Agendabundel

Begroting 2022 gemeente Leeuwarden

2. Vernieuwing maatschappelijke ondersteuning Global goal: Goede gezondheid en welzijn voor iedereen • Voortzetting Werkwijze Wmo In 2021 is de nieuwe werkwijze voor de Wmo onderdelen thuisondersteuning, dagbesteding en hulp bij huishouden gestart, die we in 2022 voortzetten. In deze nieuwe werkwijze vindt een groot deel van de thuisondersteuning en dagbesteding plaats in de basisondersteuning. Een kleiner deel van de ondersteuning vindt plaats via de aanvullende ondersteuning. Voor de basisondersteuning is geen beschikking nodig waardoor de ondersteuning snel kan starten en er minder administratieve lasten zijn. De inzet in 2021 was om de verbinding met wijken en dorpen (de sociale basis) te versterken door de werkwijze met buurt- en dorpskamers. In alle wijkteamgebieden is tenminste één buurt- en dorpskamer gerealiseerd. De buurt- en dorpskamers zijn laagdrempelige plekken in wijken en dorpen waar inwoners elkaar ontmoeten, activiteiten doen en een ondersteuningsvraag kunnen stellen. De buurt- of dorpskamer past bij de specifieke situatie in die buurt of dat dorp en wordt zo veel mogelijk van onderop vormgegeven. Vanwege COVID-19 en de -maatregelen hebben de buurten dorpskamers in een groot deel van 2021 een minder open karakter gehad. De buurt- en dorpskamers waren op afspraak open en konden nog niet de plek zijn voor alle wijk - en dorpsbewoners, zoals het plan was.

In 2022 wordt volop ingezet op de verdere ontwikkeling van de buurt- en dorpskamers, zodat het een bruisende plek is/wordt waar inwoners naar toe kunnen voor een kopje koffie, een krantje, activiteiten, een ondersteuningsvraag of dagbesteding. Het is belangrijk dat onze inwoners een goede kwaliteit ondersteuning krijgen en dat zij weten waar ze met een hulpvraag naar toe moeten. Om dit in kaart te brengen, vragen we aan de Wmo cliënten hoe zij de ondersteuning hebben ervaren. Daarvoor zijn de volgende indicatoren geformuleerd. a. De cliëntervaring met Wmo ondersteuning is minimaal een 7 (op schaal 1-10). b. 70% of meer van de bewoners weet waar ze met hun hulpvraag naar toe moeten. c. 80% of meer van de bewoners vindt de kwaliteit van de basis - en aanvullende ondersteuning goed. Betrokken verbonden partijen Geen. Relevante (beleids)nota’s          

Beleidsplan Wmo (2014) Beleidsplan zorg voor jeugd (2014) Omvormingsplan zorg voor jeugd Friesland (2014) Toekomstvisie Beschermd Wonen en maatschappelijke opvang (2017) Plan van Aanpak personen met verward gedrag (2018) Koersdocument Sociaal Domein (2018) Uitvoeringsplan Herijking Ondersteuning Wmo (2018) Convenant hoog specialistische jeugdhulp (2018) Rapport taskforce jeugd - kostenontwikkeling jeugdzorg in Friesland (2019) Rapport taskforce jeugd - sturingsmechanismen (2019)

20

Begroting 2022 gemeente Leeuwarden

Extra inzet Tabel 2 Extra (incidenteel) budget Onderwerp Beleidsproduct Personen met verward gedrag Jeugdzorg en maatsch.

<2021 71

2022 -10

2023

Bedragen x € 1.000 2024 2025

ondersteuning

Wat mag het kosten? R2DOM001 - Sociaal Tabel 3 Saldo programma (lasten -/- baten) R2PRG005 - Werk en inkomen R2PRG020 - Sociale basis R2PRG021 - Jeugdzorg en maatsch. ondersteuning Totaal saldo

Rekening 2020 47.320 54.384 156.440

Begroting 2021 54.014 58.217 148.952

Begroting 2022 50.085 50.929 150.815

Begroting 2023 47.324 49.972 151.234

Bedragen x € 1.000 Begroting Begroting 2024 2025 47.082 46.671 50.061 50.020 151.196 151.131

258.144

261.184

251.828

248.530

248.339

247.822

Toelichting substantiële mutaties 2022 t.o.v. 2021: Ten opzichte van de begroting 2021 is het budget voor het sociaal domein gedaald van € 261,1 mln naar € 251,8 mln in 2022. Deze afname in budget van € 9,3 mln is veroorzaakt door: Nominale prijsontwikkelingen + € 2,5 mln Taakmutaties Rijk - € 1,6 mln Afname middelen aanpak coronacrisis - € 10,4 mln Overige + € 0,2 mln Tabel 4 R2PRG005 - Werk en inkomen R2BLP027 - Arbeidsmarkt en sociale integratie

Lasten 23.386

R2BLP030 - Inkomensvoorziening R2BLP031 - Armoedebestrijding R2BLP050 - Lijkbezorging Totaal

103.661 10.760 27 137.834

Bedragen x € 1.000 Baten Saldo 0 23.386 87.749 0 0 87.749

15.911 10.760 27 50.085

Tabel 5 R2PRG020 - Sociale basis R2BLP001 - Kunst en cultuur

Lasten 10.601

Bedragen x € 1.000 Baten Saldo 353 10.248

R2BLP002 - Historisch Centrum Leeuwarden R2BLP114 - Onderwijs R2BLP115 - Sociale integratie achterst.groepen R2BLP116 - Burgerkracht R2BLP117 - Sport, bewegen en gezondheidsbeleid Totaal

1.339 21.786 22.496 2.005 1.864 60.091

89 7.718 1.002 0 0 9.162

Tabel 6 R2PRG021 - Jeugdzorg en maatsch. ondersteuning R2BLP084 - Zorg voor de Jeugd R2BLP118 - M aatschappelijke ondersteuning Totaal

Lasten 50.886 104.736 155.622

Bedragen x € 1.000 Baten Saldo 521 50.365 4.286 100.449 4.807 150.815

21

1.249 14.068 21.494 2.005 1.864 50.929

Begroting 2022 gemeente Leeuwarden

Impuls Sociale Investeringen Tabel 7 Impuls Sociale Investeringen (ISI)

Bedragen x € 1.000 2021 2022 71,55 -30,00 2,00 p.m. 100,00 139,55

Startbudget (via overheveling) Motie: Noodhulp vluchtelingen Motie: Ieder kind verdient een Goed Ontbijt Motie: Frysk Taalbelied Aanvulling ISI (1e begrotingswijziging 2021) Totaal

22

139,55

100,00 239,55

Begroting 2022 gemeente Leeuwarden

Maatschappelijke effecten Tabel 8 Maatschappelijke effecten Sociaal domein

1. 2. 3.

Indicator

eenheid

bron

Jaar

Leeuwarden

100.000300.000 inwoners

Absoluut verzuim Relatief verzuim Vroegtijdig schoolverlaters zonder startkwalificatie

Aantal per 1.000 Aantal per 1.000 % deelnemers aan het VO en M BO onderwijs

DUO/Ingrado DUO/Ingrado DUO/Ingrado

2019 2019 2020

4,1 25 2,3

2,8 24 2,0

%

Gezondheidsenquête

Niet bekend

Niet bekend

Niet bekend

(CBS, RIVM ) M eerdere bronnen

2020

910,5

877,1

CBS Jeugd

2019

10

7

CBS

2020

65,8

68,1

CBS Jeugd

2019

3

2

CBS

2020

81,9

54,0

CBS

2020 (4e kwartaal)

28,8

11,2

2020

12,9

10,8

1,6

1,2

83

68

4.

(vsv-ers) Niet-sporters

5.

Banen

6.

Kinderen in

7.

uitkeringsgezin Netto arbeidsparticipatie

jaar % van de werkzame beroepsbevolking t.o.v. de beroepsbevolking

8.

Werkloze jongeren

9.

Personen met een

% 16 t/m 22 jarigen Aantal per 1.000

bijstandsuitkering 10.

11.

Lopende reintegratievoorzieningen Jongeren met jeugdhulp

12.

13.

Jongeren met jeugdbescherming Cliënten met een maatwerkarrangement Wmo

Aantal per 1.000 inwoners in de leeftijd 15 – 65 jaar % kinderen tot 18

inwoners 18 jaar en ouder Aantal per 1.000 inwoners van 15 – 74 jaar % van alle jongeren tot 18 jaar % van alle jongeren tot 18 jaar Aantal per 1.000

CBS Jeugd (2e CBS

halfjaar) 2020

(2e halfjaar) CM SD

2020 (2e halfjaar)

inwoners

Toelichting indicator en vergelijking met andere gemeenten: www.waarstaatjegemeente.nl.

23

Begroting 2022 gemeente Leeuwarden

2.1.2 Domein Fysiek Portefeuillehouders: burgemeester Sybrand Buma, wethouders Friso Douwstra, Hein de Haan, Hein Kuiken en Bert Wassink.

Wat willen we bereiken? Strategisch algemeen doel: Een krachtige, aantrekkelijke en duurzame gemeente en regio. Global goals:         Partnerschap om doelstellingen te bereiken (17) Ambities We bouwen aan een krachtig, aantrekkelijk en duurzaam Leeuwarden en Fryslân. Wij willen de economische kracht van Leeuwarden versterken en vernieuwen. Evenementen, toerisme en marketing dragen bij aan de dynamiek van Leeuwarden. We willen een vitale gemeente zijn, waar mensen met plezier wonen, werken en winkelen. Ook blijven we ons inzetten voor een goede bereikbaarheid. Naast de stad is er een groot buitengebied en een diversiteit aan dorpen. Dynamische en veerkrachtige gemeenschappen zijn het. Allemaal staan ze voor de uitdaging om de leefbaarheid en duurzaamheid van hun leefomgeving te versterken. We formuleren een nieuwe visie op de ruimtelijke ontwikkeling van stad en platteland. We moeten op een andere manier omgaan met grondstoffen, energie en onze leefomgeving. Op onderwerpen als energietransitie, circulaire economie en klimaatadaptatie willen we in de voorhoede blijven. En we willen de verbinding blijven leggen met kennis en innovatie, economische structuurversterking en werkgelegenheid.

24

Begroting 2022 gemeente Leeuwarden

Wat gaan we daarvoor doen en met wie? Programma Economie en toerisme

1. Een sterke economie en werkgelegenheid Het economische beleid richt zich op activiteiten die bijdragen aan welvaart, welzijn en gezondheid van onze inwoners. Daarbij zetten we in op evenwicht tussen ons economisch, maatschappelijk en natuurlijk kapitaal. We maken drie strategische keuzes: 1. Inzetten op de stuwende sectoren. Juist deze sectoren dragen bij aan het verdienvermogen in de regio. Onze speerpunten zijn watertechnologie, (cultuur)toerisme en agrifood. Daarnaast zetten we projectmatig in op cybersafety, zorginnovatie, LF2028. 2. Verzorgende sectoren toekomstbestendig maken. 3. Bekendheid en zichtbaarheid, Leeuwarden is " the place to be". Onze strategie draagt bij aan twee centrale doelen. Het eerste doel speelt op korte termijn, de tweede op de langere termijn: - Werk voor iedereen: meer werkgelegenheid. - Versterken economische structuur: kennis en innovatie, menselijk kapitaal, onderwijs en ondernemerschap. Vanuit economisch perspectief richten wij ons op een aantrekkelijk vestigingsklimaat. Daarom zetten wij in op verblijfsklimaat, ondernemerschap, startersklimaat, kennis en innovatie, menselijk kapitaal en internationalisering. Daarbij hebben we altijd het vizier op werk. Op onze campussen werken innovatieve ondernemers samen met studenten aan maatschappelijke vraagstukken op het gebied van water, energie, media innovatie etc.

In het economisch landschap van Leeuwarden zijn de campussen de drijvende kracht voor innovatie. Hier komen de thema’s watertechnologie, agro food, energie en cross-sectoraal tot volle wasdom. Op de Media Innovatiecampus op het terrein van de NDC komen veel ontwikkelingen samen die we willen versterken: meer samenwerking tussen onderwijs en economie, waarmee we beter onderwijs bieden in de stad en onze ondernemers worden gestimuleerd mee te gaan in ontwikkelingen op het gebied van media, cyber en digitalisering. Op onze campussen werken we aan de verdere ontwikkeling van de kenniseconomie en krijgt internationalisering handen en voeten. Leeuwarden en Fryslân zijn straks een proeftuin, living lab en experimenteerruimte ineen. We willen onze campussen ondersteunen in hun doorontwikkeling, door kennis, netwerk en organisatiekracht in te zetten. Via deze weg stimuleren we innovatieve ondernemers om te zorgen voor werk in onze gemeente. Leeuwarden werkt hierin veel samen met de F4 en de Provincie.  Campussen, innovatie en circulaire economie (€ 750.000 in 2022) We faciliteren het WaterCampus actieplan 2021-2023 van Wetsus en de WaterCampus. We zetten in op het versneld toepassen van watertechnologie innovaties en faciliteren watertechnologiebedrijven bij hun (door)ontwikkeling in het kader van onze acquisitie inspanningen.

Wetsus en de WaterCampus worden door de regio en gemeente ook in 2022 en 2023 gesubsidieerd. Ter overbrugging heeft het Rijk ook subsidie toegezegd. Gezamenlijk met de regio, SNN en Wetsus zelf wordt ingezet op lange termijn financiering. Het draagvlak om Wetsus langjarig te financieren en wellicht een formele status te geven als Toegepast Onderzoeksintstituut (TO2) neemt toe. Het is echter aan het nieuwe kabinet om hierover te besluiten. Voor 2022 is € 250.000 beschikbaar in het Innovatiefonds voor ondernemers en/of kennisinstellingen die werken aan innovatieve projecten. We zijn hierbij actief op zoek naar bedrijven die schaalbare 25

Begroting 2022 gemeente Leeuwarden

oplossingen creëren voor maatschappelijke vraagstukken én die (op termijn) zorgen voor werkgelegenheid in Leeuwarden. Hierbij hebben we nadrukkelijk ook oog voor werkgelegenheid voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Onze inzet op circulaire economie wordt geïntensiveerd. Op termijn zijn grondstoffen beperkt beschikbaar of raken zelfs op. Ook is veel energie nodig om grondstoffen te winnen. Dat vraagt om een andere manier van denken, om een andere bedrijfsvoering. Steeds meer Friese en Leeuwarder bedrijven maken die omslag. Ze ontwikkelen nieuwe businessmodellen en zetten in op innovatie. Het biedt kansen voor werkgelegenheid. Met de vereniging Circulair Fryslân, Innovatiepact Fryslân, onze kennisinstellingen en Omrin heeft Leeuwarden een sterke uitgangspositie om stappen te zetten richting een circulaire economie. We zetten in op de transitie naar een circulaire economie met hoofdthema’s watertechnologie, agro-food & duurzaamheid en energie (met name in de gebouwde omgeving). We willen ondernemers bewust maken van de noodzaak van circulair ondernemen maar ze vooral ook de voordelen hiervan laten zien. We zetten in op het zijn van launching customer voor circulaire bedrijven en willen de impact van deze ondernemers helpen vergroten. We zetten hierbij ook in op kortere ketens en nieuwe verdienmodellen voor ondernemers.

We zoeken actief naar samenwerkingspartners in Europa om, samen met het bedrijfsleven en de kennisinstellingen via Europese projecten onze doelstellingen te realiseren. Een nadere duiding van de opgave duurzaamheid is ook opgenomen in de paragraaf 2.2.9 Leeuwarden duurzaam.  Relatiebeheer en acquisitie (€ 300.000 in 2022) Onze relatiebeheerders beschikken over een enorm groot ondernemersnetwerk en kunnen ondernemers helpen bij het vinden van de juiste (lokale) partijen om door te kunnen groeien. Zoveel mogelijk bedrijven kennen, betekent kunnen verbinden, korte ketens stimuleren en bedrijvigheid vasthouden. Juist nu dus ook (tijdens en in de nasleep van corona) proactief zijn als gemeente om zo snel mogelijk signalen te kunnen opvangen en door vertalen naar concrete acties. Onze inzet is naast ondernemers te staan en deze te helpen bij het wegnemen van zorgen en benutten van kansen. De industriesector en de maakbedrijven hebben daarbij ook zeker onze aandacht, omdat hier veel opgebouwde kennis zit die voor langdurig werk zorgt. Wanneer dit soort bedrijven om zouden vallen, verliezen we niet alleen banen maar ook veel innovatiekracht en kennis die niet zomaar weer terug te brengen is (in tegenstelling tot bijv. een restaurant of horecaonderneming). Voor veel van dit soort bedrijven is met name de export ook dramatisch gedaald.

Nieuw is de netwerkcongestie die zich voordoet bij het leveren en bij het terugleveren v an elektriciteit. Oorzaak is de explosieve stijging in het opwekken van duurzame elektriciteit (wind en zon). Behalve voor de netwerkbeheerders zelf is dit inmiddels ook een probleem voor producenten van duurzame elektriciteit, (nieuwe) bedrijven, bewoners en ontwikkelaars. We werken samen met de netwerkbedrijven aan diverse acties om innovatieve oplossingen op de korte termijn te realiseren als ook structurele oplossingen voor de langere termijn. Deze acties zijn omschreven in paragraaf 2.2.9 Leeuwarden duurzaam. Desalniettemin is de verwachting reëel, dat we nog minimaal vijf jaar met deze problematiek te dealen hebben. In coronatijd is acquisitie van een andere orde geweest. Nu verwachten we dat nieuwe netwerken weer aangeboord kunnen worden en investeringen weer meer op de agenda bij ondernemers komen te staan. We gaan vanuit het acquisitieteam Friesland gezamenlijk campagnes buiten Friesland voeren om de mogelijkheden van vestigen in Friesland onder de aandacht te brengen.

Een aantal punten die in de regio opvallen zijn dat Friesland een krimpende beroepsbevolking kent, een lager aandeel hoger opgeleiden heeft dan in de rest van Nederland, een kwalitatieve en kwantitatieve mismatch ervaart op de arbeidsmarkt, het innovatie- en verdienvermogen lager ligt dan in de rest van Nederland en het aantal leerlingen op WO, HBO en MBO daalt. Naast de knelpunten zien we ontwikkelingen op de arbeidsmarkt die een grote invloed hebben op de vraag naar Human Capital. Deze ontwikkelingen zijn snel en continu. Het gaat dan om ontwikkelingen zoals robotisering, globalisering, flexibilisering, intensivering en verduurzaming. Door corona zullen 26

Begroting 2022 gemeente Leeuwarden

deze ontwikkelingen er misschien anders uit zien, maar ze zijn er wel. Eén van de speerpunten van het college is om ‘de economische kracht van Leeuwarden te versterken’. Een sterke economie vraagt om een goed functionerende arbeidsmarkt. Hiervoor is een duurzame aansluiting met het onderwijs essentieel. Hier zetten we op in door onder meer intensief samen te werken met onze collega’s in de provincie, maar ook door bij te dragen aan de ontwikkeling van interne programma’s als Onderwijs, Economie en Arbeidsmarkt.  Samenwerkingsverbanden en ondersteuning organisaties (€ 345.000 in 2022) We werken in verschillende verbanden samen met andere overheden, onderwijspartijen en bedrijven. Dat doen we om de economie te versterken, de samenwerking tussen onderwijs en markt te vergroten en ondernemers en werkgevers te faciliteren. We zijn lid van S NN, NG4 (samenwerking tussen de gemeenten Leeuwarden, Groningen, Assen en Emmen), de Economic Board Noord Nederland, de F4 (grote Friese gemeenten: Leeuwarden, Heerenveen, Smallingerland en SúdwestFryslân), het Innovatie Pact Fryslân (onderwijs, overheden en ondernemers), de Vereniging Circulair Friesland en Eurocities. Verder ondersteunen we de WTC-coöperatie voor handelsbevordering. Ook spelen we een actieve rol in het Platform Zakelijke Dienstverlening, Water Alliance, WaterCampus Leeuwarden, Dairy Valley, International Welcome Center North.

In 2022 gaan we in de genoemde verbanden de economische samenwerking en kansen voor de regio en Leeuwarden verder benutten.

2. Bezoek Leeuwarden Wij gaan het toeristisch product verder versterken in 2022 in de lijn van de in 2021 door de raad vastgestelde Visie Bezoek Leeuwarden 2025. Met onder andere LF2028 en het Leeuwarder Ondernemersfonds (LOF) richten we ons op initiatieven die bijdragen aan het versterken van het profiel van Leeuwarden en aan het ondersteunen en realiseren van het brede fysieke toeristische product, een aantrekkelijk programma (reuring), gerichte toeristische marketing en een aantrekkelijke binnenstad. Wij ondersteunen de marktpartijen, zoals hotels die zakelijke congressen acquireren waar het gaat om meerdaags bezoek. Hiervoor wordt de opbrengst van de toeristenbelasting mede ingezet, in samenhang met onderstaande budgetten.  Marketing (€ 400.000 in 2022; € 200.000 in 2023 e.v.) De toeristische marketing gaat door op de ingeslagen weg van de afgelopen jaren in nauwe samenwerking met LF2028. In 2022 ligt de focus vooral op Arcadia 2022 en BOSK en op de goede integratie met het nieuwe Visitor Center. Het creëren van blijvende (vooral meer digitale) aandacht is daarbij noodzakelijk, ook op nationaal en internationaal niveau: waarbij o.a. het netwerk Eurocities ingezet wordt. Samen met Gastvrij Grou zorgen we voor een goede toeristische profilering van Grou en Alde Feanen.

We blijven samenwerken met Merk Fryslân aan een goede positie van Leeuwarden in het vermarkten van Fryslân en aan regio georiënteerde activiteiten als persreizen, beursbezoek en het opbouwen van een database. We ondersteunen de promotie van grote evenementen en blockbusters, zowel online als offline (print) in de regio en nationaal.  2-jaarlijkse blockbusters (€ 200.000 in 2022) Wij ondersteunen de legacy van Culturele Hoofdstad, LF 2028, door bij te dragen aan Arcadia 2022 en de grote blockbuster BOSK die 100 dagen in Leeuwarden plaatsvindt in 2022.  Festivals en evenementen (€ 170.000 in 2022) Wij blijven ons richten op het realiseren van een rijke evenementenagenda die op cultureel en economisch vlak interessant is, voor zowel toerist als inwoner. We doen dit door de samenwerking met LF2028 uit te bouwen en te professionaliseren. Verder gaan we samen met (culturele) ondernemers, het Leeuwarder Ondernemersfonds, de provincie Fryslân en internationale netwerken, zoals Eurocities, nieuwe en of wisselende evenementen acquireren. Wij gaan een bijdrage verlenen, vooral aan de jaarlijkse programmering van een aantal culturele festivals . Verder kunnen wij maximaal één groter evenement en/of een beperkt aantal kleinere niet reguliere 27

Begroting 2022 gemeente Leeuwarden

evenementen ondersteunen en of acquireren, met een meer economische bijdrage aan (het culturele klimaat en profiel van) Leeuwarden.  Binnenstad (€ 50.000 structureel) Wij willen vanuit economisch oogpunt bijdragen aan het verbeteren van de vitaliteit van de binnenstad voor ondernemers, bezoekers en inwoners. Dat is van groot belang voor het toekomstige verdienvermogen van de ondernemers en voor een levendig en duurzaam verblijfsklimaat voor inwoners en bezoekers. Voor dit brede belang wordt de uitwerking van de motie Integrale Agenda Binnenstad in oktober 2021 aangeboden aan de Raad. Met het genoemde budget van € 50.000 dat op dit moment is opgenomen in de begroting 2022 ondersteunen wij de binnenstadsondernemers met het verbeteren van de organisatiegraad en geven beperkte steun aan kleine initiatieven die aangereikt worden vanuit Binnenstadsmanagement Leeuwarden.  Inspelen op de gevolgen van de coronacrisis De economische en maatschappelijke gevolgen van COVID-19 zijn voor iedereen in Nederland voelbaar. De Rijksoverheid heeft daarom diverse steunpakketten ontwikkeld om bedrijven, ondernemers en andere doelgroepen te steunen. Ook gemeenten hebben compensatiem iddelen van het Rijk ontvangen om in te zetten voor hulp en herstel.

Pakket aan maatregelen Op 28 april 2021 heeft de gemeenteraad een besluit genomen over de inzet van deze compensatiemiddelen vanuit het Rijk (Aanpak coronacrisis: besteding compensatiepakketten, noodfonds en sociaaleconomische impulsen). De middelen worden ingezet om organisaties, instellingen en ondernemers een steun in de rug te geven in tijden van corona. Zo worden er middelen ingezet voor de arbeidsmarkt, zorg, re-integratie en cultuur. Tevens is er een regeling noodfonds voor maatschappelijke organisaties die door corona in financiële problemen zijn gekomen. Ook ondersteunt de gemeente ondernemers. Het gaat hierbij om maatregelen om het lokale ondernemersklimaat te verbeteren. Sociaaleconomische impulsen Er zijn dus diverse regelingen die gericht zijn op acute ondersteuning nu. Daarom zijn we als gemeente Leeuwarden gaan nadenken wat er op ons afkomt als de regelingen afgebouwd worden. Hoe kunnen we in Leeuwarden veerkracht tonen in onze omgang met COVID-19? Gemeente Leeuwarden stelt daarom zelf middelen (2021 € 500.000 en 2022 € 500.000) beschikbaar voor een 7-tal projecten die economische en sociale impulsen afgeven: 1. We gaan de binnenstad aantrekkelijk en toekomstbestendig maken door middel van meer kunst, cultuur en vergroening; 2. We gaan inzetten op acquisitie van zakelijke congressen om op die manier meer zakelijke toeristen aan te trekken; 3.

We zetten in op het toekomstbestendig maken van bedrijven in de maakindustrie; 4. We investeren in ‘de Friese projectenmachine’ die zich richt op het ontwikkelen en verwerven van meer Europese projecten, waardoor er meer Europese financiering beschikbaar komt; 5. We investeren in het arbeidsfit maken en houden van kwetsbare werknemers; 6. We investeren in het omscholen van mensen naar IT/digitaliseringsberoepen; 7. We gaan wonen in de binnenstad stimuleren. Betrokken verbonden partijen Marrekrite

28

Begroting 2022 gemeente Leeuwarden

Relevante (beleids)nota’s    

Detailhandelstructuurvisie 2014, inclusief 1 e wijziging (2017) Aanpak Economische Ontwikkeling 2019-2022 (2019) Convenant bedrijventerreinen Noordwest Fryslân, 2020-2030 (2020) Visie Bezoek Leeuwarden 2025 (2021)

Extra inzet Tabel 9 Extra (incidenteel) budget Onderwerp Kennis-, innovatie, circulaire economie - Cofinanc. Watercampus, speerpunten - Relatiebeheer, acquisitie en stimuleringsfonds Aantrekkelijke stad en regio - M arketing

Bedragen x € 1.000 2024 2025

Beleidsproduct

<2021

2022

2023

Econ.beleid Econ.beleid

1.350 300

-600

-750 -300

Toerisme

400

-200

- Festivals en evenementen - 2-jaarlijkse blockbusters - Culturele ambitie BOSK

Toerisme Econ.beleid Toerisme

170 200

-170 -200 -200

- Samenwerkingsverbanden en ondersteuning organisaties - Binnenstad - Voorinvesteringen strategische locaties Sport in de Zuidlanden Hybride werken huisvesting

Toerisme Toerisme Grondzaken Grondzaken Vastgoed

345 50 100

29

200

-345 100 2.350 1.000

-200 -2.350 -1.000

Begroting 2022 gemeente Leeuwarden

Programma Wonen en milieu

1. Verbeteren en verduurzamen bestaande woningvoorraad  Sterke sociale huursector Op 27 februari 2021 heeft de raad de nieuwe Volkshuisvestingsvisie 2021, Leeuwarden: ongedeeld en vitaal! vastgesteld, waarmee Leeuwarden een actueel beleidskader voor de volkshuisvesting heeft. Centraal staat het werken aan een ongedeelde stad en gemeente, waar voldoende aanbod is van betaalbare huurwoningen in leefbare buurten en dorpen. Op basis van deze visie wordt in 2022 en verder gewerkt aan meerjarenafspraken met corporaties en huurdersorganisaties waarin de ambities uit de visie vertaald worden naar doelen voor de komende vijf jaar. De programmalijn Wonen uit het Rijksprogramma Leefbaarheid en veiligheid geeft een gebiedsgerichte uitwerking van de visie voor het buurten en wijken van Leeuwarden Oost.  Duurzaam versterken erfgoed In 2022 wordt doorgewerkt aan de uitvoeringsactiviteiten uit de Erfgoedagenda van de toekomst (Raadsbesluit 16-9-2020). Het verhaal van het erfgoed dient als bouwsteen voor ontwikkelingen. Binnen de thema’s ‘Verbinden burgers, Duurzaamheid, Financiën en Meer of minder bescherming’ ligt de focus in 2022 vooral op het leggen van een duurzame verbinding met nieuwe doelgroepen in relatie tot de nieuwe beleidsaccenten en daarop gebaseerde activiteiten. Er is ook aandacht voor het verduurzamen van erfgoed.

Concrete speerpunten voor 2022 zijn: - In de zomer van 2021 is begonnen met het opstellen van een gemeentelijke kerkenvisie. De insteek is de kerkenvisie in het najaar van 2022 aan de raad te presenteren. - Een gespecialiseerd bureau werkt aan de opdracht tot het samenstellen van een Landschapsbiografie: een integraal verhaal over de vorming van het huidige cultuurlandschap (bodem, ecologie, stedenbouw, erfgoed). Dit zal een bouwsteen zijn voor beleidsvorming in het kader van het Omgevingsplan. - In 2022 worden de eerste nieuwe gemeentelijke monumenten aangewezen in het project tot uitbreiding van de gemeentelijke monumentenlijst op het vroegere grondgebied Boarnsterhim Noord, Leeuwarderadeel en Littenseradiel. - Het hele spectrum van communicatie op gemeentelijk erfgoedgebied wordt onder de loep genomen. Dit gebeurt met het oog op zowel de wettelijke als de niet-wettelijke erfgoedtaken. Doel is een samenhangend Plan van Aanpak.

2. Ruimte voor starters en nieuwe dynamiek Studentenhuisvesting De beleidsruimte voor studentenhuisvesting, zoals opgenomen in het Afwegingskader woningbouw Leeuwarden uit 2016, is ingevuld. Dat de beleidsruimte voor het toevoegen van 1400 zelfstandige studenteneenheden, die gepland was tot en met 2026, sneller dan verwacht is ingevuld, geeft aanleiding om te onderzoeken welke behoefte er nog is onder de studenten, hogescholen, verhuurderspartijen, etc. Ook ligt hier een relatie met de ontwikkeling van Leeuwarden als Campusstad (ambitie in Omgevingsvisie) en wat voor huisvesting nodig is voor deze ambitie. In het kader van het willen vasthouden van de kennis in Leeuwarden is het daarnaast van belang om inzicht te hebben in de woonvraag van afgestudeerden. Dit onderzoek staat gepland voor 2022. Bij zowel binnenstedelijke herontwikkeling als nieuwe uitleglocaties (bijv. Middelsee en De Hem) wordt ruimte geboden voor starters en mensen die anders willen wonen. Dit volgt uit de ambitie naar een ongedeelde stad en de veranderende woonbehoefte. Woongenot en leefbaarheid zijn elementen die centraal staan bij herontwikkeling en bij de invulling van de uitleg, waarbij het individu ruimte krijgt om zijn/haar dromen te verwezenlijken. 30

Begroting 2022 gemeente Leeuwarden

3. A. Versterken leefbaarheid en veerkracht van kwetsbare wijken  Uitvoering visie Heechterp Najaar 2021 gaat het masterplan voor Heechterp voor vaststelling naar de Raad. Hierna kan een start gemaakt worden met de fysieke herstructurering van de wijk. Dit plan heeft een looptijd van ca.10 jaar. Er wordt gestart met de voorbereidingen voor de bouw van een appartementencomplex aan de Wilgenlaan, zodat deze in 2023 kan worden gerealiseerd. Ook zijn de gesprekken met de bewoners uit het eerste woonveld opgestart, en zullen deze bewoners gaan verhuizen naar een tijdelijke of definitieve woning. Naast de fysieke ingreep wordt gewerkt aan een sociaal plan voor Heechterp-Schieringen vooral gericht op ontmoeten en verbinden.  Programma Leeuwarden Oost Leeuwarden participeert in het Rijksprogramma Leefbaarheid en veiligheid in kwetsbare gebieden met de wijken Oud-Oost, Heechterp-Schieringen, Bilgaard, Vrijheidswijk, Camminghaburen en Spoordok onder de noemer Leeuwarden Oost. In het najaar van 2021 is het streven om een ambitiedocument voor dit gebied voor 20 jaar te tekenen door de samenwerkingspartners en is gestart met de verdere uitwerking van ambitie naar maatregelen. Indien het nieuwe kabinet middelen vrijmaakt voor dit programma zal door de coalitie van partijen een aanvraag worden gedaan om in aanmerking te komen voor deze Rijksbijdrage.

Het programma is bedoeld als plus op de bestaande activiteiten in de wijken via systeemdoorbraken of door de samenhang te organiseren. Met de wijken worden wijkvisies voor 20 jaar ontwikkeld.  Volkshuisvestingsfonds Met de toekenning van de aangevraagde bijdrage (ruim € 20,5 mln) van het Volkshuisvestingsfonds is een eerste tranche van Rijksmiddelen gestart. Met het fonds worden in 10 jaar tijd 1.610 particuliere woningen verduurzaamd en evenzoveel bomen aangeplant. In 2022 is de inzet vooral gericht op het goed voorbereiden van een werkmethode om zoveel mogelijk particuliere eigenaren betrokken te krijgen; het streven is om ook al een start te maken met de eerste 160 woningen. De uitwerking in de vorm van een programmaplan wordt nog separaat aan de Raad voorgelegd.  Wijkactieplannen We blijven ook werken aan de uitvoering van de vastgestelde wijkactieplannen 2019 –2023 voor de wijken Heechterp-Schieringen, Schepenbuurt, Valeriuskwartier en de 3 wijken in Oud-Oost; Oldegalileën/-Bloemenbuurt, Tjerk-Hiddesbuurt/Cambuursterhoek en de Vlietzone. De opgebouwde netwerken van de betrokken bewoners en de corporatie worden ook ingezet om het programma Leeuwarden Oost verder uit te werken.  Intensivering toezicht en handhaving fysiek domein Vlietzone In de Vlietzone wordt veel inzet gepleegd in het tegengaan van woonoverlast.

De problematiek heeft raakvlakken met alle drie domeinen (sociaal, veiligheid en fysiek). Er wordt dan ook vanuit verschillende invalshoeken inzet gepleegd. Denk hierbij aan de wijkteams en opbouwwerk, wijkaanpak en de werkplaats Oud Oost. Met de inwoners samen wordt gekeken hoe we de wijk schoon, heel en veilig kunnen houden. Dit het liefst door acties en projecten die preventief werken, maar ook door toezicht en handhaving vanuit bijvoorbeeld het Fysiek domein. Het toezicht en de handhaving vanuit het Fysiek domein zijn geïntensiveerd. Voor specifiek de Vlietzone zijn een wijkinspecteur en juridisch medewerker aangesteld, die toezien en waar nodig handhaven op de bestaande wet- en regelgeving ten aanzien van illegale bouw, illegaal gebruik, illegale bewoning, waaronder kamerverhuur en verrommeling. Naast het actief de wijk ingaan, worden meldingen vanuit en over de Vlietzone direct door hen in behandeling genomen. De wijkinspecteur en juridisch medewerker maken deel uit van het ‘interventieteam Vlietzone’. Dit

31

Begroting 2022 gemeente Leeuwarden

interventieteam is een multi-sectoraal team waarin afspraken worden gemaakt over de aanpak om de overlast adequaat aan te pakken, maar ook, indien nodig, hulpverlening te verstrekken. Tevens is er in 2021 een voorbereidingsbesluit van kracht geworden dat het mogelijk maakt handhavend op te treden tegen nieuwe kamerverhuurpanden en woningsplitsingen. Kern van dit voorbereidingsbesluit is het verbod om het bestaande gebruik v an gebouwen te wijzigen naar één of meer wooneenheden/kamerverhuur of naar een woonfunctie in combinatie met zorg. De bovengenoemde intensivering van het toezicht en de handhaving zal ook in het jaar 2022 worden voortgezet.  Samenwerking met het Huurteam Het Huurteam Leeuwarden behandelt klachten van en levert informatie aan huurders van particuliere huurwoningen. Circa 20% van de totale woningvoorraad in de gemeente wordt particulier verhuurd. Wij vinden het belangrijk dat de bewoners van deze woningen een organisatie hebben waar zij terecht kunnen met hun problemen. Deze problemen kunnen financieel van aard zijn, maar kunnen ook klachten zijn over de verhuurder of over de woning. 1/3 van de klachten in 2019 kwam uit de Vlietzone. In onze aanpak voor de Vlietzone is het Huurteam een belangrijke partner om mee samen te werken. Deze samenwerking willen we verstevigen door duidelijke afspraken met elkaar te maken.

Door samenwerking met het Huurteam is betere sturing op ongewenste ontwikkelingen mogelijk. Specifiek in de kwetsbare wijken is het Huurteam een organisatie, die door gesprekken met de bewoners, weet wat er in bepaalde buurten speelt. Zij registreren meldingen en de problematiek.

3. B. Versterken leefbaarheid en veerkracht dorpen  Beleidskader wonen in de dorpen In 2020 is gestart met het Beleidskader wonen in de dorpen. Begin dit jaar is een vragenlijst uitgezet onder de inwoners in de dorpen. De resultaten hiervan worden begin september met de raadsleden gedeeld. Het streven is om het beleidskader in het eerste kwartaal van 2022 in de gemeenteraad te laten vaststellen. Het stuk biedt een kader voor initiatieven voor woningbouw in de dorpen en hiermee geeft de gemeente richting aan haar eigen woonbeleid in de dorpen.  Uitwerking Volkshuisvestingsvisie Vitale dorpen In de Volkshuisvestingsvisie is opgenomen dat we inzetten op het behoud van de huurwoningen in de dorpen. Gewerkt wordt aan de toegankelijkheid van de sociale huurwoningen voor de inwoners van de dorpen. In de meerjarige en prestatieafspraken wordt opgenomen hoe we hier samen met de corporaties aan werken. Ook komt in de afspraken aandacht voor de leefbaarheid in de buurten met corporatiewoningen.  Ontwikkeling tweede woningbezit in dorpen In 2021 is een onderzoek uitgevoerd naar de ontwikkeling van tweede woningbezit in Grou en de invloed op de lokale woningmarkt. Het advies naar aanleiding van dit onderzoek is nog niet afgerond. Indien geadviseerd wordt om een huisvestingsverordening op te stellen, dan zal in 2022 daaraan gewerkt worden.

Hierin zal dan tevens de handhaafbaarheid worden meegenomen, alsmede wat het opstellen van deze verordening betekent voor de inzet en formatie van toezicht en handhaving.

4. Duurzame consumptie en afvalloze samenleving Om de hoeveelheid restafval in onze gemeente terug te dringen en de afvalscheiding te verbeteren wordt de afvalstoffenheffing per 1 januari 2022 meer dan tot op heden gebaseerd op een tarief naar de werkelijke hoeveelheid restafval per huishouden. De communicatie rondom de invoering van de 32

Begroting 2022 gemeente Leeuwarden

nieuwe heffingssystematiek kenmerkt zich door het tweezijdig communiceren. We zullen niet alleen alle inwoners informeren over de wijziging, maar juist ook specifieke doelgroepen betrekken bij de invoering om ideeën op te halen voor de specifieke wensen van de doelgroepen. Dit proces loopt ook door in 2022, waarin we blijven evalueren en leren van goede ideeën van inwoners en deze waar mogelijk een plek zullen geven in het beleid. Het invoeringsjaar 2022 zal een leerjaar zijn, waarin we de daadwerkelijke effecten en resultaten van de invoering van Goed Scheiden Loont gaan ervaren, monitoren en evalueren. Voor de bewoners van laagbouw bestaat het variabele tarief uit een bedrag per keer dat de minicontainer voor grijs afval bij de weg gezet wordt, plus een bedrag per kilogram voor de inhoud. Voor bewoners van hoogbouw bestaat het variabele tarief uit een bedrag per klepopening van de verzamelcontainer. Voor mensen met medische afval geldt een korting op het variabele tarief per kilogram of per klepopening. In 2022 zijn de incidentele kosten voor de invoering van het variabele tarief meegenomen in de kosten. Dit heeft in 2022 een verhogend effect op het variabele tarief. Vanaf 2023 vervalt dit incidentele effect. Waar nodig zullen aanpassingen en verbeteringen worden voorgesteld/doorgevoerd.

5. Verbeteren bodemkwaliteit  Uitvoering Bodemsaneringsoperatie We adviseren over de bodemkwaliteit bij ontwikkelings - en herstructureringsprojecten. Hierbij wordt ingezet op het geschikt maken van de bodemkwaliteit voor de nieuwe inrichting en functie. Deze werkwijze sluit aan op die van voorgaande jaren. Als vervolg op een andere risicoperceptie vanuit volksgezondheid met extra aandacht voor lood en gezondheidsrisico’s voor jonge kinderen worden in de tweede helft van 2021 bodemonderzoeken uitgevoerd op kinderspeelplaatsen; dit als aanvulling op de onderzoeken uit 2005 en 2008. Indien de uitkomsten een te slechte bodemkwaliteit aantonen, zullen in 2022 vervolgmaatregelen worden uitgevoerd. Het aantal locaties met actieve nazorgmaatregelen na sanering neemt steeds verder af. Dit is een gevolg van onze werkwijze, waarbij we deze actieve maatregelen zo veel mogelijk beperken in de tijd en zo snel mogelijk afronden of omzetten in registratie. De locatie Aldlân-oost is de bepalende locatie als het aankomt op gemeentelijke verantwoordelijkheid voor nazorgmaatregelen. Er is hier sprake van een zeer langdurige actieve beheersing van bodemverontreiniging. In 2022 zien we toe op de uitvoering van de bodemsanering op het terrein van de Snekertrekweg 41-43A. Deze bodemsanering wordt door de eigenaar uitgevoerd. In 2022 wordt het scannen van de bodemonderzoeken afgerond.

Daarmee zijn alle papieren bodemdossiers gecontroleerd op onderzoeksrapporten en bes luiten en zijn de scans opgenomen in het bodeminformatiesysteem. Het beschikbaar stellen van bodeminformatie via internet wordt gecontinueerd en uitgebreid met de gescande rapporten en besluiten. De controle op de juiste weergave van WKPB-besluiten, en het zo nodig herstellen van onjuistheden, kan mogelijk nog doorlopen in het de eerste maanden van 2022. In 2022 wordt het bodeminformatiesysteem geschikt gemaakt voor de invoering van de Basis Registratie Ondergrond (BRO). Het gebruik van de website www.zichtopgrond.nl, gericht op het registreren en toetsen van hergebruik van grond, wordt gecontinueerd. Er is nog geen duidelijkheid over wat de komst van de Omgevingswet betekent voor de sectorale financiering vanuit de Rijksoverheid. We verwachten dat voor het jaar 2022 nogmaals eenmalige 33

Begroting 2022 gemeente Leeuwarden

afspraken worden gemaakt net als in 2021. Afspraken met het Rijk zijn gewenst over onder andere systeemverantwoordelijkheid van het Rijk, uitkering van Rijksbudgetten ten behoeve van lopende bodemsaneringsprojecten, apparaatskosten voor het uitvoeren van het overgangsrecht onder de Wet Bodembescherming en omgaan met nieuwe stoffen of nieuwe bedreigingen (zoals PFAS en lood). Het ontbreken van afspraken over de hoogte van de wettelijk geborgde apparaatskostenvergoeding door het Rijk zijn voor 2022 het belangrijkst. Er wordt hierover pas duidelijkheid verwacht eind 2021.  Verbreding bodemtaken, koppeling met andere beleidsterreinen We werken verder aan de transitie van “milieuhygiënische geschikte bodemkwaliteit” naar “vitale bodem die essentieel is voor een gezond leefklimaat”. Bij de verbreding wordt ingezet op kennis, projecten en processen op de raakvlakken van bodem, landbouw, biodiversiteit, landschap, gezondheid en voedsel o.a. voor het Veenweidedossier en binnen het programma Vitaal platteland. Door een duurzame bijdrage aan landbouw, biodiversiteit en gezondheid wordt (in)direct en blijvend bijgedragen aan de sustainable development goals op het gebied van leefomgeving, maatschappij en economie. In 2022 wordt onderzocht of GIS bruikbaar is om de regels onder de Omgevingswet weer te geven en de doorwerking eenvoudig te presenteren is.

Ook adviseert het bodemcluster over gaswinning, geothermie en andere activiteiten in de diepe ondergrond in het kader van de Mijnbouwwet. In 2022 wordt de vitale bodemkaart inclusief beoordelings - en handelingskader verder uitgewerkt. Deze kaart beschrijft de staat van de algemene bodemgeschiktheid voor ecosysteemdiensten, zoals vruchtbaarheid, grondwaterbuffer, draagkracht, chemische bodemkwaliteit, structuur en bodemleven, en welke maatregelen kunnen helpen om deze diensten te behouden of te verbeteren.

6. Handhaving omgevingsrecht, bouw- en milieutoezicht  Uitvoering handhavingsuitvoeringsprogramma Toezicht wordt binnen het fysieke WABO-domein ingezet op het gebied van bouw (nieuwbouw en bestaande bouw), brandveiligheid en milieuactiviteiten (inrichting gebonden). Jaarlijks worden hiervoor gemeentelijke toezicht- en handhavingsprioriteiten en -doelen opgesteld. De toezicht- en handhavingsactiviteiten worden zoveel mogelijk op elkaar afgestemd en voor zowel het fysieke domein als voor de domeinen openbare ruimte, bijzondere wetten en veiligheid opgenomen in het Handhavingsuitvoerings-programma (HUP). Zie voor meer informatie het programma Veiligheid in deze begroting. Toezicht wordt ingezet op de meest risicovolle onderwerpen. Als bevoegd gezag kunnen en willen we niet alle bouwwerken, inrichtingen, doelgroepen periodiek controleren. We leggen de aandacht op die plaatsen waar we vanuit onze ervaring kunnen verwachten dat er een grote kans is op overtredingen (niet naleving), waardoor sterk ongewenste of gevaarlijke situaties zouden kunnen ontstaan. Deze aanpak vraagt om een scherpe prioritering in de te controleren onderwerpen. Daarvoor wordt jaarlijks, voorafgaand aan het opstellen van het HUP, een risicoanalyse uitgevoerd. Geluidsvraagstukken Toezicht op geluidsnormen vindt plaats bij evenementen, horecagelegenheden en bedrijven.

In zijn algemeenheid zien we een toename van meldingen van overlast, dus ook wat betreft de geluidsaspecten. Daarnaast wordt vanuit de adviesrol inzet gepleegd voor de ondersteuning van bijv. juridische vraagstukken rondom evenementen en geluid. Stimulerend toezicht energiebesparing bedrijven Onze milieu-inspecteurs maken deel uit van het landelijk kernteam VTH Energiebesparing en hebben een actieve rol op het gebied van toezicht op energiebesparing in het netwerk van de 34

Begroting 2022 gemeente Leeuwarden

gemeenten en FUMO in Friesland. Ondertussen is de projectvoorbereiding gestart voor toezicht op de EPBD-III richtlijn (energie-efficiëntie van gebouwen en stimuleren van elektrisch vervoer) en de label-C verplichting. Per 1 januari 2023 geldt voor kantoren de energielabel C -verplichting. Kantoren waar dit op van toepassing is, worden in beeld gebracht en aangeschreven. In de paragraaf Leeuwarden Duurzaam staat een nadere toelichting op de inzet op energiebesparing.  Omgevingswet en Wet Kwaliteitsborging Bouwen Op 1 juli 2022 zullen de Omgevingswet en de Wet Kwaliteitsborging Bouwen in werking treden. Beide wetten zorgen voor grote veranderingen in het VTH-taakveld. Landelijke regels en vergunningstelsels worden geïntegreerd in de Omgevingswet. Milieuregels die nu in landelijke besluiten staan, komen dan deels in het gemeentelijke omgevingsplan. Ook kunnen er taken verschuiven tussen gemeente en FUMO. De Wet Kwaliteitsborging Bouwen verandert de gemeentelijke taken voor bouwplantoetsing en -toezicht. Private gecertificeerde kwaliteitsborgers gaan voor een deel van de bouwwerken de technische toets vooraf en het bouwtechnisch toezicht tijdens de bouw uitvoeren. De (repressieve) handhaving blijft echter een taak van de gemeente. Dit betekent dat de gemeente achteraf, na voltooiing van het bouwwerk, eventueel handhavend moet optreden.

De verwachting is dat dit tot meer juridische vervolgacties zal leiden. Voorbereidingen op de Omgevingswet en de Wet Kwaliteitsborging Bouwen zullen in 2021 en ook in 2022 de nodige tijd en aandacht vragen. Daarbij gaat het in ieder geval om opleidingen en het aanpassen van werkprocessen. De invoering van het digitaal stelsel Omgevingswet (DSO) biedt de kans om digitaal toezicht verder te ontwikkelen. Voor de implementatie van Centric Leefomgeving besteden we tijd aan het inrichten van het systeem, het maken van werkafspraken en opleidingen.  Bodemtaken Als de Omgevingswet in werking treedt, dragen provincies een aantal bodemtaken over naar de gemeenten. Onder de Omgevingswet is de gemeente bevoegd gezag voor alle activiteiten die in de bodem plaatsvinden. Dit gaat over het graven, opslaan en toepassen van licht verontreinigde grond (een taak die nu ook al bij gemeenten ligt en volgt uit het Besluit bodemkwaliteit), maar ook over het graven in en saneren van sterk verontreinigde grond (met gehalten hoger dan de interventiewaarde). Deze taak ligt in de huidige situatie bij de provincie. We zullen voor de invoering van de Omgevingswet nader uit moeten zoeken wat dit betekent voor bijvoorbeeld het Omgevingsplan, en de inzet van toezicht en handhaving.

7. Vitaal Platteland In het landelijk gebied van de gemeente Leeuwarden komen een groot aantal opgaven samen, zoals kwaliteitsbehoud van het landschap, creëren van mogelijkheden voor energieopwekking, vitale landbouw, klimaatadaptatie, natuurbescherming, het optimaliseren van recreatiemogelijkheden en biodiversiteitsherstel. De uitdaging is om een balans te vinden tussen natuur, landbouw, landschap en economisch klimaat in het buitengebied van de gemeente Leeuwarden, zodat het platteland vitaal en toekomstbestendig is en blijft voor haar gebruikers. Onze gemeentelijke ambities en ruimtelijke keuzes voor het platteland worden vastgelegd in de omgevingsvisie. De uitwerking hiervan in een programma vitaal platteland. We zien als gemeente sinds 2019 een toenemend aantal initiatieven ontstaan gericht op revitalisering van het platteland en steeds meer samenwerking op gebiedsniveau tussen allerlei partijen. Ook zien we een toenemend aantal urgenties (biodiversiteitsherstel, bodemdaling, bodemuitputting, droogte, verzilting, etc.) en daarmee samenhangende beleidsinterventies vanuit hogere overheden die hun weerslag hebben/krijgen in ons buitengebied.

35

Begroting 2022 gemeente Leeuwarden

 Greidhoeke Plus In 2022 zullen we de uitvoering van het programma oppakken o.a. via de interbestuurlijke aanpak Greidhoeke Plus. Dit is de samenwerking tussen de provincie Fryslân, Wetterskip Fryslân en de gemeenten Súdwest-Fryslân, De Fryske Marren, Waadhoeke en Leeuwarden gericht op een gebiedsgerichte bottom-up aanpak, waarin genoemde overheden sinds 2019 samenwerken aan het bevorderen van een meer natuurinclusief platteland. Aspecten als leefbaarheid, biodiversiteit, circulaire landbouw, klimaat en voedsel krijgen een plek binnen deze brede gebiedsprocessen. De ambities van Greidhoeke Plus sluiten aan bij uitgangspunten uit de Regiodeal Natuurinclusieve Landbouw Noord-Nederland (transitie richting natuurinclusieve landbouw) en er is een koppeling met het al langer lopende proces rond de Friese Veenweideaanpak (terugdringen Veenoxidatie en bodemdaling). Binnen Greidhoeke Plus worden processen samengebracht, worden ontwikkelingen die van onderop tot stand komen gefaciliteerd en mee aangejaagd en worden financiën geregeld voor maatregelen in gebieden. Binnen de aanpak Greidhoeke Plus zijn een aantal deelgebieden beschreven waar we dit in eerste instantie gaan doen. Voor de gemeente Leeuwarden betreft dit de gebieden Grouster Leechlân, Baarderadiel en Reduzum.

Dit zijn gebieden waar ofwel al gestart is vanuit de aanpak Veenweide (Grouster Leechlân) of waar sprake is van initiatieven vanuit het gebied zelf gericht op meer natuurinclusieve landbouw (Baarderadiel en Reduzum).

8. Gezonde en duurzame voeding bevorderen  Voedselagenda Leeuwarden (2019) Voedsel is de basis van ons bestaan en is heel nauw verbonden met cultuur en identiteit: “je bent wat je eet”. De productie en consumptie van voedsel heeft grote impact op allerlei aspecten, zoals gezondheid, duurzaamheid en economische vitaliteit van het platteland. Leeuwarden wil zich graag mengen in die discussie en concrete oplossingen aandragen samen met medeoverheden, bedrijven en burgers. De boodschap is: “burger, bedrijf en onderwijs neem samen met ons de verantwoordelijkheid op het vlak van gezond en duurzaam voedsel”. Dit betekent dat de gemeente Leeuwarden samen met een netwerk van bedrijven, instellingen, burgerinitiatieven en medeoverheden gaat uitdragen dat dit mogelijk is door zelf het goede voorbeeld te geven en tevens te stimuleren hieraan bij te dragen. Zoals het opzetten van promotieacties en PR over aanbod gezond voedsel in het werkcafé en bij lunch en recepties en actieve interne communicatie hierover via intranet, gezonde sportkantine (kantinebrigade). Ook het ondersteunen van activiteiten voor of door stadstuinen Dorpstûn Snakkerburen, Techum, gericht op lokale afzet en betrekken omwonenden en scholen.

 Medeoverheden en inwoners stimuleren tot duurzame voedselconsumptie Deelname en afstemming met andere Friese gemeenten (Súdwest-Fryslân), de provincie Fryslân over voedsel en gezondheid en de drie Noordelijk provincies via het Voedselnetwerk Noord Nederland. Doel is gezamenlijke netwerken versterken en beleidsvoorbereiding.

9. Versterken biodiversiteit Met de strategische agenda leggen we de ambities voor het versterken van de biodiversiteit in de gemeente concreter vast. Deze agenda zal in 2022 ter vaststelling worden aangeboden. We organiseren in 2022 diverse bijeenkomsten, waaronder in elk geval rond 22 mei 2022 (de internationale dag voor de biodiversiteit) een “inventarisatiedag”. Hierbij nodigen we een aantal kennispartners/soortenorganisaties uit, kiezen een interessante plek in onze gemeente uit en laten deze inventariseren. Daarmee krijgen we de gemeentelijke biodiversiteit beter in kaart, profileren we ons als gemeente en wisselen we kennis uit met onze partners. We nemen sinds 2021 deel aan 36

Begroting 2022 gemeente Leeuwarden

het herstelplan biodiversiteit Fryslân. We werken samen met de Provincie en betrokken partners aan de nadere invulling van het programma. Betrokken verbonden partijen

   

Afvalsturing Friesland NV (Omrin) NV Fryslân Miljeu (Omrin) GR FUMO GR Hûs en Hiem

Relevante (beleids)nota’s               

Kadernota Handhaving fysieke leefomgeving en veiligheid (2014) Bodemconvenant 2016–2020 (2015) Afwegingskader woningbouw Leeuwarden (2016) Erfgoedverordening gemeente Leeuwarden (2017) Archeologische Waardenkaart (2017) Verordening Leeuwarder Restauratiefonds (2017) Beleidsregel geluid bij evenementen (2018) Leeuwarder voedselagenda (2019) Warmtegids (2019) Regionale Energiestrategie (2019) Grondstoffenbeleidsvisie huishoudelijk afval (2019) Handhavingsuitvoeringsprogramma (HUP) (2020) Erfgoedagenda van de toekomst (2020) Leeuwarder Energieagenda 2021-2024 (2021) Volkshuisvestingsvisie 2021 (2021)

Extra inzet Tabel 10 Extra incidenteel budget Onderwerp Handhaving evenementen

Beleidsproduct Omgevingsrecht

37

<2021

2022 60

Bedragen x € 1.000 2023 2024 2025 -60

Begroting 2022 gemeente Leeuwarden

Programma Infrastructuur en mobiliteit In het kader van het programma Infrastructuur en mobiliteit zullen in 2022 (MPI -2022) uiteenlopende projecten worden gerealiseerd. Veelal ligt de basis hiervoor in het gemeentelijk verkeer- en vervoerplan (GVVP) uit 2016 en bijbehorende uitwerkingsnotities en uitwerkingen van aangenomen moties betreffende het GVVP-onderdeel fiets. De werkzaamheden hebben tot doel de bereikbaarheid, de verkeersveiligheid en de leefbaarheid te verbeteren als ook de mobiliteit. Zie voor dit laatste ook de paragraaf 2.2.9 Leeuwarden duurzaam. In 2022 wordt onder andere voorzien in de aanpak van de Prof. Mr. P.S. Gerbrandyweg als laatste project uit het Vrij Baan programma. Daarnaast worden diverse doorfietsroutes binnen en buiten de stad aangepakt. Ook is een uitgebreide vervanging van verkeerslichten voorzien. De programmering betreft deels projecten die oorspronkelijk eerder waren voorzien en die nu gereed zijn om in uitvoering te worden genomen. Ook enkele projecten uit eerdere programma’s komen vanaf 2022 tot uitvoering. De beoogde fietsstraat Emmakade ZZ vormt hierop een uitzondering en zal zeker niet in 2022 worden gerealiseerd; geconstateerd is dat het bij de huidige staat van de kade niet verantwoord is om hier een fietsstraat te realiseren.

Op basis van de Kadernota kapitaalgoederen zal in de loop van 2021 worden bepaald binnen welke termijn het herstel van de kademuren te realiseren is. De voorbereidingen voor toekomstige projecten zoals de spoorzone zullen in de meerjarenprogramma’s vanaf 2025 worden opgenomen. In onderstaande opsomming volgt een toelichting op de projecten van het MPI -2022.

1. Vrij Baan Reconstructie Prof. Mr. P.S. Gerbrandyweg In 2022 zal de reconstructie van de Prof. Mr. P.S. Gerbrandyweg – als laatste onderdeel van het programma Vrij-Baan - tot uitvoering komen.

2. Doorfietsroutes/fietsstraten  Wergeasterdyk De Wergeasterdyk is ter hoogte van de Sudertrimdielsdyk voor gemotoriseerd verkeer afgesloten maar blijft wel dienen als ontsluiting voor aanliggende woningen en behoudt de doorgaande functie voor fietsverkeer. De inrichting zal op deze nieuwe functie als fietsstraat worden afgestemd en wordt gecombineerd met rioleringswerkzaamheden.  Leeuwarden-Heerenveen De doorfietsroute in zuidelijke richting (Leeuwarden-Heerenveen) loopt aan de westzijde van de A32 (via de oude rijksweg tussen Leeuwarden en Heerenveen). In 2022 zal het gedeelte van de route door Jirsum worden uitgevoerd. De uitvoering van het gedeelte van de route tussen De Haak en de brug over het Van Harinxmakanaal (door het gebied Middelsee) is mede afhankelijk van de gebiedsontwikkeling Middelsee.  Leeuwarden-Franker-Harlingen In 2022 zal gestart worden met de voorbereidingen voor wat betreft het gedeelte van deze doorfietsroute tussen de binnenstad en de aansluiting op de Poptawei. Het fietspad tussen kruispunt Harlingerstraatweg - Douwe Kalmaleane wordt verbreed over ca. 300 meter en sluit aan op het al bestaande breder gemaakte fietspad langs de Poptawei. 38

Begroting 2022 gemeente Leeuwarden

3. Oplossen knelpunten dorpen  Feinsum, Holdingawei De werkzaamheden bestaan uit het realiseren van snelheid remmende maatregelen die bijdragen aan de uitstraling van de weg als 30 km/uur-zone. Waar mogelijk gecombineerd met het versterken van het groene, landschappelijk karakter. De afronding is voorzien in 2023.  Hijum, de Loane Door de lange rechte structuur wordt hier vaak (te) hard gereden. In 2022 zal met de uitvoering van snelheidsremmende maatregelen (incl. het versterken van de groenstructuur) worden gestart. De Loane vormt een route tussen de provinciale weg en Alde Leie.  Britsum, de Stedpaed Voor de verbetering van de verkeersveiligheid op de doorgaande route van Britsum zullen in 2022 snelheid remmende maatregelen worden uitgevoerd.  Koarnjum Voor de verbetering van de verkeersveiligheid op de doorgaande route van Koarnjum is het gewenst snelheid remmende maatregelen te nemen die bijdragen aan de 30 km/uur uitstraling op de doorgaande route. In 2022 zal met de uitvoering worden begonnen.  Wergea snelheidsremmende maatregelen In 2022 beginnen we met de uitvoering van de eerste maatregelen (1 e fase), waarbij de aandacht uitgaat naar de beide entrees van het dorp. In samenspraak met het dorp Wergea is er onderzocht welke inrichting gewenst is op de doorgaande route Wergeasterdyk – Nieuwe Leeuwarderweg Kerkbuurt.

Dit pakket aan snelheidsremmende (30 km/uur) maatregelen kan in fases worden uitgevoerd.

4. Oversteek stationsgebied De extra middelen van € 200.000 zullen worden benut om de fietsoversteekplaats voor het station op de Stationsweg aan te passen ter verbetering van de verkeersveiligheid. Op het Zuiderplein worden de verkeerslichten zodanig ingeregeld dat bussen en fietsers minder lang hoeven te wachten. Daarnaast zal op een aantal locaties (w.o. langs de westelijke stadring) de bewegwijzering zodanig worden aangepast dat doorgaand verkeer door de stad over de Stationsweg wordt ontmoedigd.

5. Bijdrage WTC/Cambuur Dit betreft een bijdrage aan de benodigde infrastructurele aanpassingen als gevolg van de gebiedsontwikkeling WTC/Cambuur.

6. Afronding addendum GVVP  Aanpak fietspad langs de Stûkenwei Gelet op de verkeersveiligheid is een fietspad noodzakelijk. Deze fietsverbinding is onderdeel van het hoofdfietsnetwerk tussen Warten en de Fonejachtbrug.

39

Begroting 2022 gemeente Leeuwarden

7. Verkeersveiligheid  Optimalisatie verkeersveiligheid Voor de optimalisatie van de verkeersveiligheid zijn er middelen ad € 500.000 beschikbaar voor het oplossen van de (kleine)knelpunten.  Verkeersregelinstallaties In 2022 zullen een aantal verkeerslichten worden vervangen. Deze vervangingswerkzaamheden waarvan de uitvoering voor sommige verkeerslichten doorloopt in 2023 - zullen waar mogelijk worden gecombineerd met andere werkzaamheden, bijvoorbeeld de fietsoversteek Verzetsstraat in combinatie met de reconstructie van de Prof. Mr. P.S. Gerbrandyweg. Betrokken verbonden partijen 

Parkeergarages Leeuwarden CV

Relevante (beleids)nota’s      

Parkeerbeleidsplan gemeente Leeuwarden 2015 (2015)Notitie Fietsnetwerk Leeuwarden, aanvulling op Richtingwijzer Fiets 2013-2025 (2015) Notitie Modelaanpak Veiliger Fietsen Leeuwarden, aanvulling op Richtingwijzer Fiets 2013 -2025 (2015) Het Gemeentelijk Verkeers- en vervoersplan 2016 (2016) Het Gemeentelijk Verkeers- en vervoersplan, Addendum zuidelijk deel van Leeuwarden (2016) Mobiliteit 2019–2050 (2019) Leeuwarden spoorzone, stad van de toekomst (2019)

Extra inzet Tabel 11 Extra incidenteel budget Onderwerp Oversteek stationsgebied

Beleidsproduct Verkeer en vervoer

40

2021

2022 200

Bedragen x € 1.000 2023 2024 2025 -200

Begroting 2022 gemeente Leeuwarden

Programma Ruimtelijke ordening

1. Gebiedsontwikkeling Binnenstad



Amelandskwartier In de zomer van 2021 is een visie/ontwikkelkader door de raad vastgesteld waarmee een kwaliteitsimpuls wordt voorzien voor het Amelandskwartier. Dit traject zal dan ook een doorloop kennen in 2021 en verder. Voor het Amelandskwartier wordt ingezet op een organische ontwikkeling. De doorlooptijd is daarmee afhankelijk van de initiatieven die binnenkomen. De gemeente heeft hierbij voornamelijk een faciliterende rol en investeert zelf niet/weinig in het gebied. De kwaliteit moet daarom van de initiatiefnemers/eigenaren in het gebied komen. De kern van de visie/het ontwikkelkader is dat initiatiefnemers worden uitgedaagd om verder te kijken dan hun eigen verdienmodel. Aan de hand van thema’s als klimaatadaptatie, verduurzaming, een fijne woonomgeving en cultuur moet er per initiatief een plus ontstaan voor het hele gebied. De plus betreft maatwerk. Voor verschillende initiatieven moeten verschillende planologische procedures worden doorlopen. Waar initiatieven elkaar positief kunnen beïnvloeden of waar het handig is om gezamenlijk op te trekken in de planologische procedure en/of communicatie richting de omgeving, kunnen deze worden gecombineerd.  Speelmanskwartier (Zalen Schaaf) In juni 2021 heeft de gemeenteraad vastgesteld welke herontwikkeling van deze locatie de voorkeur heeft.

De herontwikkeling kan naar verwachting vanaf het vierde kwartaal van 2021 gestart worden en doorlopen in 2022. WTC/Cambuur De planologische procedure voor de WTC-Cambuur locatie is afgerond. Het nieuwe bestemmingsplan is in september 2019 onherroepelijk geworden. De bouwvoorbereiding is begin 2020 gestart met de sloop van het voormalige vuurwerkterrein en de aanleg van de extra aansluiting op de Slauerhoffweg. In mei 2021 zijn de supermarkten geopend. In de raadsvergadering van 7 juli 2021 is een krediet beschikbaar gesteld van € 14 mln voor het verstrekken van een lening voor de bouw van het stadion onder voorwaarden. De verwachting is dat de bouw van het Cambuurstadion in 2021 start, de ingebruikname is voorzien in juli 2023. De Zuidlanden De markt voor nieuwbouwwoningen in Leeuwarden staat onder spanning. Factoren die hierbij een rol spelen zijn de grote vraag naar (nieuwbouw) woningen, de lage rente, het anticiperen van de nieuwbouw op de energietransitie en het relatief geringe aanbod doordat de ontwikkeling van nieuwe plannen tijd nodig heeft. Zie hiervoor ook paragraaf 2.2.7 Grondbeleid. De voorbereiding voor het woonrijpmaken van fase 1 De Klam, start per november 2021. Voor ‘Bijzonder Wonen’ moet een bestemmingsplanprocedure worden doorlopen. De voorbereidingen zijn gestart. Het ontwerp beeldkwaliteitsplan heeft reeds ter inzage gelegen.