Begroting gemeente Leeuwarden 2025

Signed By: Buma, Sybrand <sybrand.buma@leeuwarden.nl> 14/11/2024 13:47:18 CET ID: 185a3619-a4f9-4758-aa83-cd9bd9a5891b Auth: Scribble

Signed By: van der van der Heide, Frans <frans.vanderheide@lee 14/11/2024 13:48:01 CET ID: 185a3619-a4f9-4758-aa83-cd9bd9a5891b Auth: Scribble

33

Begroting gemeente Leeuwarden 2025

Inhoudsopgave Begroting Samenstelling van het bestuur ................................................................ 3 Leeswijzer ......................................................................................... 4

1. Inleiding.................................................................................... 6 2. Beleidsbegroting ......................................................................... 9 A Programmaplan ................................................................................ 9 2.1 Sterke samenleving met kansen voor iedereen ....................................9 2.1.1 Bestaanszekerheid ......................................................... 11 2.1.2 Meedoen..................................................................... 16 2.1.3 Volksgezondheid en sport................................................. 22 2.1.4 Onderwijs ................................................................... 27 2.2 Betaalbaar wonen in een gezonde en veilige leefomgeving .................... 34 2.2.1 Milieu, volkshuisvesting, leefomgeving en stedelijke vernieuwing . 36 2.2.2 Veiligheid ................................................................... 41 2.3 Toonaangevend in cultuur en evenementen ..................................... 52 2.3.1 Cultuur ...................................................................... 53 2.4 Een circulaire en concurrerende economie ...................................... 57 2.4.1 Economie .................................................................... 58 2.4.2 Verkeer, vervoer en waterstaat .........................................

61 2.5 Samenwerking en organisatie ...................................................... 68 2.5.1 Bestuur ...................................................................... 69 2.5.2 Ondersteuning .............................................................. 72 B Paragrafen ..................................................................................... 78 2.6 Volhoudbaar: Een groene, gezonde en k limaatbestendige leefomgeving .... 79 2.7 Leeuwarden Oost..................................................................... 87 2.8 Binnenstad ............................................................................ 98 2.9 Sociaal Domein Frys lân ............................................................. 105 2.10 Investeringsprogramma en Fondsen ............................................. 112 2.11 Lokale heffingen ................................................................... 116 2.12 Weerstandsvermogen en risicobeheersing ..................................... 125 2.13 Onderhoud kapitaalgoederen .................................................... 133 2.14 Financiering ........................................................................ 138 2.15 Bedrijfsvoering ..................................................................... 142 2.16 Openbaarheidsparagraaf ..........................................................

145 2.17 Verbonden partijen en andere samenwerkingsverbanden ................... 147 2.18 Grondbeleid ........................................................................ 171

3. Financiële begroting.................................................................. 179 3.1 Baten en lasten ........................................................................... 179 3.1.1 Overzicht van baten en lasten .................................................. 179 3.1.2 Toelichting op het overzicht van baten en lasten ............................ 180 3.2 Uiteenzetting financiële positie ....................................................... 181 3.2.1 Ontwikkeling financiële positie ................................................. 181 3.3 Enkele specifieke onderwerpen ....................................................... 187 3.3.1 Meerjarenraming baten en lasten .............................................. 188 3.3.2 Overzicht van incidentele baten en lasten en structurele stortingen en onttrekkingen reserves ................................................................. 192 3.3.3 Geprognotiseerde balans ........................................................ 196 3.3.4 Stand en verloop van de reserves en voorzieningen ......................... 198 3.3.5 Arbeidsgerelateerde verplichtingen ............................................ 201 3.3.6 EMU saldo .......................................................................... 202 3.3.7 Overzicht van baten en lasten per taakveld .................................. 203

1

Begroting gemeente Leeuwarden 2025

Bijlagen..................................................................................... 208 Bijlage A. Overzicht mutaties financiële positie ........................................ 209 Bijlage B. Meerjaren investeringsprogramma ............................................ 231 Bijlage C. Overzicht subsidies aan instellingen .......................................... 237 Bijlage D. Overzicht kengetallen ........................................................... 243 Bijlage E. Brede W elvaartsindex Leeu warden ........................................... 245

2

Begroting gemeente Leeuwarden 2025

Samenstelling van het bestuur Burgemeester Sybrand Buma Verantwoordelijk voor: * Openbare orde

Evert Stellingwerf (GroenLinks) Portefeuilles: * Klimaat, energie, duurzaamheid

* Brandweer en Politie * Integraal veiligheidsbeleid en Handhaving * Horecabeleid * Communicatie * Grote Stedenbeleid * Europa en internationale zaken

* Natuur, landelijk gebied, water, landbouw * Circulaire economie * Vastgoed * Infrastructuur en mobiliteit * M onumenten en erfgoed * Dierenwelzijn

* Bestuurlijke organisatie en Kabinetszaken

* Programma Volhoudbaar (coördinerend)

Hein de Haan (PvdA) Portefeuilles: * Wonen en bouwen * Ruimte en leefomgeving * Gebiedsontwikkeling * Vergunningen, Toezicht en Handhaving * Grondbedrijf

Gijs Jacobse (Gemeentebelangen) Portefeuilles: * Democratische vernieuwing * Wijken en dorpen * Beheer openbare ruimte * Dienstverlening * Digitale Agenda

* Programma Spoorzone (coördinerend) * Agenda Binnenstad (coördinerend)

* Bedrijfsvoering * Sport * Sociale Basis (coördinerend)

Hein Kuiken (PvdA) Portefeuilles:

Abel Reitsma (CDA) Portefeuilles:

* Wmo en maatschappelijke opvang * Armoede en schuldhulp * Financiën * Cultuur * Evenementen en marketing

* Werk, Participatie en Inkomen * Economie * Recreatie en Toerisme * Kennis en innovatie * M bo en hoger onderwijs

Nathalie Kramers (GroenLinks) Portefeuilles: * Jeugd

Gemeentesecretaris Eelke de Jong Verantwoordelijk voor: de gemeentelijke organisatie

* Onderwijs: primair, en voortgezet * Publieke gezondheidszorg * Vluchtelingen en integratie * Inclusie en diversiteit * Programma Leeuwarden Oost (coördinerend)

3

Begroting gemeente Leeuwarden 2025

Leeswijzer Hoofdstructuur Voor de opzet en inhoud van de begroting gelden wettelijke eisen die zijn vastgelegd in het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV). De opbouw van deze begroting is als volgt: Figuur 1 Hoofdstructuur begroting

Leeswijzer In hoofdstuk 2 staat de beleidsbegroting. De focus deze bestuursperiode is gericht op de doelen en maatregelen, zoals gesteld in het coalitieakkoord Nu investeren in de toekomst 2022-2026 (2022). Uitgangspunt is dat de begrotingsuitvoering voor ongeveer 80% uit reguliere activiteiten bestaat. Dat zijn going concern taken (vermeld in de financiële overzichten met taakvelden aan het eind van iedere hoofdopgave). Daar is minder politieke sturing op nodig, zolang er geen essentiële afwijkingen zijn. Hoofdstuk 2 met de beleidsbegroting bevat: 1. Elf programma's onderverdeeld naar vijf hoofdopgaven. Iedere hoofdopgave bevat:  Een kort overzicht van doelen en ambities deze bestuursperiode: Wat willen we bereiken?  Een tekstuele toelichting per programma op de voorgenomen maatregelen en speerpunten in 2025, die bijdragen aan de realisatie van doelen en ambities: Wat gaan we daarvoor doen en met wie?  Een overzicht met (bij ministeriële regeling vastgestelde) beleidsindicatoren. De resultaten zijn te vergelijken met die van andere gemeenten: www.waarstaatjegemeente.nl.  De raming van baten en lasten voor 2025 op taakvelden niveau: Wat gaat dat kosten? 2. In afzonderlijke programmaoverstijgende paragrafen staan enkele beleidsinhoudelijke onderwerpen die extra aandacht vragen, de beleidslijnen met betrekking tot de lokale heffingen en relevante beheersmatige aspecten.

Het betreft:  Een groene, gezonde en klimaatbestendige leefomgeving;  Leeuwarden Oost;  Binnenstad;

4

Begroting gemeente Leeuwarden 2025

         

Sociaal Domein Fryslân; Investeringsprogramma en fondsen; Lokale heffingen; Weerstandsvermogen en risicobeheersing; Onderhoud kapitaalgoederen; Financiering; Bedrijfsvoering; Openbaarheid i.h.k.v. de Wet open overheid; Verbonden partijen en andere samenwerkingsverbanden; Grondbeleid.

In hoofdstuk 3 staat de financiële begroting met daarop een toelichting. Hoofdstuk 3.2 bevat een overzicht van geraamde baten en lasten per programma. In de Hoofdstuk 3.3 staat ondermeer de financiële gevolgen van het in de programma's opgenomen beleid en een geprognosticeerde beginen eindbalans voor het begrotingsjaar en de 3 daarop volgende jaren (meerjarenraming). Ook staat hierin een overzicht van de beoogde structurele toevoegingen en onttrekkingen aan de reserves (3.3.4) en een overzicht van baten en lasten per taakveld (3.3.7). Die laatste betreft een verdelingsprincipe van voorgeschreven taakvelden ten behoeve van de informatie voor derden (ministerie en CBS). Tegelijkertijd maakt dit ook de vergelijking van onze financiën met andere gemeenten mogelijk: www.financiengemeenten.nl. Na hoofdstuk 3 volgen de bijlagen. De bijlagen bevatten onder andere overzichten met mutaties in de financiële positie, met subsidies aan instellingen en financiële kengetallen. Als bijlage E is ook de voor Leeuwarden ontwikkelde 'Brede Welvaartsindex' (BWI) toegevoegd. Deze BWI brengt de stand van zaken op verschillende aspecten van brede welvaart in beeld, zoals gezondheid, onderwijs, milieu en geluk. De BWI integreert de monitoring van de 17 Sustainable Development Goals (SDG’s) die de VNG voor gemeenten heeft ontwikkeld.

Doelen, indicatoren en monitoren De doelen in de begroting beschrijven het maatschappelijk effect dat we beogen met de programma’s. De indicatoren geven inzicht of het beoogde effect wordt bereikt. Indicatoren geven een zeker inzicht in de gemeentelijke bijdrage aan maatschappelijke doelen, maar kunnen niet de volledige werkelijkheid vangen. Meer inzicht dan de indicatoren in de begroting bieden rapportages in de beleidscyclus. Die geven namelijk meer en rijkere informatie over de voortgang en de realisatie van het beleid. Daarnaast geeft https://leeuwarden.incijfers.nl/dashboard/leeuwarden/ op een toegankelijke wijze een zo actueel mogelijk beeld van Leeuwarden in cijfers over thema’s als wonen, werkgelegenheid, zorg & gezondheid en milieu & duurzaamheid. Hier worden over meerdere jaren kerncijfers en ook de beleving door inwoners gepresenteerd op gemeenteniveau en soms ook per wijk.

5

Begroting gemeente Leeuwarden 2025

1. INLEIDING

Doelen In deze begroting en meerjarenraming staan de geraamde inkomsten en uitgaven van de gemeente Leeuwarden voor 2025 t/m 2028. Leidraad voor deze begroting vormen de doelen en maatregelen, zoals gesteld in het coalitieakkoord Nu investeren in de toekomst 2022-2026 (2022). We bieden mensen bewust perspectief over de grenzen van deze bestuursperiode heen. Met de plannen en projecten in 2025 wordt voortgebouwd aan het fundament voor een beter, groener, gezonder en meer gelijkwaardig Leeuwarden. Op de lange termijn dragen we daarmee bij aan de brede welvaart en internationaal gemaakte afspraken over een duurzamere wereld in 2030 (sustainable development goals). Na denken komt doen De krappe arbeidsmarkt en de groeiende strijd om invulling van de ruimte vormen flinke uitdagingen. Grote knelpunten zijn goed in beeld. In de afgelopen twee jaar zijn na gedegen voorbereiding nieuwe beleids- en uitvoeringsplannen gemaakt. Denk bijvoorbeeld aan het woonbeleid, veiligheidsbeleid en gezondheidsbeleid. Daarin staat steeds het streven naar brede welvaart centraal. Dat gaat over wat inwoners van waarde vinden voor een goede kwaliteit van leven, zoals een passende woning, veiligheid in de woonomgeving en goede gezondheidszorg. In de resterende bestuursperiode ligt de nadruk meer op de realisatie en monitoring van al die pla nnen.

Blijven investeren Evaluatie en monitoring zijn onmisbaar voor het uitvoeren en eventueel bijsturen van beleid. In 2024 zijn de resultaten van de plannen uit het coalitieakkoord tussentijds tegen het licht gehouden in de zogeheten midterm review. Geconstateerd is dat de uitvoering van het coalitieakkoord grotendeels op koers ligt. Tegelijkertijd is er nog veel werk aan de winkel. Voor een aantal basistaken en de continuering van bestaand beleid is in deze begroting extra geld beschikbaar. Daarnaast krijgt een aantal onderwerpen nog meer aandacht, zoals de aanpak van ondermijning, biodiversiteit en de (mentale) gezondheid van inwoners. De gemeente blijft investeren in de toekomst van Leeuwarden en haar inwoners. Er is op dit moment geen aanleiding om te bezuinigingen. Op orde houden financiële basis Deze begroting heeft een omvang van € 743 mln. Voor het op orde houden van de financiële basis is tenminste een sluitend meerjarenperspectief en een Algemene Reserve met een minimale omvang van € 15 mln noodzakelijk. In de begroting 2025 voldoen we aan deze minimale vereisten. In onderstaande tabel is het verloop van het begrotingssaldo en de Algemene Reserve samengevat. Tabel 1 Verloop begrotingssaldo en Algemene Reserve samengevat 2025

2026

Bedragen x € 1.000 2027 2028

Begrotingssaldo 2025-2028

3.095

-3.824

-886

1.967

Algemene reserve 2025-2028

35.221

26.986

26.037

28.090

Financiële toekomst onzeker Voorliggende meerjarenraming is structureel en reëel sluitend. Hoewel de gemeente Leeuwarden financieel gezond is, blijft de financiële toekomst onzeker. We zijn voor onze uitgaven sterk afhankelijk van de Gemeentefondsuitkering van het Rijk. Er valt niet uit te sluiten dat nieuwe tegenvallers op de Rijksbegroting gedekt gaan worden door een “greep uit de kas” van het Gemeentefonds. Naast de onzekerheid over onze voornaamste inkomstenbron worden wij ook geconfronteerd met ontwikkelingen die impact hebben op de groei van de uitgaven. In zijn

6

Begroting gemeente Leeuwarden 2025

algemeenheid zijn demografische en economische ontwikkelingen van grote invloed op onze uitgaven maar in beperkte mate beïnvloedbaar. Meer specifiek vragen de opgenomen extra middelen voor de toegenomen kosten van de jeugdzorg, de komende jaren een forse inspanning om terug te gaan naar het oorspronkelijke budget. Voor het Grondbedrijf gelden zowel project specifieke als macro-economische factoren die het resultaat onder druk zetten. Ook de vervangingsopgave van civieltechnische kunstwerken heeft in de toekomst impact op ons financieel perspectief. Terughoudendheid en behoedzaamheid ten aanzien van ons financieel perspectief blijft dan ook geboden. Speerpunten in 2025 Wij willen onze gemeente leefbaar houden voor deze en toekomstige generaties en daarbij ook aansluiten op de (inter)nationale klimaatafspraken. Er gaat meer geld naar biodiversiteit en vergroening van de openbare ruimte, onder ander in de binnenstad. Een ander speerpunt is het verduurzamen van particuliere woningen in Leeuwarden Oost. We willen de bestaanszekerheid van mensen verbeteren en de kansengelijkheid vergroten. Dat zorgt ervoor dat mensen op allerlei terreinen mee kunnen doen. Er gaat extra geld naar scholenteams in het voortgezet onderwijs, laaggeletterdheid, gelijke kansen op een gezond leven en sport. Wonen is als eerste levensbehoefte belangrijk voor de bestaanszekerheid van mensen.

We willen iedereen een goede en betaalbare woning in een gezonde en veilige leefomgeving bieden. Er gaat extra geld naar de aanpak van ondermijning. Cultuur heeft een belangrijke sociaal-maatschappelijke meerwaarde. Daarnaast heeft cultuur ook een economische functie. Het maakt onze gemeente aantrekkelijk voor toeris ten, inwoners, studenten en cultuurmakers. Om écht toonaangevend te zijn krijgt ons cultureel aanbod een extra impuls. We willen een duurzame, circulaire en concurrerende economie, die leidt tot werkgelegenheid en economische kansen. Zowel kennis en innovatie, als een sterke binnenstad, toerisme en een aantrekkelijk cultureel klimaat dragen hieraan bij. Er gaat meer geld naar stimulerende innovaties, onderzoek naar nieuwe kansen in het Spoorzone gebied en het behouden van studenten. We willen samen met de Friese Mienskip, inwoners, ondernemers, organisaties en andere overheden onze (digitale) toekomst vormgeven. We denken de nodige uitvoeringskracht te vergroten door meer te investeren in de kansen van data en technologie en ons menselijk kapitaal. Met dit laatste bedoelen we de kennis en kunde die onze medewerkers hebben en hoe dit wordt ingezet. Brede welvaart biedt perspectief Onze samenleving is oneindig veel ingewikkelder geworden. De veranderingen gaan snel. Onvoorspelbaarheid lijkt het nieuwe normaal. Dat maakt het vergroten van de welvaart een uitdaging.

Maar Leeuwarden heeft een goede uitgangspositie met een van oudsher sterke Mienskip. Als gemeente betrekken we de mensen voor wie het beleid is en proberen ons in anderen te verplaatsen. We richten ons zoveel mogelijk op de onderliggende problemen en zorgen van mensen en bieden concrete oplossingen. Zodat mensen weer grip op hun leven ervaren en het gevoel krijgen democratisch invloed te kunnen uitoefenen. Uiteindelijk moet iedereen zich een beetje eigenaar voelen van onze democratie en samenleving. Sociale voorzieningen, huizen, wegen, scholen moeten een beetje van ons allemaal zijn. Iedereen is nodig om de welvaart te vergroten en iedereen draagt naar vermogen bij; door burenhulp, met talent, netwerk en door belasting te betalen. Met zijn allen de schouders er dus onder om die brede welvaart voor iedereen dichterbij te brengen!

7

Begroting gemeente Leeuwarden 2025

Hoe dekt de gemeente haar uitgaven? Figuur 2 Baten

Totaal 743,2 mln

Hoe wordt het geld besteed? Figuur 3 Lasten

Totaal 743,2 mln

8

Begroting gemeente Leeuwarden 2025

Beleidsbegroting

2. BELEIDSBEGROTING

A Programmaplan 2.1 Sterke samenleving met kansen voor iedereen Wat willen we bereiken? Strategisch doel: Een sterke samenleving met kansen voor iedereen Ambitie: De komende vier jaar willen we de bestaanszekerheid van mensen verbeteren en de kansengelijkheid vergroten. Door mensen meer mogelijkheden te bieden om zich te ontwikkelen en mee te doen. Werk zien we hierbij als een belangrijke sleutelfactor. We zetten ons in voor een sterke sociale basis in wijken en dorpen, een veilige en gezonde leefomgeving en een fijne buurt. We verleggen het zwaartepunt van curatief naar preventief. We nemen belemmeringen weg, zijn bereikbaar en laagdrempelig. We werken aan een krachtige samenleving van mensen. Samen met inwoners, bedrijven, scholen, zorgverzekeraars en maatschappelijke organisaties. In de stad en in de dorpen. Doelen- en prestatieboom Wat willen we bereiken? Een sterke samenleving met kansen voor iedereen

Wat gaan we daarvoor doen?

Programma

Bevorderen - Start pilot basisbanen Bestaanszekerheid economische kansen - Verhogen ruimte om bij te verdienen en werk voor in de bijstand iedereen - Continue inzet Buitenkans - Vernieuwen werkwijze bijstandsaanvragen Armoede - Het doorbreken van armoede van voorkomen generatie op generatie - Vergroten van de bestaanszekerheid - Schuldenaanpak vereenvoudigen en versnellen Gezondheidszorg en - Uitvoering Wet maatschappelijke ondersteuning voor ondersteuning (Wmo) iedereen - Jeugdhulp Versterken Sociale basis Maak steden inclusief

- Versterken sociale netwerken - Lokale Inclusieagenda 2024-2026 - Aandacht voor laaggeletterdheid - Diversiteit

Kansrijke start voor - Een sociale basis voor statushouders inburgeraars neerzetten - Opvang vluchtelingen

9

M eedoen

Begroting gemeente Leeuwarden 2025

Wat willen we bereiken?

Beleidsbegroting

Wat gaan we daarvoor doen?

Programma

Gezond leven

- Uitvoering plan van aanpak Gezond en actief leven akkoord

Volksgezondheid en sport

Positieve gezondheid Bewegen en sport

- Nieuwe visie op gezondheid

- Oplossen knelpunten sportaccommodaties - Nieuw sportbeleid - Basisinfrastructuur op niveau houden (BV Sport) - Beweegvriendelijke inrichting openbare ruimte - Nieuw sportcomplex Middelsee - Inzet buurtsportcoaches Kansengelijkheid in - Kansrijke start voor kinderen Onderwijs het onderwijs - Onderwijsachterstanden bij kinderen jonger dan 12 jaar tegengaan - In het vo en mbo-accent leggen op het halen van een startkwalificatie, het voorkomen van schulden als volwassene en het verbeteren van hun gezondheid

10

Begroting gemeente Leeuwarden 2025

Beleidsbegroting

Wat gaan we daarvoor doen en met wie? 2.1.1 Bestaanszekerheid Portefeuillehouders: Hein Kuiken en Abel Reitsma

1. Bevorderen economische kansen en werk voor iedereen Global Goal 8: Inclusieve, economische groei en fatsoenlijk werk voor iedereen ○ Start pilot basisbanen In 2025 zetten we de uitvoering van de pilot basisbanen voort in samenwerking met team Werk van Uitvoering Sociaal Domein en het programma Leeuwarden -Oost. We streven ernaar om mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt perspectief te bieden op werk via deze basisbanen. Het formeel werkgeverschap vindt plaats op basis van de bestaande samenwerkingsovereenkomst met Caparis. We richten ons op het creëren van betekenisvolle werkplekken in wijken en dorpen die bijdragen aan de leefbaarheid in de wijk. Wi j streven ernaar om in 2025 25 basisbanen te realiseren. ○ Verhogen ruimte om bij te verdienen in de bijstand Sinds 1 januari 2023 is de bijverdienpremie verhoogd van 8% naar 25%. In 2025 zetten we de verhoogde bijverdienpremie voort. Deze maatregel is gericht op het stimuleren van bijstandsgerechtigden om (meer) te gaan werken en hun zelfredzaamheid te vergroten. We communiceren actief over deze regeling naar bijstandsgerechtigden. We houden rekening met de aankomende wetswijziging 'Participatiewet in balans', die naar verwachting op 1 juli 2025 in werking treedt. Deze wet introduceert een landelijke vrijlating van 15% voor bijverdiensten. Hierop moeten wij de bijverdienpremie in 2025 mogelijk aanpassen.

○ Continue inzet Buitenkans Buitenkans is een samenwerking tussen de Buitendienst en teams van de sector Uitvoering Sociaal Domein met als doel mensen met een bijstandsuitkering een werkstage of baan aan te bieden. Hierbij heeft de Buitendienst een aantal werkzaamheden die jaren extern zijn weggezet, niet meer uitbesteed. Bijvoorbeeld ‘fietsen slepen’ en ‘prullenbakken legen’. Team Werk zorgt voor de selectie van de juiste personen uit de bijstand en gezamenlijk is de begeleiding en jobcoaching ingeregeld. Ondanks het nog experimentele karakter wordt verwacht dat dit initiatief in 2025 uit zal groeien naar het continue inzetten van ongeveer 20 – 25 personen. Naast de primaire taak op het gebied van het beheer van de openbare ruimte, draagt de Buitendienst op deze manier proactief bij aan de doelstellingen op het gebied van vermindering gebruik bijstand en bevordering arbeidsparticipatie. En breder: gemeente Leeuwarden geeft met een initiatief als deze het goede voorbeeld in maatschappelijk verantwoord ondernemen. ○ Vernieuwen werkwijze bijstandsaanvragen De gemeente is bezig met het vernieuwen van de werkwijze voor bijstandsaanvragen. Deze verandering vindt plaats via mijnleeuwarden.nl, waar inwoners toegang krijgen tot vooringevulde formulieren. Dit wordt in 2025 ingevoerd.

Belangrijke ontwikkelingen en doelstellingen: Voor-ingevulde formulieren: · Doel: Eenvoudiger en sneller aanvragen van bijstand.

11

Begroting gemeente Leeuwarden 2025

Beleidsbegroting

· Voordelen: Verminderen van de administratieve last voor inwoners en ambtenaren. Hiermee wordt gerealiseerd dat de inwoner sneller de juiste dienstverlening krijgt. Technische systeemoptimalisaties: · Doel: Verbeteren van het inzicht in de doelgroep. · Voordelen: Meer gerichte en efficiënte dienstverlening. Verbeterde datakwaliteit: · Doel: verbeteren van de koppeling tussen aanbod en doelgroep. · Voordelen: nauwkeurigere en meer gepersonaliseerde dienstverlening. Voordelen van de nieuwe werkwijze: · Tijdwinst: door efficiëntere processen kunnen ambtenaren meer tijd besteden aan het verhogen van de kwaliteit van de dienstverlening aan de inwoner. · Hogere kwaliteit: betere data en systeemoptimalisaties leiden tot nauwkeurigere beslissingen en gerichtere ondersteuning. Deze ontwikkelingen dragen bij aan een modernere, efficiëntere en klantvriendelijkere dienstverlening binnen de gemeente.

2. Armoede voorkomen Global Goal 1: Uitbannen van armoede Global Goal 2: Geen honger ○ Het doorbreken van armoede van generatie op generatie Stimuleren meedoen van kinderen aan samenleving Om generatiearmoede te doorbreken en de kansen van een nieuwe generatie te vergroten, is een brede, integrale aanpak nodig. Zowel binnen de gemeentelijke organisatie als daarbuiten. Van jongs af aan moet er extra geïnvesteerd worden in de kinderen. In 2025 blijven we daarom inzetten in de integrale samenwerking binnen het programma Kansrijke Start: professionals in de geboortezorg worden getraind in het signaleren en handelen bij (kinder)armoede. Ook in 2025 is de aandacht gericht op het vergroten van het bereik van de kindregelingen, die het meedoen van kinderen aan de samenleving stimuleren. Om van de kindregelingen gebruik te mogen maken, stellen we een inkomen van 120% van het sociaal minimum als norm (groep A). Daarbij komen ook de gezinnen met een inkomen boven deze norm, maar met een netto besteedbaar inkomen onder deze norm voor de regelingen in aanmerking (groep B). Met de partners van Sam& voor alle kinderen (Jeugdfonds Sport & Cultuur en Stichting Leergeld Leeuwarden e.o.) willen we inzicht krijgen in het volume van de groepen A en B. Met deze kennis kunnen we mogelijk gerichter inzetten om het bereik binnen de twee groepen te vergroten.

In 2025 vergroten we het bereik met 5% ten opzichte van 2024. Ook gaan we met de partners na of het aanbod aansluit bij de behoefte. De ervaringsdeskundigen in dienst van de gemeente Leeuwarden ondersteunen ons bij dit proces. Rekenkameronderzoek armoedeaanpak In 2024 heeft de Rekenkamer onderzoek gedaan naar hoe doeltreffend en adequaat de armoedeaanpak is. Het onderzoek heeft een vijftal aanbevelingen opgeleverd.  Richt integrale sturing in.  Heroverweeg de inrichting van de minimaregelingen en vergroot het bereik.  Benut de kracht van de ketenpartners en voer daartoe een geëigende procesregie. Maak daarbij onderscheid tussen kernuitvoerders en de andere betrokken partners.  Versterk de inzet van ervaringsdeskundigen.  Versterk als raad je kaderstellende en controlerende rol. In 2025 worden de aanbevelingen in overleg met de gemeenteraad opgepakt.

12

Begroting gemeente Leeuwarden 2025

Beleidsbegroting

Meting en monitoring Een deel van de aanbevelingen van de Rekenkamer heeft betrekking op meting en monitoring van de armoedeaanpak en informatievoorziening richting de raad. De afgelopen jaren is vooral ingezet op uitvoering geven aan het beleid rondom de 3 pijlers van de armoedeaanpak. Meting, monitoring en informatievoorziening is het sluitstuk van de armoedeaanpak waar meer stappen in gezet moeten worden. In de armoedevisie staat verwoord op welke wijze we invulling geven aan de meting en de monitoring. Dat is een goed vertrekpunt. In 2025 wordt er een verbeterslag gemaakt. Daarbij wordt ook rekening gehouden met de aanbevelingen van de Rekenkamer over dit onderwerp. Communicatiecampagne armoede en schulden Voor het welslagen van onze armoedeaanpak is het belangrijk dat inwoners maar ook onze ketenpartners weten waar men voor welke ondersteuning terecht kan. In 2024 is de communicatiecampagne armoede en schulden nader uitgewerkt en gelanceerd. In 2025 zal deze campagne een aantal keren worden herhaald. Door de campagne te monitoren kunnen we op onderdelen de effecten meten en indien nodig ook bijsturen. ○ Vergroten van de bestaanszekerheid Bestaanszekerheid is meer dan alleen zorgen voor voldoende inkomen.

Een dak boven het hoofd, toegang tot betaalbare gezondheidszorg, werk, veilige leefomgeving en het opbouwen van een financiële buffer zijn de verschillende aspecten van bestaanszekerheid. Investeren in de bestaanszekerheid moet op de lange termijn ertoe leiden dat eenieder in staat is om te voorzien in de primaire levensbehoefte en hierdoor ook mee kan (blijven) doen aan de samenleving. We continueren onze inzet om de bestaanszekerheid te v ergroten en richten ons in 2025 op het definitief inbedden van de voorzieningenwijzer en verder uitvoering geven aan de Meedoen-regeling. In 2025 is de focus wederom gericht op het bereik van de minimaregelingen en de gezondheidszorg voor minima. Voorzieningenwijzer In 2023 is de Voorzieningenwijzer ingevoerd en in 2024 is gewerkt aan de borging en het vergroten van het gebruik van deze tool. De Voorzieningenwijzer wordt proactief aangeboden door diverse ketenpartner. Uit een evaluatie, uitgevoerd in 2024, is gebleken dat het instrument effectief is. In 2025 wordt de Voorzieningenwijzer definitief voortgezet. Uit de evaluatie is ook gebleken dat blijvende aandacht voor deze tool van belang is voor de effectiviteit van het instrument. De gemeente, maar ook de corporaties zullen hier ook in 2025 blijvend op moeten investeren. Vanuit de gemeente blijven we via communicatie de Voorzieningenwijzer onder de aandacht brengen van onze inwoners.

Ook gaan we de inzet van de Voorzieningenwijzer beter borgen in onze eigen gemeentelijke organisatie door er in het experiment “financiële intake” extra op te investeren. Aan de corporaties is gevraagd hun eigen processen nogmaals tegen het licht te houden en de Voorzieningenwijzer daar beter in te borgen. Meedoen-regeling In februari 2024 heeft de gemeenteraad besloten de Meedoen-regeling te organiseren in de vorm van het Volwassenenfonds Sport & Cultuur, en daar voor de komende jaren budget voor beschikbaar te stellen. Sinds de zomer van 2024 is de gemeente aangesloten bij het fonds. In 2025 geven we daar verder uitvoering aan. Er is een jaarbudget voor ruim 2.800 deelnemers. We streven ernaar om dat aantal personen te bereiken met het fonds. Dat blijven we gedurende het jaar monitoren en we sturen bij indien het gebruik achter blijft of wanneer het budget overschreden dreigt te worden.

13

Begroting gemeente Leeuwarden 2025

Beleidsbegroting

Bereik minimaregelingen Ook in 2025 blijft het doel om zoveel mogelijk bewoners die er recht op hebben in aanmerking te laten komen voor de minimaregelingen en de bijzondere bijstand. In 2025 gaan we daarom verder onderzoeken hoe we in ieder geval de bewoners die bij ons in beeld zijn (met bijstand) zoveel mogelijk automatisch de inkomenstoeslag toe kunnen kennen. Daarnaast zetten we de communicatiecampagne armoede en schulden voort (zie hiervoor de alinea ‘communicatiecampagne armoede en schulden’). Verder maken we vanaf 2023 jaarlijks een armoedemonitor. Deze gebruiken we om de omvang en de kenmerken van de doelgroep (met een minimuminkomen) te monitoren. Daarnaast brengen we hiermee de ontwikkeling van het gebruik van de minimaregelingen in beeld. De armoedemonitor zal in 2025 ook weer worden gemaakt. Gezondheidszorg voor minima De gemeente vindt het belangrijk zorg voor de minima betaalbaar en toegankelijk te houden. Voor inwoners met een laag inkomen en hoge zorgkosten biedt de gemeente een collectieve zorgverzekering (AV Frieso Compleet) aan. In 2023 is onderzoek gedaan naar de effectiviteit van dit instrument en de wijze waarop de gemeente invulling kan geven aan een toegankelijke, betaalbare en toekomstbestendige zorg voor de minima. Uit het onderzoek voortvloeiende aanbevelingen zijn deels opgepakt in 2024.

In 2025 worden de aanbevelingen om de AV Frieso Compleet te verbeteren en invulling geven aan het optimaal ondersteunen van de zorgkosten van minima verder opgepakt. In de Gezondheidsnota en het visiedocument Armoede en Schuldhulp is er aandacht voor het stimuleren van een gezonde levensstijl gericht op voeding waarbij ook gekeken wordt naar de financiële (on)mogelijkheden. In 2024 zijn we in gesprek gegaan met de Voedselbank om samen de behoefte en mogelijkheden van een gezond aanbod bij de Voedselbank te verkennen. We proberen daarbij ook zoveel mogelijk aan te sluiten bij andere lokale initiatieven op dit terrein. Mogelijk leidt dit in 2025 tot een concreet plan. ○ Schuldenaanpak vereenvoudigen en versnellen De ambitie van de schuldenaanpak is het voorkomen, vroegtijdig signaleren en duurzaam oplossen van (escalatie van) schuldenproblematiek. Voorkomen van schulden In 2023 is een preventieplan opgesteld dat gericht is op het preventief te werk gaan bij levensgebeurtenissen (life events) en acties ten behoeve van doelgroepen die extra risico lopen op armoede en schulden. In 2025 ligt de focus op de voortzetting van het experiment met de financiële intake en het uitrollen van acties gericht op inwoners in detentie, alleenstaande ouders, ouderen, nieuwkomers, werkende armen en uitkeringsgerechtigde.

Vroegsignalering Doelstelling van de aanpak vroegsignalering is om jaarlijks het bereik met 5% te vergroten. In 2024 is een gemeentelijk dashboard vroegsignalering ontwikkeld. Met behulp van dit dashboard wordt in 2025 ingezet op een meer datagedreven aanpak vroegsignalering. Op deze manier kunnen gerichtere keuzes rondom de focus en inzet van het Eropaf-team, de dorpenteams en de gemeente worden gemaakt. Verder is de inzet gericht op het vergroten van de hulpaanvaarding van inwoners met wie in het kader van de vroegsignalering contact is gelegd. Eind 2024 is de pilot Voorkomen dreigende huisuitzettingen geëvalueerd. Begin 2025 wordt duidelijk of en zo ja op welke manier de aanpak in 2025 wordt vervolgd.

14

Begroting gemeente Leeuwarden 2025

Beleidsbegroting

Curatieve schuldhulpverlening Doelstellingen van de curatieve schuldhulpverlening zijn:  Jaarlijks realiseert de gemeente een daling van 10 % ten opzichte van het voorgaande jaar in uitval tijdens de schuldhulpverlening. In 2023 betrof de uitval in de particuliere schuldhulpverlening 32 inwoners en de zakelijke schuldhulpverlening 10 ondernemers. Omdat de uitval betrekking kan hebben op trajecten die in voorgaande jaren zijn gestart en er geen informatie beschikbaar is omtrent het totaal aantal unieke actieve trajecten (opgestart, lopend, afgesloten) in een kalenderjaar, is het lastig om de uitval procentueel weer te geven.  Jaarlijks realiseert de gemeente een daling van 5% ten opzichte van het voorgaande jaar in terugval van schulden/schuldhulpverlening. In 2023 betrof de recidive in de particuliere schuldhulpverlening 4,8% (13 inwoners) en in de zakelijke schuldhulpverlening 6,8 % (4 ondernemers).  Jaarlijks realiseert de gemeente een stijging van 5% ten opzichte van het voorgaande jaar in het gebruik van de schuldhulpverlening. In 2023 zijn 269 inwoners in de particuliere schuldhulpverlening ingestroomd en 59 ondernemers in de zakelijke schuldhulpverlening. Op 21 maart 2024 hebben het kabinet, de VNG, de NVVK en Divosa gezamenlijk de basisdienstverlening voor schuldhulpverlening bekrachtigd in een bestuurlijk akkoord.

Via de basisdienstverlening moeten mensen met schulden eerder worden geholpen, nog betere schuldhulpverlening ontvangen en de dienstverlening van de gemeenten wordt gelijkgetrokken. De afspraken in het bestuurlijk akkoord zijn in 2024 uitgewerkt in een gedetailleerd actieplan voor de gemeenten. Dit actieplan rondom de implementatie van de basisdienstverlening zal ook in de gemeente Leeuwarden worden uitgerold op de onderdelen die nog moeten worden ingevoerd dan wel verbeterd. In 2025 ligt de focus op het verbeteren van de inzet van budgetcoaching. De verwachting is dat de implementatie van de basisdienstverlening en de communicatiecampagne armoede en schulden in 2025 een positief effect zullen hebben op de na te streven doelstelling van de curatieve schuldhulpverlening. De aanpak JPF (Jongeren Perspectief Fonds) wordt in 2025 voortgezet. In 2025 wordt volop ingezet op de informatiecampagne rondom rondkomen en hulp bij schulden. Belangrijk is om inwoners te stimuleren om hulp te zoeken en om ervoor te zorgen dat inwoners ook weten waar zij terecht kunnen voor hulp. De pilot SchuldenvrijLWD wordt eind 2024 geëvalueerd. Op basis van de resultaten wordt een besluit genomen over de effectiviteit en voortzetting van deze aanpak na 2025. Tot slot wordt in 2025 de curatieve schuldhulpverlening opnieuw aanbesteed.

Betrokken verbonden partijen • Stichting Kredietbank Nederland (KBNL) Leeuwarden • Caparis NV Drachten • Sociale Werkvoorziening Fryslân Drachten Relevante beleidsnota's Koersdocument Sociaal Domein (2018 Visiedocument Samen werken aan een armoedevrij Leeuwarden (2022) Kwaliteitskader Sociaal Domein gemeente Leeuwarden (2021)

15

Begroting gemeente Leeuwarden 2025

Beleidsbegroting

2.1.2 Meedoen Portefeuillehouders: Gijs Jacobse, Hein Kuiken, Nathalie Kramers en Abel Reitsma

1. Gezondheidszorg en ondersteuning voor iedereen ○ Uitvoering Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) In 2025 is er een aanbesteding voor Wmo hulpmiddelen. Belangrijk hierbij zijn klantgerichtheid, stiptheid van levering en aandacht voor duurzaamheid. Voor het nieuwe contract voor Wmo-hulpmiddelen (vanaf 1 april 2025) gaat de gemeente duurzaam en maximaal circulair inkopen. Al deze percelen zijn tot op heden conform het contract en naar volle tevredenheid uitgevoerd. Daarnaast is continuïteit van ondersteuning voor onze inwoners van belang. Er worden overeenkomsten met een langere looptijd -door meerdere verlengingsopties- afgesloten. Buurt- en dorpskamers De verbinding met wijken en dorpen (de sociale basis) versterken we onder andere door te werken met buurt- en dorpskamers. Er zijn op dit moment tien buurt- en dorpskamer locaties. Naar aanleiding van de evaluatie van de buurt- en dorpskamers is er onder andere extra ingezet op het verruimen van de subsidie, zodat de buurt- en dorpskamer locaties extra kunnen inzetten op ontmoeting, activiteiten en ondersteuning. Integraal zorgakkoord (IZA) De domeinoverstijgende samenwerking krijgt een grote impuls door het Integraal Zorgakkoord (Iza) en het Gezond en Actief Leven Akkoord (Gala). Bij Gala ligt het zwaartepunt bij de gemeenten, bij Iza meer bij het zorgdomein. Bij beiden is preventie en gezond leven een uitgangspunt.

Het Iza heeft als doel het werken aan goede, toegankelijke en betaalbare zorg in de toekomst. Om dit te kunnen bereiken is regionale samenwerking van groot belang. Hiervoor is de afgelopen jaren een regiobeeld en een regioplan opgesteld. Dit is samengedaan door gemeenten, de zorgverzekeraar, zorgpartijen, onderwijspartijen en patiëntenorganisaties. Met het regioplan Friesland als vertrekpunt hebben de kartrekkers in 2024 een werkagenda opgesteld. De opgaven Kansrijk opgroeien en gezond leven, Gezond ouder worden, Mentale gezondheid en veerkracht en Toekomstbestendig Medisch Specialistische Zorg zijn hierin geconcretiseerd. Er zijn voor Iza financiële middelen beschikbaar. Voor Fryslân gaat dit om € 5,7 mln. Deze middelen zijn beschikbaar voor concrete plannen om de Iza doelen te verwezenlijken. De Friese gemeenten hebben besloten om een groot deel ervan in te zetten voor lokale projecten, die bijdragen aan de doelen. Er is gekozen voor drie projecten: Welzijn op Recept, versterken sociale basis en Opgroeien in een Kansrijke omgeving (OKO). In 2025 start de uitvoering hiervan. ○ Jeugdhulp De Jeugd Agenda 2024-2028 ‘Nu investeren in de toekomst van onze jeugd’ is de lokale vertaling van de opgaven uit de Hervormingsagenda Jeugd en uit de Fryske Regiovisie Jeugdhulp.

De Jeugd Agenda is een meerjarenagenda waarin de focus ligt op drie pijlers: Jeugd & versterken dagelijks leven Het versterken van het dagelijkse leven gaat over het verbeteren van de kwetsbare omgeving waarin kinderen opgroeien. Maar ook over het benutten van de kracht van de gewone plekken waar kinderen elke dag al zijn zoals de wijk en school. We onderzoeken hoe we de verbinding tussen informele zorg en formele zorg kunnen versterken en welke

16

Begroting gemeente Leeuwarden 2025

Beleidsbegroting

instrumenten daarvoor nodig zijn. Daarnaast richten we ons preventie (-plus) aanbod opnieuw in. Jeugd & inclusiever onderwijs Een sterke pedagogische basis op school heeft een preventief effect en beschermt alle jeugdigen. Belangrijke voorwaarde is dat de onderwijsomgeving past bij de jeugdige en aansluit op de ontwikkelingsmogelijkheden van de jeugdige. Om invulling te geven aan de individuele en gezamenlijke ontwikkeling van jeugdigen werken we samen met het onderwijs aan inclusief onderwijs. Dit doen we onder andere door de ontwikkeling van zorg onderwijsarrangementen en de Inzet van preventieve (collectieve) methodieken op school met thema’s als; mentale weerbaarheid, veiligheid, prestatiedruk, social mediagebruik of pesten Jeugd & gemeentelijke toegang tot jeugdhulp Een hoogwaardige toegang is een toegang waarin de route naar ondersteuning zo optimaal mogelijk is: toegankelijk, beschikbaar en passend. We gaan hierbij uit van de beleving van de gezinnen; we doen wat voor hen nodig is. Binnen deze pijler gaan we onder andere de inzet van informele steunfiguren onderzoeken en uitwerken. Naast de focus op de uitvoering van de Jeugd Agenda ligt er een hoge prioriteit bij de kostenbeheersing Jeugdzorg.

In de rapportage 'Investeren in de toekomst: kostenbeheersing voor een duurzaam zorglandschap’ is omschreven welke maatregelen we willen uitvoeren om de ambities van de Jeugd Agenda te realiseren en de stijging van de jeugdzorgkosten terug te brengen.

2. Versterken Sociale basis Global Goal 3: Goede gezondheid en welzijn voor iedereen ○ Versterken sociale netwerken Het Uitvoeringsplan Sociale Basis gemeente Leeuwarden 2024-2027 is op 9 juli 2024 vastgesteld door het college. In 2025 wordt verder gewerkt aan de vijf pijlers die in het uitvoeringsplan zijn benoemd. Pijler 1 Maatwerk per wijk en dorp Per gebied en dorp stellen we een meerjarenplan op om de sociale basis te versterken. De gemeente doet dit samen met de aanwezige organisaties in dat gebied en het team opbouwwerk van Amaryllis. In 2025 starten we een onderzoek naar een app met activiteiten en initiatieven, eventueel gekoppeld aan de website wijk- en dorpenprogramma’s. Nieuwe bewoners ontvangen welkomstpakketten zodat ze snel hun weg vinden naar de sociale basis in hun wijk of dorp. Pijler 2 Ondersteunen van initiatieven van onderop Wij vinden het belangrijk dat initiatieven van inwoners, die bijdragen aan een sterkere sociale basis, zo snel mogelijk kunnen starten. Daarom breiden we in 2025 het huidige platform bewonersinitiatieven uit met maatschappelijke initiatieven. Daarmee is er voor de inwoner één loket waar hij zijn initiatieven kenbaar kan maken, ook gezondheids-, sport- en cultuurinitiatieven.

Om meer bekendheid te geven welke ondersteunende partijen er voor bewoners en organisaties in de sociale basis zijn maken we een overzicht dat wij publiceren op leeuwarden.nl/sociale basis.

17

Begroting gemeente Leeuwarden 2025

Beleidsbegroting

Pijler 3 Ruimte voor gesprek met de sociale basis Wij voeren op verschillende momenten en manieren gesprekken met de sociale basis. We willen weten wat er leeft en verkennen hoe we de organisaties in de sociale basis nog beter kunnen helpen. Pijler 4 Leren van elkaar Er is ruimte om kennis te delen over de verschillende thema’s rondom vrijwilligerswerk, zowel het individuele aanbod als het collectief aanbod en om van elkaar te leren. Hiervoor is een belangrijke rol weggelegd voor Amaryllis. Amaryllis onderzoekt de behoefte aan scholing van vrijwilligers en organisaties in de sociale basis en ontwikkelt het aanbod. Amaryllis ontwikkelt een methodiek die een structurele voorziening voor scholing en kennisdeling mogelijk maakt. Pijler 5 Meerjarige subsidiemogelijkheden We gaan vier initiatieven (Stjoer, het Buurt Service Punt, Bezoek en Co en netwerkcentrum De Klomp) meerjarig subsidiëren en de effecten van deze meerjarige subsidiëring inzichtelijk maken. Hiermee geven we uitvoering aan de motie ‘onderzoek naar duurzame en/of meerjarige vormen van financiering van de sociale basis’. In 2025 stellen we de visie maatschappelijk vastgoed op. De visie op maatschappelijk vastgoed en de visie versterking sociale basis sluiten op elkaar aan. Bij de te ontwikkelen visie op maatschappelijk vastgoed houden we rekening met de behoefte vanuit de sociale basis aan ontmoetingsplekken.

In de MTR is voor 2025 en 2026 per jaar € 200.000 beschikbaar gesteld, zodat ook in deze jaren inwoners voor hun initiatieven een beroep kunnen doen op het Mienskipsfonds. Deze door het Mienskipsfonds ondersteunde initiatieven dragen bij aan het vergroten van de leefbaarheid in wijken en dorpen.

3. Maak steden inclusief Global Goal 10: Verminderen van ongelijkheid ○ Lokale Inclusieagenda 2024-2026 In mei 2024 is de Lokale inclusie agenda Leeuwarden 2024-2026 (LIA) vastgesteld door het college. In 2025 gaan we verder met de uitwerking van de actiepunten in deze agenda, waarbij te allen tijde het doel is om de gemeente Leeuwarden toegankelijker te maken voor onze inwoners met een fysieke, zintuigelijke of verstandelijke beperking. De LIA raakt te thema’s onderwijs en ontwikkeling, werk en inkomen, zorg, vrije tijd, vervoer, welzijn, communicatie, dienstverlening en sport. Dat betekent dat vrijwel de hele gemeentelijke organisatie betrokken is. Iedere sector is verantwoordelijk voor de toegankelijkheid op zijn eigen onderdeel. Er wordt samengewerkt met de Werkgroep Toegankelijkheid gemeente Leeuwarden, bestaande uit ervaringsdeskundigen. Zij geven gevraagd en ongevraagd advies over toegankelijkheid. ○ Aandacht voor laaggeletterdheid In 2025 wordt een nieuw Regionaal programma Volwasseneneducatie Friesland ontwikkeld in samenwerking met alle andere Friese gemeenten. De gemeente Leeuwarden heeft de regie. Eind 2025 wordt een nieuwe aanbesteding gestart. In 2025 komt er een nieuw lokaal uitvoeringsprogramma Basisvaardigheden, dat in samenwerking met betrokken partijen wordt opgesteld.

In 2025 en 2026 is € 40.000 per jaar gereserveerd voor de verbinder laaggeletterdheid (MTR).

18

Begroting gemeente Leeuwarden 2025

Beleidsbegroting

○ Diversiteit In 2022 is het Uitvoeringsprogramma Diversiteit voor de interne organisatie van de gemeente Leeuwarden vastgesteld door het college. Doelstelling voor 2025 is om trajecten op te zetten voor leidinggevenden met het doel om hen bewust te maken van diversiteit in relatie tot de werving en selectieprocessen. In 2025 en 2026 is € 50.000 beschikbaar voor goed werkgeverschap (MTR). Een deel hiervan kan ingezet worden voor de verbetering van diversiteit. De insteek van het uitvoeringsprogramma diversiteit is hoofdzakelijk gericht op de interne organisatie. Gaandeweg de uitvoering kwam de noodzaak aan het licht om ook i n te zetten op de samenleving in relatie tot diversiteit. De uitwerking is niet te vatten in een structuur. Het gaat vaak om verzoeken/vragen vanuit de samenleving voor ondersteuning, financieel of anders. We willen de samenleving mogelijkheden bieden om iets te doen met bevordering en acceptatie als het gaat om diversiteit. In 2025 (en 2026) gaat de subsidieregeling diversiteit en inclusie in (op basis van motie). Regenboogprogramma In het najaar van 2024 wordt het regenboogprogramma 2024-2027 vastgesteld. Dit programma is opgesteld met betrokken organisaties en ervaringsdeskundigen. In 2025 wordt dit programma uitgevoerd, waarbij het zwaartepunt ligt op het intensiveren van de samenwerking van het regenboognetwerk en het opnieuw positioneren van het COC.

Het COC heeft jaren in zwaar weer gezeten. De raad heeft in het voorjaar van 2024 de motie COC aangenomen. De motie heeft ten doel om de positie van het COC te versterken door middel van het aantrekken van een coördinator.

4. Kansrijke start voor inburgeraars Global Goal 10: Verminderen van ongelijkheid ○ Een sociale basis voor statushouders neerzetten Wet inburgering 2021 Inburgering onder de Wet inburgering 2021 bestaat uit:  Het afronden van het participatieverklaringstraject;  het afronden van de module Arbeidsmarkt en Participatie;  het behalen van het inburgeringsexamen, de B1-route, de onderwijsroute of de zelfredzaamheidsroute. Deze trajecten dragen voor statushouders bij in het leren van de taal, kennismaken met de Nederlandse arbeidsmarkt en kansen op participatie en werk. In 2025 geven we verder uitvoering aan deze trajecten. We monitoren het gebruik en het aantal deelnemers en rapporteren daarover via de reguliere P&C-cyclus. Plan motie ‘Iedereen doet mee’ Op 25 januari 2023 heeft de gemeenteraad de motie ‘Iedereen doet mee’ aangenomen voor de komst van de Regionale opvanglocatie (ROL). Met als doel om een kansrijke start voor asielzoekers te creëren, omliggende wijken te voorzien van een ontmoetingsplek en activiteiten te initiëren waaraan iedereen kan deelnemen. In 2025 ontvangt de gemeenteraad een plan ter uitvoering van deze motie. Voorbereidend daarop zijn we in 2024 met enkele sociale partners begonnen met het initiëren van activiteiten voor de verschillende bewoners bij de Pier (statushouders, Oekraïners en spoedzoekers).

Activiteiten die op termijn vooral worden uitgevoerd en gedragen voor en door de bewoners zelf. Het

19

Begroting gemeente Leeuwarden 2025

Beleidsbegroting

uitgangspunt is activering en integratie vanaf dag één. Deze ervaringen betrekken we bij het plan voor de motie ‘Iedereen doet mee’. Startklas In 2025 starten we met een pilot ‘Startklas’ voor nieuwe inburgeraars. Dit is een traject van acht weken met taallessen, participatie- en sportactiviteiten, boven op de reguliere intake uit de Wet inburgering 2021. Tijdens deze acht weken kunnen we goed monitoren welke mogelijkheden iemand heeft qua taal en participatie en wat het inburgeringstraject eventueel kan bemoeilijken. Op basis daarvan kan beter worden ingeschat welke leerroute (B1, Z-route of Onderwijsroute) voor de statushouder passend is. Zo is er minder kans op uitval, heeft de inburgeraar beter zicht op de mogelijkheden in Nederland en heeft de gemeente beter zicht op wat de inburgeraar kan. Vroege start op het asielzoekerscentrum Steeds meer statushouders verblijven in afwachting van een woning noodgedwongen in een asielzoekerscentrum (AZC). Dat is tijd die verloren gaat voor de inburgering en integratie. Eén van de asielzoekerscentra waar statushouders al zijn gekoppeld aan onze gemeente, maar nog wachten op een woning, is het AZC in Balk. In 2025 starten we daarom in samenwerking met het AZC in Balk aan de pilot ‘Vroege start’.

Hierbij zal een consulent van de gemeente op het AZC alvast kennismaken met de statushouder, een brede intake doen en gezamenlijk een persoonlijk integratieplan (PIP) opstellen, afgestemd op hun behoeften en doelen. Daarnaast wordt ondersteuning geboden bij het leren van de Nederlandse taal. Voor de statushouders draagt dit eraan bij dat zij bij aankomst in de gemeente Leeuwarden al een stevigere basis hebben. Ze zijn niet alleen beter bekend met de taal, maar hebben ook al gewerkt aan hun integratiedoelen. Dit maakt de stap van het AZC naar zelfstandig wonen kleiner en geeft een meer kansrijke start in het vinden van werk, volgen van onderwijs en het opbouwen van sociale contacten. Afhankelijk van het succes van de pilot kijken we of en op welke manier we dit kunnen uitbreiden naar andere nabijgelegen asielzoekerscentra. Taaltrajecten binnen bedrijven (Europese subsidie – AMIF) Vanaf eind 2023 tot 1 januari 2026 geven we uitvoering aan het project ‘Taaltrajecten binnen bedrijven’. Hierbij krijgen statushouders de mogelijkheid om mee te draaien in een bedrijf. Dit is positief voor bedrijven die op zoek zijn naar meer (culturele) diversiteit en verlegen zitten om personeel. Voor de statushouder draagt het bij in het leren van de Nederlandse taal en het kennismaken met de Nederlandse maatschappij en arbeidsmarkt.

Wat uiteindelijk meer kansen en perspectief kan bieden op een succesv olle inburgering en participatie. Om het project een succes te maken, bieden we de statushouder extra ondersteuning op de werkvloer op het gebied van:  Werknemersvaardigheden  Relevante beroepsvaardigheden  Uitbreiding van het netwerk  Praktische taalvaardigheden. Tegelijkertijd begeleiden we werkgevers op het gebied van cultuursensitiviteit. De ambitie is dat gedurende de projectperiode 225 statushouders deelnemen. In 2025 kijken we of en op welke manier dit project een vervolg kan krijgen.

20

Begroting gemeente Leeuwarden 2025

Beleidsbegroting

○ Opvang vluchtelingen Wet gemeentelijke taak mogelijk maken asielopvangvoorzieningen (Spreidingswet) Sinds 1 februari 2024 is de Spreidingswet van kracht. De wet ziet toe op een eerlijke verdeling van opvangplaatsen en geeft middels een verdeelbesluit aan hoeveel plaatsen iedere gemeente vanaf 1 juli 2025 moet realiseren. Het college van B&W draagt daar zorg voor. Het is echter uiteindelijk aan de gemeenten in de regio, in ons geval Friesland, om gezamenlijk tot voldoende opvangplaatsen te komen en om daar afspraken over te maken. Dat kan betekenen dat de ene gemeente meer doet dan de andere, maar dat daar wat tegenover staat. Daarbij richt het college zich op de eigen opgave van 563 opvangplaatsen. De raad is hierover geïnformeerd per brief (d.d. 14 mei 2024). De discussie over de ROL is nog gaande. In de tussentijd leveren wij ons aandeel in de opvang met de twee noodopvanglocaties aan de Heliconstate en Campanile. Gemeentelijke opvang Oekraïense ontheemden Sinds de oorlog in Oekraïne zijn er volgens de cijfers (UNHCR, 2024) zo’n zes miljoen mensen naar Europa gevlucht. Oekraïners die naar Nederland zijn gevlucht, hebben recht op opvang en voorzieningen, zoals onderwijs, zorg en leefgeld. De gemeente is hier verantwoordelijk voor. Landelijk wordt bepaald hoeveel Oekraïense ontheemden iedere gemeente moet opvangen.

In 2024 vangt de gemeente Leeuwarden zo’n 800 Oekraïense ontheemden op. Daarnaast verblijven er naar schatting 148 personen bij particuliere huishoudens in de gemeente. De oorlog duurt al meer dan twee jaar voort. Het aantal Oekraïners dat naar Nederland vlucht neemt nog steeds toe. De opvangcapaciteit in de gemeente Leeuwarden moet daarom verder uitgebreid gaan worden in 2025. Met het in werking treden van de ‘Tijdelijke wet opvang ontheemden Oekraïne’ is dat niet meer een taak van de Veiligheidsregio, maar van het college van B&W. De raad wordt hierover geïnformeerd. Betrokken verbonden partijen Geen. Relevante beleidsnota's Koersdocument Sociale Domein (2018) Jeugd Agenda 2024-2028 ‘Nu investeren in de toekomst van onze jeugd’ (2024) Uitvoeringsplan Sociale Basis gemeente Leeuwarden 2024-2027 (2024) Lokale inclusie agenda Leeuwarden 2024-2026 (2024) Visie Versterken Sociale Basis (2021) Gemeente Leeuwarden Uitvoeringsprogramma laaggeletterdheid (2021) Regionaal Programma Volwasseneneducatie 2020-2024 (2021) Uitvoeringsprogramma Diversiteit (2022)

21

Begroting gemeente Leeuwarden 2025

Beleidsbegroting

2.1.3 Volksgezondheid en sport Portefeuillehouders: Gijs Jacobse en Nathalie Kramers

1. Gezond leven Global Goal 3: Goede gezondheid en welzijn voor iedereen ○ Uitvoering plan van aanpak Gezond en actief leven akkoord Met het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) werken we aan het terugdringen van gezondheidsachterstanden, een gezonde en fysieke leefomgeving die uitnodigt tot bewegen en ontmoeten, het versterken van (de verbinding met) de sociale basis, een gezonde leefstijl, versterking van de mentale weerbaarheid en mentale gezondheid, vitaal ouder worden en domeinoverstijgende inzet vanuit een regionale preventie infrastructuur. Vanuit het Rijk zijn ook voor de jaren 2025 en 2026 middelen beschikbaar gesteld, waarbij de inzet daarvan is vastgelegd in het plan van aanpak GALA. In 2025 betekent dit dat onder andere valpreventie, mantelzorg een één tegen eenzaamheid een extra impuls krijgen.

2. Positieve gezondheid Global Goal 3: Goede gezondheid en welzijn voor iedereen ○ Nieuwe visie op gezondheid Op 11 maart 2024 is de nieuwe Gezondheidsnota Samen Gezond 2024–2028 vastgesteld. Hierin staat een nieuwe visie op gezondheid centraal. Die visie is samengevat: ‘Alle inwoners van de gemeente Leeuwarden zijn gezond, waardoor zij een goede kwaliteit van leven ervaren. Ook hebben alle inwoners een gelijke kans om gezond op te groeien, te leven en gezond ouder te worden.’ Dit is de stip op de horizon. Omdat gezondheid en de visie hierop breed is, is het noodzakelijk om focus aan te brengen. Daarom staan vier pijlers centraal met ieder een eigen ambitie en concrete doelen (meetpunten) voor 2028 en 2040. In de tussenliggende jaren focussen we op eventuele interventies die nodig zijn om de doelen van 2028 en 2040 te halen. Hieronder volgt per pijler een toelichting met speerpunten in 2025. Pijler 1. Gelijke kansen op een gezond leven Ambitie: Iedere inwoner van gemeente Leeuwarden heeft een gelijke kans op een gezond leven. Het maakt niet uit waar je bent geboren, waar je woont, welke opleiding je hebt gedaan en hoeveel geld je verdient. Voor gezondheidsbeleid is in 2025 en 2026 € 300.000 per jaar beschikbaar (MTR).

In 2025 wordt dit budget ingezet voor:  Faciliteren en stimuleren van initiatieven in wijken en dorpen In 2025 stellen we een kader vast, waarmee initiatieven van inwoners gericht op gezondheid laagdrempelig worden gefaciliteerd. Verkend wordt of een al bestaande regeling kan worden uitgebreid en/of hoe verschillende regelingen verbonden kunnen worden.  Gezonde voedselbank De voedselbank biedt voedselpakketten aan inwoners met een laag inkomen. Zij hebben weinig tot geen keuze in de voeding die ze krijgen. De gemeente wil dat mensen ook voor gezonde voeding kunnen kiezen. Om dit te bereiken maken we, samen met de voedselbank, een plan van aanpak. De behoefte en mogelijkheden voor een gezonder aanbod worden verkend. Hierbij wordt ook gekeken hoe bestaande samenwerkingen kunnen worden versterkt en nieuwe samenwerkingen

22

Begroting gemeente Leeuwarden 2025



Beleidsbegroting

kunnen worden aangaan, zoals met MOES (sociale winkel die verse groente, fruit, etc. verkoopt). Leefstijlprogramma kinderen met een beperking Voor mensen met een verstandelijke en/of lichamelijk beperking is het vaak moeilijker om gezond te leven. Om dit te bevorderen gaan we op verschillende scholen in het speciaal onderwijs kinderen en jongeren stimuleren om een actieve leefstijl aan te nemen.

Pijler 2. Gezonde leefomgeving Ambitie: De leefomgeving in de gemeente Leeuwarden is zo ingericht dat deze uitnodigt tot gezond eten, spelen, bewegen, ontmoeten en ontspannen. Hierbij hebben we aandacht voor de veiligheid en toegankelijkheid van de leefomgeving en beschermi ng van de gezondheid.  Vergroenen van schoolpleinen In één IKC generatie (12 jaar) worden alle schoolpleinen in de gemeente Leeuwarden vergroend. Een groen schoolplein draagt bij aan de fysieke, sociaal-emotionele en cognitieve ontwikkeling van kinderen. Zo groeien kinderen in een gezonde speel- en leeromgeving op. In 2025 worden ongeveer 12 schoolpleinen vergroend.  Watertappunten We plaatsen watertappunten om het drinken van water te stimuleren en het drinken van ongezonde frisdranken te verminderen. Het doel is om in iedere wijk van Leeuwarden-Oost een watertappunt te plaatsen. Het tussendoel voor 2025 is om in ieder geval in drie wijken een watertappunt te plaatsen.  Rookvrije omgeving (MTR) In 2018 heeft de gemeente samen met andere partijen het convenant ‘Samenwerken aan een rookvrije generatie in Leeuwarden’ ondertekend. Hierin wordt onder meer ingezet op niet-roken op terreinen en in gebouwen en medewerkers stimuleren om te stoppen met roken. Hier is door de gemeente afgelopen jaren onvoldoende uitvoering aan gegeven. Komende jaren geven we uitvoering aan dit convenant.