Begroting Gemeente Leeuwarden 2026

Begroting 2026 gemeente Leeuwarden

Inhoudsopgave Begroting Samenstelling van het bestuur .................................................................. 4 Leeswijzer........................................................................................... 5

1. Inleiding ..................................................................................... 7 1.1 Inleiding......................................................................................... 7

2. Beleidsbegroting ......................................................................... 11 A Programmaplan ................................................................................ 11 2.1 Sterke samenleving met kansen voor iedereen ....................................12 2.1.1 Bestaanszekerheid...........................................................14 2.1.2 Meedoen ......................................................................19 2.1.3 Volksgezondheid en sport ..................................................25 2.1.4 Onderwijs .....................................................................30 2.2 Betaalbaar wonen in een gezonde en veilige leefomgeving .....................37 2.2.1 Milieu, volkshuisvesting, leefomgeving en stedelijke vernieuwing ..39 2.2.2 Veiligheid .....................................................................45 2.3 Toonaangevend in cultuur en evenementen .......................................56 2.3.1 Cultuur ........................................................................57 2.4 Een circulaire en concurrerende economie ........................................61 2.4.1 Economie .....................................................................62 2.4.2 Verkeer, vervoer en waterstaat ...........................................65 2.5 Samenwerking en organisatie

........................................................70 2.5.1 Bestuur ........................................................................72 2.5.2 Ondersteuning ...............................................................75 B Paragrafen ...................................................................................... 81 2.6 Volhoudbaar: Een groene, gezonde en klimaatbestendige leefomgeving .....82 2.7 Leeuwarden Oost ......................................................................91 2.8 Binnenstad ............................................................................ 104 2.9 Sociaal Domein Fryslân ............................................................. 112 2.10 Investeringsprogramma en Fondsen ............................................. 122 2.11 Lokale heffingen .................................................................... 129 2.12 Weerstandsvermogen en risicobeheersing ...................................... 138 2.13 Onderhoud kapitaalgoederen ..................................................... 146 2.14 Financiering ......................................................................... 151 2.15 Bedrijfsvoering ..................................................................... 155 2.16 Openbaarheidsparagraaf ..........................................................

158 2.17 Verbonden partijen en andere samenwerkingsverbanden .................... 160 2.18 Grondbeleid ......................................................................... 185

3. Financiële begroting ................................................................... 194 3.1 Baten en lasten ............................................................................. 195 3.1.1 Overzicht van baten en lasten................................................... 195 3.1.2 Toelichting op het overzicht van baten en lasten ............................ 196 3.2 Uiteenzetting financiële positie ......................................................... 197 3.2.1 Ontwikkeling financiële positie ................................................. 197 3.3 Enkele specifieke onderwerpen ......................................................... 203 3.3.1 Meerjarenraming baten en lasten ............................................... 204 3.3.2 Overzicht van incidentele baten en lasten en structurele stortingen en onttrekkingen reserves .................................................................. 209 3.3.3 Geprognotiseerde balans ......................................................... 214 3.3.4 Stand en verloop van de reserves en voorzieningen ......................... 217 3.3.5 Arbeidsgerelateerde verplichtingen ............................................ 222 3.3.6 EMU saldo .......................................................................... 223 3.3.7 Overzicht van baten en lasten per taakveld ................................... 226

2

Begroting 2026 gemeente Leeuwarden

Bijlagen ...................................................................................... 231 Bijlage A. Overzicht mutaties financiële positie .......................................... 232 Bijlage B. Meerjaren investeringsprogramma ............................................. 241 Bijlage C. Overzicht subsidies aan instellingen ........................................... 247 Bijlage D. Overzicht kengetallen ............................................................. 257

3

Begroting 2026 gemeente Leeuwarden

Samenstelling van het bestuur Burgemeester Sybrand Buma Verantwoordelijk voor: * Openbare orde * Brandweer en Politie * Integraal veiligheidsbeleid en Handhaving * Horecabeleid * Communicatie * Grote Stedenbeleid * Europa en internationale zaken * Bestuurlijke organisatie en Kabinetszaken

Evert Stellingwerf (GroenLinks) Portefeuilles: * Klimaat, energie, duurzaamheid * Natuur, landelijk gebied, water, landbouw * Circulaire economie * Vastgoed * Infrastructuur en mobiliteit * Monumenten en erfgoed * Dierenwelzijn * Programma Volhoudbaar (coördinerend)

Hein de Haan (PvdA) Portefeuilles: * Wonen en bouwen * Ruimte en leefomgeving * Gebiedsontwikkeling * Vergunningen, Toezicht en Handhaving * Grondbedrijf * Programma Spoorzone (coördinerend) * Agenda Binnenstad (coördinerend)

Gijs Jacobse (Gemeentebelangen) Portefeuilles: * Democratische vernieuwing * Wijken en dorpen * Beheer openbare ruimte * Dienstverlening * Digitale Agenda * Bedrijfsvoering * Sport * Sociale Basis (coördinerend)

Hein Kuiken (PvdA) Portefeuilles: * Wmo en maatschappelijke opvang * Armoede en schuldhulp * Financiën * Cultuur * Evenementen en marketing

Abel Reitsma (CDA) Portefeuilles: * Werk, Participatie en Inkomen * Economie * Recreatie en Toerisme * Kennis en innovatie * Mbo en hoger onderwijs

Nathalie Kramers (GroenLinks) Portefeuilles: * Jeugd * Onderwijs: primair, en voortgezet * Publieke gezondheidszorg * Vluchtelingen en integratie * Inclusie en diversiteit * Programma Leeuwarden Oost (coördinerend)

Gemeentesecretaris Eelke de Jong Verantwoordelijk voor: de gemeentelijke organisatie

4

Begroting 2026 gemeente Leeuwarden

Leeswijzer Hoofdstructuur Voor de opzet en inhoud van de begroting gelden wettelijke eisen die zijn vastgelegd in het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV). De opbouw van deze begroting is als volgt: Figuur Hoofdstructuur begroting

Leeswijzer In hoofdstuk 2 staat de beleidsbegroting. De focus deze bestuursperiode is gericht op de doelen en maatregelen, zoals gesteld in het coalitieakkoord Nu investeren in de toekomst 2022-2026 (2022). Uitgangspunt is dat de begrotingsuitvoering voor ongeveer 80% uit reguliere activiteiten bestaat. Dat zijn going concern taken (vermeld in de financiële overzichten met taakvelden aan het eind van iedere hoofdopgave). Daar is minder politieke sturing op nodig, zolang er geen essentiële afwijkingen zijn. Hoofdstuk 2 met de beleidsbegroting bevat: 1. Elf programma's onderverdeeld naar vijf hoofdopgaven. Iedere hoofdopgave bevat: •

Een kort overzicht van doelen en ambities deze bestuursperiode: Wat willen we bereiken?

•

Een tekstuele toelichting per programma op de voorgenomen maatregelen en speerpunten in 2025, die bijdragen aan de realisatie van doelen en ambities: Wat gaan we daarvoor doen en met wie?

•

Een overzicht met (bij ministeriële regeling vastgestelde) beleidsindicatoren. De resultaten zijn te vergelijken met die van andere gemeenten: www.waarstaatjegemeente.nl.

•

De raming van baten en lasten voor 2025 op taakvelden niveau: Wat gaat dat kosten?

2. In afzonderlijke programmaoverstijgende paragrafen staan enkele beleidsinhoudelijke onderwerpen die extra aandacht vragen, de beleidslijnen met betrekking tot de lokale heffingen en relevante beheersmatige aspecten. Het betreft: • Een groene, gezonde en klimaatbestendige leefomgeving; • Leeuwarden Oost; • Binnenstad; • Sociaal Domein Fryslân; • Investeringsprogramma en fondsen; • Lokale heffingen; • Weerstandsvermogen en risicobeheersing; • Onderhoud kapitaalgoederen; • Financiering;

5

Begroting 2026 gemeente Leeuwarden

• • • •

Bedrijfsvoering; Openbaarheid i.h.k.v. de Wet open overheid; Verbonden partijen en andere samenwerkingsverbanden; Grondbeleid.

In hoofdstuk 3 staat de financiële begroting met daarop een toelichting. Hoofdstuk 3.2 bevat een overzicht van geraamde baten en lasten per programma. In de Hoofdstuk 3.3 staat ondermeer de financiële gevolgen van het in de programma's opgenomen beleid en een geprognosticeerde begin- en eindbalans voor het begrotingsjaar en de 3 daarop volgende jaren (meerjarenraming). Ook staat hierin een overzicht van de beoogde structurele toevoegingen en onttrekkingen aan de reserves (3.3.4) en een overzicht van baten en lasten per taakveld (3.3.7). Die laatste betreft een verdelingsprincipe van voorgeschreven taakvelden ten behoeve van de informatie voor derden (ministerie en CBS). Tegelijkertijd maakt dit ook de vergelijking van onze financiën met andere gemeenten mogelijk: www.financiengemeenten.nl. Na hoofdstuk 3 volgen de bijlagen. De bijlagen bevatten onder andere overzichten met mutaties in de financiële positie, met subsidies aan instellingen en financiële kengetallen. Doelen, indicatoren en monitoren De doelen in de begroting beschrijven het maatschappelijk effect dat we beogen met de programma’s. De indicatoren geven inzicht of het beoogde effect wordt bereikt. Indicatoren geven een zeker inzicht in de gemeentelijke bijdrage aan maatschappelijke doelen, maar kunnen niet de volledige werkelijkheid vangen.

Meer inzicht dan de indicatoren in de begroting bieden rapportages in de beleidscyclus. Die geven namelijk meer en rijkere informatie over de voortgang en de realisatie van het beleid. Daarnaast geeft https://leeuwarden.incijfers.nl/dashboard/leeuwarden/ op een toegankelijke wijze een zo actueel mogelijk beeld van Leeuwarden in cijfers over thema’s als wonen, werkgelegenheid, zorg & gezondheid en milieu & duurzaamheid. Hier worden over meerdere jaren kerncijfers en ook de beleving door inwoners gepresenteerd op gemeenteniveau en soms ook per wijk.

6

Begroting 2026 gemeente Leeuwarden

1. INLEIDING

1.1 Inleiding Doelen In deze begroting en meerjarenraming staan de geraamde inkomsten en uitgaven van de gemeente Leeuwarden voor 2026 t/m 2029. Deze begroting is beleidsarm: het accent ligt op de uitvoering en voortgang van vastgesteld beleid. De plannen uit het coalitieakkoord Nu investeren in de toekomst 2022–2026 vormen nog steeds het fundament. In 2026 ronden we deze bestuursperiode af en bereiden we de overgang naar een nieuw gemeentebestuur voor. Daarbij is het van belang dat lopende projecten goed worden afgerond en dat de resultaten inzichtelijk worden gemaakt. Onze financiële uitgangspositie is op dit moment goed. Met een scherpe focus op realisatie en monitoring zorgen we dat Leeuwarden stevig en stabiel richting de volgende bestuursperiode gaat. Blijven investeren, maar met behoedzaamheid De landelijke en internationale context in 2026 vraagt om waakzaamheid. We gaan een verkiezingsjaar in: zowel lokaal als landelijk worden politieke verhoudingen opnieuw bepaald. Daarnaast blijven grote maatschappelijke opgaven spelen, zoals de krapte op de arbeidsmarkt, de betaalbaarheid en beschikbaarheid van woningen, de druk op de zorg, de energietransitie en de gevolgen van klimaatverandering. Ook de geopolitieke spanningen brengen extra uitdagingen met zich mee.

Want hoe zorgen we ervoor dat we in geval van crises onze werkzaamheden uit kunnen blijven voeren? En dat al onze inwoners voorbereid zijn op een grootschalige ontwrichting? Komend jaar zetten wij daarom extra in op weerbaarheid. Tot slot is behoedzaamheid in 2026 noodzakelijk, gezien de blijvende onzekerheid rondom rijksfinanciering (o.a. via het Gemeentefonds) en de oplopende kosten in het sociaal domein. Financiële basis op orde Deze begroting heeft een omvang van € 785 mln. Voor het op orde houden van de financiële basis is tenminste een sluitend meerjarenperspectief en een Algemene Reserve met een minimale omvang van € 15 mln noodzakelijk. In de begroting 2026 voldoen we aan deze minimale vereisten. In onderstaande tabel is het verloop van het begrotingssaldo en de Algemene Reserve samengevat. Tabel Verloop begrotingssaldo en de Algemene Reserve samengevat 2026 2027 Begrotingssaldo 124 7.515 Algemene reserve 45.795 53.091

Bedragen x € 1.000 2028 2029 -1.824 -5.574 51.601 45.631

Ondanks de vele onzekerheden die de afgelopen jaren op ons afkwamen, hebben we financieel verstandig beleid weten te voeren. De financiële positie van de gemeente is daarom gezond en ook dit jaar bieden wij u een sluitende begroting aan. Wel is dit jaar bijzonder, doordat de laatste jaarschijf van het meerjarenperspectief niet sluitend is. De rijksoverheid heeft alleen voor 2026 en 2027 extra geld beschikbaar gesteld voor de jeugdzorg. Voor de jaren daarna is nog geen structurele oplossing afgesproken. Daardoor ontstaat er op langere termijn een onzekerheid in onze begroting. Wij steunen de aanbevelingen van de commissie Van Ark en gaan ervan uit dat het Rijk deze op termijn structureel verwerkt in de gemeentefinanciën. Als dat gebeurt, zal dat een positief effect hebben op de financiële positie. Voor de exacte impact dienen we op dat moment een nieuwe doorrekening te maken, waarbij ook rekening gehouden moet worden met overige ontwikkelingen en onzekerheden. Speerpunten in 2026 In de afgelopen jaren zijn veel beleids- en uitvoeringsplannen in gang gezet, onder meer op het gebied van wonen, veiligheid, duurzaamheid, gezondheid en economie. Komend jaar werken we

7

Begroting 2026 gemeente Leeuwarden

stevig door aan onze ambities en zetten we in een aantal projecten de stap naar zichtbare resultaten. Speerpunten van het komende jaar zijn onder andere: •

Aanpak Binnenstad: In 2026 starten we met de herinrichting van het Ruiterskwartier, de Eewal/Gouverneursplein en de Nieuwestad/Peperstraat. Hierbij wordt ook een nieuwe, grote fietsenstalling gerealiseerd. Het centrale winkelgebied wordt zo nog meer de plek om te winkelen en te recreëren.

•

Vervanging en onderhoud van kapitaalgoederen: In 2026 wordt groot onderhoud gepleegd aan o.a. bruggen en walkeringen. Zo zullen de Sint Jozefbrug, 1e Kanaalsbrug, Oxena Brids en Hermesbrug aangepakt worden. Voor de walkeringen ligt de focus in 2026 op de dorpen en de Dokkumer Ee.

•

Veiligheid: We blijven in 2026 hard inzetten op onze prioriteiten uit de Veiligheidsagenda, waarbij we – dankzij de extra impuls uit de Midterm Review (MTR) – onze aanpak van ondermijning verder intensiveren.

•

Transformatie sociaal werkbedrijven: Voortvloeiend uit afspraken tussen Rijk, Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG), Cedris en Divosa wordt gewerkt aan de opgave om te komen tot een transformatie van de sociaal werkbedrijven naar ontwikkelbedrijven. De gemeente doet dit samen met Caparis, aandeelhouders en andere betrokken partijen. Er wordt gewerkt aan een sociale infrastructuur waar werken naar vermogen wordt gerealiseerd.

•

Digitalisering werkwijzen Participatie met menselijke maat: In onze werkwijze op gebied van participatie en uitkeringen zetten we in op het slimmer organiseren van processen via digitale ondersteuning. Hierdoor is meer tijd en aandacht voor inwoners die een beroep op ons doen. Dit vergroot de capaciteit om inwoners sneller te begeleiden naar de arbeidsmarkt en draagt bij aan het terugdringen van het bijstandsbestand en de bijbehorende kosten.

•

Een toegankelijke en betrouwbare overheid: In 2026 zetten we stappen om onze digitale dienstverlening verder te verbeteren, slimmer gebruik te maken van data en tegelijk oog te houden voor privacy en gelijke kansen. Zo zorgen we dat digitalisering inwoners helpt en niemand buitensluit.

Bij een fase van uitvoering hoort ook monitoring en evaluatie. In 2026 gaan we door met de huidige monitorings- en evaluatieprocessen. Zo maken we inzichtelijk wat het effect is van beleid en zorgen we dat het nieuwe gemeentebestuur kan beschikken over heldere en betrouwbare informatie. Daarbij blijven we zorgvuldig en doelmatig omgaan met de beschikbare middelen, zodat de financiële stabiliteit van onze gemeente behouden blijft. Tot slot bereiden we de bestuurswisseling voor met een overzichtelijke en transparante verantwoording van wat in de periode 2022–2026 is bereikt. Vooruitblik 2026 wordt een jaar van afronden, opleveren en verantwoorden. We willen laten zien wat er in deze bestuursperiode is bereikt en waar kansen en uitdagingen liggen voor de volgende jaren. Daarbij blijft onze inzet gericht op brede welvaart: een Leeuwarden waar mensen gezond en veilig kunnen wonen, werken en leven, met oog voor duurzaamheid en kansengelijkheid. Zo dragen we samen zorg voor een solide overdracht naar het volgende gemeentebestuur, met een stevige basis voor toekomstige keuzes.

8

Begroting 2026 gemeente Leeuwarden

Hoe dekt de gemeente haar uitgaven? Figuur Baten inclusief mutaties reserves

Totaal 785,1 mln

9

Begroting 2026 gemeente Leeuwarden

Hoe wordt het geld besteed? Figuur Lasten inclusief mutaties reserves

Totaal 785,1 mln

10

Begroting 2026 gemeente Leeuwarden

2. BELEIDSBEGROTING

A Programmaplan

11

Begroting 2026 gemeente Leeuwarden

2.1 Sterke samenleving met kansen voor iedereen Wat willen we bereiken? Strategisch doel: Een sterke samenleving met kansen voor iedereen Ambitie: We willen de bestaanszekerheid van mensen verbeteren en de kansengelijkheid vergroten. Door mensen meer mogelijkheden te bieden om zich te ontwikkelen en mee te doen. Werk zien we hierbij als een belangrijke sleutelfactor. We zetten ons in voor een sterke sociale basis in wijken en dorpen, een veilige en gezonde leefomgeving en een fijne buurt. We verleggen het zwaartepunt van curatief naar preventief. We nemen belemmeringen weg, zijn bereikbaar en laagdrempelig. We werken aan een krachtige samenleving van mensen. Samen met inwoners, bedrijven, scholen, zorgverzekeraars en maatschappelijke organisaties. In de stad en in de dorpen. Doelen- en prestatieboom Wat willen we bereiken? Een sterke samenleving met kansen voor iedereen

Wat gaan we daarvoor doen?

Programma

Bevorderen - Start pilot basisbanen Bestaanszekerheid economische kansen - Verhogen ruimte om bij te verdienen en werk voor in de bijstand iedereen - Vernieuwen werkwijze bijstandsaanvragen Armoede - De laatste generatie in armoede: het voorkomen doorbreken van armoede van generatie op generatie - Vergroten van de bestaanszekerheid - Schuldenaanpak vereenvoudigen en versnellen Gezondheidszorg voor iedereen

- Uitvoering Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) - Jeugdhulp

Versterken Sociale basis Maak de gemeente inclusief

- Versterken sociale netwerken

Meedoen

- Lokale Inclusieagenda 2024-2026 - Aandacht voor laaggeletterdheid - Diversiteit

Kansrijke start voor - Een sociale basis voor statushouders inburgeraars neerzetten - Opvang vluchtelingen Gezond leven

- Uitvoering plan van aanpak Gezond en actief leven akkoord

Positieve gezondheid

- Nieuwe visie op gezondheid

Bewegen en sport

- Nieuw sportbeleid

- Kansrijke start voor kinderen

- Basisinfrastructuur op niveau houden (BV Sport) - Oplossen knelpunten sportaccommodaties

12

Volksgezondheid en sport

Begroting 2026 gemeente Leeuwarden

- Beweegvriendelijke inrichting openbare ruimte - Nieuw sportcomplex Middelsee - Inzet buurtsportcoaches Kansengelijkheid in - Onderwijsachterstanden bij kinderen Onderwijs het onderwijs jonger dan 12 jaar tegengaan - In het vo en mbo accent leggen op het halen van een startkwalificatie, het voorkomen van schulden als volwassene en het verbeteren van hun gezondheid - Onderwijshuisvesting

13

Begroting 2026 gemeente Leeuwarden

Wat gaan we daarvoor doen en met wie? 2.1.1 Bestaanszekerheid Portefeuillehouders: Hein Kuiken en Abel Reitsma 1. Bevorderen economische kansen en werk voor iedereen Global Goal 8: Inclusieve, economische groei en fatsoenlijk werk voor iedereen In het najaar van 2025 is het beleidskader participatie vastgesteld. De visie is om zoveel mogelijk inwoners in beweging te brengen op gebied van participatie in de samenleving en waar mogelijk de route naar werk, school en ondernemerschap. Aan de hand van het uitvoeringsplan dat in 2026 verschijnt zetten we in op toename van participatie van jongeren en nieuwkomers. We staan voor de opgave van het Rijk om de sociale infrastructuur voor inwoners met een grotere afstand tot de arbeidsmarkt opnieuw in te richten. ○ Start pilot basisbanen In 2026 zetten we de inzet van basisbanen voort als structureel onderdeel van onze gemeentelijke dienstverlening. We bieden hiermee mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt perspectief op werk dat bijdraagt aan de leefbaarheid in wijken en dorpen. In samenwerking met Caparis, team Werk en het programma Leeuwarden-Oost creëren we het maximaal aantal basisbanen binnen het beschikbare budget. Het evaluatierapport basisbanen krijgt in 2026 een vervolg en leidt tot een effectieve en efficiënte inzet van dit instrument in dat jaar.

○ Verhogen ruimte om bij te verdienen in de bijstand In 2026 blijven we de verhoogde bijverdienpremie van 25% hanteren om bijstandsgerechtigden te stimuleren richting werk en meer financiële zelfstandigheid. Tegelijkertijd bereiden we ons voor op de invoering van de landelijke regeling voor vrijlating van bijverdiensten (15% voor iedereen), zoals opgenomen in de nieuwe Participatiewet in balans. Op basis van de landelijke ontwikkelingen toetsen we of in 2026 de regeling op dezelfde wijze kan worden voortgezet. ○ Vernieuwen werkwijze bijstandsaanvragen De gemeente vernieuwt de werkwijze rond bijstandsaanvragen. Daarbij wordt ingezet op digitale ondersteuning via het klantportaal mijn.leeuwarden.nl. Inwoners kunnen hierdoor sneller en eenvoudiger hun aanvraag indienen, wat leidt tot kortere doorlooptijden en minder administratieve lasten. Op basis van ervaringen leidt dit tot betere dienstverlening. In 2026 wordt dit verder uitgerold en doorontwikkeld. Daarbij ligt de nadruk op het verbeteren van gebruiksgemak, het bieden van actuele informatie over de voortgang van aanvragen en het versterken van de samenwerking met inwoners. Deze aanpak draagt bij aan een efficiëntere uitvoering en meer transparantie richting inwoners. Hierbij houden we oog voor de menselijke maat en het contact met inwoners.

14

Begroting 2026 gemeente Leeuwarden

2. Armoede voorkomen Global Goal 1: Uitbannen van armoede Global Goal 2: Geen honger De gemeentelijke armoedeaanpak “Samen werken aan een armoedevrij Leeuwarden” loopt sinds de vaststelling in 2022. In de armoedeaanpak staan de volgende 3 pijlers centraal: 1. Het doorbreken van armoede van generatie op generatie; 2. Het versterken van de bestaanszekerheid; 3. Het vereenvoudigen en versnellen van de schuldenaanpak. Voor de uitvoering van de aanpak zijn daarnaast ook de communicatie, de dienstverlening en het monitoren van de effecten van de armoedeaanpak van belang. Inmiddels zijn de diverse interventies in gang gezet en daar bouwen we komend jaar op voort. Hieronder volgen de specifieke speerpunten voor 2026. ○ De laatste generatie in armoede: het doorbreken van armoede van generatie op generatie De gemeente Leeuwarden bouwt in 2026 voort op de doelstelling om armoede te verkleinen en uit te bannen. We werken ook in 2026 samen met de lokale en landelijke partners om de pijn van het opgroeien in een gezin dat het moet stellen met een minimuminkomen en financiële krapte te verzachten. We willen dat alle kinderen uit deze gezinnen net als ieder ander kind mee kunnen doen met schooluitjes, excursies, sport- en cultuuractiviteiten. Samen met onze lokale partners Stichting Leergeld Leeuwarden e.o.

en het Jeugdfonds Sport & Cultuur streven we ernaar om het niveau van verstrekkingen via Sam&voorallekinderen in 2026 minimaal te handhaven. Dit betreft circa 10.000 verstrekkingen. Daarnaast blijven we inzetten op maatwerk, zodat ook kinderen uit gezinnen met een inkomen net boven de 120%-norm, maar met een laag netto besteedbaar inkomen, toegang krijgen tot de regelingen. In 2025 hebben we informatie verzameld over het aandeel maatwerk binnen de verstrekkingen. Deze inzichten benutten we in 2026 om gerichte acties op te zetten, specifiek voor de groep werkende armen. Hiermee willen we de ondersteuning beter afstemmen op hun situatie en bijdragen aan gelijke kansen voor alle kinderen. Ook investeren we in 2026 opnieuw in het trainen van professionals in de geboortezorg, zodat zij signalen van geldzorgen en armoede bij jonge (aanstaande) gezinnen herkennen. Hoe eerder signalen opgevangen worden en bespreekbaar worden gemaakt, hoe eerder geldzorgen aangepakt kunnen worden. Daarnaast willen we in 2026 verder gaan met het vergroten van de kansengelijkheid voor jongeren door in te blijven zetten op het bereiken van 3.860 jongeren via de diverse programma’s van JongerenINCorporate (JINC). We willen hierbij de doorgaande leerlijn van jongeren versterken.

Dit doen we door niet alleen in te zetten op het bereiken van meer jongeren, maar ook door de reeds bereikte jongeren vaker te bereiken. ○ Vergroten van de bestaanszekerheid We zetten ons in voor een samenleving waarin iedereen kan voorzien in zijn of haar primaire levensbehoefte en hierdoor kan blijven meedoen. Zo blijft niemand achter. Bestaanszekerheid is hierbij een belangrijke basis. We continueren onze inzet om bestaanszekerheid te vergroten. De focus is in 2026 gericht op het aanmoedigen van het gebruik van minimaregelingen, de voortzetting van de Voorzieningenwijzer en de Meedoenregeling. Voorzieningenwijzer De Voorzieningenwijzer is in 2023 ingevoerd. De afgelopen jaren is er aandacht geweest voor de borging van dit instrument en het vergroten van het gebruik. In 2025 is blijvende aandacht voor dit instrument geborgd in de publiekscampagne armoede en schuldhulp (Geldhulp.nl). De effecten en ervaringen van deze campagne worden in 2026 meegenomen in de verdere borging van het instrument in de reguliere communicatie-uitingen. In 2026 ligt de focus vooral op de voortzetting van het instrument en wordt verkend wat er nodig is voor

15

Begroting 2026 gemeente Leeuwarden

een structurele voortzetting van de 2e lijn (aan te vragen adviesgesprekken). Tot en met 2026 is de borging van de 2e lijn gefinancierd vanuit incidentele middelen. Meedoen-regeling Vanaf juli 2024 is de gemeente Leeuwarden aangesloten bij het Volwassenenfonds. Vanaf dat moment kunnen volwassenen deelname aan hun sport- of cultuuractiviteit vergoed krijgen tot een bedrag van €300,- per jaar. De regeling is bedoeld voor volwassenen met een inkomen tot 120% van het sociaal minimum. Met dit budget willen we in 2026 minimaal 2.860 volwassenen bereiken. In 2026 starten we met een enquête onder de gebruikers van het Volwassenenfonds. Het doel is het meten van het effect van deelname op de mentale en fysieke gezondheid en de gebruiksvriendelijkheid van het aanvraagproces. De opgedane informatie benutten we om de regeling te optimaliseren. Bereik minimaregelingen Ook in 2026 blijft het doel om zoveel mogelijk inwoners die recht hebben op minimaregelingen en bijzondere bijstand te bereiken. We gaan aan de hand van een communicatiekalender opnieuw inzetten op gerichte communicatie rondom de minimaregelingen. Bij het ontwikkelen van de kalender zullen de effecten en ervaringen van de communicatiecampagne Geldhulp.nl worden meegenomen. Om het bereik te vergroten bereiden we ons voor op de aanstaande wetswijziging Participatiewet in Balans.

Dit biedt kansen voor gerichte acties op aanbieden en toekennen van minimaregelingen. Gezondheidszorg voor minima De gemeente vindt het belangrijk om de zorg toegankelijk en betaalbaar te houden voor minima met hoge zorgkosten. Dat doet de gemeente door het aanbieden van de AV Frieso Compleet. Dit blijven we ook in 2026 doen. Het streven is om de AV Frieso Compleet zo optimaal mogelijk te maken. Uit onderzoek is gebleken op welke manier dit gerealiseerd kan worden. Communicatie en toegankelijkheid bij betalingsachterstand zijn daarbij belangrijke verbeterpunten. Daarom wordt er in 2026 een communicatieplan voor de AV Frieso Compleet opgesteld. Via vroegsignalering wordt er al tijdig ingegrepen bij beginnende betalingsachterstanden. Om zorgmijding en schulden te voorkomen, zullen we in 2026 ook de mogelijkheid om bij de AV Frieso Compleet het verplicht eigen risico gespreid te betalen extra onder de aandacht brengen. ○ Schuldenaanpak vereenvoudigen en versnellen De ambitie van schuldenaanpak is het voorkomen, vroegtijdig signaleren en duurzaam oplossen van (escalatie van) schuldenproblematiek. Voorkomen van schulden In 2026 wordt verder gewerkt aan het uitrollen van acties gericht op werkende armen vanuit het in 2023 opgestelde preventieplan. Vroegsignalering De doelstelling van vroegsignaleringsaanpak is om jaarlijks het bereik met 5% te vergroten.

Dit wordt door Amaryllis en de gemeente uitgevoerd. Sinds 1 mei 2024 pakken de twee dorpenteams en het EropAf-team van Amaryllis de meest urgente signalen op. Hierbij gaat het bijvoorbeeld om een combinatie van achterstanden of hoge huurachterstanden. De gemeente pakt de minder urgente signalen op en benadert de inwoners via sms, e-mail of een brief. Om datagedreven werken een extra impuls te geven is in 2025 gewerkt aan de ontwikkeling van een dashboard. Dit dashboard stelt de gemeente in staat om vanaf 2026 gerichter te sturen op signalen van betalingsachterstanden en om trends en effecten van interventies beter te monitoren. Een belangrijke stap in deze ontwikkeling is de koppeling die gelegd is tussen het vroegsignaleringssysteem RIS en het systeem Mens Centraal van Amaryllis. De data uit het nieuwe dashboard voor de vroegsignalering worden op termijn aan de armoedemonitor voor de gemeenteraad toegevoegd. In mei 2025 is de pilot Artikel 96 Rechtsvordering(Rv)-Verzoekschriftprocedure in samenwerking met Achmea, de Rechtbank Noord Nederland en Amaryllis gestart. Het doel

16

Begroting 2026 gemeente Leeuwarden

van de pilot is vergelijkbaar met de vroegsignalering: inwoners met betalingsachterstanden eerder bereiken, hulp bieden, een oplossing voor de achterstand realiseren of naar schuldhulpverlening toeleiden. Op basis van de evaluatie van de pilot wordt in 2026 gezamenlijk verkend of, en zo ja, welk vervolg de pilot krijgt. De eenjarige pilot Vroegtijdige doorbraak is in september 2025 gestart. Deze pilot richt zich op 50 inwoners die nog geen problematische schulden hebben. Het gaat hierbij om beheersbare schulden, waarbij bij niet ingrijpen de kans op het ontstaan van problematische schulden groot is. Doel van deze aanpak is het voorkomen van stress, het tegengaan van verlies van toekomstperspectief en beperken van maatschappelijke kosten. Deze inwoners komen o.a. via de vroegsignaleringsaanpak bij Amaryllis in beeld. Met behulp van een maatwerkmethodiek wordt beoordeeld of een inwoner voor deze aanpak in aanmerking komt. Curatieve schuldhulpverlening Doelstellingen van de curatieve schuldhulpverlening zijn: • • •

Jaarlijks realiseert de gemeente een daling van 10 % ten opzichte van het voorgaande jaar in uitval tijdens de schuldhulpverlening. Jaarlijks realiseert de gemeente een daling van 5% ten opzichte van het voorgaande jaar in terugval van schulden/schuldhulpverlening. Jaarlijks realiseert de gemeente een stijging van 5% ten opzichte van het voorgaande jaar in het gebruik van de schuldhulpverlening.

In 2025 is Amaryllis gestart met een intensievere inzet op budgetcoaching. Daarbij biedt Amaryllis het collectieve programma Omgaan met geld aan. In dit programma van het NIBUD worden aan de hand van verschillende onderwerpen het gedrag, de vaardigheden en competenties rondom het omgaan met geld besproken en vergroot. Verder wordt tijdens de individuele begeleiding o.a. de Module Omgaan met geld van het online platform Gezonde Boel ingezet. Deze module sluit aan bij het collectieve programma. In 2025 is de aanpak JPF (Jongeren Perspectief Fonds) met behulp van ESF-middelen (Europees Sociaal Fonds) gefinancierd. De ambitie is om de aanpak in 2026 voort te zetten. De pilot SchuldenvrijLWD wordt voortgezet tot 1 september 2026. Communicatie en dienstverlening De effectiviteit van de armoedeaanpak is in belangrijke mate afhankelijk van de mate waarin onze inwoners op de hoogte zijn van welke ondersteuning er is. En ook waar men daarvoor terecht kan. In 2026 richten we ons op zichtbaarheid en bekendheid van de armoede aanpak. We gaan via een communicatiekalender de focus meer richten op de afzonderlijke onderdelen van armoede en schulden. Om inwoners nog meer te stimuleren om hulp te vragen, gaan we in 2026 met de ketenpartners verkennen hoe we de toegang tot financiële hulp nog laagdrempeliger kunnen organiseren.

De inzet van ervaringsdeskundigheid versterken De Rekenkamer van de gemeente Leeuwarden heeft aanbevolen om de inzet van ervaringsdeskundigheid op het gebied van armoede te behouden en te versterken. In 2026 wordt hiervoor een plan opgesteld. Meting en monitoring Jaarlijks ontvangt de gemeenteraad een armoedemonitor. De armoedemonitor gebruiken we om de omvang en de kenmerken van de doelgroep (met een minimuminkomen) te monitoren. Aanvullend op de armoedemonitor wordt in 2026 een vervolg gegeven aan de door het Nibud opgestelde Minima-effectrapportage. Minima-effectrapportage De gemeenteraad heeft in december 2024 opdracht gegeven om een Minimaeffectrapportage uit te voeren. Hierbij wordt gekeken wat de impact is van zowel landelijk als gemeentelijk beleid op het besteedbaar inkomen van verschillende huishoudens. Dit onderzoek wordt in 2025 uitgevoerd en op een later moment gepresenteerd aan de

17

Begroting 2026 gemeente Leeuwarden

gemeenteraad. Mogelijk leidt dit tot een behoefte om bij te sturen in het beleid of de uitvoering daarvan. In 2026 wordt hier een vervolg aan gegeven. Reflectie en actualisatie armoedebeleid De huidige visie Armoede en Schuldhulp is eind 2021 opgesteld. Hoewel de visie geen einddatum kent en de ambities nog steeds actueel zijn, zijn we wel vier jaar verder. Sindsdien heeft de Rekenkamer onderzoek gedaan naar het beleid en zijn er aanbevelingen gedaan en overgenomen door de gemeenteraad. Ook zijn er verschillende landelijke ontwikkelingen geweest op het thema armoede en schulden. Deze ontwikkelingen, in combinatie met signalen uit de lokale praktijk, maken het noodzakelijk om in 2026 het armoedebeleid door te lichten en waar nodig te actualiseren of aan te passen. Betrokken verbonden partijen • • •

Stichting Kredietbank Nederland (KBNL) Leeuwarden Caparis NV Drachten Sociale Werkvoorziening Fryslân Drachten

Relevante beleidsnota's Koersdocument Sociaal Domein (2018) Visiedocument Samen werken aan een armoedevrij Leeuwarden (2022) Kwaliteitskader Sociaal Domein gemeente Leeuwarden (2021)

18

Begroting 2026 gemeente Leeuwarden

2.1.2 Meedoen Portefeuillehouders: Gijs Jacobse, Hein Kuiken, Nathalie Kramers en Abel Reitsma 1. Gezondheidszorg voor iedereen ○ Uitvoering Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) Vanuit de Wet maatschappelijke ondersteuning zijn we als gemeente verantwoordelijk voor het bieden van ondersteuning aan inwoners die niet op eigen kracht zelfredzaam zijn. De Wmo heeft twee doelen: 1. Mensen mee laten doen aan de samenleving en; 2. Mensen zo lang mogelijk thuis laten wonen. Dit doen we met onder andere het Wmo-vervoer, hulp bij het huishouden, hulpmiddelen, begeleiding, dagactiviteiten en woningaanpassingen. Deze onderdelen voert de gemeente Leeuwarden, met gecontracteerde partijen, lokaal zelf uit. Daarnaast regelt de Wmo ondersteuning voor mensen die niet op eigen kracht in de samenleving kunnen participeren. Het gaat hier om beschermd wonen, het advies- en meldpunt kindermishandeling en huiselijk geweld (Veilig Thuis), maatschappelijke opvang en vrouwenopvang. Deze onderdelen voeren de Friese gemeenten regionaal gezamenlijk uit met Sociaal Domein Fryslân (SDF). Lokaal Sinds 2021 heeft de gemeente Leeuwarden overeenkomsten met de aanbieders Amaryllis/Incluzio, Windkracht058, Miep en Thuiszorg Het Friese Land (THFL). Zij voeren voor ons de Wmo onderdelen Basisondersteuning, Aanvullende Ondersteuning en Hulp bij Huishouden uit.

We maken gebruik van de mogelijkheid om de huidige contracten te verlengen tot en met 2028. In 2026 starten we met het voorbereiden van de opdrachtverlening per 1 januari 2029. Het door de Friese regio ingediende Transformatieplan voor mentale gezondheid en veerkracht is in augustus 2025 toegekend. Daardoor kunnen er financiële middelen (FriZa middelen) worden aangevraagd. In het plan staat de Wijkgerichte Aanpak Mentale Gezondheidszorg (WAMG) centraal. Binnen de WAMG zijn vier inhoudelijke pijlers leidend: preventie, laagdrempelige steunpunten, het mentaal gezondheidsnetwerk en integrale ondersteuning voor inwoners met complexe problematiek. De verwachting is dat in 2026 de middelen beschikbaar zijn voor de gemeente Leeuwarden. Regionaal Beschermd wonen wordt regionaal door het Sociaal Domein Friesland (SDF) ingekocht. In 2026 start het contract en de implementatie van de nieuwe inkoop beschermd wonen. Nieuwe ontwikkelingen Het collegeprogramma heeft als uitgangspunt dat we van curatief naar preventief aanbod gaan. Deze beweging is de afgelopen jaren ook landelijk uitgewerkt in het Gezond en Aktief Leven Akkoord (Gala) en het Integraal Zorgakkoord (Iza). In 2025 is een vernieuwd akkoord gesloten: het Aanvullend Zorg- en WelzijnsAkkoord (AZWA). Delen van het Gala en Iza gaan hier in op. De belangrijkste doelen van het AZWA zijn: 1.

Zorg gelijkwaardiger toegankelijk maken en beter bereikbaar; 2. Het personeelstekort in de zorg verminderen. In het AZWA wordt de beweging van curatief (ziekte) naar preventief (gezondheid) voortgezet en versterkt. Een aantal van activiteiten uit het programma GALA/IZA kende tijdelijke financiering. Deze worden straks vanuit het AZWA structureel gefinancierd. Het gaat hier om onder andere Valpreventie, Aanpak overgewicht en obesitas volwassenen (GLI), Kansrijke start en Welzijn op Recept. In het AZWA worden dit basisfunctionaliteiten genoemd. Daarnaast zet het AZWA

19

Begroting 2026 gemeente Leeuwarden

in op een goede verbinding tussen voorzieningen op het snijvlak van het sociaal, verpleegkundig en medisch domein. Om dit te kunnen bereiken is er een goede basisinfrastructuur nodig in de wijken en dorpen. Het jaar 2026 wordt vooral gebruikt om de AZWA plannen uit te werken. In 2027 kan dan met de eerste uitvoering gestart worden. Gemeenten moeten het komende jaar samen met andere partijen regionale plannen maken. Deze plannen moeten klaar zijn in het derde kwartaal van 2026. Naast AZWA is er ook een akkoord Hoofdlijnen Ouderenzorg (HLO). In het HLO komen vanaf 2026 extra middelen beschikbaar voor mantelzorg en respijtzorg. Op dit moment zijn veel zaken uit het AZWA nog niet uitgewerkt. Dit betekent in 2026 nog enige onduidelijkheid voor gemeenten op inhoudelijk en financieel gebied. Buurt en dorpskamers De verbinding met wijken en dorpen (de sociale basis) versterken we onder andere door te werken met buurt- en dorpskamers. Er zijn op dit moment tien buurt- en dorpskamers. In 2026 wordt verder ingezet op de versterking van de buurt- en dorpskamers als plek voor sociale netwerken (formeel en informeel), ontmoeting en activiteiten. Hierbij wordt aangesloten bij de meerjarenplannen die per wijk en dorp worden opgesteld in het kader van het uitvoeringsprogramma sociale basis.

○ Jeugdhulp We willen toe naar een groter deel van de jeugd dat gezond, veilig en kansrijk kan opgroeien vanuit een sterke pedagogische basis, vanuit het dagelijkse leven. Denk aan school, buurt, vereniging, gezin/familie, onderwijs enzovoort. Die pedagogische basis willen we in Leeuwarden versterken. Hiervoor is de Leeuwarder Jeugd Agenda 2024-2028 opgesteld. De Jeugd Agenda is een meerjaren agenda waarin gekozen is voor een focus op drie pijlers. Elke pijler bevat doelen voor de periode 2024-2028 die per jaar uitgewerkt worden in acties. In 2026 wordt er onder andere gewerkt aan onderstaande acties, in de Uitvoeringsagenda Jeugd 2026 is een volledig overzicht opgenomen. Jeugd & het versterken van het dagelijkse leven • In 2025 is bij de partners in de Lokale Educatieve Jeugd Agenda (LEJA) draagvlak gecreëerd voor de Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO) aanpak. In 2026 start de uitvoering van de OKO-aanpak als universele preventieve benadering, gericht op het versterken van de beschermende factoren in het leven van jongeren (thuis, school, vrijetijd, vrienden). Alle deelnemende VO-scholen ontvangen in 2026 een op maat gemaakte schoolrapportage met de resultaten uit de OKO Gezondheidsmonitor 2025.

Op basis van de uitkomsten van de monitor worden, in nauwe samenwerking met scholen, jongerenwerk, jongeren en ketenpartners, gerichte interventies en beleidsmaatregelen ontwikkeld. Om tot gedeelde inzichten en gedragen keuzes te komen, worden in 2026 minimaal twee dialoogsessies georganiseerd. Daarmee draagt OKO structureel bij aan het vergroten van de veerkracht van jongeren, ouders en hun omgeving en het terugdringen van middelengebruik. • In 2025 is het preventieve aanbod in beeld gebracht. Het preventieve aanbod gaan we in 2026 toetsen aan de top 10 beschermende factoren die zijn opgesteld door het Nederlands Jeugdinstituut. Op basis van toetsing hiervan komen we mogelijk met aanpassingen in het preventieve aanbod. Jeugd & inclusiever onderwijs • Binnen deze pijler wordt gewerkt aan het verbeteren van de aansluiting in de keten tussen kinderopvang-onderwijs-zorg-sociale basis en hiermee het voorkomen van schooluitval. De interventies die in 2026 worden ingezet staan omschreven bij het programma Onderwijs in deze begroting. Jeugd & de gemeentelijke toegang tot jeugdhulp • In 2026 ontwikkelen we een monitor om inzicht te krijgen in de verschillende vormen van toegang. Voor de toegangsvormen POH Jeugd, jeugdondersteuners, Jeugdexpertteam en Amaryllis wordt een monitor ontwikkeld om inzicht te krijgen in de verschillende vormen van toegang.

20

Begroting 2026 gemeente Leeuwarden

• • •

De doorontwikkeling Jeugdexpertteam wordt in 2026 voortgezet. Belangrijke speerpunten hierbij zijn; Versterken van de expertrol door wekelijkse aan te sluiten bij de wijkteams van Amaryllis om zo de adviserende expertrol op te pakken en zo voortijdig te sturen op passende zorg. Optimaliseren van de werkprocessen met als doel het bevorderen van de doorstroom, meer controle op de wachtlijst te hebben en te komen tot een juiste weging van de caseload.

Kostenbeheersing Ook in 2026 geven we uitvoering aan de kostenbeheersende maatregelen cf. het rapport kostenbeheersing Jeugdzorg. De feitelijk kostenontwikkeling in 2024-2025 vergt bovendien herijking en aanscherping van de huidige maatregelen en het invoeren van aanvullende maatregelen. Ontwikkelingen die we in de praktijk zien in de vorm van meer toewijzingen per jeugdige (stapeling), verlenging behandelduur, meer 1 op 1 begeleiding en meer maatwerkovereenkomsten met aanbieders leiden tot verdere stijging van de uitgaven en daarmee behalen we onze doelstellingen niet. De toetsing op verwijzingen/stapeling/verlenging/maatwerk gaan we meer kaderstellend doen, vooruitlopend op de landelijke aanpassingen van de Jeugdwet. Hierbij monitoren we periodiek voortgang en (financieel) resultaat. De Ministeries van VWS en J&V en de VNG willen met het landelijk Toekomstscenario Kinden Gezinsbescherming de keten van jeugdbescherming en -reclassering vereenvoudigen en meer gezinsgericht maken. In elke gemeente komt een lokaal veiligheidsteam en in de regio een regionaal VT. Hierin worden de taken van GI, VT en RvK grotendeels ondergebracht. In 2026 onderzoeken we met alle Friese Gemeenten en onze ketenpartners hoe we de gemeentelijke infrastructuur passend kunnen maken op het toekomstscenario.

Op weg daar naartoe voeren we pilots uit (zoals Zicht op veiligheid) om de nieuwe werkwijzen al eigen te maken. De aanbevelingen van de lokale Rekenkamer over de jeugdbeschermingsketen voeren we uit. Naast de focus op de uitvoering van de Jeugd Agenda ligt er een hoge prioriteit bij de kostenbeheersing jeugdhulp. In de rapportage ‘Investeren in de toekomst: kostenbeheersing voor een duurzaam zorglandschap’ is omschreven welke maatregelen we uitvoeren om de ambities van de Jeugd Agenda te realiseren en de stijging van de jeugdzorgkosten terug te brengen. Vanaf 1 januari 2024 werken de Friese gemeenten en SDF met nieuwe overeenkomsten voor de Specialistische Jeugdhulp (SJH) en wonen. De contracten lopen 1 januari 2028 af. De voorbereidingen voor de nieuwe inkoop starten in 2026. 2. Versterken Sociale basis Global Goal 3: Goede gezondheid en welzijn voor iedereen De ambitie is dat in onze gemeente het netwerk van formele en informele sociale verbanden zo sterk is, waardoor iedereen mee kan doen in de samenleving. Het liefst zo dicht mogelijk in de buurt. Met het uitvoeringsplan ‘versterken sociale basis’ zetten we een ‘plus’ op een aantal onderdelen. Die zijn vertaald naar onderstaande 5 pijlers, waarbij we in 2026 de volgende activiteiten uitvoeren.

21

Begroting 2026 gemeente Leeuwarden

○ Versterken sociale netwerken Pijler 1 Maatwerk per wijk en dorp Per gebied en dorp werken we verder aan het maken van meerjarenplannen om de sociale basis te versterken. De gemeente doet dit samen met de aanwezige organisaties in dat gebied en het team opbouwwerk van Amaryllis. In 2026 lanceren we een app met activiteiten en initiatieven die inwoners ondersteunt in het deelnemen aan de samenleving. Daarnaast ontvangen nieuwe bewoners in 2026 welkomstpakketten, zodat ze snel hun weg vinden naar de sociale basis in hun wijk of dorp. Pijler 2 Ondersteunen van initiatieven van onderop In 2025 is de regeling ‘samen leven, samen gezond’ gerealiseerd. Bewoners kunnen hier initiatieven indienen die bijdragen aan een prettige leefomgeving en een gezonde levensstijl. In 2026 zetten we nog meer in op de bekendheid van deze regeling. Dit doen we door een roadshow te organiseren langs externe partners met wie we samenwerken (gebiedswerkers en opbouwwerkers). Daarnaast starten we een communicatiecampagne om de bekendheid te vergroten. Pijler 3 Ruimte voor gesprek met de sociale basis In 2026 versterken we de samenwerking in bestaande overleggen waar organisaties in de sociale basis al bij elkaar komen. We organiseren in 2026 een bijeenkomst waar ondersteuning van organisaties in de sociale basis centraal staat.

Pijler 4 Leren van elkaar Amaryllis heeft in 2025 een platform gelanceerd voor het aanbod voor ondersteuning aan vrijwilligers en organisaties in de sociale basis. In 2026 bouwen we dit met Amaryllis verder uit. Ook ontwikkelen we een plan waarmee we organisaties (zoals buurthuizen, sportverenigingen en andere vrijwilligersorganisaties) kunnen ondersteunen op het gebied van bestuur of andere terreinen. Hiermee dragen we bij aan versterking van de bestuurskracht. Pijler 5 Meerjarige subsidiemogelijkheden Het Buurtservicepunt, Bezoek & Co, Stjoer en het Netwerkcentrum Leeuwarden hebben meerjarige financiering gekregen. Hiermee geven we uitvoering aan de motie 'Onderzoek naar duurzame en/of meerjarige vormen van financiering van de sociale basis’. In 2026 besluiten we om meerjarige financiering breder toe te passen voor subsidieaanvragen van organisaties in de sociale basis. Hierdoor weten organisaties voor langere termijn waar zij aan toe zijn en verminderen administratieve lasten. 3. Maak de gemeente inclusief Global Goal 10: Verminderen van ongelijkheid Onze inwoners verschillen in achtergrond, opleidingsniveau, culturele identiteit, gender, leeftijd en fysieke of mentale mogelijkheden. Deze diversiteit maakt de stad levendig en veerkrachtig. Toch is het niet vanzelfsprekend dat de gemeente voor iedereen toegankelijk is en dat iedereen zich welkom en veilig voelt.

Daarom kiest Leeuwarden voor inclusie-beleid, waarbij iedereen zonder uitzondering gelijke rechten en kansen heeft om mee te doen aan de samenleving. ○ Lokale Inclusieagenda 2024-2026 De gemeente Leeuwarden heeft het inclusiebeleid vastgesteld voor de periode van 20202028. Voor de uitvoering hiervan zijn uitvoeringsagenda’s opgesteld met een looptijd van drie jaar. In 2026 gaan we verder met de uitvoering van de agenda van 2024-2026. Hierbij nemen we nieuwe landelijke ontwikkelingen mee, zoals de nieuwe richtlijnen uit het VNverdrag Handicap. Daarnaast bereiden we ons alvast voor op de nieuwe agenda voor 20272028. Verder blijven we investeren in de toegankelijkheid van de openbare ruimte en digitale diensten. Dit doen we samen met ervaringsdeskundigen uit de werkgroep Toegankelijkheid.

22

Begroting 2026 gemeente Leeuwarden

○ Aandacht voor laaggeletterdheid In september 2025 is het Regionaal Programma Basisvaardigheden Friesland 2025-2028 vastgesteld door het college. Het doel van dit programma is om iedereen de mogelijkheid te geven om volledig mee te doen in onze samenleving. Basisvaardigheden (lezen, schrijven, rekenen en digitale vaardigheden) zijn een belangrijke voorwaarde voor het verkleinen van gezondheidsachterstanden en voor armoedebestrijding. In 2026 vertalen we dit Regionale Programma in een lokaal uitvoeringsprogramma Basisvaardigheden, dat in samenwerking met betrokken partijen wordt opgesteld. In 2026 gaat een nieuw contract in voor volwasseneneducatie (WEB), dat wordt vormgegeven op basis van het Regionaal Programma Basisvaardigheden 2025-2028. In dit contract wordt vastgelegd hoe de educatie voor basisvaardigheden eruit gaat zien in Friesland en wie elk onderdeel uit gaat voeren. In 2026 is € 40.000 gereserveerd voor de verbinder laaggeletterdheid (MTR). Deze verbinder versterkt het netwerk rondom taaleducatie en basisvaardigheden en legt contact met vindplaatsen van de doelgroep om meer inwoners met beperkte basisvaardigheden te bereiken. ○ Diversiteit Leeuwarden blijft actief als Regenbooggemeente. In 2026 voeren we het Regenboogprogramma 2024–2027 verder uit, waarbij we samenwerken met onze partners, het Regenboognetwerk en de provinciale Regenboogalliantie.

We zetten in op educatie, sociale veiligheid en een makkelijk toegankelijke meldstructuur voor discriminatie. De subsidieregeling Diversiteit & Inclusie blijft beschikbaar in 2025 en 2026. Deze jaren is er €38.000 voor initiatieven die bijdragen aan een verbonden en inclusieve stad. Ook binnen de gemeentelijke organisatie zetten we verdere stappen richting een inclusieve werkomgeving, met aandacht voor diversiteit in werving, training en bewustwording. De gemeenteraad heeft voor 2025 en 2026 elk jaar €25.000 gereserveerd voor het vervolg op het Herdenkingsjaar Slavernijverleden. We gebruiken het als bijdrage voor de herdenking en viering van Keti Koti. In 2026 gaan we met maatschappelijke partijen in gesprek over de toekomst hiervan. Tot slot starten we in 2026 een verkenning naar een brede visie op inclusief samenleven, als voorbereiding op het beleid voor de periode vanaf 2027. Deze verkenning helpt ons om inclusie blijvend onderdeel te maken van ons beleid, ons werk en onze organisatie. 4. Kansrijke start voor inburgeraars Global Goal 10: Verminderen van ongelijkheid ○ Een sociale basis voor statushouders neerzetten Onze gemeente investeert in inburgering en integratie van statushouders.

Daarvoor voeren we in 2026 de volgende activiteiten uit: Uitvoering plan motie ‘Iedereen doet mee’ Op 25 januari 2023 heeft de gemeenteraad een motie aangenomen om ontmoeting en participatie tussen bewoners op de Regionale opvanglocatie (ROL) en buurtbewoners te bevorderen. Het traject voor de realisatie ROL loopt nog. Naar verwachting wordt in 2026, ongeveer een half jaar voor de ROL wordt bewoond, een plan voorgelegd aan de raad voor de uitvoering van de motie ‘Iedereen doet mee’ (Plan Escher). Vroege start inburgering en maatschappelijke begeleiding Vanaf 1 januari 2026 start een nieuwe overeenkomst voor de uitvoering van de maatschappelijke begeleiding. Het doel van de maatschappelijke begeleiding is het versterken van de zelfredzaamheid en de participatie van statushouders. Daarnaast willen we statushouders een kansrijke start geven voor de inburgering. Vanaf 2026 is ook de begeleiding richting financiële zelfredzaamheid hier onderdeel van. Dit werd voorheen nog

23

Begroting 2026 gemeente Leeuwarden

uitgevoerd door de gemeente Leeuwarden, maar dat is veranderd om op een efficiëntere manier uitvoering te geven aan de wettelijke taken en op die manier de financiële druk op de Wet inburgering 2021 te verminderen. Daarnaast wordt in 2026 de begeleiding eerder opgestart als dat mogelijk is, bijvoorbeeld bij personen die de asielprocedure al hebben doorlopen en een verblijfsstatus hebben gekregen, maar in een nabijgelegen asielzoekerscentrum nog wachten op een woning in de gemeente Leeuwarden. Hierdoor kunnen statushouders sneller een netwerk opbouwen en sneller stappen zetten met inburgeren en integreren. Nieuwe AMIF-aanvraag voor taaltrajecten De gemeente Leeuwarden heeft in 2025 een nieuwe aanvraag ingediend bij het Asiel-, Migratie- en Integratiefonds (AMIF) voor een project van november 2025 tot november 2028. Het doel is om in deze periode 225 taaltrajecten aan te bieden ten behoeve van de taalontwikkeling en participatie van vooral jonge en vrouwelijke statushouders in de gemeente Leeuwarden en andere Friese gemeenten. Als deze aanvraag wordt goedgekeurd, ontvangt de gemeente een subsidie van € 734.850 voor het uitvoeren van deze taaltrajecten, voor de looptijd van dit project.

○ Opvang vluchtelingen In het coalitieakkoord 2022-2026 is de ambitie opgenomen dat we als gemeente Leeuwarden onze ogen niet sluiten voor ontwikkelingen in andere delen van de wereld en ons aandeel leveren in de opvang van vluchtelingen. Asielopvang De gemeente Leeuwarden blijft ook in 2026 meewerken aan de opvang van asielzoekers via twee noodopvanglocaties. Hier vangt het COA in totaal 424 personen op. De noodopvang is tijdelijk en de gemeente Leeuwarden heeft de ambitie om een locatie te realiseren die langdurig beschikbaar is. Daarvoor werken we samen met het COA aan de vestiging van een asielzoekerscentrum in de vorm van een Regionale Opvanglocatie (ROL) met plek voor 450 asielzoekers voor 15 jaar. Met voortzetting van de noodopvang en de beoogde realisatie van de ROL wordt uitvoering gegeven aan de Spreidingswet, waar de gemeente Leeuwarden is aangewezen om in deze periode 450 asielopvang plekken te realiseren. Gemeentelijke opvang Oekraïense ontheemden Oekraïense vluchtelingen hebben in Nederland en andere Europese lidstaten een aparte beschermingsstatus op grond van de Europese Richtlijn Tijdelijke Bescherming (RTB). Deze richtlijn is verlengd tot en met 4 maart 2027. Dat betekent dat er ook in 2026 nog opvang vanuit de gemeente nodig is. In 2025 had de gemeente capaciteit voor de opvang van ongeveer 972 personen.

Op basis van de huidige ontwikkelingen (aanvragen voor verblijf) is te verwachten dat het aantal benodigde opvangplekken in 2026 verder toeneemt. Betrokken verbonden partijen Geen. Relevante beleidsnota's Koersdocument Sociale Domein (2018) Jeugd Agenda 2024-2028 ‘Nu investeren in de toekomst van onze jeugd’ (2024) Uitvoeringsplan 2024-2027 Sociale Basis gemeente Leeuwarden (2024) Visie Versterken Sociale Basis (2021) Gemeente Leeuwarden Uitvoeringsprogramma laaggeletterdheid (2021) Regionaal Programma Volwasseneneducatie 2020-2024 (2021) Uitvoeringsprogramma Diversiteit 2022 (2022)

24

Begroting 2026 gemeente Leeuwarden

2.1.3 Volksgezondheid en sport Portefeuillehouders: Gijs Jacobse en Nathalie Kramers 1. Gezond leven Global Goal 3: Goede gezondheid en welzijn voor iedereen ○ Uitvoering plan van aanpak Gezond en actief leven akkoord Met het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) werken we aan het terugdringen van gezondheidsachterstanden, een gezonde en fysieke leefomgeving die uitnodigt tot bewegen en ontmoeten, het versterken van (de verbinding met) de sociale basis, een gezonde leefstijl, versterking van de mentale gezondheid en weerbaarheid, vitaal ouder worden en domeinoverstijgende inzet vanuit een regionale preventie infrastructuur. Vanuit het Rijk zijn ook voor 2026 financiële middelen beschikbaar gesteld. De inzet daarvan is vastgelegd in het plan van aanpak GALA. In 2026 betekent dit dat onder andere valpreventie, welzijn op recept en aanpak overgewicht en obesitas een extra impuls krijgen. 2. Positieve gezondheid Global Goal 3: Goede gezondheid en welzijn voor iedereen ○ Nieuwe visie op gezondheid De uitvoering van de nieuwe Gezondheidsnota Samen Gezond 2024 loopt sinds de vaststelling in 2024. In de Gezondheidsnota staan de pijlers Gelijke kansen op een gezond leven, Gezonde leefomgeving, Mentale Gezondheid en Gezond ouder worden centraal. Er is vanaf de start van de uitvoering gekozen voor een gefaseerde aanpak.

Inmiddels zijn vrijwel alle interventies in gang gezet en de uitvoering ligt op schema. De inzet op deze interventies lopen door in 2026. Hieronder volgt per pijler een toelichting voor specifieke speerpunten voor 2026. Voor de uitvoering van de Gezondheidsnota is in 2026 € 300.000 beschikbaar (MTR). Daarnaast zetten we de beschikbare middelen vanuit de SPUK GALA ook in voor de uitvoering van de Gezondheidsnota. Conform de Gezondheidsnota monitoren we de voortgang aan de hand van de vastgestelde doelen. Het eerstvolgende meetmoment is in 2028. Samen met een onderzoeksbureau werken we aan een ontwerp om ook tussentijds de resultaten van de uitvoering van de nota te kunnen monitoren. In 2026 vindt op basis hiervan een tussenevaluatie van de nota plaats. Pijler 1. Gelijke kansen op een gezond leven Ambitie: Iedere inwoner van gemeente Leeuwarden heeft een gelijke kans op een gezond leven. Het maakt niet uit waar je bent geboren, waar je woont, welke opleiding je hebt gedaan en hoeveel geld je verdient. • Faciliteren en stimuleren van initiatieven in wijken en dorpen. Voor het laagdrempelig faciliteren van bewonersinitiatieven hebben we een subsidieregeling ontwikkeld die medio 2025 is vastgesteld. De regeling ‘Samen leven, samen gezond’ loopt tot eind 2026. In 2026 worden aanvragen beoordeeld, wordt de regeling geëvalueerd en het vervolg bepaald.

• Voel je Goed is leefstijlinterventie voor mensen die moeite hebben met taal en/of rekenen én willen werken aan een gezonder gewicht. In samenwerking met ketenpartners rollen we de interventie in 2026 in twee verschillende dorpen of wijken uit. Pijler 2. Gezonde leefomgeving Ambitie: De leefomgeving in de gemeente Leeuwarden is zo ingericht dat deze uitnodigt tot gezond eten, spelen, bewegen, ontmoeten en ontspannen. Hierbij hebben we aandacht voor de veiligheid en toegankelijkheid van de leefomgeving en bescherming van de gezondheid. • Verkennen voedselomgeving. Onder voedselomgeving verstaan we het aanbod van voedsel. Voedingskeuzes worden gemaakt door kennis en vaardigheden, maar ook beïnvloed door de voedselomgeving. Landelijk zijn er aantoonbare verschillen in de kwaliteit van de leefomgeving tussen welvarende en minder welvarende wijken. Zo

25

Begroting 2026 gemeente Leeuwarden

•

blijkt dat het aanbod in gezond en ongezond voedsel verschilt tussen wijken waar in verhouding meer mensen met een praktische opleiding en laag inkomen wonen ten opzichte van andere wijken. Er is bijvoorbeeld meer aanbod van ongezond voedsel zoals fastfood en minder van gezond voedsel zoals voedseltuinen. Dit kan bijdragen aan gezondheidsverschillen. In 2026 onderzoeken we of dit ook voor de gemeente Leeuwarden geldt. We brengen hiervoor de voedselomgeving in kaart. Aan de hand van de resultaten bepalen we een passende aanpak. Rookvrije omgeving. De gemeente zet zich in voor een rookvrije generatie. In 2025 is een start gemaakt met het rookvrij maken van de ingangen (terreinen) van meerdere gemeentelijke gebouwen. In 2026 verbreden we onze aandacht naar andere locaties. Denk hierbij aan de locatie van de Buitendienst van de Gemeente, speeltuinen en locaties rondom schoolterreinen.