwarder culturele instellingen en het Leeuwarder Ondernemersfonds (LOF) richt de gemeente zich op initiatieven die bijdragen aan het versterken van het profiel van Leeuwarden. En er wordt ingezet op het ondersteunen van het realiseren van het brede fysieke toeristisch product, een aantrekkelijk programma (reuring) en gerichte toeristische marketing. Dit doen we via onderstaande lijnen: • • • • • •

In samenwerking met onze afdeling evenementen koopt de gemeente het theatergezelschap Ilotopie in. Dit wordt in het najaar geprogrammeerd; Arcadia ontwikkelt een programma voor de derde cultuurtriënnale in 2028. Hiervoor ontvangt ze een bijdrage van de gemeente; Wij ondersteunen grotere en kleinere producties met een deelbijdrage in de kosten waar toeristisch en cultureel potentieel in zit. Dit doen we onder andere door de Blockbuster Investeringsagenda (€ 250.000); Wij zetten de Toeristische Marketing voort met VISIT Leeuwarden en blijven daarin samenwerken met Merk Fryslân in de merkpositionering voor Fryslân en met Grou voor het watersportgebied; Het Visitor Center in OBE blijft zich ontwikkelen als punt voor gastvrij ontvangst en de ontwikkeling naar tentoonstellingsruimte; Wij ondersteunen samen met de provincie Fryslân het FCP (onderdeel van Merk Friesland) voor acquisitie van zakelijke congressen met meerdaags bezoek.

Voor bovenstaande acties worden onder andere budgetten voor Marketing van € 450.000 en voor Festivals- en Evenementen van € 330.000 ingezet, alsmede de jaarlijkse wisselende opbrengst van Toeristenbelasting.

57

Begroting 2026 gemeente Leeuwarden

○ Ruimte voor (jonge) makers Jonge makers geven kleur aan de stad en zorgen ervoor dat Leeuwarden opvalt met cultuur en evenementen. Daarom steunt de gemeente creatieve broedplaatsen en stimuleert ze de hiphop- en popcultuur. Makers die een cultureel project willen realiseren, kunnen hiervoor subsidie aanvragen via de regeling Makers Kunst en Cultuur van de gemeente. 2. Cultuur als motor voor maatschappelijke verandering ○ Bespreekbaar maken maatschappelijke vraagstukken De gemeente gebruikt cultuur om samen met inwoners belangrijke maatschappelijke onderwerpen bespreekbaar te maken. Dat gebeurt heel concreet via drie projecten: • • •

Activiteiten van het Generatiehuis; Initiatieven vanuit de regeling Over de Drempel; Sociale en culturele projecten in Leeuwarden Oost, gericht op gezondheid.

Hierbij worden ook gesprekken gevoerd met bewoners en onderzoek gedaan tijdens wijkcultuurfestivals. 3. Talentontwikkeling ○ Meer cultuureducatie Het ontwikkelen van talent blijft een belangrijk onderdeel van cultuureducatie. Ook in 2026 blijft de gemeente hier extra aandacht aan geven, vooral in het voortgezet onderwijs en de voorschoolse educatie. Denk bijvoorbeeld aan projecten zoals proeftuinen, Filmhub en Dance Battle XL voor middelbare scholieren, en het Peuterpakhuis voor de jongste kinderen (Kunstkade). Zo krijgen kinderen en jongeren op verschillende leeftijden de kans om hun creativiteit te ontdekken en verder te groeien. 4. Cultuur als sociaal bindmiddel ○ Stimuleren aanbod cultuur in wijken en dorpen De gemeente stimuleert culturele activiteiten in de wijken en dorpen van Leeuwarden op de volgende wijze: • • •

Via de subsidieregeling Makers Kunst en Cultuur is het eenvoudig om ondersteuning te krijgen voor (lokale) initiatieven; Ook amateurverenigingen kunnen subsidie aanvragen voor diverse activiteiten en deelname aan concoursen en wedstrijden via de regeling Amateurkunst; Daarnaast steunt de gemeente het Generatiehuis, dat in verschillende wijken en dorpen culturele activiteiten organiseert die voor iedereen toegankelijk zijn. Een mooi voorbeeld hiervan is Kunst in je buurt – een activiteit waarbij bewoners op een laagdrempelige manier kennismaken met kunst en cultuur. Het draait daarbij niet alleen om kijken, maar ook om meedoen en elkaar ontmoeten.

5. Behoud van het Fries en Liwwadders ○ Promotie Liwwadders en Fries door Stadsdichter Leeuwarden ademt cultuur - en daar hoort natuurlijk een eigen Stadsdichter bij. Tot januari 2027 vervult Marrit Jellema deze rol. Haar geschreven werk kan worden vertaald naar het Liwwadders en het Fries. Daarnaast sluiten we aan bij de uitvoeringsnotitie Fries en Meertaligheid. Dat betekent dat het gebruik van het Fries en andere talen wordt gestimuleerd – bijvoorbeeld in de openbare ruimte, in de communicatie met inwoners en binnen kunst en cultuur. Een mooi voorbeeld hiervan zijn de Taalstipers, die zich inzetten voor het gebruik van het Fries in de samenleving. In 2026 maken we gebruik van de provinciale subsidie voor het aanstellen van een meertaligheid coördinator. Hiermee wordt extra aandacht gegeven aan Fries en meertaligheid.

58

Begroting 2026 gemeente Leeuwarden

○ Organisatie Week van de Friese en Leeuwarder Cultuur Het voornemen is om de week van de Friese en Leeuwarder Cultuur in 2026 te organiseren om zo de Friese en Leeuwarder Cultuur extra onder de aandacht te brengen. Betrokken verbonden partijen

Geen. Relevante beleidsnota's Frysk. Dúdlik yn Byld! Taalnota Frysk (2018) Nota broedplaatsen: creatieven in het hart van innovatie, 2018 e.v. (2018) Uitvoeringsnota creatieve broedplaatsen 2020-2028 (2020) Visie op kunst en cultuur in de gemeente Leeuwarden. Durven en samen doen. Lokaal perspectief in een internationale context 2021-2028 (2020) Gemeente Leeuwarden uitvoeringsprogramma laaggeletterdheid (2021) Uitvoeringsnotitie Fries en Meertaligheid (2021) Visie Bezoek Leeuwarden 2025 (2020) Beleidskader economische ontwikkeling 2023-2030 (2023)

59

Begroting 2026 gemeente Leeuwarden

Wat mag het kosten? R2HOG03 - Toonaangevend in cultuur/evenementen Tabel Saldo lasten -/- baten per programma Saldo programma Rekening (lasten -/- baten) 2024 R2PGM0301 - Cultuur Totaal saldo

Begroting 2025

Begroting 2026

Begroting 2027

16.520 16.520

16.067 16.067

15.448 15.448

15.553 15.553

Bedragen x € 1.000 Begroting Begroting 2028 2029 15.385 15.385

15.392 15.392

Toelichting substantiële mutaties 2026 t.o.v. 2025: De afname ten opzichte van 2025 is het gevolg van de incidentele middelen voor het programma Arcadia in 2025 van € 1 mln. In 2026 is het budget opgehoogd met € 0,3 mln aan prijspeil aanpassingen. Tabel Begroting 2026 per taakveld R2PGM0301 - Cultuur R2TKV0530 - Cultuurpresentatie, prod. en partic. R2TKV0540 - Musea R2TKV0550 - Cultureel erfgoed R2TKV0560 - Media Totaal

Lasten 11.645 2.222 650 3.964 18.481

60

Bedragen x € 1.000 Baten Saldo 2.194 9.451 17 2.205 202 448 0 3.964 2.414 16.067

Begroting 2026 gemeente Leeuwarden

2.4 Een circulaire en concurrerende economie Wat willen we bereiken? Strategisch doel: Een circulaire en concurrerende economie Ambitie: De gemeente werkt aan een duurzame, circulaire en concurrerende economie die een bijdrage levert aan welvaart en welzijn van inwoners. Met voldoende werk en inkomen voor iedereen. Een economie die ook op langere termijn houdbaar is en leidt tot nieuwe werkgelegenheid en economische kansen. Met een sterke basis in kennis en innovatie, zoals op het gebied van watertechnologie, voedsel, creatieve industrie en media. Maar ook met aandacht voor vakmanschap en praktisch onderwijs. De historische binnenstad en ons toonaangevend cultureel klimaat trekken jaarlijks veel bezoekers en watersporttoeristen. Ook dit cultuur- en watersporttoerisme is een belangrijke pijler onder onze economie. Verdere verstedelijking en verdichting in de stad leiden tot een intensiever gebruik van het huidige verkeersnetwerk. Om de groei van het aantal verkeersbewegingen op te vangen, kiest de gemeente voor duurzame mobiliteit met meer nadruk op lopen, fietsen en het openbaar vervoer. Zo draagt de gemeente bij aan een gezonde, biodiverse en leefbare stad, die ook duurzaam en klimaatbestendig is.

Doelen- en prestatieboom Wat willen we bereiken? Een circulaire en Een toekomstbestendige concurrerende en wendbare economie economie

Gezonde arbeidsmarkt Gezonde, duurzame en veilige mobiliteit

Snelle en frequente treinverbindingen

Verbeteren van de waterrecreatie

Wat gaan we daarvoor doen?

Programma

- Aantrekkelijk vestigingsklimaat

Economie

- Vergroten innovatiekracht - Versterken economische structuur - Werk voor iedereen - Fietsnetwerk verder ontwikkelen en Verkeer, vervoer en verbeteren waterstaat - Duurzame vormen van stadsdistributie en -mobiliteit door middel van mobiliteitshubs - Verkeersveiligheid vergroten door proactieve (risico-gestuurde) aanpak - Datagebruik - Motie 30 kilometer in de bebouwde kom - Oplossen knelpunten (zoals barrièrewerking van het spoor en de spoorbrug over het Van Harinxmakanaal) - Beleidskader water

61

Begroting 2026 gemeente Leeuwarden

Wat gaan we daarvoor doen en met wie? 2.4.1 Economie Portefeuillehouders: Abel Reitsma 1. Een toekomstbestendige en wendbare economie Global goal 8: Inclusieve economische groei, werkgelegenheid en fatsoenlijk werk voor iedereen. Global goal 17: versterken van mondiaal partnerschap en coherent beleid voor duurzame ontwikkeling In het Beleidskader economische ontwikkeling 2023-2030 legt de gemeente de focus op economie als middel voor brede welvaart. Werkgelegenheidsgroei is niet langer leidend als doel. In plaats daarvan kijken we naar hoe we waarde toevoegen aan de stad en dorpen. In 2025 hebben we door een extern adviesbureau een startmeting van het beleidskader uit laten voeren om de inzet van het team economische zaken en het transitiebewustzijn van ondernemers te meten. De uitkomsten van de startmeting laten zien dat het economisch beleid bijdraagt aan vijf van de acht brede welvaartsthema’s. Opvallend is het hoge aandeel bedrijven dat actieve aandacht heeft voor transities als digitalisering (80%), verduurzaming (60%) en circulariteit (70%). Deze uitkomsten geven vertrouwen in de veranderbereidheid van de lokale economie. Wat betreft het contact met accountmanagers wordt het laagdrempelige contact en de professionele houding als hoogst gewaardeerd. Maar ook de deskundigheid, betrokkenheid en informatievoorziening worden goed gewaardeerd.

Deze inzet willen we in 2026 verder doorzetten en verbeteren waar mogelijk. Dit doen we door bijvoorbeeld bij kleinere ondernemers nog beter te kijken waar we aan kunnen sluiten op hun behoeften voor ondersteuning en onze informatievoorziening hierop af te stemmen. Zie voor verdere inzet op het gebied van 'Circulaire economie' paragraaf 2.6 Volhoudbaar. ○ Aantrekkelijk vestigingsklimaat In 2026 werken we verder aan het versterken van het vestigingsklimaat. In de startmeting laat 51% weten het vestigingsklimaat van Leeuwarden aantrekkelijk tot zeer aantrekkelijk te vinden. We verstevigen de voordelen van gemeente Leeuwarden als vestigingsplaats voor start-ups, bedrijven en talent. We doen dit onder andere door: • • • • • •

Stakeholders aan te geven dat we werken volgens de uitgangspunten van het Beleidskader economische ontwikkeling 2023; Door te gaan met het verlenen van diensten richting bedrijven, als vraagbaak en met inzet op ondernemerschap, startersklimaat, kennis en innovatie, menselijk kapitaal en internationalisering; Bedrijven en kennisinstellingen mee te nemen in de kansen die het instrument "Europa" biedt voor projecten, dat is beschreven in de Europa Agenda in programma 2.5.1 Bestuur; Samen met Innovatiepact Fryslân (IPF) vanuit het programma “Vestigen in Fryslân” verder te werken aan de Friese Merkpositie; Verder te gaan met de planvorming voor nieuwe aantrekkelijke werkmilieus en bedrijventerreinen in Stiens en Grou en voor circulair bedrijventerrein Zwette VI; Samen met de netbeheerders te kijken naar mogelijkheden om versneld stroomaansluitingen te realiseren voor bedrijven, stroom uit te ruilen of via slimme oplossingen energie uit andere bronnen te halen, zoals een warmte-koude net.

Ook van belang voor het vestigingsklimaat van bedrijven (maar ook studenten en andere inwoners) zijn een aantrekkelijke binnenstad en dorpskernen met voldoende (vrijetijds)voorzieningen (zie paragraaf 2.8 Binnenstad). Als bijdrage aan het vestigingsklimaat zetten we ook in op het stimuleren van waardevol bezoek (toeristen, recreanten) in de hele gemeente Leeuwarden door het versterken van het (cultuur)toeristisch product, dat is beschreven in programma 2.3.1 Cultuur.

62

Begroting 2026 gemeente Leeuwarden

○ Vergroten innovatiekracht We stimuleren dat bedrijven, opleidingen, kennisinstellingen en overheden samen optrekken bij innovaties voor grote maatschappelijke opgaven. Denk aan schoon drinkwater, duurzame voedselproductie en betaalbare energievoorziening. Dit doen we door onze inzet in (een netwerk van) campussen waar we kennis en innovatie samenbrengen: de Watercampus (met Wetsus), NHL/Stenden Kenniscampus, Dairy Campus, Energiecampus, de Media Innovatie Campus (MICA) en University Campus Fryslân. In 2026 zetten we de samenwerkingsverbanden en lidmaatschappen voort (zie volgende alinea). De inzet van het instrument Europa Agenda (zie programma 2.5.1 Bestuur) helpt Campussen in onderlinge samenwerking op bijvoorbeeld het thema gezonde bodem en bij Europese projectaanvragen. Innovatiefonds (MTR) Het innovatiefonds is tot het einde van de huidige bestuursperiode beschikbaar met een subsidieplafond van € 187.500 per jaar (MTR). Vanuit dit fonds kunnen door bedrijven aanvragen gedaan worden voor innovatieve concepten en de ontwikkeling van producten die een bijdrage leveren aan de doelstellingen en grote transities uit het beleidskader economische ontwikkeling 2023-2030. Financiering Wetsus en Watercampus (MTR) De financiering van Wetsus (€ 500.000) is voor de resterende bestuursperiode geregeld (MTR). Voor de Watercampus is structureel budget beschikbaar gesteld via de MTR.

○ Versterken economische structuur In 2026 werken we verder aan netbewust ondernemerschap. Dat houdt in dat we in nauw contact met de netbeheerders blijven inzetten op het verkorten van de wachtlijsten voor nieuwe stroomaansluitingen voor bedrijven. Daarnaast ondersteunen we bedrijven in het slim omgaan met energie. Deze inzet wordt gedaan vanuit de resterende middelen van het inflatiepakket voor ondernemers, dat als doel had om ondernemers te ondersteunen in verduurzaming en toekomstbestendigheid. Goede bedrijfscontacten en het nieuwe Beleidskader helpen ons ook in de rol van intermediair en aanjager. De gemeente werkt samen met andere partijen om (gemeenschappelijke) doelstellingen te kunnen bereiken, schaalvoordelen van gezamenlijke inzet en expertise te benutten, kennis uit te wisselen en belangen te behartigen. We richten ons de komende periode op grote opgaven als de energietransitie, klimaatadaptatie, circulaire economie en cultuurtoerisme. Dat doen we om de economie te versterken, de samenwerking tussen onderwijs en markt te vergroten en ondernemers en werkgevers te faciliteren. Wij doen dit door met meer focus de inzet op economische samenwerkingsverbanden en lidmaatschappen voor te zetten (€ 562.000): • • • • • • • • • • •

G40 stedennetwerk van middelgrote steden; Platform 31 Kennis en netwerkorganisatie voor stad en regio; Regionale Samenwerking/Streekwurk waarin op projectniveau wordt samengewerkt met omliggende gemeenten; Het SNN, samenwerkingsverband Noord Nederland van overheden; Exportdienstverlening (binnen bestaand samenwerkingsverband); NG4 (samenwerking tussen de gemeenten Leeuwarden, Groningen, Assen en Emmen) en het International Welcome Center North; De Economic Board Noord Nederland, met werkgeversorganisaties en onderwijs; De F4 (grote Friese gemeenten: Leeuwarden, Heerenveen, Smallingerland en Súdwest-Fryslân); Fryslân Convention partners voor zakelijk toerisme en congressen; Het Innovatie Pact Fryslân (onderwijs, overheden en ondernemers); Eurocities, Europees netwerk, kennis en projecten voor cultuurtoerisme.

63

Begroting 2026 gemeente Leeuwarden

2. Gezonde arbeidsmarkt Global goal 8: inclusieve economische groei, werkgelegenheid en fatsoenlijk werk voor iedereen ○ Werk voor iedereen Studenten behouden, academisch klimaat (MTR) Het behouden van jongeren (studenten) is in toenemende mate belangrijk voor het behoud van de brede welvaart in de regio. Door samen met onderwijspartners te investeren in onder andere (de activiteiten van) Leeuwarden Student City (LSC) zetten we Leeuwarden als studentenstad stevig neer (€ 300.000). Leren voor morgen Er is geld beschikbaar voor een pakket van vier projecten (ontwikkeling MICA-lab, leertrajecten SPARK, internationale basisschool en ontwikkeling TalentHub fo(a)r Fryslân), om de samenwerking tussen bedrijfsleven en onderwijs-/kennisinstellingen en het klimaat voor internationaal talent te versterken. Het gaat in totaal om € 865.000. Betrokken verbonden partijen Geen. Relevante beleidsnota's Beleidskader economische ontwikkeling 2023-2030 (2023) Convenant bedrijventerreinen Noordwest Fryslân 2020-2030 (2020) Beleidskader Retial 2022 (2022) Europa Agenda 2022-2026, Leeuwarden in Europa (2022)

64

Begroting 2026 gemeente Leeuwarden

2.4.2 Verkeer, vervoer en waterstaat Portefeuillehouders: Evert Stellingwerf, Abel Reitsma 1. Gezonde, duurzame en veilige mobiliteit Global goal 9: infrastructuur voor duurzame industrie Global goal 11: maak steden en dorpen inclusief, veilig, veerkrachtig en duurzaam Om de groei van het aantal verkeersbewegingen op te vangen en de verkeersveiligheid te verbeteren, kiezen we conform het Beleidskader Mobiliteit voor duurzame, gezonde en veilige mobiliteit. Met meer nadruk op lopen, fietsen en het gebruik van het openbaar vervoer. Belangrijke elementen hierin zijn de versterking van het fietsnetwerk tussen de stad en de dorpen, investeren in duurzame vormen van stadsdistributie en -mobiliteit en verkeersveiligheid. Het Beleidskader wordt geconcretiseerd in een Uitvoeringsagenda Mobiliteit. De uitvoeringsagenda zal de komende jaren de basis vormen voor verdere uitwerking en het definiëren van daadwerkelijke (deel)projecten, inclusief participatie. ○ Fietsnetwerk verder ontwikkelen en verbeteren We investeren in actieve mobiliteit. Met het groeiend aantal e-bikes en speed pedelecs komen ook langere reisafstanden binnen het bereik van fietsers. Samen met de provincie Fryslân en omliggende gemeenten ontwikkelen we een regionaal netwerk van doorfietsroutes. We optimaliseren het gedeelte van de doorfietsroute Leeuwarden-StiensHolwerd.

We focussen daarbij met name op het verkeersveiliger maken van de gemeentelijke oversteeklocaties bij Stiens. De provincie Fryslân pakt gelijktijdig de verkeersonveilige oversteeklocaties op dezelfde route aan, voor zover het oversteken betreft die in provinciaal beheer zijn. Belangrijke (door)fietsroutes binnen de bebouwde kom richten we in als fietsstraat, de auto is er te gast. Voor 2026 zijn extra middelen gereserveerd voor de realisatie van de fietsstraat in de Oostersingel en de Harlingertrekweg (ten westen van de Heliconweg). De planvorming wordt in 2026 opgestart. Binnen de bebouwde kom krijgen voetgangers en fietsers voorrang op het autoverkeer bij enkelstrooksrotondes. Vanaf 2026 doen we dit bij de volgende rotondes: • • • •

Kanaalweg-Franklinstraat; Franklinstraat – Vliet; Archipelweg – Esdoornstraat; Archipelweg – Egelantierstraat.

De nieuwe fietsenstalling aan de Nieuwestad zal naar verwachting medio 2026 in gebruik worden genomen, ongeveer gelijktijdig met het begin van de werkzaamheden voor de herinrichting van de Nieuwestad. De stalling biedt ruimte voor circa 1000-1200 fietsen, krijgt ruime openingstijden en is gratis toegankelijk. De in- en uitgang komt tussen Costes en Douglas en wordt met het oog op de toegankelijkheid voorzien van een vlakke roltrap. Het beheer ligt bij de Stichting Parkeergarages Leeuwarden, die ook de twee andere fietsenstallingen beheert. ○ Duurzame vormen van stadsdistributie en -mobiliteit door middel van mobiliteitshubs Voor (bezoekend) autoverkeer investeren we in mobiliteitshubs op strategische locaties. Voor de locatie bij (toekomstig) station Werpsterhoeke en bij het Swettehûs gaat het om stadsrandhubs waar auto’s aan de rand van de stad kunnen worden afgevangen. Voor De Fellingen, en later ook Spoordok, gaat het om wijkhubs die het parkeren voor de wijk oplossen. Van de genoemde hubs wordt in 2026 De Fellingen gerealiseerd. Voor de andere hubs wordt de planvorming komend jaar verder vormgegeven. De hubs zijn over het algemeen onderdeel van grotere gebiedsontwikkelingen en worden hier qua planning en vormgeving op afgestemd.

65

Begroting 2026 gemeente Leeuwarden

Voor duurzame stadsdistributie is een besluit over een zero-emissiezone in de binnenstad cruciaal. Bij een positief aankondigingsbesluit zal de ingangsdatum van een zero-emissiezone minimaal 4 jaar na de aankondigingsdatum zijn. De stappen die nodig zijn om de zeroemissiezone daadwerkelijk vorm te geven zijn inmiddels uitgewerkt in een routekaart. Naast het vormgeven van de bijbehorende regelgeving, ontheffingen en handhavingsinzet, vraagt dit nadrukkelijk ook om samenwerking met het bedrijfsleven en brancheverenigingen. Zij moeten immers hun wagenpark en mogelijk hun logistiek hierop aanpassen. Wij gaan na waar wij hen kunnen faciliteren. Probeeracties met e-transportbussen en elektrische cargobikes zullen daar onderdeel van zijn. Dit zal vanaf 2026 plaats gaan vinden. ○ Verkeersveiligheid vergroten door proactieve (risico-gestuurde) aanpak Het Uitvoeringsprogramma Verkeersveiligheid uit 2023 bepaalt de prioritaire doelstellingen en bijbehorende maatregelen voor de periode 2024-2028. Dit programma vormt de basis om voor maatregelen cofinanciering aan te vragen bij het Rijk. Wij leggen het accent op: 1. 50 km/uur wegen; 2. Fietsinfrastructuur; 3. Kwetsbare verkeersdeelnemers. De financiële dekking van infrastructurele maatregelen vindt plaats binnen de reguliere middelen uit het MeerjarenProgramma Infrastructuur.

De volgorde en daadwerkelijke periode van uitvoering van de projecten wordt bepaald in samenhang met andere vraagstukken in de buitenruimte die binnen afzienbare tijd spelen. Denk hierbij aan de vervangingsopgave verhardingen, maar ook aan opaven rondom riolering, klimaatadaptatie, vergroening, enzovoort. In 2026 speelt de realisatie of planvoorbereiding van de volgende projecten: •

• • •

• • •

De Willem Lodewijkstraat in Leeuwarden en de Wythusterwei in Stiens aanpassen van de bestaande 50 km/uur weg naar een zogenaamde Gebiedsontsluitingsweg met een maximum snelheid van 30 km/uur (GOW30). In de praktijk betekent dit een smallere rijbaan en bredere fietsstroken. Het werk wordt uitgevoerd in combinatie met riolerings- en/of onderhoudswerkzaamheden; Westersingel en Piet Panderstraat: reservering van middelen voor de afronding van de herinrichting (GOW30); Ook voor het fietspad langs de Greate Kritewei zijn extra middelen gereserveerd; Realisatie van een nieuwe verbinding voor voetgangers en fietsers tussen Lekkum en de wijk Blitsaerd, gerelateerd aan de nieuwe school in Lekkum aan de oostzijde van de Buorren. De nieuwe verbinding zorgt voor een verkeersveilige verbinding voor schoolkinderen die niet meer de Lekkumerweg hoeven over te steken; Aanpak kruispunt Reduzum, maatregel De Trije Roamers; In combinatie met ontwikkelingen/plannen van externe partijen zal het fietspad aan de oostzijde van de Franklinstraat (bij winkelpark de Centrale) geschikt gemaakt worden voor twee richtingen fietsverkeer; De verkeersveiligheid op de Truerderdyk in Stiens wordt aangepakt.

○ Datagebruik In 2026 gaan we de VRI’s vervangen bij de spoorwegovergang Achter de Hoven en op het kruispunt De Merodestraat/Willem Lodewijkstraat/Julianastraat. Daarnaast gaan we door met het optimaliseren van het netwerk tussen de VRI’s zodat een stabiel communicatienetwerk ontstaat dat nodig is om VRI’s goed te laten functioneren. Hiermee kunnen we ons dynamisch verkeersmanagement professionaliseren. De verkeersafwikkeling op met name de invalswegen wordt hiermee zo optimaal mogelijk gestuurd, ook tijdens bijzondere situaties zoals evenementen, stremmingen en wegwerkzaamheden. Dit resulteert in minder uitstoot van fijnstof. Op landelijk en Europees niveau wordt gewerkt aan het standaardiseren van het beschikbaar stellen van diverse data, zoals wegwerkzaamheden, parkeergegevens, logistiek en bebording. Hiermee kunnen marktpartijen als vrachtvervoerders en navigatieleveranciers efficiënter en doeltreffender hun werk verrichten.

66

Begroting 2026 gemeente Leeuwarden

○ Motie 30 kilometer in de bebouwde kom Op de volgende wegen wordt de weginrichting aangepast, zodat de maximale snelheid terug wordt gebracht naar 30 km/uur of zodat de inrichting beter aansluit bij de reeds geldende maximumsnelheid van 30 km/uur: • • •

Stationsweg Grou; Wergea; Rounwei Warten.

In 2026 wordt de wegencategorisering vastgesteld, waaruit gaat blijken welke wegen in aanmerking komen als zogenaamde Gebiedsontsluitingswegen met een maximum snelheid van 30 km/uur (GOW-30). 2. Snelle en frequente treinverbindingen Global goal 9: infrastructuur voor duurzame industrie Als gemeente zijn en blijven we ook komend jaar betrokken bij de gesprekken met andere partijen over de Lelylijn. Het accent zal daarin liggen op de mogelijkheden om het project te financieren. Het standpunt is dat deze treinverbinding van groot belang is voor de leefbaarheid en de sociaaleconomische ontwikkeling van Noord-Nederland. ○ Oplossen knelpunten (zoals barrièrewerking van het spoor en de spoorbrug over het Van Harinxmakanaal) In 2026 zijn we betrokken bij de verdere planvorming van de spoorbrug (of spooraquaduct) Van Harinxmakanaal. 3. Verbeteren van de waterrecreatie Global goal 13: aanpak van klimaatverandering Water raakt vele thema's. Zo zien we het belang van bescherming tegen wateroverlast en waterschaarste. Maar ook vraagstukken rondom de beschikbaarheid van voldoende en schoon drinkwater, de kwaliteit van het oppervlaktewater en verzilting verdienen onze aandacht. Net als het opwekken van hernieuwbare energie (met water), waterrecreatie en -toerisme en wonen bij het water.

○ Beleidskader water In het Beleidskader Water zijn de watergerelateerde ambities en doelstellingen vastgelegd. Deze worden vertaald naar Uitvoeringsprogramma Water. Dit programma omschrijft de acties en onderzoeksvragen voor 2026 en 2027 en geeft een doorkijk voor de periode tot 2030. Betrokken verbonden partijen • Parkeergarages Leeuwarden C.V. • Marrekrite Relevante beleidsnota's Parkeerbeleidsplan gemeente Leeuwarden 2015 (2015) Notitie Fietsnetwerk Leeuwarden - Aanvulling op Richtingwijzer Fiets 2013-2025 (2015) Notitie Modelaanpak Veiliger Fietsen Leeuwarden, aanvulling op Richtingwijzger Fiets 2013-2025 (2015) Het Gemeentelijk Verkeers- en vervoersplan 2016 (2016) Het Gemeentelijk Verkeers- en vervoersplan, Addendum zuidelijk deel van Leeuwarden (2016) Mobiliteit 2019–2050 (2019) Leeuwarden spoorzone, stad van de toekomst (2019) Visiedocument Fiets op 1, Leeuwarden actieve duurzame Fietsstad (2021) Beleidskader water (nog vast te stellen)

67

Begroting 2026 gemeente Leeuwarden

Wat mag het kosten? R2HOG04 - Circulaire en concurrerende economie Tabel Saldo lasten -/- baten per programma Saldo programma Rekening (lasten -/- baten) 2024 R2PGM0401 - Economie R2PGM0402 - Verkeer, vervoer en waterstaat Totaal saldo

Bedragen x € 1.000 Begroting Begroting 2028 2029

Begroting 2025

Begroting 2026

Begroting 2027

5.598 34.421

12.418 43.112

5.846 44.735

3.222 46.438

3.224 47.249

3.222 47.373

40.019

55.530

50.581

49.660

50.473

50.595

Toelichting substantiële mutaties 2026 t.o.v. 2025: De afname binnen het programma Economie van afgerond € 6,6 mln bestaat hoofdzakelijk uit de vrijval van de eenmalige middelen in 2025 voor de MKB-versterkende maatregelen (€ 0,8 mln), de vrijval herinrichting binnenstad (€ 0,7 mln) en de vrijval van gemeentelijke (reserve)bijdragen (€ 5,2 mln) voor voornamelijk het programma Leeuwarden Oost (zie hiervoor ook de paragraaf 2.7). De toename binnen het programma Verkeer, vervoer en waterstaat van afgerond € 1,6 mln is in hoofdzaak ontstaan door een combinatie van gestegen kapitaallasten (€ 0,5 mln) en onderhoudskosten (€ 0,5 mln) voor diverse kapitaalgoederen alsmede de nieuwe fietsenstalling aan de Nieuwestad (€ 0,5 mln). Tabel Begroting 2026 per taakveld R2PGM0401 - Economie R2TKV0310 - Economische ontwikkeling

Lasten 5.040

Bedragen x € 1.000 Baten Saldo 1.383 3.657

R2TKV0320 - Fysieke bedrijfsinfrastructuur R2TKV0330 - Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen R2TKV0340 - Economische promotie Totaal

337 391 3.140 8.909

150 146 1.384 3.063

Tabel Begroting 2026 per taakveld R2PGM0402 - Verkeer, vervoer en waterstaat R2TKV0210 - Verkeer en vervoer R2TKV0220 - Parkeren R2TKV0230 - Recreatieve havens R2TKV0240 - Economische havens en waterwegen R2TKV0250 - Openbaar vervoer

Lasten 38.514 4.027 932 4.836 930

Bedragen x € 1.000 Baten Saldo 579 37.935 2.242 1.785 550 381 865 3.971 267 663

Totaal

49.238

4.503

68

187 246 1.756 5.846

44.735

Begroting 2026 gemeente Leeuwarden

Beleidsindicatoren Tabel Trends verplichte beleidsindicatoren Circulaire en concurrerende economie Nr.

Naam indicator

Eenheid

Bron 2022

2023

100.0002024 2025 300.000 inwoners

55,7

56,3

56,3

Een toekomstbestendige en wendbare economie 1

Functiemenging

%

2

Vestigingen (van bedrijven)

Aantal per 1.000 inwoners in de LISA leeftijd van 15 t/m 64 jaar

LISA

69

173,3 165,6

54,2

181,8

Begroting 2026 gemeente Leeuwarden

2.5 Samenwerking en organisatie Wat willen we bereiken? Strategisch doel: Een toegankelijke gemeente die efficiënt en effectief wordt bestuurd en blijvend financieel gezond is. Ambitie: Samen met de Friese mienskip, inwoners, ondernemers, organisaties en andere overheden geven we onze (digitale) toekomst vorm. Iedereen vanuit zijn eigen verantwoordelijkheid. We blijven ons inzetten voor een stevige positie van Noord-Nederland op nationaal en Europees niveau. Als hoofdstad van Fryslân en als centrumgemeente voelen we ons verantwoordelijk om regiopartners met elkaar te verbinden. We willen een betrouwbare en open overheid zijn. Benaderbaar en toegankelijk. We kiezen voor menselijk contact en praten met elkaar. We willen de digitale ontwikkelingen zelf in de hand hebben, weten wat er gebeurt met onze data en voorkomen dat digitalisering mensen buiten sluit. We willen open en transparant zijn over de afwegingen die we maken en grenzen stellen aan wat we toelaatbaar vinden. Wij staan voor kernwaarden als zorgvuldig en veiligheid, inclusie en duurzaamheid. We organiseren daarvoor wat nodig is, zodat de samenleving in balans blijft. Wij werken constructief samen, zowel in- als extern. We zijn efficiënt en effectief, wegen de kosten en baten goed af en houden de lasten laag.

Doelen- en prestatieboom Wat willen we bereiken? Samenwerking en organisatie

Een stevige positie van NoordNederland op nationaal en Europees niveau

Wat gaan we daarvoor doen?

Programma

- Uitvoering Europa agenda 2022-2026 Bestuur (MTR) - Nationaal Programma Vitale Regio’s, regio Noord-Friesland - Lobby richting kabinet - Lobby richting Europees parlement - Samenwerking met provincie Fryslân - Regio Deal Noardwest-Fryslân

Participatie en democratische vernieuwing Passende en persoonlijke dienstverlening

- Uitwerken democratische vernieuwingsagenda - Altijd contact - Meer op maat - Vernieuwend - Slimmer datagebruik

Waarde(n)volle digitale toekomst

- Continu onderzoek naar impact van technologie op samenleving - Met data en technologie de herinrichting van Spoordok-terrein ondersteunen (MTR) - Experimenten met nieuwe technologie - Op orde houden van de fundamenten van onze informatiehuishouding o.a. informatiebeveiliging

Stabielere financiering

- Monitoren financiële risico's en onzekerheden

70

Ondersteuning

Begroting 2026 gemeente Leeuwarden

gemeente en vergroten autonomie

- Continueren stabiliserende uitgangspunten financieel meerjarenbeleid - Monitoren ontwikkelingen Gemeentefonds

71

Begroting 2026 gemeente Leeuwarden

Wat gaan we daarvoor doen en met wie? 2.5.1 Bestuur Portefeuillehouders: Sybrand Buma en Gijs Jacobse 1. Een stevige positie van Noord-Nederland op nationaal en Europees niveau Global goal: 17. Partnerschap om de doelen te bereiken Om de positie van Noord-Nederland te verstevigen, trekt de gemeente Leeuwarden voor bepaalde vraagstukken met de provincie Fryslân en andere partners samen op. Het gaat veelal om grote vraagstukken die je niet opgelost krijgt op de schaal van een individuele gemeente. Denk aan o.a. de energietransitie, circulaire economie en digitalisering. Daartoe delen we kennis, brengen we gezamenlijk projecten verder en organiseren we waar nodig een gezamenlijke lobby. We wisselen onze ideeën en ervaringen uit in ons netwerk van steden, met bewindsleden, leden van de Tweede Kamer, ambtenaren op ministeries en met onze maatschappelijke partners. Speerpunten voor komend jaar zijn: actualiseren van de Europa agenda, belangenbehartiging richting nieuwe kabinet, uitvoering Regio Deal Noardwest-Fryslân en uitvoering Regioplan Noord Friesland vanuit het Nationaal Programma Vitale Regio’s (NPVR). Met de partners vanuit het SNN zullen wij verkennen hoe we de samenwerking in de toekomst vorm kunnen geven nu het huidige construct niet langer voldoet en een nieuwe opzet door één van de partners is afgewezen.

○ Uitvoering Europa agenda 2022-2026 (MTR) De afgelopen jaren heeft de inzet op de uitvoering van de Europa Agenda geleid tot de ontwikkeling van meerdere Europese projecten en meer zichtbaarheid van Leeuwarden in Europa. In 2026 ligt de nadruk met name op het uitvoeren van deze projecten. Het gaat hierbij bijvoorbeeld om projecten gericht op het tegengaan van energiearmoede (SCEPA), vergroenen (IB Green) en het stimuleren van actieve mobiliteit (Active Cities). Daarnaast blijven we ons inzetten voor de zichtbaarheid en positionering van Leeuwarden, bijvoorbeeld op thema’s als watertechnologie en waterweerbaarheid, PFAS en circulair bouwen. Dit doen we door actief lid te zijn van verschillende Europese netwerken en het organiseren van werkbezoeken. Het Europese speelveld is volop in beweging. Eind 2024 is een nieuwe Europese Commissie (EC) aangetreden met aangepaste prioriteiten als reactie op de veranderende geopolitieke context. Daarnaast zien we dat, bijvoorbeeld bij de inzet van Europese fondsen, de nationale overheden een prominentere rol krijgen. Deze wijzigingen vragen om een actualisatie van de Europa Agenda. Op basis van de in 2025 uitgevoerde evaluatie wordt in 2026 de Europa Agenda geactualiseerd. In 2025 is een aangepaste samenwerkingsovereenkomst in NG4 verband ondertekend, waarbij naast het kantoor in Brussel ook een kantoor in Den Haag wordt geopend.

In 2026 zetten we in op de strategische positionering van Leeuwarden in Den Haag en Brussel. Bij toekenning van de titel European Youth Capital 2028, zullen we uitvoering geven aan de Europese bekendheid van ons bid en programma. ○ Nationaal Programma Vitale Regio’s, regio Noord-Friesland We geven uitvoering aan het Regioplan Noord Friesland. In 2025 is een regioplan opgesteld met een visie op het gebied voor de komende 20 jaar en een uitvoeringsagenda voor elke vier jaar. Het gaat hierbij om het landelijke gebied. Hoewel de stad Leeuwarden niet onder het NPVR-programma valt, is hierop enige nuance aan te brengen. Zoals ook bij de Regiodeal Noardwest-Fryslân is gesteld zijn investeringen in de stedelijke structuur van Leeuwarden in beginsel niet de bedoeling, tenzij deze een directe relatie hebben met het verbeteren van de situatie in het buitengebied.

72

Begroting 2026 gemeente Leeuwarden

○ Lobby richting kabinet In 2026 zetten we onze lobby richting het kabinet kracht bij met verschillende activiteiten. Zo nodigen we bewindspersonen uit voor werkbezoeken om invloed uit te oefenen op het nieuwe regeerprogramma en bieden we Leeuwarden aan als proeftuin voor de vormgeving van landelijk beleid. Daarnaast nemen we op zowel ambtelijk als bestuurlijk niveau deel aan netwerken als VNG, G40 en NG4, waarbij we voorstellen doen voor een gezamenlijke uitwerking van het regeerprogramma. We onderhouden actief de contacten met (noordelijke) Tweede Kamerleden, onder meer over de Lelylijn, veiligheid, cultuur, wonen en energie, en leggen op ambtelijk niveau verbindingen met onze evenknieën bij de ministeries. Ook zetten we in noordelijk verband onze landelijke contacten in – bestuurlijk en ambtelijk – voor gezamenlijke lobbydossiers als het Deltaplan en Cultuur. Tot slot geven we uitvoering aan de in 2025 ondertekende NG4-samenwerkingsovereenkomst, waarbij naast het bestaande kantoor in Brussel ook een kantoor in Den Haag wordt ingericht. ○ Lobby richting Europees parlement Ook richting het Europees parlement staan er in 2026 verschillende activiteiten op de agenda. We nodigen Europese stakeholders uit voor werkbezoeken en nemen deel aan bijeenkomsten om invloed uit te oefenen op nieuwe programma’s, bijvoorbeeld rond het thema waterweerbaarheid.

Verder nemen we actief deel aan netwerken als ERRIN en Eurocities en onderhouden we de contacten met (noordelijke) Europarlementariërs en de Europese Commissie over onderwerpen uit de geactualiseerde Europa Agenda. In NG4- en noordelijk verband zetten we bovendien onze Europese contacten in voor gezamenlijke lobbydossiers, zoals het nieuwe MFK en het Deltaplan. ○ Samenwerking met provincie Fryslân De gemeente Leeuwarden blijft in 2026 inzetten op een goede samenwerking met de provincie Fryslân. In het reguliere werk van beide organisaties is sprake van veel onderlinge verbanden. Maar ook bij bijzondere opgaven en ontwikkelingen komen de beide overheden elkaar tegen. Deels gaat het om langer lopende kwesties, als de ontwikkelingen rondom de Spoorzone, de kennisinfrastructuur, circulariteit, wonen en de culturele infrastructuur. Deels gaat het om nieuwe ontwikkelingen, zoals die bijvoorbeeld vanuit de samenwerkingsafspraken 2024-2027 zijn ontstaan rondom digitalisering (o.a. de ontwikkeling van een Digital Twin) en projecten in het kader van het programma Leeuwarden Oost. Ook in 2026 kunnen zich kansen op nieuwe samenwerking met de provincie Fryslân voordoen. Die worden per geval beoordeeld en ingevuld. Mede daarom wordt het regelmatige overleg op bestuurlijk en ambtelijk niveau tussen beide overheden voortgezet.

○ Regio Deal Noardwest-Fryslân De regio Noardwest-Fryslân (de gemeenten Waadhoeke, Harlingen en Leeuwarden, Wetterskip Fryslân en provincie Fryslân) is in november 2023 een regiodeal met het Rijk aangegaan voor een periode van vier jaar. 2024 was het jaar van de uitwerking, vanaf 2025 worden steeds meer projecten uit de regio aangedragen, beoordeeld en van budget voorzien vanuit de Regio Deal. De gemeente Leeuwarden is trekker van de tweede programmalijn, met daarbinnen een inzet op vitale kernen, zorgvernieuwing en tegengaan van ondermijning. Het Vitaliseringsfonds (dat bedoeld is voor projecten voor de kernen in het gebied Leeuwarden) is in 2025 ontwikkeld en open gesteld. Ook in 2026 kunnen projecten die bijdragen aan de vitaliteit van een kern een beroep op dit fonds doen. Ook in de andere lijnen, zoals rondom economie, natuur en landschap, draait Leeuwarden als deelnemer mee. Het jaar 2026 staat in het teken van het opstarten en faciliteren van concrete projecten. Over de aard van die projecten en de voortgang van de Regio Deal worden alle betrokkenen jaarlijks met rapportages en de Regio Deal-dag geïnformeerd.

73

Begroting 2026 gemeente Leeuwarden

3. Participatie en democratische vernieuwing Global goal 10: Ongelijkheid verminderen. ○ Uitwerken democratische vernieuwingsagenda Eind 2024 is de raad door het college geïnformeerd over het praatstuk Overheid en Samenleving. Op basis daarvan is in juni 2025 gezamenlijk het gesprek met de samenleving aangegaan. In dit praatstuk wordt aandacht besteed aan dienstverlening, participatie en democratische vernieuwing. Het doel daarvan is om een basis te leggen onder het gesprek met de samenleving over dit onderwerp. In de praktijk van concrete projecten en klussen krijgt dit al handen en voeten. En vanaf 2026 wordt dat gesprek op de Leeuwarden-praatmee-dag in ieder geval één keer per jaar georganiseerd over de inzet van de gemeente op dienstverlening, participatie en democratie. In het praatstuk wordt de uitwerking van de volgende concrete acties en maatregelen aangekondigd, die grotendeels in 2026 uitgevoerd zullen worden: •