Agenda binnenstad 2021 2028

Gemeente Leeuwarden | Agenda Binnenstad Leeuwarden 2021-2028

uitnodigt. Bijvoorbeeld door de kwaliteit van de inrichting van de stad (verblijfskwaliteit met meer groen, ontmoetingsplaatsen,

de kwaliteit van woningen – bijvoorbeeld oude historische panden of hofjes - en het wonen in een binnenstedelijke omgeving met de

bankjes), het aanbod aan functies (retail en daarnaast juist ook cultuur, horeca en leisure) en ook in de marketing (meer gericht op beleving).

reuring en binnenstadsvoorzieningen die daarbij horen.

Een onderscheidende kwaliteit betreft ook de aantrekkelijkheid van de binnenstad voor wonen. Het gaat dan om onderscheidenheid in

Leeuwarden streefbeelden in gemeentelijke beleidsdocumenten (voorbeelden): • • • • • • •

Leeuwarden place to be and buy De meest gastvrije city- en regiotrip van Nederland De huiskamer van Friesland Prachtige historische, binnenstad Top-evenementenstad (European) Capital of Water Technology Vitale kwaliteitsplek voor ontmoeting, verblijf, beleving en vermaak • Leeuwarden plek (broedplaatsen) voor jonge makers

Spoordok: wat maakt aanbod Leeuwarden onderscheidend? • Inbreiding–hoogstedelijk, duurzaam • Kwaliteit behouden en bieden –evenwicht groenwonen-werken-ontspannen • Gezondheid –schone lucht –ruimte –platteland dichtbij • Stad en dorpen • Stad als campus; regio als proeftuin • Ongedeelde stad

19

Onderscheidendheid moet bij voorkeur worden gebaseerd op wat een stad ook daadwerkelijk te bieden heeft. In marketingtermen: de merkbelofte moet overeenkomen met de klantervaring. Of, met andere woorden: de merkbelofte moet je kunnen waarmaken. Dat betekent dat de onderscheidendheid dicht bij het werkelijke aanbod en het werkelijke karakter van de stad moet staan. Het moet als het ware uitgaan van de identiteit of het DNA van de stad? De legacy van LF2018 is een kans: als grote en kleine evenementen en ander activiteitenaanbod goed aansluit bij de identiteit van de (binnen)stad, is dat een sterke propositie op het terrein van versterken van beleving. Daarmee kan de binnenstad opvallen en zich onderscheiden. Maar wat is het DNA van de Leeuwarder binnenstad?

Identiteit en ‘DNA’ Leeuwarden heeft zich de laatste jaren vaak beroepen op een beeldmerk of thema dat de stad kenmerkte. In marketing en in beleidsdocumenten zijn veel streefbeelden van wat Leeuwarden zou (moeten) zijn langs gekomen. In eerdere onderzoeken zijn ook sterke punten van Leeuwarden benoemd (zie kader ‘sterke punten van de binnenstad’). Het Koopstroomonderzoek (uit 2017) geeft een feitelijk beeld van de binnenstad van Leeuwarden: “Een aantrekkelijk winkelcentrum met een onderscheidend karakter en een volledig dagelijks en niet-dagelijks aanbod (afgestemd op de regionale positie in het Noorden van het land). Horeca, leisure, dienstverlening en mixfuncties (blurring concepten) versterken de positie van het centrum en dienen volledig te worden ondersteund.”

Sterke punten van de binnenstad (uit Stad&Co (2020)/BBO (2017) • • • • • • • •

Compacte binnenstad met compleet aanbod Lokaal ondernemerschap (uniek aanbod) Karakteristieke historie (rwuim 600 monumenten) Claim als Cultuurhoofdstad (stadsbreed uitrollen) Iepen mienskip (betrokken en gastvrij) Sterke centrumfunctie door geïsoleerde ligging Historische gebouwen binnenstad Een compacte binnenstad waarbinnen je alles kan doen en bezoeken en alles op loopafstand is. Goede en leuke winkels met breed, divers aanbod • Evenementen voor iedereen (niet alleen ‘high culture’ maar ook bloemetjesmarkt). Diversiteit van festivals • Interessante architectuur, zoals Fries museum • De ‘menselijke maat’: de stad heeft een aantrekkelijke ‘niet te grote en niet te kleine schaal’

In het kader van deze Binnenstadsagenda 2021-2028 is met veel personen gesproken die betrokken zijn bij de binnenstad. Uit die gesprekken kwamen onder meer de volgende beelden naar voren. • De compactheid van de stad waarin alles beloopbaar is, is een sterk (unique) selling point en moet behouden blijven. • Wees onderscheidend/uniek: laat ook in de binnenstad iets zien van innovatie, iets nieuws. • Leeuwarden kan zich goed profileren als een stad waar lokaal op cultureel gebied altijd iets te vinden is. • Dat je in de binnenstad alle soorten onderwijs hebt, is een sterk punt dat je moet laten zien. Het vergroot het beeld van levendigheid en reuring; dat is je identiteit. • Identiteit heeft te maken met historie, water, groen en wellicht ook circulair. Maar ook juist met dingen voor elkaar krijgen en organiseren op basis van mienskip. • Verbinding stad-platteland: uniek dat het platteland direct ‘om de hoek’ is met groen en water.

Gemeente Leeuwarden | Agenda Binnenstad Leeuwarden 2021-2028

Wat betrokkenen van de binnenstad vinden: • Bereikbaarheid vanuit station is nu ‘top’. Mooie entree naar de binnenstad. • De stad is echt mooier geworden en mede door LF2018 is er weer een zekere mate van trots. • Leeuwarden is echt een prachtige stad. • Toeristen geven aan: “we wisten niet dat het zo mooi was”. • Hier krijgen we dingen voor elkaar door samen te werken – dat is mienskip • De binnenstad is de laatste jaren verbeterd • De binnenstad van Leeuwarden heeft karakter en is een mooi podium. • De stad wordt steeds leuker. • Uniek is dat het platteland direct om de hoek is met veel groen en water. • Leeuwarden = reuring op een relaxte schaal • Leeuwarden heeft ook nu al een compleet en divers aanbod voor beleving. • De A1 locatie van Leeuwarden is nu goed en heeft een goede sfeer en uitstraling. Het aanbod is gedifferentieerd en dat werkt goed.

In de gesprekken is ook aangegeven dat nadrukkelijk moet worden gekeken naar daadwerkelijke onderscheidendheid. “Het hebben van een historische binnenstad is niet genoeg. Daar zijn er meer van.” Als er al een ‘rode lijn’ te ontwaren is wat betreft uniciteit, dan heeft die ten eerste te maken met de groene en waterrijke omgeving. Friesland wordt gekenschetst als een groene en waterrijke regio en juist de verbinding tussen de regio en Leeuwarden op die thema’s geeft de stad iets onderscheidends. De gemeente Leeuwarden is actief op het gebied van klimaatadaptatie en vergroening. Vergroening van de binnenstad kan enorm versterkend zijn voor de functie van beleving en ontmoeting. De gemeente Leeuwarden heeft krachtige ambities op het gebied van duurzaamheid en circulariteit en wordt op die gebieden vaak

20

gezien als een koploper. Groen en duurzaam zijn thema’s waarop de Leeuwarder binnenstad zich kan profileren en onderscheiden. De duurzame en circulaire ambities zouden juist ook zichtbaar moeten zijn in de binnenstad. De binnenstad is immers in zekere zin ‘het uithangbord’ van de stad. Duurzaamheid en ‘circulair’ zijn thema’s die in het verlengde liggen van groen en water. Verder kan worden gesteld dat levendigheid en reuring als kenmerken van de stad worden gezien, maar dan wel op een passende kleine schaal die aansluit op het DNA van Leeuwarden. De levendigheid komt deels uit grootse evenementen, maar juist ook (en vooral) uit de veelzijdigheid en diversiteit van de binnenstad. Diversiteit en onderscheidendheid is er op het gebied van cultuur ook t.a.v. meertaligheid. Binnen de grenzen van de binnenstad is als het ware een breed en divers aanbod te vinden en de diversiteit is als een deel van het DNA te beschouwen.

De binnenstad zou gestoeld moeten worden op de kernelementen van de identiteit of het DNA. Het zijn als het ware de ‘sterke benen’ waar de binnenstad op staat. Het behoud van die kracht is belangrijk. Dat de stad sterktes heeft, geeft ook aanleiding om vooral uit te gaan van die sterktes: ‘doe waar je goed in bent’. Acties, projecten en programma’s kunnen als het ware afgemeten worden aan de mate waarin ze in lijn zijn met dat DNA, dan wel of ze bijdragen aan het versterken van die identiteit.

De kracht zit verder vooral in het organiserend vermogen ‘van onderop’ wat ook is te beschouwen als een deel van het DNA. Leeuwarden en Friesland kennen een relatief kleine schaal met korte verbindingen die flexibel en hecht samenwerken mogelijk maken. Het vertrouwen dat partijen in elkaar hebben, is een belangrijke eigenschap die samenwerking versterkt.19 Het gaat ook om gemeenschapszin (mienskip) die zich uit in het ervaren van gedeelde belangen en het gevoel dat samen optrekken noodzakelijk is.

Onderscheidendheid in deelgebieden De onderscheidendheid en het unieke van de binnenstad ligt ook in de aard en de kansen die er zijn voor verschillende deelgebieden. Zonder een precieze afbakening te maken, kunnen zes deelgebieden worden onderscheiden met alle hun eigen sfeer en karakter.

19 Friesland wordt wel gezien als een ‘high trust society’. Een high trust society kent een hoge mate van vertrouwen in (interpersonele) relaties waardoor interacties minder gebaseerd hoeven te zijn op (extern opgelegde) contractueel vastgelegde, hiërarchische regels, en meer op een zeker mate van (morele) consensus.

Gemeente Leeuwarden | Agenda Binnenstad Leeuwarden 2021-2028

Noordwest/Prinsentuin Het noordwestelijk deel van de binnenstad omvat de kern van de historische binnenstad met veel oude panden en deels gevestigd op de drie terpen van Leeuwarden. Het karakter van het deelgebied wordt vooral gevormd door de uitstraling van talrijke monumentale panden. De algemene ontwikkelrichting van dit gebied is vooral wonen, kwaliteit van de ruimtelijke en woonomgeving. Voor niet-inwoners moet het gebied de uitstraling van verrassende ontdekkingen hebben. De Prinsentuin moet wat betreft functie en gebruik passen bij dit kwaliteitsbeeld en een hoog kwaliteitsniveau hebben.

21

Harmoniekwartier Dit deelgebied omvat één van de centrale uitgaansgebieden van de binnenstad. Het karakter van het deelgebied wordt vooral gevormd door het drukke Ruiterskwartier en de drukke Prins Hendrikstraat, en grote beeldbepalende gebouwen zoals de Harmonie, Neushoorn en het gerechtshof. De toekomst voor dit gebied heeft ten eerste te maken met de functie van uitgaansgebied (nachthoreca). De ambitie zou ook moeten zijn om het Mata Hariplein een bruisende duurzame groene uitgaansplek te maken. De ingang via het water verdient het om weer hersteld te worden. En het maken van een langzaam verkeersverbinding met het te ontwikkelen Spoordok gebied.

Centraal winkelgebied Dit deelgebied omvat het centrale (A1) winkelgebied met de Nieuwestad, het Waagplein, Oosterstraat, (Over de) Kelders, Peperstraat, Wirdumerdijk en de oostelijke kant van het Ruiterskwartier waar een nieuwe winkelstraatzijde is gecreëerd. Leegstand in dit gebied is vrij stabiel mede door functieverandering en mogelijk intensivering van tijdelijke invulling. Het centraal winkelgebied blijft het gebied met de drukste loopstromen. Het goed faciliteren hiervan in combinatie met meer oog voor de verblijfskwaliteit, ontmoetingsfuncties en groen bepalen de toekomstige ontwikkeling.

Gemeente Leeuwarden | Agenda Binnenstad Leeuwarden 2021-2028

Noordoost/Amelandskwartier Dit deelgebied omvat het noordoostelijk deel van de binnenstad. De Voorstreek verandert langzaam aan van karakter. Aan de Voorstreek is de leegstand van winkels merkbaar en dat leidt tot functieverandering. Het karakter van het deelgebied wordt vooral gevormd door de grachten langs de Voorstreek en de Tuinen. Daarnaast is de Sint-Bonifatiuskerk beeldbepalend. Voor de toekomst is in dit gebied functieverandering richting meer wonen bepalend, en zal er geïnvesteerd worden in verdere vergroening en ruimtelijke kwaliteit.

22

Oosterstraten/Blokhuispoort Dit deelgebied omvat de (Nieuwe) Oosterstraat, de Druifstreek, de Nieuweweg en het Beursplein. Het is een gebied met uiteenlopende functies. Het karakter van het deelgebied wordt vooral gevormd door de aanwezigheid van de Blokhuispoort. Als openbare ruimte met een multifunctionele mix trekt dit veel bezoekers. De Nieuwe Oosterstraat heeft een actieve winkeliersvereniging die sterk heeft ingezet op een groene uitstraling van de straat en duurzaamheid. Het gebied heeft een verrassend karakter door kleine straatjes en de uitstraling van met name de Blokhuispoort. De ambities voor dit gebied hebben te maken met behoud en versterking van de diversiteit aan functies die het gebied nu ook al heeft van winkelen tot wonen en openbare voorzieningen.

Stationsgebied/Stadsentree Dit deelgebied omvat het station en het shared space gebied voor het station, en de gebieden ten noorden en ten noordoosten daarvan die naar de binnenstad lopen. Het betreft twee belangrijke binnenstadsentrees waar recent stevig is geïnvesteerd in de openbare ruimte. Naast de functie van ‘entree’ is de functie van dit gebied vooral werklocatie. Er zijn kantoren en kantoortorens. Het grootste deel van de ca. 3.500 arbeidsplaatsen in de zakelijke en financiële diensten is hier gevestigd. Met de vestiging van de RUG/Campus Fryslân in het Beursgebouw heeft ook het (wetenschappelijk) onderwijs een plaats gekregen. In de toekomst zal vooral de ontwikkeling van de Spoorzone van invloed zijn op maatregelen in dit gebied.

Gemeente Leeuwarden | Agenda Binnenstad Leeuwarden 2021-2028

3. AMBITIES In dit hoofdstuk worden, op basis van de eerdere genoemde visie en de voorgaande analyse van waar de binnenstad nu staat, ambities voor de binnenstad benoemd. De ambities worden hier op drie niveaus gepresenteerd. Daarmee is er een keuze in de gewenste omvang en reikwijdte van (nieuwe) maatregelen, acties en projecten.

Lange termijn focus: thema’s die passen bij identiteit/DNA In de gesprekken die in het kader van deze agenda 2021-2028 zijn gevoerd, is vaak gezegd dat lange termijn focus nodig is. Kern daarvan is dat de koers van het beleid voor de langere termijn wordt vastgelegd op een aantal thema’s die passen bij de identiteit van de stad. Die identiteit, het DNA, is beschreven in het vorige hoofdstuk en heeft te maken met historie, water en groen en met duurzaamheid en circulair. En ook met ‘dingen voor elkaar krijgen’, en organiseren op basis van mienskip. De lange termijn focus moet dus liggen op: • Groen en water/verbinding met de regio. • Circulair/duurzaamheid (waaronder duurzame mobiliteit/een autoluwe binnenstad). • Beleving en ‘reuring’ door veelzijdigheid en diversiteit. En ook de sfeer van de historische binnenstad. • Organisatiekracht van onderop (mienskip). Groen en water/verbinding met de regio hebben alles te maken met sterke kwaliteiten van Leeuwarden. Leeuwarden is als hoofdstad van Friesland omringd door water, groen en landelijkheid. Het is zaak die verbinding te gebruiken en te versterken en de landelijkheid als het ware de stad in te trekken. De Leeuwarder binnenstad is van oudsher “blauw” door aanwezigheid van veel water. Behalve dat er meer vergroend moet worden, is behoud en versterking van die bestaande blauwe kwaliteit cruciaal.

Dat kan door het verbeteren en uitbreiden van waterverbindingen naar/van buiten het centrum;

23

denk aan Potmarge en Vliet. Geen binnenstadse projecten, maar wel het benutten van aanpalende kansen. Zo ontstaat een unieke combinatie van landelijke rust en uitstraling in een bruisende binnenstad, met groene ontmoetingsplekken, activiteiten op en langs het water, een kwalitatief aangenaam woonklimaat en een goede bron voor ondernemerschap en mienskip. Door blijvend in te zetten op duurzaamheid, waaronder duurzame mobiliteit/een autoluwe binnenstad, en circulariteit wordt voldaan aan de wensen van toekomstige bewoners, ondernemers en bezoekers, en kan de binnenstad zich profileren. Veelzijdigheid en diversiteit zijn thema’s die passen bij de aard en schaal van de stad. Een al langer bestaand idee, waar ook middels moties aandacht voor is gevraagd, is de oostelijke vaarroute met een beweegbare Prins Hendrik brug. Zo’n alternatieve staande mastroute kan zorgen voor meer reuring in de (binnen)stad en potentie voor de recreatieve en toeristische economie. Gezien de wisselwerking van zo’n route met de belangrijke wegverbindingen is een nadere verkenning van de bijdrage aan de economische vitaliteit van de binnenstad benodigd. Zowel in de Mobiliteitsvisie 2019-2050 als de Watervisie die momenteel wordt ontwikkeld is de oostelijke vaarroute een thema.

Huidige beleid/huidige maatregelen

Drie ambitieniveaus Het is zinvol om naar ambities te kijken op verschillende niveaus, teneinde te kunnen kiezen wat voor de binnenstad het belangrijkste wordt geacht. Welke ambitieniveaus zijn te onderscheiden en op welke termijn zijn die ambities redelijkerwijs te realiseren? De ambitieniveaus die hierna zijn geformuleerd, zijn mede gebaseerd op de trends en ontwikkelingen die op Leeuwarden afkomen, en ook op de gesprekken die in het kader van de agenda met betrokkenen zijn gevoerd. De ambitieniveaus zijn geen concrete beleidsopgaven, maar moeten worden gezien als richtingen voor waar de Leeuwarder binnenstad kan staan. De keuze voor een bepaald ambitieniveau betekent de keuze voor een bepaald maatregelenpakket. De ambitieniveaus sluiten elkaar overigens niet uit, maar liggen in elkaars verlengde. De acties en maatregelen uit bijvoorbeeld niveau A worden bij niveau B uitgebreid, versneld, meer structureel gemaakt enz. De maatregelen van ambitieniveau B komen als het ware bovenop die van A. De maatregelen van ambitieniveau C komen als het ware bovenop die van A en B. In het algemeen geldt bovendien dat hoe hoger het ambitieniveau hoe meer budget met de maatregelen is gemoeid.20

Er gebeurt al veel in de binnenstad en er zijn veel acties en plannen die op stapel staan (zie ook hoofdstuk 4). Naast het beleid dat er al is voor de binnenstad, gaat het ook om de recente maatregelen uit de sociaal-economische investeringsimpuls. De ambities voor de binnenstad in deze agenda bouwen daar op voort.

Ambitieniveaus • A: Basis op orde ‘PLUS’ - ‘Extra’/versnelling op korte termijn • B: Maximaal benutten van aanwezige sterktes - Potentieel van ‘sterke benen‘ maximaal benutten - Organisatiekracht optimaal benutten

Draagvlak In het kader van deze agenda is met een groot aantal betrokkenen uit de binnenstad gesproken. Een conclusie daaruit is dat er draagvlak is voor veel van de huidige acties en plannen voor de korte termijn en dat die dus zeker moeten worden doorgezet. Wel is het zaak om op een aantal terreinen nu al een extra stap te zetten, om het ‘tempo’ en de focus te behouden. Het gaat daarbij met name om activiteiten en ontwikkelingen rond inrichting, vergroening en ‘autoluw’.

• C: Groei en onderscheidendheid - Investeren in thema’s, organisatie en ‘profiel’ - Een unieke en onderscheidende binnenstad

20

Over mogelijke budgettaire gevolgen is een indicatieve tabel in de bijlagen opgenomen.

Gemeente Leeuwarden | Agenda Binnenstad Leeuwarden 2021-2028

Ambitieniveau A: Basis op orde ‘PLUS’ Bij dit ambitieniveau ligt de nadruk op het versnellen en intensiveren van maatregelen en acties die al in gang zijn gezet. De opdracht is als het ware: voer de zaken uit die in de planning staan en versnel en intensiveer op korte termijn acties waar dat mogelijk is. Aan dit ambitieniveau kan op korte termijn worden gewerkt binnen bestaande middelen (2022); er is relatief weinig extra geld en organisatie voor nodig. Qua organisatie gaat het wel om een programmatische integrale aanpak, wat overigens ook een voorwaarde is voor de ambitieniveaus B en C. Investeringen bij dit ambitieniveau betreffen bijvoorbeeld (in hoofdstuk 4 wordt meer in detail per deelgebied ingegaan op maatregelen, acties en plannen): • Beleving en inrichting: meer (verrassende) tijdelijke kunstuitingen, creëren van aantrekkelijke verblijfsplekken en leuke/spannende selfielocaties (te beginnen bij de Oldehove), en beleefbaar maken van de historie (mee wandelroutes, storytelling, belichting e.d.); • Groen en water: versnellen van investeringen in meer groen in de vorm van meer bomen en groene gevels, en minimaal twee groene ontmoetingsplekken: bij de Waag en het Beursgebouw (RUG/Campus Fryslân); • Mobiliteit en autoluw: huidige autoluwplannen worden gerealiseerd en waar mogelijk uitgebreid, en dat geeft kansen voor groene herinrichting van de betreffende straten en

pleinen, meer fiets parkeerplekken, en meer aandacht voor voetgangers en toegankelijkheid; • Wonen: in kaart brengen van potentieel te transformeren panden en transformatiegebieden, en aanscherpen van beleid in de vorm van meer aandacht voor goed en duurzaam onderhoud van de monumentale gebouwde omgeving, betere scheiding tussen wonen en andere functies, en het behoud, restaureren en herbestemmen van bijzonder erfgoed; doorzetten van plannen voor wonen in de binnenstad. • Kunst en cultuur: bovenop BOSK 2022 en andere voorgestelde kunstprojecten intensiveren van tijdelijke kunstuitingen en kleinschalige evenementen.

24

Ambitieniveau A

Huidig beeld

Ambitieniveau B

Ambitieniveau C

Gemeente Leeuwarden | Agenda Binnenstad Leeuwarden 2021-2028

Ambitieniveau B: Maximaal benutten van aanwezige sterktes Maximaal benutten van aanwezige sterktes betreft een ambitie waarbij je zo goed mogelijk zoekt naar de verdieping en versteviging van waar de Leeuwarder binnenstad al sterk in is. Met andere woorden: maak zoveel mogelijk gebruik van de aanwezige ‘rijkdom’ en zet die maximaal in om de binnenstad (nog) aantrekkelijker te maken. Dit is in zekere zin de ambitie waarbij de binnenstad zo dicht mogelijk tegen de eigen identiteit en het ‘DNA’ aankruipt. De ambitie benut maximaal het eigen karakter, en de ‘eigenheid’ van de stad. Bij dit ambitieniveau worden de bestaande sterktes – de ‘sterke benen’ - van de binnenstad maximaal benut. Meer dan in ambitieniveau A gaat het om een sterke focus op groen en water/ verbinding met de regio, duurzaamheid/circulair, en beleving en ‘reuring’ door veelzijdigheid en diversiteit. Het gaat er om die sterktes – meer dan nu het geval is - structureel goed te organiseren en op die manier budgettaire en organisatorische slagkracht te geven. Het gaat in dit ambitieniveau dus om structureel, meer en beter te investeren op de eigen ‘DNAwaarden’. Het versterken van de organisatiekracht (met gebruikmaking van mienskip) moet dan nog beter worden benut. Aan dit ambitieniveau kan ook al relatief snel worden gewerkt, maar vraagt wel om meer investeringen, ook in organisatiekracht.

Investeringen bij dit ambitieniveau (bovenop de ambities van niveau A) betreffen bijvoorbeeld: • Beleving en inrichting: veilige en aantrekkelijke stegen, speelen beweegplekken in de binnenstad, eenheid in (uitstraling) straatmeubilair en openbare ruimte, passend bij de identiteit. • Groen en water: ruimte voor groen in de binnenstad zoveel mogelijk benutten, zowel horizontaal (groenzones) als verticaal (bomen, groene gevels, ‘hangende tuinen’), en nog meer nieuwe groene ontmoetingsplaatsen ontwikkelen, aansluiten op het thema groen. Verbinding met het water door meer toegang tot het water te creëren, onder meer via terrassen. • Mobiliteit en autoluw: autoluwe plannen doorontwikkelen voor meer straten en pleinen, een derde fietsenstalling (en handhaving op fietsparkeren), en beleid voor stadsdistributie gericht op duurzaam en circulair; langzaam-verkeerverbindingen over water.

25

Ambitieniveau B

Huidig beeld

Ambitieniveau A

• Wonen: vergroening en verduurzaming van woningen, actief beleid gericht op functieverandering (met name op de Voorstreek).

Ambitieniveau C

• Kunst en cultuur: aansluiting bij Triënnales, en het meer structureel maken van de organisatiekracht en programmering op het gebied van kunst en cultuur, met bijvoorbeeld (meer) inzet op winterprogrammering.

Gemeente Leeuwarden | Agenda Binnenstad Leeuwarden 2021-2028

Ambitieniveau C: Groei en onderscheidendheid Bij de ambitie ‘Groei en onderscheidenheid’ wordt nog een extra stap gezet: de binnenstad moet niet alleen ‘goed’ zijn, maar zich op haar sterke punten ook duidelijk onderscheiden. De ambitie gaat uit van een sterke onderscheidendheid of ‘uniciteit’ van de stad. Dat geeft de meeste potentie voor het aantrekken van meer bezoekers en dus groei. Ambitieniveau C houdt in dat de stad in alle sterke thema’s excelleert en uniek wil zijn. Leeuwarden profileert zich in dit ambitieniveau sterk op basis van groen en water/verbinding met de regio, duurzaamheid/circulair, beleving en ‘reuring’ door veelzijdigheid en diversiteit. Kunst en cultuur spelen bij al die thema’s een belangrijke rol. Leeuwarden heeft in dit scenario één van de aantrekkelijkste binnensteden om te wonen, te werken en te ondernemen van het land. En een binnenstad waar altijd wat gebeurt. Organisatie en marketing versterken dit ambitieniveau met een sterke focus op de onderscheidenheid van Leeuwarden. Het is een gedurfd ambitieniveau, waarbij voorwaardelijk is dat alles en iedereen deze focus heeft. Dit ambitieniveau vraagt meer investeringen, organisatie en profiel, maar levert (uiteindelijk) ook ‘naam en faam’ op en een stevige basis voor groei en de toekomst.

Investeringen bij dit ambitieniveau (bovenop de ambities van niveau A en B) betreffen bijvoorbeeld: • Beleving en inrichting: uniek profiel rond beleving en aantrekkelijke routes door de binnenstad, een lichtplan voor de hele binnenstad, “beleefbaar maken” van de oude stads- en waterpoorten, verschillende steegjes, straten en pleintjes met een unieke uitstraling die bezoekers trekken; • Groen en water: optimale verbinding met het water waardoor langs en op de grachten door de hele binnenstad plaatsen zijn waar bezoekers dichtbij het water kunnen komen, in de vorm van steigers, plateaus op het water, trappen naar het water, en terrassen op en aan het water. Er kunnen verder plekken met water in de binnenstad worden gecreëerd, geïnspireerd op plekken waar in het verleden water stroomde in de stad. In dit verband is ook de oostelijke vaarroute van belang. Daardoor ontstaat verbinding met de waterrijke regio en wordt aantrekkelijkheid voor watertoeristen van buiten de stad vergroot. Dit geeft tevens een impuls aan de watersport sector. Voor de hele binnenstad ligt de focus op vestigingsbeleid dat bedrijvigheid rondom de thema’s groen,water, circulair en mienskip stimuleert.

26

Ambitieniveau C

Huidig beeld

Ambitieniveau A

• Mobiliteit en autoluw: de hele binnenstad is autoluw binnen de parkeerring, en stadsdistributie is duurzaam en circulair (op termijn: de binnenstad alleen toegankelijk voor elektrische vervoer en vaartuigen). Autoluw betekent niet een geheel voor auto’s afgesloten gebied, maar een gebied waar bewoners en bedrijven gevestigd binnen het autoluwe gebied welkom zijn (middels inrijdontheffingen en parkeervergunningen om te kunnen parkeren) en bevoorradingsverkeer tijdens venstertijden. Koppeling met autoloos wonen en inzet op deelmobiliteit.

Ambitieniveau B

• Wonen: hofjes geven een aantrekkelijk woonaanbod, en versterken het bijzondere historische karakter van de stad, en er is een optimale aansluiting op de woonplannen rond de Spoorzone. • Kunst en cultuur: extra investeringen in onderscheidende kunst en culturele projecten; gerichte acquisitie van evenementen, passend bij en versterken van het profiel van Leeuwarden als hoofdstad. • Een totale programmering en marketing met een sterke focus op water, groen, circulair en gebouwd op mienskip.

Gemeente Leeuwarden | Agenda Binnenstad Leeuwarden 2021-2028

In de toekomst is de binnenstad:

Ipe Brouwerssteeg - Ambitieniveau C

• Dé plek voor wonen, werken en ondernemen. Een plek met diversiteit en kwaliteit van woningen, een goede vestigingsplek voor bedrijven, en een binnenstad met een aantrekkelijk ondernemingsklimaat. • Een plek met sfeer, reuring en beleving Een binnenstad waar er reuring en beleving is met aansprekende evenementen en kunstuitingen van internationale allure. • Sterk klimaatadaptief Bij de inrichting ligt de focus op klimaatadaptatie. • Duurzaam en groen De hele binnenstad is autoluw (er zijn 30 km/uur zones waar nog wél gereden moet worden). De vrijgekomen ruimte wordt vergroend, veel plaatsen zijn vergroend in het kader van het voorkómen van wateroverlast en hittestress, voer- en vaartuigen in de binnenstad zijn zoveel mogelijk op groene energie. • Optimaal verbonden met water Overal waar mogelijk wordt verbinding met het water gemaakt en hersteld (o.a. oostelijke vaarroute, zitplaatsen, terrassen).

De drie ambitieniveaus geven richting aan voor waar de Leeuwarder binnenstad kan staan in de toekomst. De ambitieniveaus liggen in elkaars verlengde. De keuze voor een zeker ambitieniveau, bepaalt de gewenste omvang en reikwijdte van (nieuwe) maatregelen, acties en projecten. In het volgende hoofdstuk worden de maatregelen en acties meer concreet beschreven.

27

Gemeente Leeuwarden | Agenda Binnenstad Leeuwarden 2021-2028

4. MAATREGELEN EN ACTIES Leeuwarden binnenstad - Ambitieniveau C

28

Gemeente Leeuwarden | Agenda Binnenstad Leeuwarden 2021-2028

Beleidsvisies en -nota’s Westerplantage - Ambitieniveau C

In dit hoofdstuk worden de acties en maatregelen per ambitieniveau meer in detail beschreven. De acties en maatregelen worden afgezet tegen wat er nu al gebeurt: maatregelen die nu in uitvoering zijn of op korte termijn in uitvoering komen (vastgesteld beleid). Gedetailleerde uitwerking van maatregelen per deelgebied is vindbaar in bijlage C.

29

4.1 Uitgangspunten acties en maatregelen Voortbouwen op bestaande visies en uitvoering Er zijn verschillende, door de raad vastgestelde beleidsvisies en beleidsnotities waarin maatregelen staan die ook de binnenstad betreffen (zie het kader hiernaast). De maatregelen die nu in uitvoering zijn of op korte termijn in uitvoering komen, hebben deels te maken met ‘heel, veilig en schoon’ en deels met al vastgestelde ambities zoals autoluw en ‘Fiets op 1’.

• Lichtplan Leeuwarder binnenstad (augustus 2015) • Bovenregionale verzorgingsfuncties Visie profilering Leeuwarder binnenstad, de Centrale en WTC-ontwikkeling (sep 2018) • Nota broedplaatsen: creatieven in het hart van innovatie 2018 e.v. (februari 2019) • Aanpak Economische ontwikkeling 2019-2022 Van visie naar uitvoering (mei 2019) • Visienota evenementen gemeente Leeuwarden (jul 2019) • Omgevingsvisie Gemeente Leeuwarden (augustus 2021) • Mobiliteit 2019 - 2050 Leeuwarden (december 2019) • Inclusie Agenda Leeuwarden. Iedereen doet mee in de gemeente Leeuwarden! (januari 2020) • Visienota cultuur Gemeente Leeuwarden (februari 2020) • Ontwikkelkader Amelandkwartier (juni 2020) • Kom mee naar buiten! Beleid voor Spelen en bewegen in de gemeente Leeuwarden (juli 2020) • Visie Bezoek Leeuwarden 2025 “Citytrip en Frieslandbeleving in één” (november 2020) • Fiets op 1, Leeuwarden vitale fietsstad (december 2020) • Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie (januari 2021) • Volkshuisvestingsvisie 2021. Leeuwarden: ongedeeld en vitaal! (februari 2021) • Uitvoeringsplan autoluwe binnenstad Leeuwarden (maart 2021) • Retailvisie Gemeente Leeuwarden Visie en beleid (concept; april 2021)

Investeringen en beleid De Binnenstadsagenda 2021-2028 is een investeringsprogramma. Bij de acties en maatregelen ligt de nadruk op investeringen in de openbare ruimte. Het gaat dan bijvoorbeeld om investeringen in inrichting, groen, water, en kunst en cultuur – gebieden waar de gemeente nadrukkelijk een primaire rol heeft. Op andere terreinen zal er minder sprake zijn van investeringen, maar van beleid dat belangrijke gevolgen heeft voor de inrichting van de openbare ruimte. Denk met name aan de maatregelen rond Gemeente Leeuwarden | Agenda Binnenstad Leeuwarden 2021-2028

autoluw, die in de kern bestaan uit regelgeving en handhaving, maar grote gevolgen hebben voor de openbare ruimte. Hetzelfde geldt bijvoorbeeld ook voor wonen, waar de gemeente bestemmingsplannen en kaders vaststelt, maar het vaak gaat op private investeringen. De investeringen in deze agenda kunnen dus niet los worden gezien van de rol van de gemeente in de vorm van kadersteller, vergunningverlener en handhaver. Ook ondersteuning van grote producties/’blockbusters’ voor tentoonstellingen in de musea moeten in dat kader benoemd worden.

Koppelkansen Beleid Koppelkansen liggen er op diverse beleidsterreinen met bijvoorbeeld Rijk, Provincie en Wetterskip. Te denken valt aan onder andere koppeling met de versnellingsopgave rond landelijke woningbouw doelstellingen, economische vitaliteit van de binnenstad (o.a. Friese Retailaanpak en het economisch herstelprogramma van het ministerie van EZK), concessie openbaar vervoer en programma’s op het vlak van klimaatadaptatie en energietransitie.

Ruimtelijke investeringen/groot onderhoud Er zijn met name koppelkansen bij ruimtelijke investeringen, bijvoorbeeld rond groot onderhoud. Bij alle acties en maatregelen zal moeten worden bekeken of en, zo ja, hoe die acteis en maatregelen zijn te combineren en eventueel samen kunnen vallen met opgaven voor groot onderhoud. Dat leidt tot efficiency zowel in termen van tijdsplanning als budget. Immers, op die wijze hoeft een straat niet binnen en aantal jaren opnieuw ‘op de kop’ en kan een deel van het gereserveerde onderhoudsbudget aangewend worden. Koppelkansen zijn er mogelijk ook bij het veiligheidsvraagstuk en aansprakelijkheid rond de Chinese keien op de Nieuwestad. Vanuit vergroening of mogelijke herinrichtingen kan dat vraagstuk eventueel ook bij de kop gepakt worden. Voor de komende vijf jaar staat er geen groot onderhoud gepland aan bijvoorbeeld bestrating en/of riolering in de binnenstad. Groot onderhoud biedt dus voor de aankomende jaren niet direct een aanleiding om ook andere doelen in de binnenstad te kunnen verwezenlijken. Echter, per project kan en zal er wel bekeken kunnen

30

en moeten worden of er een combi met groot onderhoud mogelijk is. Dat betekent dat dan het groot onderhoud in de tijd naar voren moet worden gehaald. Dat is bijvoorbeeld denkbaar bij herinrichting (zoals bij het Ruiterskwartier) of het instellen van autoluwe gebieden.

4.2 Maatregelen voor de hele binnenstad In de tabellen hierna zijn de maatregelen weergegeven per ambitieniveau zoals deze gelden voor de gehele binnenstad (maatregelen per deelgebied zijn vindbaar in bijlage C). Er is geen gedetailleerde doorrekening van de maatregelen opgenomen. Wel is een indicatieve tabel over de budgettaire gevolgen in de bijlagen (bijlage D) opgenomen. In de tabellen zijn de maatregelen gerangschikt naar hoofdthema’s (Beleving en inrichting, Groen en water, Mobiliteit en autoluw, Wonen, en Kunst en cultuur. Per hoofdthema zijn maatregelen die met elkaar te maken hebben of op eenzelfde type maatregel verschillende ambitieniveaus betreft, zoveel mogelijk op één regel (rij) weergegeven. Voor de hele binnenstad geldt ook dat bij alle maatregelen veiligheid een belangrijke randvoorwaarde is, net als toegankelijkheid en inclusiviteit. Ook geldt dat een groot deel van de maatregelen samenhangen met handhaving, wat dus ook een

belangrijk thema is voor realisatie van de agenda. Het uiteindelijk wenkend perspectief voor de binnenstad (ambitie C) kan worden samengevat in de volgende maatregelen: Overall maatregelen; • Gehele binnenstad autoluw (met ontheffingen en parkeervergunningen voor bewoners en bedrijven) in de volgende collegeperiode. • Uitvoeren maatregelen klimaatadaptatie (wateroverlast, hittestress, vergroening) binnenstad. • Inzet op top-events (o.a. Triënnales Arcadia) en top-kunst. • Verbinding met water (stadsgrachten) en met waterrijke regio (o.a. oostelijke vaarroute). Specifieke maatregelen; • Optimale, aantrekkelijke en belevingsvolle verbindingen realiseren tussen binnenstad en Prinsentuin. • Metamorfose gebied Ruiterskwartier-Westerplantage tot culturele stadspoort. • Groene herinrichting Ruiterskwartier, Waagplein en rond Beurs. • Groene, belevingsvolle en verkorte verbinding maken tussen westzijde binnenstad en het grensverleggend Spoordok. Hierna volgen de maatregelen per ambitieniveau (in de bijlagen is van de maatregelen ook een budgetindicatie opgenomen).

Blokhuispoort - Ambitieniveau C

Gemeente Leeuwarden | Agenda Binnenstad Leeuwarden 2021-2028

In de tabel zijn de maatregelen weergegeven per ambitieniveau. De ambitieniveaus liggen in elkaars verlengde, dat wil zeggen dat de maatregelen van ambitieniveau B als het ware bovenop die van A komen. De maatregelen van ambitieniveau C komen als het ware bovenop die van A en B. Per hoofdthema zijn maatregelen die met elkaar te maken hebben of op eenzelfde type maatregel verschillende ambitieniveaus betreft, zoveel mogelijk op één regel (rij) weergegeven THEMA

HUIDIGE MAATREGELEN/PLANNEN/ PROJECTEN (IN UITVOERING)

BELEVING EN INRICHTING

Spelen en bewegen: faciliteren van speel-, beweeg- en gezondheids-initiatieven van bewoners in de openbare ruimte. Bij nieuwbouwplannen en inbreidingsprojecten ruimte reserveren door openbare beweegen speelvoorzieningen vroegtijdig in de planontwikkeling mee te nemen.* Reguliere handhaving.

AMBITIENIVEAU A

AMBITIENIVEAU B

AMBITIENIVEAU C

De vrijgekomen ruimte die ontstaat bij het autoluw maken invullen met speel- en beweegplekken.*****

Free runners/hardloop parcours door binnenstad.

Op alle beleidsterreinen waar mogelijk handhaving intensiveren. Leuke selfielocaties. Onder meer de historische monumenten lenen zich voor (‘Instagrammable’) selfielocaties. Geef die aan en promoot ze. Beleefbaar maken van de historie door meer wandelroutes, storytelling, belichting e.d.

Uniek profiel rond beleving en aantrekkelijke routes door de binnenstad, een lichtplan voor de hele binnenstad, verschillende steegjes, straten en pleintjes met een unieke uitstraling die bezoekers trekken. Veilige en aantrekkelijke stegen, met eenheid in uitstraling Straatmeubilair en openbare ruimte, passend bij de identiteit. Bewegwijzering in binnenstad meertalig: Nederlands, Frysk, English. Versterken kwaliteit/ zichtbaarheid historische gevels/monumentale gebouwen door stimuleren opknappen van gevels en belichting.

31

Gemeente Leeuwarden | Agenda Binnenstad Leeuwarden 2021-2028

THEMA

HUIDIGE MAATREGELEN/PLANNEN/ PROJECTEN (IN UITVOERING)

AMBITIENIVEAU A

AMBITIENIVEAU B

AMBITIENIVEAU C

GROEN EN WATER

De vrijgekomen ruimte die ontstaat bij het autoluw maken, invullen met groen.

Versneld en uitgebreid vergroenen van ruimte die ontstaat bij het autoluw maken.

Vergroenen van ruimte die ontstaat bij het autoluw maken van extra straten.*****

Optimaal vergroenen van ruimte die ontstaat bij het autoluw maken van extra straten.*****

Geveltuinen stimuleren en faciliteren, bomen en groenperken aanleggen, schaduweilanden bij scholen en zorginstellingen (Waagplein, Ruiterskwartier, Zaailand, Nieuwestad, Wirdumerdijk).

Versnellen van investeringen in meer groen in de vorm van meer bomen en groene gevels, en groene ontmoetingsplekken.

Ruimte voor groen in de binnenstad zoveel mogelijk benutten, zowel horizontaal (groenzones) als verticaal (bomen, groene gevels, ‘hangende tuinen’), en nog meer nieuwe groene ontmoetingsplaatsen ontwikkelen, aansluiten op het thema groen.

Maatregelen klimaatadaptatie: wateroverlast knelpunten oplossen, en hittestress voorkómen; werkzaamheden in de binnenstad, waarbij straten opnieuw worden ingericht en het riool wordt aangepakt i.v.m. hittestress (met name Schoenakersperk, Groeneweg en Bollemansteeg)

Koppelkansen groot onderhoud verder verkennen.

Proeftuin circulariteit op thema groen/water.

Maatregelen gericht op waterbeleving/ beleving binnenstad vanaf water (bijvoorbeeld: ‘moonlight-cruise, miniature people on water, enz.) Verbinding met het water door meer toegang tot het water te creëren, onder meer via terrassen. Optimale verbinding met het water waardoor langs en op de grachten door de hele binnenstad plaatsen zijn waar bezoekers dichtbij het water kunnen komen, in de vorm van steigers, in de binnenstad plateaus op het water, trappen naar het water, en terrassen op en aan het water. Realisatie oostelijke vaarroute. Hiermee wordt ook de aantrekkelijkheid voor watersport toeristen van buiten de stad vergroot, en verbinding gerealiseerd met de waterrijke regio. Bijzondere markeringen maken van locaties voor land-waterverbindingen. Markante plekken zijn de voormalige waterpoorten. Voor de hele binnenstad focus in vestigingsbeleid op bedrijvigheid dat groen, water, circulair en mienskip stimuleert.

32

Gemeente Leeuwarden | Agenda Binnenstad Leeuwarden 2021-2028

THEMA

HUIDIGE MAATREGELEN/PLANNEN/ PROJECTEN (IN UITVOERING)

AMBITIENIVEAU A

AMBITIENIVEAU B

AMBITIENIVEAU C

MOBILITEIT EN AUTOLUW

Autoluw (1e fase): bebording, inrichting en toegangsbeleid**

Evaluatie autoluw fase 1 en voorstel fase 2 (camera, handhaving, uitbreiding).

Nieuwe autoluwe straten toevoegen.

De hele binnenstad autoluw maken (met ontheffingen en parkeervergunningen voor bewoners en bedrijven, en aandacht voor gevolgen voor parkeren.

Ruimte die ontstaat bij het autoluw maken van extra straten ook gebruiken voor fietsparkeren.***** Structureel overleg werkgroep toegankelijkheid.

Meer aandacht voor voetgangers en toegankelijkheid Meer oplaadpunten bij het water. Langzaam-verkeerverbindingen over water. Stadsdistributie gericht op duurzaam en circulair: bevoorrading: duurzaam en elektrisch heeft voorrang.

Stadsdistributie is duurzaam en circulair (op termijn: de binnenstad alleen toegankelijk voor elektrische vervoer en vaartuigen).

Derde openbare fietsenstalling (en handhaving op fietsparkeren).

WONEN

Wonen in binnenstad: kwaliteitsimpuls wonen in de binnenstad***

In kaart brengen van potentieel te transformeren panden en transformatiegebieden, en aanscherpen van beleid in de vorm van: meer aandacht voor goed en duurzaam onderhoud van de monumentale gebouwde omgeving, betere scheiding tussen wonen en andere functies, en het behoud, restaureren en herbestemmen van bijzonder erfgoed; doorzetten van plannen voor wonen in de binnenstad.

Actief beleid gericht op functieverandering (met name op de Voorstreek).

Kwalitatief hoogwaardig wonen in hofjes; hofjes geven een aantrekkelijk woonaanbod, en versterken het bijzondere historische karakter van de stad.

Onderzoek naar langere termijn ruimtelijke aspecten t.b.v. nieuw ruimtelijk masterplan. Vergroening en verduurzaming van woningen. Optimale aansluiting van het bijzondere woon-, werk-, studeer- en verblijfsgebied Spoordok met de binnenstad.

33

Gemeente Leeuwarden | Agenda Binnenstad Leeuwarden 2021-2028

THEMA

HUIDIGE MAATREGELEN/PLANNEN/ PROJECTEN (IN UITVOERING)

AMBITIENIVEAU A

AMBITIENIVEAU B

AMBITIENIVEAU C

KUNST EN CULTUUR

Kunstproject De Baren (cultureel project dat zich concentreert op en tussen de 3 terpen in de binnenstad waarop Leeuwarden is ontstaan; onderdeel van Arcadia***).

Ook literaire kunstuitingen organiseren.

BOSK (2022): het bos ‘wandelt’ gedurende 100 dagen door de binnenstad en elk deelgebied wordt een aantal dagen ‘aangedaan’. (onderdeel van Arcadia****).

Extra investeringen in onderscheidende culturele projecten.

Geen leges voor evenementen (tijdelijk).

*

Kunst in openbare ruimte (Writers block, 3d street art en verkenning pilot/1e fase Ipe Brouwerssteeg) blockbusters en evenementen.

Uitvoering kunstprojecten (zie huidig) en intensiveren van tijdelijke kunstuitingen en kleinschalige evenementen.

Versnelling uitvoering kunstprojecten.

Hoogwaardige (internationale) kunst in de openbare ruimte realiseren met een hoge publiekstrekkende waarde. O.a. Ipe Brouwerssteeg.

Beleid gericht evenementenmix die Leeuwarden regionaal, nationaal en internationaal de status verschaft van topevenementenstad in Noord-Nederland.

Verkenning inkoop van grotere (gratis) toegankelijke events of festivals.

Aansluiting bij Triënnales (2025 en 2028), en het meer structureel maken van de organisatiekracht en programmering op het gebied van kunst en cultuur, met bijvoorbeeld inzet op winterprogrammering.

Gerichte acquisitie van evenementen, passend bij en versterken van het profiel van Leeuwarden als culturele hoofdstad.

Er is een overzicht van huidige speel- en beweegplekken (https://gem-lwd.maps.arcgis.com/apps/opsdashboard/index.html#/e08b280d41ef4e26ae281a297fb0c81f). Een bewonersinitiatief kan bij de gemeente aangemeld worden met via www.leeuwarden.nl/bewonersinitiatieven. Principe: ‘ja-mits’. Er wordt dan binnen de gemeente een contactpersoon aangewezen die de initiatiefnemers begeleidt en wegwijs maakt.

**

Autoluw betekent een gebied waar bewoners en bedrijven gevestigd binnen het autoluwe gebied welkom zijn (middels inrijdontheffingen en parkeervergunningen om te kunnen parkeren) en bevoorradingsverkeer tijdens venstertijden.

***

100-150 kwalitatief goede woningen per jaar toevoegen aan binnenstad, op basis van minimaal 65 bvo per wooneenheid, gericht op het midden- en hoger segment. Ook is het in beleid vastgesteld dat hier ruimte is voor het toevoegen van zelfstandige studenteneenheden (<30 m2 bvo). Focus op woonkwaliteiten voor de bewoners (groen, sport, privacy, buitenruimte, licht, geluid)

****

Het programma van Arcadia 2022 wordt begin 2022 gepresenteerd, dat deels in de binnenstad zal plaatsvinden.

***** Met behoud van voldoende plekken voor vergunninghouders en laadplekken.

34

Gemeente Leeuwarden | Agenda Binnenstad Leeuwarden 2021-2028

De Stem van Leeuwarden De resultaten van de respondenten van de Stem van Leeuwarden liggen over het algemeen in lijn met de maatregelen die hiervoor zijn genoemd (zie het tekstblok hierna). Bij een deel van de respondenten, deels inwoners van de binnenstad, lijkt er wat meer nadruk te liggen op handhaving.

Via de participatiewebsite www.destemvanleeuwarden.nl zijn bijna 100 ideeën en opmerkingen vanuit het publiek opgehaald. Qua “stemmers” gaat het om een diversiteit aan mensen die in de binnenstad wonen, maar ook mensen die van daarbuiten komen en betrokken zijn bij onze binnenstad en mogelijkheden voor verbetering aangeven.

35

Uitkomsten De Stem van Leeuwarden • Voor een volledig autoluwe binnenstad lijkt volop draagvlak o.b.v. De Stem van Leeuwarden. i.v.m. het autoluw maken, maakt een deel van de respondenten zich zorgen om een beschikbare plek in één van de garages.Er wordt wel direct aangegeven dat er dan zorg voor handhaving nodig is. • Verzoeken om handhaving komen sowieso veelvuldig voor bij de respondenten; het gaat dan om handhaving van verkeerd geplaatste fietsen; een ontwikkeling die hand over hand toeneemt, maar ook van foutief of ongeoorloofd geparkeerde auto’s, handhaving op bestemmingsverkeer, laden en lossen buiten aangegeven tijden en van geluidsoverlast door muziek, brommers, scooters e.d. Eén van de voorgestelde en vaker genoemde maatregelen is om meer fietsenstallingen, ook op straat, aan te bieden. • Meer groen in de binnenstad en meer speelgelegenheden spreekt ook overduidelijk uit de stemmen. • Veel opmerkingen worden gemaakt over de toename van vuil op straat en over volle en vieze afvalbakken. Meer inzet daarop heeft de goedkeuring van velen. • Wonen i.p.v. winkels kan ook op veel steun rekenen. Wel is er een nadrukkelijke voorkeur om vrijgekomen panden niet ‘vol te stampen’ met (te)kleine studentenhuisvesting, maar eerder voor wat riantere of mogelijk luxueuzere appartementen te gaan.

• Wellicht niet door heel veel stemmers aangeven, maar wel in het oog springend, is het in oude glorie herbouwen van één of meer oude stadspoorten, om onze toch al rijke monumentale binnenstad nog meer allure te geven; zeker en juist bij de stadsentrees. • De uitdijende terrassen, mogelijk gemaakt om in de coronatijd de horeca tegemoet te komen, vinden velen (vooral bewoners) geen blijvertje. Of als het dan toch ‘moet’, geconcentreerd op plekken waar bewoners daar minder permanent hinder van ondervinden. • De schreeuwerige reclames op prachtige historische panden worden als erg storend en ontsierend gezien; stemmers zien graag dat daar met meer historisch besef passende reclame op wordt geplaatst. • Over de vele koffieshops die onze binnenstad rijk is verschillen de meningen. Sommigen willen alles verbannen naar één van de industrieterreinen, anderen geven aan dat het vooral het (luidruchtige, snelle) autoverkeer er naar toe is dat vooral de overlast geeft en dat daar wat aan gedaan moet worden. • Het benutten van leegstaande winkelpanden voor culturele uitingen of andere bijzondere en minder commerciële en voor publiek aantrekkelijke invullingen wordt ook regelmatig genoemd.

Gemeente Leeuwarden | Agenda Binnenstad Leeuwarden 2021-2028

Ook de mening van kinderen over de binnenstad is belangrijk! We hebben onze kinderburgemeester Thirza en loco kinderburgemeester Zara gevraagd mee te denken hoe de binnenstad voor kinderen nog mooier kan worden. De meiden nemen deze taak natuurlijk serieus en hebben een rondje door de binnenstad gelopen om ter plaatse te kijken hoe het ervoor staat. De wandeling ging over het Ruiterskwartier, de Nieuwestad, het Oldehoofsterkerkhof. Wat Thirza en Zara opvalt is dat kleur veel doet. Meer kleur zoals muurschilderingen en groen van bomen en bloemen maakt dat de saaie plekken vrolijk worden. Daar worden kinderen dan ook weer vrolijk van. Verder valt op dat er weinig plek is om te spelen of om juist even te chillen op een bankje bij wat groen. Een (overdekte) speelhoek zou de binnenstad leuker maken. Het grote lege plein bij de Oldehove zou je daar heel goed voor kunnen gebruiken. Maak daar een tijdelijke speelplek als er geen evenementen zijn. Zo iets vult de functie van winkelen en terrassen in de binnenstad goed aan. Want dat moet zeker zo blijven! En de leuke evenementen moeten zeker weer georganiseerd worden. Gezellig. De binnenstad moet ook leuk zijn om te wonen. Nieuwe huizen bouwen moet je goed over nadenken vinden Thirza en Zara. Het moet wel passen tussen de mooie gebouwen die er al staan. En denk aan de troep die mensen maken. Zorg voor meer prullenbakken.

En wat kinderen zeker leuk zullen vinden is een stadswandeling of rondvaart voor kinderen en bordjes met ‘wist je datjes’ op speciale plekken zodat je meer komt te weten over de geschiedenis van Leeuwarden. Volop goede ideeën voor de agenda binnenstad om mee aan de slag te gaan! Thirza en Zara: super bedankt!

36

Gemeente Leeuwarden | Agenda Binnenstad Leeuwarden 2021-2028

5. ORGANISATIE EN MARKETING 5.1 Organisatie In de voorgaande hoofdstukken is de binnenstadsagenda 20212028 inhoudelijk uitgewerkt. De uitvoering van en regie op deze agenda ligt primair bij ons als gemeente. Uiteraard is hier een goede interne en externe organisatie voor nodig. Intern betreft de gemeentelijke organisatie zelf en extern is de organisatie van het veld. We beschrijven in dit hoofdstuk kort de resultaten van de analyse en geven dan per ambitieniveau de wenselijke ontwikkelingsrichting van deze organisaties.

Externe organisatie: ‘het veld’ Organisatie is een thema geweest tijdens de focusgroepen die we hebben gebruikt om input op te halen voor deze binnenstadsagenda. De kracht van de organisatie, zowel intern als extern, is medebepalend voor de uitvoeringskracht die nodig is om de binnenstadsagenda daadwerkelijk uit te voeren. In 2020 is organisatie en marketing nadrukkelijk onderwerp geweest in een analyse van bureau Stad&Co. Die analyse ging over het huidige binnenstadsmanagement, de marketing van de stad en de verbinding en doorgroei van beiden. Uit de focusgroepen komen de volgende zaken naar voren: • Het organiserend vermogen van onderop staat soms onder druk; het kan met name moeilijk zijn om ondernemers op straatniveau te betrekken. Er wordt steeds meer met coalitions of the willing (zij die willen) gewerkt. • De laagdrempeligheid en verbindingen die er zijn, worden enorm gewaardeerd. Tussen ondernemers, tussen binnenstadmanagement en ondernemers en met de gemeente. • Er is geen behoefte aan meer (bestuurlijke) lagen en een ‘hoogover’ strategie. Deze belangrijke constateringen leiden niet tot het verder vergroten, verstevigen of het toevoegen van bestuurlijke lagen in de organisatie om hiermee een meer strategische aanpak te creëren. Juist het koesteren van de laagdrempeligheid kan

gezien worden als belangrijke pijler van de mienskip en als onderscheidend kenmerk van Leeuwarden gezien worden. Wel is duidelijk dat er versterking (uitbreiding) van het Binnenstadsmanagement nodig is. En ook dat het organiseren van de betrokkenheid van ondernemers en andere partijen in de binnenstad blijvend aandacht verdient.

In de focusgroepen die zijn gehouden is benadrukt dat marketing pas zin heeft als die gebaseerd is op een goed (inhoudelijk) programma. Programmering is dus belangrijk. Kansrijke marketing gaat uit van een goede programmering, waarmee wordt geborgd dat er een integrale en samenhangende aanpak komt die goed aansluit op de identiteit en het DNA van de stad. Dat vraagt om regie in de organisatie van de marketing.21

Interne organisatie: de gemeente Het contact tussen stakeholders in de stad en de gemeente wordt door velen overwegend als goed ervaren. “De lijnen zijn kort.” De gemeente is begaan met het reilen en zeilen van en in de binnenstad, getuigt ook deze binnenstadsagenda. Wel is er een enorme diversiteit aan doelstellingen die verschillende projecten (en afdelingen) hanteren, waardoor niet altijd duidelijk is waaraan gewerkt wordt en vooral ook waarom. Kijken we naar andere steden van een vergelijkbare omvang, dan valt op dat veel andere steden een integraal binnenstadsprogramma, zoals deze agenda, hebben en hier ook een centrale (programma) sturing voor hebben georganiseerd.

5.2 Citymarketing De marketing voor het bezoek aan Leeuwarden voor bewoners, bezoekers en toeristen voert de gemeente zelf uit. Met het portal Visit Leeuwarden is er afgelopen twee jaar een overzichtelijk en compleet platform gecreëerd als basis voor campagnes met als doel mensen naar Leeuwarden te trekken en Leeuwarden nog meer top of mind te krijgen. Het portal geeft een mooi beeld van de kracht en veelzijdigheid van Leeuwarden en maakt zichtbaar wat er te doen is in en rondom Leeuwarden op het gebied van recreatie en toerisme, winkelen, eten & drinken, overnachten, cultuur en evenementen. Andere organisaties doen ook zelf eigen marketing zoals hotels en musea. 21

37

Ook in het Stad&Co rapport wordt meer regie aanbevolen.

Gemeente Leeuwarden | Agenda Binnenstad Leeuwarden 2021-2028

5.3 Ambitieniveaus voor organisatie en marketing Ook voor de onderwerpen organisatie en marketing kunnen we kijken naar wat de verschillende ambitieniveaus vragen op dit gebied. De maatregelen zoals geschetst in hoofdstuk 4 moeten samengaan met investeringen in organisatie en marketing. Met name de marketing zal steviger moeten worden neergezet naar gelang het ambitieniveau hoger is. Vanzelfsprekend leidt het hoogste ambitieniveau ook tot de hoogste kosten en inzet. Overigens is de gemeente niet primair verantwoordelijk voor de externe organisatie, maar kan deze wel (voor een deel) faciliteren in haar ontwikkeling ten dienste aan een nog sterkere (binnen)stad.

Deelgebied Organisatie en Marketing THEMA

HUIDIGE MAATREGELEN/PLANNEN/ PROJECTEN (IN UITVOERING)

AMBITIENIVEAU A

AMBITIENIVEAU B

AMBITIENIVEAU C

INTERNE ORGANSIATIE

Accountmanagement

Regelmatig ambtelijk binnenstadsoverleg o.b.v. de agenda. Inzet op programmamanagement.

Programmamanager aanstellen die regie houdt.

Programmamanager met programma middelen en – doelen.

EXTERNE ORGANISATIE

Binnenstadsmanagement

Breder inzetten binnenstadsmanagement met sterkere koppeling met cultuur, onderwijs en vastgoed, en met uitbreiding capaciteit.

Uitbreiding en versteviging van binnenstadmanagement met cultuurmakelaar en matchmaker vastgoed.

• Eigenaren organiseren • BSM lange termijn agenda parallel aan binnenstadsagenda maken en uitvoeren.

MARKETING

Visit Leeuwarden

Verbinding tussen programmering in de stad en de marketing, en tussen binnenstadsmanagement en marketing binnenstad, versterken en structureel maken (budget en organisatiekracht).

• Aansluiting zoeken bij NBTC campagnes en campagnes musea. • Vermarkten/ campagnes instagrammable locaties/routes. • Verhogen structureel marketingbudget passend bij ambities.

• Strategisch marketingplan in combinatie met publiek/ private middelen en aansturing. • Extra marketing (middelen) met focus op onder meer place to be, ‘dé citytrip’, de extra inzet op kunst en cultuur, en groen, water, historie en circulair. • Programmering en marketing met een sterke focus op water, groen, circulair en gebouwd op mienskip.

38

Gemeente Leeuwarden | Agenda Binnenstad Leeuwarden 2021-2028

Bijlage A: Deelnemers focusgroepen/interviews Deelnemers/geïnterviewden Peter de Boer

Wijkpanel Binnenstad

Leontien Oortwijn

Wijkpanel binnenstad

Klaas Yde Haarsma

Royal Haskoning

Klaas Zwart

Onafhankelijk voorzitter Stichting Binnenstadsmanagement

Klaas Halma

FRL Post

Hendrik Fokkema

Makelaardij Hoekstra, algemeen

Hilda Snippe

Werkgroep Toegankelijkheid

Eric van Bijleveld

NIMA, Nederlands Instituut voor marketing

Serge Hollander

Directeur Neushoorn

Baukje de Vries

eigenaar Paddy o’Rien, Leeuwarder Ondernemers Fonds

Jonathan Offereins

Harmonie

Martijn Schouten

Restaurant Walrus

Paul Giezen

Popfabriek

Johannes Klaversma

Restaurant Walrus

Anne Madrid Y Lopez

Westerkerk

Eileen Blackmore

BeeStreet Leeuwarden

Johan de Vries

Westerkerk

Leontien Oortwijn

Wijkpanel Binnenstad

Andrea Möller

Media Art

Henk Leutscher

Stadsgids stadswandelingen

Rene Storm

Proloog

Albert Postma

NHL Stenden, professor of leisure & tourism futures

Sara de Vries

Leerbedrijf gerund door MBO en HBO Studenten

Sjoerd Span

Idenza Schoenen, Wirdumerdijk, eigenaar

Jeane Vermaas

NHL Stenden, link met Stadstuin Potmarge/BOSK

Kris Callens

Directeur Fries Museum

Sjoerd Nota

Docent NHL/Stenden

Roald Schmidt

Bureau Schmidt ingenieurs/adviesbureau

Piet Bouma

RUG/CF

Herman Schreuder

Eigenaar Post Plaza

Anne Geert Asjes

Projectmanager commercieel vastgoed AM

Siep Koelmans

Winkeliersvereniging Voorstreek

Pauline Everts

Werkgroep Toegankelijkheid

Jan Paul Beverwijk

Pathé

Peter Veldman

Leyten (vastgoedontwikkelaar)

Thema’s focusgroepen Kwaliteit van de verblijfsruimte - inrichting

Duurzame mobiliteit (fietsen, duurzame stadsdistributie, OV)

Compacte binnenstad en deelgebieden

Kunst en cultuur, Legacy 2018

Multifunctionele mix (horeca en wonen)

Onderwijs

Kwaliteit van de verblijfsruimte – beleving

Herkenbaar merk/ positionering – marketing

Kwaliteit van de verblijfsruimte – groen

Eigenaarschap en organisatie – Binnenstadsmanagement

39

Gemeente Leeuwarden | Agenda Binnenstad Leeuwarden 2021-2028

Bijlage B: Gevolgen coronacrisis Krimp en banenverlies De coronacrisis raakt sectoren heel verschillend. De huidige crisis raakt sommige sectoren heel hard, zoals de luchtvaart, de recreatiesector en de horeca, terwijl er andere sectoren zijn die juist sterk groeien. Zo wordt verwacht dat de werkgelegenheid in de zorg, het openbaar bestuur, en bijvoorbeeld bij post en koeriersdiensten toeneemt (UWV, 2020).22 De impact van de coronacrisis is dus heel gevarieerd, en zeker niet negatief voor alle sectoren.

Consumentenuitgaven detailhandel en horeca Wel is het zo dat de krimp wordt vooral veroorzaakt door een daling van consumentenuitgaven, wat winkels en horeca in binnensteden relatief hard treft. De toegevoegde waarde van de handel, vervoer en horeca lag bijna 7% lager dan een jaar eerder. Door de aanhoudende lockdown had de horeca (vooral hotels, restaurants, cafés en catering) te maken met een grote krimp. Het effect van de maatregelen tegen de verspreiding van het coronavirus was ook zichtbaar bij de bedrijfstak cultuur, recreatie en overige diensten: een daling van meer dan een derde.23

Vooruitzichten De uiteindelijke economische neergang als gevolg van de coronacrisis is in Nederland echter relatief beperkt met een krimp

van 2,8%.24 Inmiddels wijzen de nieuwste ramingen op herstel van de economie. De economie groeit in 2021 en 2022 naar verwachting met ruim 3% per jaar. De werkloosheid blijft in 2022 beperkt tot 4,1%.25 Dat wordt vooral verklaard door het feit dat veel sectoren eigenlijk weinig last hebben van de coronamaatregelen, en doordat de daling van consumentenuitgaven voor een belangrijk deel uitstel van die uitgaven zijn en niet een structureel verlies.

Internetverkopen Over het algemeen wordt verwacht dat de impuls die de coronacrisis heeft gegeven aan internet aankopen (e-shopping) de trend, die er sowieso al was, richting meer internetverkopen verder heeft versterkt.26 Die trend zet zich dus door en is versneld door de coronacrisis. Daarvan profiteerden de al bestaande webwinkels. De detailhandel als geheel zag de internetverkopen in een jaar tijd met 85% toenemen; zogenoemde multichannel detailhandel (winkels die naast fysieke verkopen ook deels via internet verkopen) zagen de internetverkopen meer dan verdubbelen (met een factor 2,227). Voor detailhandel in binnensteden betekent dat nog sterker met online verkopen rekening moet worden gehouden.