CConstaterende datLeeuwarden
Koppel je AI →
Document · PDF

2025-11-04 Minima-effectrapportage gemeente Leeuwarden 2025

Debat Raadzaal 2 september 2026, gemeente LeeuwardenBij agendapunt: Minima-effectrapportage gemeente Leeuwarden 202518.031 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 3

paar tot AOW-leeftijd zonder kinderen | 112 | 177 | 332 | 388 04. paar vanaf AOW-leeftijd zonder kinderen | 428 | 495 | 588 | 690 05. eenoudergezin met 2 jonge kinderen | 552 | 591 | 644 | 738 06. eenoudergezin met 2 oudere kinderen | 371 | 378 | 515 | 479 07. paar met 2 jonge kinderen | 377 | 441 | 596 | 620 08. paar met 2 oudere kinderen | 222 | 286 | 442 | 335 09. alleenstaande tot AOW-leeftijd met zorg | 44 | -4 | 132 | 219 10. alleenstaande vanaf AOW-leeftijd met zorg | 244 | 292 | 393 | 445 4.1 | Bestedingsruimte per huishoudtype 1. Alleenstaande In de gemeente Leeuwarden heeft een alleenstaande met een inkomen op bijstandsniveau een positief saldo van € 125 nadat alle noodzakelijke uitgaven (inclusief sociale participatie) zijn voldaan. Bij 110 procent van de norm resteert € 157. Dit loopt op naar € 419 op 130 procent. 2. Alleenstaande oudere Ook een alleenstaande oudere heeft, nadat alle uitgaven zijn gedaan, geen tekorten op de maandbegroting. 24 | | Minima-effectrapportage gemeente Leeuwarden 2025 Minima-effectrapportage gemeente Leeuwarden 2025 | 25 Met alleen een AOW-uitkering zonder aanvullend pensioen is er een bestedingsruimte van € 394 per maand. Dit loopt op naar € 646 bij 130 procent. Het maandelijkse AOW- bedrag voor een alleenstaande is ruim € 250 hoger dan de bijstandsnorm, wat de hogere bestedingsruimte van de alleenstaande oudere verklaart.

Vanaf 110 procent rekenen we met de bijstandsnorm voor AOW-gerechtigden; ook deze is hoger dan norm voor huishoudens onder de AOW-leeftijd. 3. Paar zonder kinderen Het paar zonder kinderen heeft op bijstandsniveau een positief saldo van € 112 per maand. Bij een inkomen van 110 procent is de bestedingsruimte hoger met € 177 per maand. Daarna stijgt de bestedingsruimte harder naar € 332 op 120 procent oplopend naar € 388 op 130 procent. 4. Ouder paar Een ouder paar met alleen een AOW-uitkering zonder aanvullend pensioen heeft een bestedingsruimte van € 428 per maand. Dit loopt op naar € 690 op 130 procent van de norm van AOW-gerechtigden. Ook hier valt de hogere bestedingsruimte ten opzicht van een paar onder de AOW-leeftijd op. 5. Eenoudergezin met twee jonge kinderen (3 en 5 jaar) Het eenoudergezin met twee jonge kinderen heeft ruim voldoende inkomsten om alle noodzakelijke uitgaven te kunnen bekostigen. Op bijstandsniveau houdt dit gezin € 5 52 vrij te besteden over. Op 110 procent is de bestedingsruimte € 591; dit loopt op naar € 738 op 130 procent. 6. Eenoudergezin met twee oudere kinderen (14 en 16 jaar) Het eenoudergezin met twee oudere kinderen houdt minder over dan het eenoudergezin met jonge kinderen: € 371 op bijstandsniveau. Dit loopt op naar € 515 op 120 procent. Bij 130 procent daalt de bestedingsruimte naar € 479.

In paragraaf 4.2 gaan we dieper in op de oorzaken van deze lagere bestedingsruimte op 130 procent. Dat de bestedingsruimte per maand lager is dan bij het eenoudergezin met jongere kinderen, wordt voornamelijk veroorzaakt door de hogere kosten voor onderwijs, voeding en vervoer. De hogere uitgaven van oudere kinderen worden enigszins gecompenseerd door iets hogere landelijke toeslagen (kinderbijslag en kindgebonden budget) en de hogere tegemoetkoming voor oudere kinderen vanuit de Stichting Leergeld. 7. Paar met twee jonge kinderen (3 en 5 jaar) Het paar met twee jonge kinderen heeft op bijstandsniveau een saldo van € 377 per maand. Dit loopt op naar € 620 bij 130 procent. Dat het paar met jonge kinderen meer ruimte heeft dan het paar zonder kinderen, komt doordat de landelijke toeslagen (kinderbijslag en het kindgebonden budget) plus de gemeentelijke ondersteuning de extra kosten van de twee jonge kinderen meer dan compenseren. 8. Paar met twee oudere kinderen (14 en 16 jaar) Het paar met twee oudere kinderen heeft op bijstandsniveau een bestedingsruimte van € 222. Dit loopt op naar € 442 op 120 procent, waarna het saldo bij 130 procent daalt naar € 335. In paragraaf 4.2 gaan we hier dieper op in.

26 | Minima-effectrapportage gemeente Leeuwarden 2025 Evenals bij alleenstaande ouders is bestedingsruimte van een paar met oudere kinderen op alle onderzochte inkomensniveaus lager dan van het paar met jonge kinderen. De hogere kinderbijslag en het hogere kindgebonden budget wegen niet op tegen de hogere uitgaven die oudere kinderen met zich meebrengen aan onder meer onderwijs, voeding en kleding. Ook de vergoedingen voor kinderen uit het minimabeleid (die in zijn totaliteit voor oudere kinderen hoger liggen dan voor jonge kinderen) kunnen dit niet compenseren. Ook valt op dat paren een lagere bestedingsruimte hebben dan eenoudergezinnen. Een belangrijke oorzaak van deze lagere bestedingsruimte ligt in het feit dat een paar de kosten van twee volwassenen moet dragen, zoals de kosten van de zorgverzekering, kleding en voeding. Deze kosten worden niet gecompenseerd door de hogere bijstandsnorm voor een paar, ten opzichte van de norm voor een alleenstaande (ouder). 9. Alleenstaande tot de AOW-leeftijd met een motorische beperking De alleenstaande met een motorische beperking heeft op bijstandsniveau een bestedingsruimte van € 44 per maand. Op 110 procent daalt het saldo en is er een tekort van € 4. Vanaf 120 procent is er sprake van een ruimere bestedingsruimte: € 132 op 120 procent, oplopend naar € 219 op 130 procent.

Het verschil in bestedingsruimte vergeleken met een alleenstaande zonder zorgvraag loopt op naarmate het inkomensniveau hoger wordt: op 100 procent is het verschil € 81 per maand, op 110 en 120 procent is dit € 161 en op 130 procent € 200. Dat komt omdat de alleenstaande steeds meer zorgkosten zelf moet gaan betalen: vanaf 110 procent wordt draagkracht berekend voor kosten die via de bijzondere bijstand vergoed kunnen worden, op 130 procent speelt vooral het wegvallen van de collectieve zorgverzekering een rol, die onder meer de eigen bijdrage Wmo vergoedt. 10. Alleenstaande vanaf de AOW-leeftijd met een motorische beperking Ook de alleenstaande oudere met een zorgvraag heeft te maken met extra kosten, maar er zijn geen tekorten zichtbaar. De bestedingsruimte met alleen een AOW-uitkering zonder aanvullend pensioen is € 244 per maand. Dit loopt op naar € 445 per maand bij 130 procent. De alleenstaande met een AOW-uitkering heeft meer draagkracht dan een alleenstaande onder de AOW-leeftijd, daarom betaalt de oudere met alleen een AOW-uitkering meer zorgkosten zelf dan de alleenstaande met een bijstandsuitkering. Op 120 en 130 procent betalen beiden huishoudens dezelfde zorgkosten en zijn de verschillen met de vergelijkbare huishoudtypen zonder zorgkosten even hoog.

Ook op 110 procent betalen beide zorghuishoudens evenveel zorgkosten, maar toch is het verschil tussen een oudere met en zonder zorgkosten kleiner dan bij de alleenstaande onder de AOW-leeftijd. Dat komt omdat de oudere met zorgkosten nog recht heeft op kwijtschelding van lokale lasten, aangezien bij de berekening van de betalingscapaciteit rekening wordt gehouden met kosten aan huur. Bij de zorghuishoudens gaan we uit van een hogere huur en in het geval van de oudere pakt dit dusdanig uit dat er op 110 procent nog recht is op kwijtschelding. 4.2 Armoedeval Voor elk huishoudtype zijn verschillende inkomensniveaus doorgerekend. Naast het minimuminkomen zijn inkomens op 110, 120 en 130 procent van het netto minimuminkomen gespecificeerd. Soms leidt een hoger inkomen tot een beperktere bestedingsmogelijkheid. Dit komt doordat landelijke en gemeentelijke Minima-effectrapportage gemeente Leeuwarden 2025 | 27 inkomensondersteunende maatregelen, zoals huurtoeslag en kindregelingen, er niet op voorhand toe leiden dat een huishouden meer te besteden heeft bij een hoger inkomen. Een armoedeval kan ontstaan door een stijging van het salaris, bijvoorbeeld als iemand meer uren gaat werken. Deze armoedeval wordt ook wel doorstroomval genoemd. Een andere situatie ontstaat wanneer huishoudens vanuit een uitkering uitstromen naar betaald werk.

Deze armoedeval wordt ook wel de uitstroomval genoemd. Op dat moment nemen de kosten door werk toe en komen rechten op diverse inkomensondersteunende regelingen (gedeeltelijk) te vervallen. In figuur 1 is in één oogopslag te zien welke huishoudtypen te maken hebben met een uit- of doorstroomval. Idealiter zie je over de hele linie een stijgende lijn. Dat betekent dat een hoger inkomen ook leidt tot een hoger besteedbaar inkomen. Figuur 1: Ontwikkeling saldo naar inkomensniveaus

28 | Minima-effectrapportage gemeente Leeuwarden 2025 4.2.1 Uitstroomval Een uitstroomval ontstaat als een huishouden op een bepaald inkomensniveau minder overhoudt dan op bijstandsniveau. In de gemeente Leeuwarden doet zich dit alleen voor bij de alleenstaande onder de AOW-leeftijd met een zorgvraag: op 110 procent van de norm is de bestedingsruimte lager dan op bijstandsniveau. Deze uitstroomval wordt vooral veroorzaakt door de zorgkosten. De gemeente Leeuwarden vergoedt verschillende zorgkosten vanuit de bijzondere bijstand. Voor de in deze rapportage onderzochte huishoudtypen gaat het om: extra energiekosten, kosten in verband met kledingslijtage, extra waskosten en de eigen bijdrage voor medicijnen. Bij een inkomen boven bijstandsniveau wordt draagkracht berekend: 100 procent van het inkomen boven de geldende bijstandsnorm wordt als draagkracht gezien. Daarmee kunnen alle bovengenoemde kosten uit de draagkracht worden voldaan en is geen bijzondere bijstand mogelijk. Hierdoor ontstaat bij de alleenstaande met extra zorgkosten op 110 procent van de norm een tekort op de maandbegroting en is de bestedingsruimte dus negatief. Op 100 procent van de bijstandsnorm worden de genoemde zorgkosten vanuit de bijzondere bijstand vergoed en is er een positief saldo van € 44.

Overigens geldt bovenstaande niet alleen voor zorgkosten; ook andere periodieke kosten waarvoor op bijstandsniveau bijzondere bijstand mogelijk is, kunnen leiden tot een armoedeval bij een hoger inkomen. Naast het wegvallen van de bijzondere bijstand zijn er andere factoren die bijdragen aan de uitstroomval. Dit zijn in de eerste plaats werkgerelateerde kosten. Bij een inkomen boven het minimum wordt er in deze rapportage van uitgegaan dat er sprake is van een (parttime) baan die extra (vervoers)kosten met zich meebrengt. Deze kosten zijn in de begrotingen boven bijstandsniveau opgenomen. Bovendien heeft dit huishouden bij een inkomen op 110 procent van de norm geen recht meer op kwijtschelding van lokale belastingen, wat bijdraagt aan de uitstroomval. Bovengenoemde factoren (werkgerelateerde kosten en het wegvallen van het recht op kwijtschelding) doen zich ook bij de meeste andere onderzochte huishoudtypen voor. Hier zien we dat er weliswaar geen sprake is van een uitstroomval, maar de bestedingsruimte op 110 procent neemt niet evenredig toe met het netto inkomen. 4.2.2 Doorstroomval Van een doorstroomval is sprake als een huishouden op een bepaald inkomensniveau minder overhoudt dan op het voorliggende, lagere inkomensniveau.

In de gemeente Leeuwarden is een doorstroomval zichtbaar bij de huishoudens met oudere kinderen bij een overgang van het inkomen van 120 naar 130 procent van het minimum. Deze doorstroomval wordt in de eerste plaats veroorzaakt door het wegvallen van de tegemoetkomingen vanuit de Stichting Leergeld (die voor oudere kinderen hoger liggen dan voor jonge kinderen) en vanuit het Volwassenenfonds. Bij paren zien we bovendien dat enkele landelijke toeslagen, te weten de zorgtoeslag en de huurtoeslag, al afbouwen vanaf een inkomenspercentage van 120 procent. Omdat op 120 procent de gemeentelijke regelingen nog wel van toepassing zijn, resulteert dat dan nog niet in een doorstroomval. Op 130 procent bouwen de toeslagen verder af én vervalt het recht op de tegemoetkomingen vanuit de Stichting Leergeld. Dit resulteert in een doorstroomval die groter is dan de doorstroomval bij het eenoudergezin met oudere kinderen, omdat het eenoudergezin alleen te maken heeft met het wegvallen van gemeentelijke voorzieningen en niet met lagere landelijke toeslagen. 4.3 | Huishoudens met langdurig een laag inkomen Huishoudens in de gemeente Leeuwarden, die gedurende 36 maanden of langer een inkomen hebben gehad dat niet hoger is dan de geldende bijstandsnorm, komen in aanmerking voor de Individuele inkomenstoeslag (IIT). De hoogte van de toeslag varieert per huishoudtype.

In tabel 10 staan de saldi van de inkomsten min de uitgaven uitgewerkt waarbij ook rekening is gehouden met de IIT. Tabel 10: Overzicht saldo inkomsten min uitgaven per maand, inclusief IIT Huishoudtype | 100 | 110 | 120 | 130 01. alleenstaande tot AOW-leeftijd | 168 | 157 | 294 | 419 02. alleenstaande vanaf AOW-leeftijd | 394 | 422 | 556 | 646 03. paar tot AOW-leeftijd zonder kinderen | 173 | 177 | 332 | 388 04. paar vanaf AOW-leeftijd zonder kinderen | 428 | 495 | 588 | 690 05. eenoudergezin met 2 jonge kinderen | 607 | 591 | 644 | 738 06. eenoudergezin met 2 oudere kinderen | 426 | 378 | 515 | 479 07. paar met 2 jonge kinderen | 438 | 441 | 596 | 620 08. paar met 2 oudere kinderen | 283 | 286 | 442 | 335 09. alleenstaande tot AOW-leeftijd met zorg | 87 | -4 | 132 | 219 10. alleenstaande vanaf AOW-leeftijd met zorg | 244 | 292 | 393 | 445 De IIT kan een extra armoedeval veroorzaken: een huishouden met recht op IIT kan een hogere bestedingsruimte hebben dan een huishouden op een hoger inkomensniveau, zonder recht op IIT. In de gemeente Leeuwarden zien we dit gebeuren bij zowel de alleenstaanden (tot de AOW-gerechtigde leeftijd) als bij de eenoudergezinnen. Bij paren neemt de bestedingsruimte op 110 procent slechts met € 3 tot € 4 toe, wanneer er op bijstandsniveau recht is op de IIT.

Zoals in paragraaf 4.2 is aangegeven, neemt de bestedingsruimte bij alle onderzochte huishoudtypen op 110 procent niet evenredig toe met het netto inkomen. Dat komt door werkgerelateerde kosten en doordat er op 110 procent voor de meeste huishoudtypen geen recht meer is op volledige kwijtschelding van lokale lasten. Wanneer een huishouden dan op bijstandsniveau in aanmerking komt voor de IIT en op 110 procent niet, ontstaat al snel een armoedeval. Wanneer de gemeente de inkomensgrens van de IIT zou verschuiven naar 110 procent vervallen de armoedevallen op 110 procent en ontstaan geen nieuwe armoedevallen op 120 procent (alleen bij het eenoudergezin met jonge kinderen zou een lichte armoedeval van € 2 op 120 procent ontstaan). Qua bestedingsruimte is het ophogen van de inkomensgrens niet direct nodig, de meeste onderzochte huishoudtypen hebben een positief saldo van € 150 of meer. Alleen de alleenstaande onder de AOW-leeftijd met een zorgvraag heeft op 110 procent een tekort. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door hoge zorgkosten; reparatie van het tekort via de IIT ligt dan niet voor de hand. Overigens kan erover gediscussieerd worden in hoeverre er gesproken kan worden van een armoedeval wanneer het saldo inclusief IIT vergeleken wordt met een hoger inkomensniveau waar geen recht op de IIT bestaat.

| De IIT is immers bedoeld voor huishoudens die langdurig op het | minimum leven en zeer weinig kans hebben om hun inkomen te verhogen. Minima-effectrapportage gemeente Leeuwarden 2025 | | 29 4.4 | Premie parttimewerk In de gemeente Leeuwarden kunnen uitkeringsgerechtigden (bijstand, IOAW en IOAZ) die naast hun uitkering in deeltijd werken in aanmerking komen voor een premie van 25 procent van hun netto inkomsten (tot het wettelijk maximum, € 273 in 2025). In tabel 11 is weergegeven wat het betekent als een huishouden deze premie ontvangt. Hierbij is gekozen voor huishoudens die de maximale premie ontvangen, te weten € 273 per maand. Bij de huishoudens met een inkomen boven bijstandsniveau gaan we uit van inkomen uit werk en rekenen we met werkgerelateerde kosten van gemiddeld € 67 per maand. Deze werkgerelateerde kosten nemen we ook mee bij huishoudens die in aanmerking komen voor de premie deeltijdwerk. Per saldo neemt de bestedingsruimte dan toe met € 273 - € 67 = € 206. Omdat het gaat om een premie, heeft dit bedrag geen invloed op de hoogte van toeslagen of gemeentelijke ondersteuning. Het is een netto bedrag dat kan worden opgeteld bij de bestedingsruimte van het betreffende huishouden. De huishoudens boven de AOW-gerechtigde leeftijd zijn niet in de tabel opgenomen, omdat zij in de regel niet meer werken.

Tabel 11: Overzicht saldo inkomsten min uitgaven in euro’s per maand, exclusief IIT Huishoudtype | 100 | 110 | 120 | 130 01. alleenstaande tot AOW-leeftijd | 328 | 157 | 294 | 419 03. paar tot AOW-leeftijd zonder kinderen | 315 | 177 | 332 | 388 05. eenoudergezin met 2 jonge kinderen | 755 | 591 | 644 | 738 06. eenoudergezin met 2 oudere kinderen | 574 | 378 | 515 | 479 07. paar met 2 jonge kinderen | 580 | 441 | 596 | 620 08. paar met 2 oudere kinderen | 425 | 286 | 442 | 335 09. alleenstaande tot AOW-leeftijd met zorg | 247 | -4 | 132 | 219 Uit tabel 11 is af te lezen dat | een premie parttimewerk van € 273 (minus de werkgerelateerde kosten) in veel gevallen leidt tot een armoedeval | : alle onderzochte huishoudtypen die de maximale premie ontvangen hebben een hogere bestedingsruimte dan huishoudens met een inkomen van 110 procent van de geldende bijstandsnorm. Alleenstaanden en eenoudergezinnen die voor de premie in aanmerking komen hebben zelfs een hogere bestedingsruimte dan op 120 procent. Ook op 130 procent hebben enkele huishoudens nog een lagere bestedingsruimte dan huishoudens die op bijstandsniveau de premie ontvangen. De armoedeval wordt niet alleen door de premie parttimewerk veroorzaakt. In paragraaf 4.2 is al aangegeven dat het wegvallen van het recht op kwijtschelding van lokale lasten invloed heeft op de bestedingsruimte op 110 procent.

Op 130 procent spelen ook het wegvallen van tegemoetkomingen vanuit Stichting Leergeld en het Volwassenfonds een rol. Dit neemt niet weg dat de netto premie een flinke invloed heeft op de bestedingsruimte van huishoudens met een bijstandsuitkering. 30 | | Minima-effectrapportage gemeente Leeuwarden 2025 Minima-effectrapportage gemeente Leeuwarden 2025 | 31 5 Conclusies en aanbevelingen Dit hoofdstuk beschrijft, naar aanleiding van de resultaten in de vorige hoofdstukken, de conclusies. Daarnaast worden er verschillende adviezen gegeven voor de aanpassing van regelingen in het kader van minimabeleid van de gemeente Leeuwarden. 5.1 Voorwaarden De berekening van de bestedingsruimte van de voorbeeldhuishoudens in dit onderzoek is gebaseerd op een drietal voorwaarden: 1. Men moet zeer goed met geld kunnen omgaan; 2. Men moet alle inkomensondersteuning aanvragen waar men recht op heeft; 3. Men moet niet of zeer beperkt te maken hebben met persoonlijk onvermijdbare uitgaven. Dit geldt voor bijvoorbeeld huishoudens met een hogere huur dan hier opgenomen. Of voor mensen met een noodgedwongen hogere energierekening, bijvoorbeeld omdat er sprake is van een slecht geïsoleerde woning. De conclusies van dit rapport moeten met die voorwaarden in het achterhoofd geïnterpreteerd worden.

Kijkend naar de voorwaarden kan gesteld worden dat er heel veel verwacht wordt van huishoudens met een laag inkomen. Het gaat dus eigenlijk om de meest ideale situatie. De daadwerkelijke situatie van huishoudens kan hiervan afwijken. Om hoeveel huishoudens het gaat en in welke mate is niet bekend, hierover zijn geen individuele data beschikbaar. Het Nibud adviseert de gemeente Leeuwarden om actief de betreffende huishoudens te (blijven) helpen aan deze voorwaarden te kunnen voldoen. 5.2 Bestedingsruimte en armoedeval Bestedingsruimte In de gemeente Leeuwarden kunnen bijna alle onderzochte huishoudtypen de maandbegroting rondkrijgen. Uitzondering is de alleenstaande onder de AOW-leeftijd met extra zorgkosten, die op 110 procent te maken heeft met een maandelijks tekort. Dat bij de overig huishoudtypen geen tekorten zichtbaar zijn is opvallend gelet op de sterke inflatie, die al enige tijd aanhoudt. De landelijke koopkrachtreparaties van de afgelopen jaren doen hier duidelijk hun werk. Echter, er blijft grote onzekerheid over het verloop van alle prijzen in de komende jaren. Weten waar je financieel aan toe bent, is nodig om te kunnen begroten en uit te kunnen rekenen hoeveel budget er is voor andere uitgavenposten. Hogere inkomens hebben meer ruimte in hun begroting om te kunnen schuiven met uitgavenposten en hebben vaker een buffer om op terug te vallen.

Iets wat huishoudens met een laag inkomen meestal niet hebben. In de huidige situatie is de bestedingsruimte van alleenstaanden onder de AOW-leeftijd met een zorgvraag het laagst: € 44 op bijstandsniveau en op 110 procent van de norm is er zelfs sprake van een tekort van € 4. Dat maakt dit huishouden kwetsbaar. Als er sprake is van hogere kosten, bijvoorbeeld meerkosten in verband met de zorgvraag, dan zal dit tot meer en hogere tekorten kunnen leiden. 32 | Minima-effectrapportage gemeente Leeuwarden 2025 Ook alleenstaanden zonder zorgvraag en paren zonder kinderen onder de AOW-leeftijd hebben een relatief lage bestedingsruimte. Deze huishoudens profiteren het minst van de koopkrachtreparaties van de afgelopen jaren, die vooral gericht zijn op huishoudens met kinderen. Daarnaast laten de resultaten van deze rapportage zien dat alleenstaande ouders een hogere bestedingsruimte hebben dan paren met kinderen. Dit komt doordat paren de kosten van twee volwassenen moeten dragen, terwijl het bijbehorende inkomen in verhouding lager ligt: een eenoudergezin ontvangt 70 procent van de norm voor een paar plus de alleenstaande ouderkop vanuit het kindgebonden budget, wat samen neerkomt op ongeveer 90 procent van de norm. Paren ontvangen 100 procent van de norm.

De extra inkomsten voor paren (van ongeveer 10 procent) ten opzichte van het eenoudergezin wegen vaak niet op tegen de kosten voor een extra volwassene aan bijvoorbeeld voeding, kleding en de zorgverzekering. Op bijstandsniveau houden alleenstaande ouders met twee oudere kinderen per maand € 371 over tegenover € 222 per maand voor paren met oudere kinderen. Armoedeval Van een armoedeval is sprake als er op een bepaald inkomensniveau minder bestedingsruimte is dan op het voorliggende, lagere inkomensniveau. Hierbij maken we onderscheid tussen een uitstroomval (er blijft minder over dan op bijstandsniveau) en een doorstroomval (op een bepaald inkomensniveau blijft minder over dan op het voorliggende inkomensniveau). In de gemeente Leeuwarden zien we alleen een uitstroomval bij de alleenstaande onder de AOW-leeftijd met een zorgvraag. Deze uitstroomval wordt voornamelijk veroorzaakt door de zorgkosten, die niet meer vanuit de bijzondere bijstand vergoed worden (deze kosten kunnen vanuit de draagkracht worden voldaan). Naast de zorgkosten dragen het wegvallen van het recht op kwijtschelding van lokale lasten en werkgerelateerde kosten bij aan de uitstroomval. Ook de overige onderzochte huishoudtypen hebben met de laatstgenoemde factoren te maken. Bij hen is geen sprake van een uitstroomval, maar de bestedingsruimte op 110 procent neemt niet evenredig toe met het netto inkomen.

Wanneer ook de IIT in de analyse wordt meegenomen zien we wel enkele uitstroomvallen ontstaan: alleenstaanden en alleenstaande ouders die op bijstandsniveau in aanmerking komen voor IIT, hebben een hogere bestedingsruimte dan op 110 procent, waar geen recht is op IIT. Paren houden in die situatie op 110 procent slechts € 3 tot € 4 meer over dan bij een inkomen op bijstandsniveau. Een doorstroomval zien we bij de huishoudens met oudere kinderen, zij hebben bij een inkomen op 130 procent van de geldende norm een lagere bestedingsruimte dan op 120 procent. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door het wegvallen van de tegemoetkomingen vanuit de Stichting Leergeld. Bij paren speelt ook de afbouw van landelijke toeslagen een rol, waardoor de uitstroombal bij paren groter is dan bij eenoudergezinnen. Minima-effectrapportage gemeente Leeuwarden 2025 | 33 5.3 Aanbevelingen Naar aanleiding van de resultaten van dit onderzoek én de voorwaarden die wij hierbij gesteld hebben, volgen hieronder een aantal aanbevelingen. Houd oog voor het verhaal achter de cijfers In de gemeente Leeuwarden kunnen bijna alle onderzochte huishoudtypen de maandbegroting rondkrijgen (met uitzondering van de alleenstaande onder de AOW- leeftijd met extra zorgkosten op 110 procent van de norm). Hierbij moet het in gedachten worden gehouden dat dit niet per definitie betekent dat het gemakkelijk is om rond te komen.

In paragraaf 5.1 is een aantal voorwaarden benoemd waaraan voldaan moet worden om tot de bestedingsruimte te komen zoals die in dit rapport berekend is. Nu is het de laatste jaren zeker niet gemakkelijker geworden om aan deze voorwaarden te voldoen. De G40 merkt in het manifest “Geen pleisters meer” op, dat inwoners afhankelijk zijn geworden van lokale inkomensondersteuning in een stelsel dat te ingewikkeld is en waarbij het vertrouwen in de overheid laag is: “Het is voor inwoners lastig om bekend te zijn met de veelheid van alle lokale en landelijke regelingen. Het is complex om ze vervolgens aan te vragen, als het taboe op geldzorgen hen al niet heeft tegengehouden. Gelijktijdig speelt nu ook mee dat inwoners minder vertrouwen hebben in de overheid en onder andere terughoudend zijn in het aanvragen van regelingen en toeslagen. Bijvoorbeeld doordat ze bang zijn dat ze het ontvangen budget weer terug zullen moeten betalen. Dit geldt zeker niet alleen voor de lokale regelingen, maar voor het landelijke inkomensstelsel in het geheel.”5 Ook het Nibud constateerde in de analyse van het hoofdlijnenakkoord dat huishoudens steeds afhankelijker worden van toeslagen: “De maatregelen in het hoofdlijnenakkoord zorgen volgens het CPB voor een lichte gemiddelde stijging van de koopkracht van alle huishoudens en een afname van de armoede.

Daarvoor wordt voor huishoudens met lage inkomens teruggegrepen op toeslagen om hun koopkracht op peil te houden. (…) Tegelijkertijd hebben we gezien dat het stelsel van toeslagen vaak tot problemen en onzekerheid bij huishoudens leidt. [Daardoor weten huishoudens] op de langere termijn niet waar zij aan toe zijn en blijven ze overgeleverd aan een complex systeem.”6 Het is dus belangrijk dat de gemeente zich ervan bewust is en blijft dat veel inwoners met een laag inkomen moeite hebben om rond te komen en daarbij afhankelijk zijn van verschillende vormen van inkomensondersteuning. De volgende aanbevelingen kunnen daarbij helpend zijn. Stimuleer goed financieel beheer Om rond te kunnen komen van een minimuminkomen is een goed financieel beheer van het huishouden noodzakelijk. Men reserveert om zo nodig grote uitgaven te kunnen doen voor de vervanging van de inboedel. We gaan ervan uit dat het huishouden niet leent, zodat er niet nog extra kosten van rente en aflossing bijkomen. Veel huishoudens die van een minimum inkomen moeten rondkomen, voeren een goed financieel beheer, maar een deel ook niet.

Voor deze huishoudens is het aan te bevelen cursussen of ____________________ 5 Stedennetwerk G40, Geen pleisters meer 6 Nibud notitie hoofdlijnenakkoord 2024 – 2028: https://www.nibud.nl/nieuws/nibud-akkoord-mist-structurele- aanpak-bestaanszekerheid/ 34 | Minima-effectrapportage gemeente Leeuwarden 2025 begeleiding te organiseren. Het Nibud, en ook andere (lokale) organisaties, hebben hiervoor een uitgebreid aanbod. Verminder niet-gebruik regelingen In deze rapportage wordt ervan uitgegaan dat alle regelingen waarop men recht heeft ook worden aangevraagd! Uit diverse onderzoeken7 blijkt echter dat dit niet altijd gebeurt en dat er een behoorlijke mate van niet-gebruik is. Voor de groep die niet alle regelingen gebruikt waarop recht is, geldt dat de bestedingsruimte in deze rapportage lager is. Het Nibud adviseert dan ook in het beleid sterk de nadruk te leggen op het verminderen van niet-gebruik. Bijvoorbeeld door gerichte communicatie te stimuleren met hulp van verschillende lokale organisaties, waaronder die in de gezondheidzorg. En zorg voor eenvoudige procedures met betrekking tot toekenning, bijvoorbeeld door aanvragen te combineren. Het niet-gebruik is vooral groot onder werkenden. Dat versterkt de armoedeval. In de handreiking Het beter bereiken van werkende armen (Platform31, 2022)8 staan suggesties om het niet-gebruik van voorzieningen door werkenden tegen te gaan.

Ook bij net gepensioneerden is het niet-gebruik in eerste instantie hoger. Als zij te maken krijgen met een inkomensterugval kunnen zij voor het eerst recht krijgen op toeslagen. Help energielasten verlagen De afgelopen periode zijn de energielasten sterk gestegen. Het kabinet heeft in 2023 de gevolgen voor alle huishoudens gedempt met het prijsplafond op de energietarieven. Voor huishoudens met een laag inkomen is de energietoeslag in het leven geroepen. Deze zijn in 2024 weer afgeschaft. Omdat de energieprijzen weer gedaald zijn, is dit niet meer nodig voor elk huishouden. Het is misschien niet meer voor iedereen noodzakelijk, maar wonen in een huis met een slecht energielabel veroorzaakt wel degelijk persoonlijk onvermijdbare uitgaven. Het Nibud adviseert om voor die huishoudens die vanwege een slecht geïsoleerde woning moeite hebben met rondkomen, de mogelijkheid van bijzondere bijstand open te houden. Hetzelfde geldt voor huishoudens met een bovengemiddeld hoog noodzakelijk elektriciteitsverbruik, bijvoorbeeld als gevolg van een medische aandoening of een energie-onzuinige woning. Ook voor deze huishoudens blijft een (extra) tegemoetkoming vanuit de gemeente zeer wenselijk. In de onderstaande tabel wordt een overzicht gegeven van de energiekosten per label en per woningtype.

Hieruit wordt duidelijk wat het effect van een hoger energielabel is ____________________ 7 Zie ondermeer: https://panteia.nl/actueel/nieuws/eerste-landelijke-monitor-niet-gebruik-toeslagen-geeft- inzicht-in-wie-geld-misloopt/ Nationale Ombudsman: Met te weinig genoegen nemen (2022). Waaruit bijvoorbeeld blijkt dat ouderen oververtegenwoordigd zijn in de groep niet-gebruikers. SCP: Voorzieningen in 3D (2021). Waaruit bijvoorbeeld blijkt dat een grote potentiële gebruikers moeilijk zichtbaar is te krijgen en dat deze groep groter wordt. CPB: Gebruik (en niet-gebruik) van toeslagen in Nederland (2019). Waaruit bijvoorbeeld blijkt dat 15 procent van de rechthebbenden het kindgebondenbudget niet aanvraagt. Nibud: Geldzaken in de praktijk (2019). Waaruit bijvoorbeeld blijkt dat een kwart van de Nederlandse huishoudens niet weet of ze recht hebben op toeslagen. 8 Het beter bereiken van werkende armen, Platform31 dec. 2022 https://www.platform31.nl/articles/het- beter-bereiken-van-werkende-armen. op de bestedingsruimte van diverse huishoudtypen. Bij een- en twee- persoonshuishoudens gaan we in deze rapportage uit van een flatwoning, voor meerpersoonshuishoudens rekenen we met de energielasten van een tussenwoning.

Tabel 10: Gaskosten in euro’s per maand naar cluster van energielabel AB | CD | EFG Rij-tussenwoning | 139 | 160 | 176 Flatwoning | 109 | 127 | 145 Ook in 2025 is er een Noodfonds voor Energie, waar mensen met een laag inkomen en een hoge energierekening ondersteuning kunnen krijgen. Omdat het fonds vrijwel direct was uitgeput, is deze bijdrage niet meegenomen in deze rapportage. Later dit jaar is bekend geworden dat het kabinet werkt aan een publiek energiefonds voor de komende jaren. Dit fonds zou huishoudens in een financieel kwetsbare positie moeten ondersteunen bij het betalen van de energierekening. Het gaat om meerjarige inkomenssteun, in combinatie met hulp bij de verduurzaming van woningen. Hoe een en ander concreet vorm gaat krijgen is momenteel nog niet duidelijk. Het Nibud adviseert de gemeente Leeuwarden om actief de ontwikkelingen rondom dit energiefonds te blijven volgen. Daarnaast adviseert het Nibud de gemeente Leeuwarden huishoudens te ondersteunen bij het verlagen van de energielasten. Ten aanzien van energieverbruik en isolatie, blijkt uit onderzoek dat juist minima vaak in minder goed geïsoleerde woningen wonen en daardoor een hoger dan gemiddeld verbruik hebben. De energielasten zullen een groter deel van de woonlasten, en daarmee ook van de totale begroting, gaan innemen. De toekomstige energietransitie zal ook de nodige kosten met zich meebrengen.

Daarbij is het voor bewoners van een huurwoning niet duidelijk of de woningbouwcorporaties dit gaan doorberekenen aan hun huurders. Het Nibud adviseert de gemeente om hierin samen op te trekken met de verhuurders en ook samen middelen in te zetten om de energieverbetering van woningen door te voeren. Huishoudens met een laag inkomen kunnen mogelijk hulp van energieadviseurs of gratis en goedkope energieboxen aangeboden krijgen. Producten zoals ledlampen en isolatiefolies, waarvan de aanschafkosten voor deze doelgroep vaak te hoog zijn maar met een snelle terugverdientijd hebben, zijn dan het meest effectief. Houd aandacht voor de inkomenspositie van huishoudens zonder kinderen Zoals aan het begin van dit hoofdstuk aangegeven hebben de huishoudens onder de AOW-leeftijd zonder kinderen de laagste bestedingsruimte. Een alleenstaande met een inkomen op bijstandsniveau houdt onder de streep € 125 over, voor een paar zonder kinderen is dat € 112. Dit maakt deze huishoudens kwetsbaar. Voor deze huishoudens is het extra van belang dat zij aan de eerder genoemde voorwaarden voldoen: goed met geld om kunnen gaan, alle inkomensondersteuning aanvragen en geen persoonlijk onvermijdbare uitgaven hebben.

Als deze huishoudens met hogere kosten te maken hebben dan waar we in dit onderzoek rekening mee hebben gehouden (bijvoorbeeld een combinatie van een hogere huur en een onzuinige woning) dan kan het positieve saldo omslaan in een tekort. Minima-effectrapportage gemeente Leeuwarden 2025 | | 35 36 | Minima-effectrapportage gemeente Leeuwarden 2025 Het Nibud adviseert de positie van huishoudens zonder kinderen onder de AOW-leeftijd goed in de gaten te houden. Deze huishoudens profiteren het minst van de landelijke maatregelen en daarom is juist voor deze groep de gemeentelijke ondersteuning van belang. Overweeg een (forfaitaire) tegemoetkoming voor chronisch zieken en gehandicapten Chronisch zieken en gehandicapten hebben te maken met een aantal meerkosten. In de twee huishoudens met extra zorgkosten die we hebben doorgerekend, wordt een deel daarvan zichtbaar. Van de onderzochte huishoudtypen in dit onderzoek heeft de alleenstaande onder de AOW-leeftijd met zorgkosten de laagste bestedingsruimte: met alleen een bijstandsuitkering resteert slechts € 44 per maand. Bij een inkomen op 110 procent van de norm wordt draagkracht verondersteld en moet de alleenstaande de zorgkosten (die op bijstandsniveau vanuit de bijzondere bijstand vergoed worden) zelf betalen.

Daarnaast rekenen we bij een inkomen op 110 procent met werkgerelateerde kosten en is er geen recht meer op kwijtschelding van lokale lasten. Door deze factoren samen is de bestedingsruimte op 110 procent lager dan op bijstandsniveau en ontstaat er een maandelijks tekort. De gemeente kan overwegen voor huishoudens met een zorgvraag een (forfaitaire) vergoeding in het leven te roepen, bijvoorbeeld tot een inkomensniveau van 120 procent. Hiermee kunnen huishoudens hun zorgkosten deels zelf opvangen zonder dit steeds te hoeven indienen als bijzondere-bijstandsaanvraag. Verruim de draagkrachtberekening van de bijzondere bijstand Hierboven is aangegeven dat de gemeente huishoudens met zorgkosten extra kan ondersteunen door middel van een forfaitaire vergoeding voor de betreffende zorgkosten. Een bijkomend voordeel hiervan is dat het beroep op de bijzondere bijstand zal afnemen. Er zullen echter ook huishoudens zijn die te maken hebben met andere bijzondere uitgaven, bijvoorbeeld bewoners die een eigen bijdrage voor beschermingsbewind dienen te betalen. Zij hebben geen baat bij een forfaitaire vergoeding voor zorgkosten. Een meer generieke oplossing kan gezocht worden in het aanpassen van de draagkrachtberekening van de bijzondere bijstand. De bijzondere bijstand is bedoeld voor noodzakelijke bijzondere kosten, die niet door een andere voorziening worden gedekt.

Dat kan gaan om zorgkosten, maar bijvoorbeeld ook om kosten voor een (gedwongen) verhuizing of de hierboven genoemde eigen bijdrage voor beschermingsbewind. In de gemeente Leeuwarden is de bijzondere bijstand als volgt vormgegeven: bij een inkomen op bijstandsniveau wordt geen draagkracht verondersteld, bij een hoger inkomen wordt 100 procent van het meerinkomen als draagkracht beschouwd. In vergelijking met andere gemeenten is dit beleid vrij sober: vaak wordt het inkomen tot 110 procent of soms zelfs tot 120 procent als draagkrachtloos beschouwd. Een andere mogelijkheid is om bij een inkomen boven bijstandsniveau weliswaar draagkracht te berekenen, maar dan uit te gaan van een lager percentage van het meerinkomen (bijvoorbeeld 35 procent of 50 procent). Op die manier komen inwoners met een inkomen boven bijstandsniveau eerder in aanmerking voor bijzondere bijstand; de draagkracht is dan eerder uitgeput. Minima-effectrapportage gemeente Leeuwarden 2025 | 37 Door de bijzondere bijstand anders (minder streng) in te richten kunnen meer inwoners voor bijzondere bijstand in aanmerking komen en is er minder kans dat inwoners in problemen komen vanwege extra kosten die zij moeten maken.

De individuele inkomenstoeslag in balans In de gemeente Leeuwarden kunnen huishoudens onder de AOW-gerechtigde leeftijd, die gedurende minimaal drie jaar een inkomen ontvangen dat niet hoger is dan de geldende bijstandsnorm, in aanmerking komen voor een individuele inkomenstoeslag. De tegemoetkoming heeft een gunstig effect op de bestedingsruimte van huishoudens die langdurig van een laag inkomen moeten rondkomen. Huishoudens met een laag inkomen zullen, als dat nodig is, in eerste instantie bezuinigen op de reserveringsuitgaven, omdat deze niet elke maand terugkomen. Wanneer dit huishouden dan plotseling voor een grote uitgave komt te staan, zal het schulden moeten gaan maken. De IIT biedt dan een goed vangnet. Het Nibud adviseert deze regeling in stand te houden. De hoogte van de IIT bedraagt voor paren € 730 per jaar, voor alleenstaande ouders € 657 per jaar en voor alleenstaanden € 511 euro per jaar. Vergeleken met andere gemeenten is dit een wat hoger bedrag. Hierdoor zien we dat huishoudens die op bijstandsniveau in aanmerking komen voor IIT een bestedingsruimte hebben die bijna net zo hoog is, of zelfs hoger, dan huishoudens met een inkomen op 110 procent waar geen recht op IIT bestaat. Dit kan worden voorkómen door de inkomensgrens van de IIT te verleggen naar 110 procent.

Gezien de hoogte van de bestedingsruimte van de onderzochte huishoudens is dit echter niet noodzakelijk. Alleen de alleenstaande onder de AOW-leeftijd met een zorgvraag heeft op 110 procent te maken met een tekort. Omdat dit tekort wordt veroorzaakt door de zorgkosten is ligt het niet voor de hand om dit via de IIT te repareren. De gemeente kan er ook voor kiezen een lager bedrag via de IIT te verstrekken en juist meer in te zetten voor huishoudens die door omstandigheden moeite hebben om rond te komen. Bijvoorbeeld omdat zij extra zorgkosten hebben, een hoge huur of een energie - onzuinige woning. Op die manier blijft de regeling een belangrijk vangnet, terwijl er tegelijkertijd meer gerichte ondersteuning kan worden geboden aan de meest kwetsbare groepen. Stimuleer paren met oudere kinderen bij het verhogen van hun inkomen Paren met oudere kinderen hebben het minder ruim dan eenoudergezinnen met oudere kinderen en dan paren met jonge kinderen. Juist bij dit huishoudtype is begeleiding naar werk wellicht een mogelijkheid. In dit onderzoek gaan we (bij een inkomen boven bijstandsniveau) uit van de minst gunstigste situatie waarbij een van de volwassenen werkt. Zouden beide partners werken, dan levert dit meer op: fiscaal houdt een stel meer over als beide partners parttime werken dan als één persoon fulltime werkt.9 Uiteraard is dit niet altijd makkelijk te realiseren.

Waar dit wel mogelijk is, is het goed om met belastingvoordelen rekening te houden. ____________________ 9 Zie hiervoor de WerkZorgberekenaar: https://www.nibud.nl/tools/werkzorgberekenaar/ 38 | Minima-effectrapportage gemeente Leeuwarden 2025 Laat (meer) werken lonend zijn Een uitstroomval ontstaat als een huishouden op een bepaald inkomensniveau minder overhoudt dan op bijstandsniveau. In de gemeente Leeuwarden doet zich dit bij de onderzochte huishoudtypen niet voor (met uitzondering van het huishouden met zorgkosten). Wel zien we dat de bestedingsruimte op 110 procent vaak niet evenredig toeneemt met het inkomen. Naast het wegvallen van het recht op kwijtschelding van lokale heffingen, spelen vooral werkgerelateerde kosten hierbij een rol. Bij een inkomen boven het minimum wordt er in deze rapportage van uitgegaan dat er sprake is van een (parttime) baan die extra (vervoers)kosten met zich meebrengt. Deze kosten zijn in de begrotingen boven bijstandsniveau opgenomen. Het gaat om een gemiddeld bedrag. In de praktijk kunnen deze kosten hoger liggen of juist lager, bijvoorbeeld als deze kosten door de werkgever vergoed worden of als er geen reiskosten zijn omdat het werk op loop- of fietsafstand gesitueerd is. Het Nibud adviseert per situatie te bekijken of werkgerelateerde kosten tot financiële problemen kunnen leiden en zo nodig een vergoeding te verstrekken.

De gemeente kan inwoners ook ondersteunen bij het vinden van werk in de buurt, waardoor er geen of minder reiskosten zijn. Minima-effectrapportage gemeente Leeuwarden 2025 | 39 Bijlage 1 | Verantwoording uitgaven Nibud gebruikt diverse bronnen voor de referentiecijfers. Hieronder volgt een korte verantwoording van keuzes en bronnen van de pakketten die leiden tot de begrotingsposten. De inhoud van de uitgavenpakketten worden in overleg met andere organisaties regelmatig aangepast. De prijzen van de pakketten worden elk jaar herijkt en aangepast. Huur Voor een- en twee-persoonshuishoudens is gerekend met een huur van € 682. Voor meerpersoonshuishoudens bedraagt de huur € 731. Alle genoemde bedragen zijn inclusief servicekosten. Voor het berekenen van de huurtoeslag is uitgegaan van de deze huurprijzen. Energie Dit is de prijs van gemiddeld verbruik naar huishoudtype met een opslag van 10 procent voor huishoudens vanaf de AOW-gerechtigde leeftijd. Lokale lasten Dit zijn de gemeentelijke- en waterschapsheffingen verminderd met de eventuele kwijtschelding. De gemeente Leeuwarden kent voor de afvalstoffenheffing naast een vast tarief ook een variabel tarief. Dit hangt samen met het aantal ledigingen en de hoeveelheid aangeboden afval. In deze rapportage gaan we uit van 17 ledigingen per jaar en 157 kg afval per inwoner (bron: CBS). Voor kinderen gaan we uit van de helft hiervan.

Voor een bedrag van € 98,90 is kwijtschelding mogelijk. Uitgaande van bovengenoemde hoeveelheden betaalt alleen een paar met twee kinderen op bijstandsniveau een klein bedrag voor (het variabele deel van) de afvalstoffenheffing. De andere huishoudtypen komen niet boven het bedrag van € 98,90 uit en komen op bijstandsniveau in aanmerking voor volledige kwijtschelding. Telefoon, televisie en internet Deze bedragen zijn gebaseerd op het bellen met een mobiele telefoon met een sim -only abonnement voor 100 tot 150 belminuten per maand met een databundel tot maximaal 2 GB, een basisabonnement voor internet en een basis digitaal televisie abonnement. We gaan er van uit dat iedereen in het huishouden van 12 jaar en ouder een eigen mobiele telefoon heeft. Zorgverzekeringen Dit betreft de nominale premie van de basis- en aanvullende verzekering inclusief een tandartsverzekering. Voor huishoudens die voldoen aan de voorwaarden zijn de tarieven van de collectieve basisverzekering en de aanvullende verzekering (incl. tand) gehanteerd. Overige verzekeringen Dit betreft een aansprakelijkheidsverzekering, een inboedelverzekering en voor volwassenen in huishoudens onder de AOW-leeftijd een uitvaartverzekering. 40 | Minima-effectrapportage gemeente Leeuwarden 2025 Onderwijs Deze bedragen zijn gebaseerd op onderzoek van SEO, zoals gepubliceerd in de Schoolkostenmonitor.

Het betreffen onder andere de vrijwillige schoolbijdrage, leermiddelen en gereedschappen, ICT-benodigdheden en kosten voor extra schoolactiviteiten. Kinderopvang/peuteropvang Bij de alleenstaande huishoudens met jonge kinderen en een inkomen boven bijstandsniveau rekenen we kosten voor kinderopvang. Bij 110 procent van het minimuminkomen wordt gerekend met 20 uur kinderopvang per week, bij 120 en 130 procent wordt uitgegaan van 30 uur kinderopvang De kinderopvangtoeslag die hierbij hoort is opgenomen bij de inkomsten. Voor een alleenstaande ouder met jonge kinderen op bijstandsniveau en voor een paar met jonge kinderen bij alle inkomens gaan we ervan uit dat gebruik wordt gemaakt van 2 dagdelen peuteropvang. Vervoerskosten Voor ieder lid van het huishouden zijn dit de kosten van een fiets en de kosten voor stads- en streekvervoer met de bus. Hierbij is uitgegaan van een beperkte hoeveelheid vervoer per maand. Uitgaven in verband met het verkrijgen of behouden van werk We houden rekening met werkgerelateerde kosten (vervoer, representatieve kleding). Hiervoor houden we een vast bedrag aan. Kleding en schoenen Deze bedragen zijn gebaseerd op het Nibud-basispakket voor kleding. Het gaat hierbij net als bij alle andere uitgavenposten om een goedkoop pakket met nieuwe artikelen. De bedragen zijn gebaseerd op de prijzen van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS).

Inboedel en onderhoud Bedragen zijn gebaseerd op het Nibud-basispakket voor inventaris en onderhoud. Dit betreft o.a. de stoffering, keukeninventaris en huishoudelijk apparatuur. Zelfzorgmiddelen Deze kosten betreffen de huisapotheek met pleisters, aspirines e.d. Voor huishoudens met een zorgvraag kunnen hier nog kosten bijkomen, afhankelijk van het zorgprofiel. Eigen risico Dit bedrag is gebaseerd op € 385, waarbij we ervan uitgaan dat het gehele bedrag gereserveerd moet worden. Voeding De bedragen zijn gebaseerd op de aanbevolen hoeveelheden voor een gezonde voeding van het Voedingscentrum en de prijzen van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Was- en schoonmaakmiddelen Dit is een bedrag per huishouden en een bedrag per persoon op basis van Nibud- onderzoek. Persoonlijke verzorging Uitgegaan is van een bedrag per persoon op basis van Nibud-onderzoek. Diversen Dit is een bedrag per huishouden en een bedrag per persoon voor diverse uitgaven. Pakket voor sociale participatie Als voorbeeld heeft het Nibud in samenwerking met het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP) een pakket aan uitgaven voor sociale participatie opgesteld. De uitgavenposten waar rekening mee is gehouden staat hieronder weergegeven evenals de richtbedragen voor deze uitgavenposten. Het gaat hierbij om een voorbeeld van een invulling van activiteiten.

Bij vakanties/uitgaan kan ook gedacht worden aan andere activiteiten zoals het bezoeken van een museum of zwembad. Uitgaven aan sociale participatie, bedrag per maand € Contributies en abonnementen per kind 4 tot 8 jaar | 12,50 per kind 8 tot 16 jaar | 16,00 Per persoon vanaf 16 jaar | 21,50 per huishouden | 3,00 Bezoek ontvangen per persoon | 12,00 per huishouden | 16,00 Op bezoek gaan per persoon | 7,00 Vakantie/uitgaan per persoon | 21,50 per huishouden | 28,50 Vervoer per kind 4 tot 12 jaar | 12,50 per persoon vanaf 12 jaar | 19,00 Bron: SCP/Nibud 2024, CBS 2024, berekeningen Nibud 2025 Minima-effectrapportage gemeente Leeuwarden 2025 | | 41 42 | Minima-effectrapportage gemeente Leeuwarden 2025 Bijlage 2 | Begrotingen In de volgende tabellen zijn de begrotingen van de verschillende voorbeeldhuishoudens opgenomen. Bovenaan staan de inkomsten en daaronder de uitgaven aan het basispakket en aan sociale participatie. Het basispakket is verdeeld in vaste lasten, reserveringsuitgaven en huishoudelijke uitgaven. In de begrotingen zijn de landelijke toeslagen opgenomen bij de inkomsten, de lokale inkomensondersteunende maatregelen van de gemeente zijn verrekend met de betreffende uitgaveposten. De bedragen worden weergegeven in hele euro’s, waardoor optellingen een euro te laag of te hoog kunnen lijken. 1.

Alleenstaande tot AOW | - leeftijd uitgavenposten | 100 | 110 | 120 | 130 INKOMEN Netto inkomen | 1.369 1.506 | 1.643 | 1.780 Voorlopige aanslag | 0 | 0 | 0 | 0 Zorgtoeslag | 131 | 131 | 131 | 131 Huurtoeslag | 411 | 411 | 411 | 411 Kinderbijslag | 0 | 0 | 0 | 0 Kindgebonden budget | 0 | 0 | 0 | 0 Kinderopvangtoeslag | 0 | 0 | 0 | 0 Lokale tegemoetkomingen | 0 | 0 | 0 | 0 Netto besteedbaar inkomen | 1.911 2.048 2.185 2.322 VASTE LASTEN Huur | 682 | 682 | 682 | 682 Energie | 143 | 143 | 143 | 143 Water | 17 | 17 | 17 | 17 Lokale lasten | 0 | 38 | 38 | 38 Telecom | 64 | 64 | 64 | 64 Zorgverzekering | 189 | 189 | 189 | 179 Overige verzekeringen | 26 | 26 | 26 | 26 Onderwijs | 0 | 0 | 0 | 0 Kinderopvang | 0 | 0 | 0 | 0 Contributies en abonnementen | 3 | 3 | 3 | 3 Vervoer | 26 | 26 | 26 | 26 Levensonderhoud anderen | 0 | 0 | 0 | 0 Betalingsverplichtingen | 0 | 0 | 0 | 0 Werkgerelateerde kosten | 0 | 67 | 67 | 67 Totaal vaste lasten | 1.150 1.255 1.255 1.245 RESERVERINGSUITGAVEN Kleding | 62 | 62 | 62 | 62 Inboedel | 88 | 88 | 88 | 88 Onderhoud | 31 | 31 | 31 | 31 Zelfzorgmiddelen | 6 | 6 | 6 | 6 Eigen risico | 32 | 32 | 32 | 32 Eigen betalingen zorg | 0 | 0 | 0 | 0 Vrijetijdsuitgaven | 0 | 0 | 0 | 0 Totaal reserveringsuitgaven | 219 | 219 | 219 | 219 HUISHOUDELIJKE UITGAVEN Voeding | 272 | 272 | 272 | 272 Was- en schoonmaakartikelen | 7 | 7 | 7 | 7 Persoonlijke verzorging | 26 | 26

| 26 | 26 Huishoudelijke dienstverlening | 0 | 0 | 0 | 0 Huisdieren | 0 | 0 | 0 | 0 Roken | 0 | 0 | 0 | 0 Diversen | 5 | 5 | 5 | 5 Totaal huishoudelijke uitgaven | 310 | 310 | 310 | 310 SOCIALE PARTICIPATIE Sociale participatie | 107 | 107 | 107 | 129 TOTAAL Totaal uitgaven | 1.786 1.891 1.891 1.903 Saldo inkomsten min uitgaven | 125 | 157 | 294 | 419 Minima-effectrapportage gemeente Leeuwarden 2025 | | 43 2. Alleenstaande vanaf AOW | - leeftijd uitgavenposten | 100 | 110 | 120 | 130 INKOMEN Netto inkomen | 1.623 1.683 | 1.836 1.989 Voorlopige aanslag | 0 | 0 | 0 | 0 Zorgtoeslag | 131 | 131 | 131 | 131 Huurtoeslag | 411 | 411 | 398 | 346 Kinderbijslag | 0 | 0 | 0 | 0 Kindgebonden budget | 0 | 0 | 0 | 0 Kinderopvangtoeslag | 0 | 0 | 0 | 0 Lokale tegemoetkomingen | 0 | 0 | 0 | 0 Netto besteedbaar inkomen | 2.165 2.225 2.365 2.466 VASTE LASTEN Huur | 682 | 682 | 682 | 682 Energie | 154 | 154 | 154 | 154 Water | 17 | 17 | 17 | 17 Lokale lasten | 0 | 32 | 38 | 38 Telecom | 64 | 64 | 64 | 64 Zorgverzekering | 189 | 189 | 189 | 179 Overige verzekeringen | 15 | 15 | 15 | 15 Onderwijs | 0 | 0 | 0 | 0 Kinderopvang | 0 | 0 | 0 | 0 Contributies en abonnementen | 3 | 3 | 3 | 3 Vervoer | 22 | 22 | 22 | 22 Levensonderhoud anderen | 0 | 0 | 0 | 0 Betalingsverplichtingen | 0 | 0 | 0 | 0 Werkgerelateerde kosten | 0 | 0 | 0 | 0 Totaal vaste lasten | 1.146 1.178 1.184 1.174 RESERVERINGSUITGAVEN

Kleding | 62 | 62 | 62 | 62 Inboedel | 88 | 88 | 88 | 88 Onderhoud | 31 | 31 | 31 | 31 Zelfzorgmiddelen | 9 | 9 | 9 | 9 Eigen risico | 32 | 32 | 32 | 32 Eigen betalingen zorg | 0 | 0 | 0 | 0 Vrijetijdsuitgaven | 0 | 0 | 0 | 0 Totaal reserveringsuitgaven | 222 | 222 | 222 | 222 HUISHOUDELIJKE UITGAVEN Voeding | 264 | 264 | 264 | 264 Was- en schoonmaakartikelen | 7 | 7 | 7 | 7 Persoonlijke verzorging | 26 | 26 | 26 | 26 Huishoudelijke dienstverlening | 0 | 0 | 0 | 0 Huisdieren | 0 | 0 | 0 | 0 Roken | 0 | 0 | 0 | 0 Diversen | 5 | 5 | 5 | 5 Totaal huishoudelijke uitgaven | 302 | 302 | 302 | 302 SOCIALE PARTICIPATIE Sociale participatie | 101 | 101 | 101 | 122 TOTAAL Totaal uitgaven | 1.771 1.803 1.809 1.820 Saldo inkomsten min uitgaven | 394 | 422 | 556 | 646 44 | | Minima-effectrapportage gemeente Leeuwarden 2025 3.

Paar tot AOW | - leeftijd zonder kinderen uitgavenposten | 100 | 110 | 120 | 130 INKOMEN Netto inkomen | 1.956 2.151 | 2.347 2.543 Voorlopige aanslag | 0 | 0 | 0 | 0 Zorgtoeslag | 251 | 251 | 221 | 176 Huurtoeslag | 433 | 433 | 423 | 351 Kinderbijslag | 0 | 0 | 0 | 0 Kindgebonden budget | 0 | 0 | 0 | 0 Kinderopvangtoeslag | 0 | 0 | 0 | 0 Lokale tegemoetkomingen | 0 | 0 | 0 | 0 Netto besteedbaar inkomen | 2.640 2.835 2.990 3.070 VASTE LASTEN Huur | 731 | 731 | 731 | 731 Energie | 163 | 163 | 163 | 163 Water | 21 | 21 | 21 | 21 Lokale lasten | 0 | 63 | 63 | 63 Telecom | 74 | 74 | 74 | 74 Zorgverzekering | 377 | 377 | 377 | 358 Overige verzekeringen | 42 | 42 | 42 | 42 Onderwijs | 0 | 0 | 0 | 0 Kinderopvang | 0 | 0 | 0 | 0 Contributies en abonnementen | 10 | 10 | 10 | 10 Vervoer | 52 | 52 | 52 | 52 Levensonderhoud anderen | 0 | 0 | 0 | 0 Betalingsverplichtingen | 0 | 0 | 0 | 0 Werkgerelateerde kosten | 0 | 67 | 67 | 67 Totaal vaste lasten | 1.470 1.600 1.600 1.581 RESERVERINGSUITGAVEN Kleding | 123 | 123 | 123 | 123 Inboedel | 100 | 100 | 100 | 100 Onderhoud | 31 | 31 | 31 | 31 Zelfzorgmiddelen | 10 | 10 | 10 | 10 Eigen risico | 64 | 64 | 64 | 64 Eigen betalingen zorg | 0 | 0 | 0 | 0 Vrijetijdsuitgaven | 0 | 0 | 0 | 0 Totaal reserveringsuitgaven | 328 | 328 | 328 | 328 HUISHOUDELIJKE UITGAVEN Voeding | 495 | 495 | 495 | 495 Was- en schoonmaakartikelen | 8 | 8 | 8 | 8 Persoonlijke

verzorging | 52 | 52 | 52 | 52 Huishoudelijke dienstverlening | 0 | 0 | 0 | 0 Huisdieren | 0 | 0 | 0 | 0 Roken | 0 | 0 | 0 | 0 Diversen | 7 | 7 | 7 | 7 Totaal huishoudelijke uitgaven | 562 | 562 | 562 | 562 SOCIALE PARTICIPATIE Sociale participatie | 168 | 168 | 168 | 211 TOTAAL Totaal uitgaven | 2.528 2.658 2.658 2.682 Saldo inkomsten min uitgaven | 112 | 177 | 332 | 388 Minima-effectrapportage gemeente Leeuwarden 2025 | | 45 4. Paar vanaf AOW | - leeftijd zonder kinderen uitgavenposten | 100 | 110 | 120 | 130 INKOMEN Netto inkomen | 2.228 2.304 | 2.514 | 2.723 Voorlopige aanslag | 0 | 0 | 0 | 0 Zorgtoeslag | 251 | 242 | 212 | 180 Huurtoeslag | 433 | 433 | 409 | 358 Kinderbijslag | 0 | 0 | 0 | 0 Kindgebonden budget | 0 | 0 | 0 | 0 Kinderopvangtoeslag | 0 | 0 | 0 | 0 Lokale tegemoetkomingen | 0 | 0 | 0 | 0 Netto besteedbaar inkomen | 2.912 2.979 3.135 3.261 VASTE LASTEN Huur | 731 | 731 | 731 | 731 Energie | 174 | 174 | 174 | 174 Water | 21 | 21 | 21 | 21 Lokale lasten | 0 | 0 | 63 | 63 Telecom | 74 | 74 | 74 | 74 Zorgverzekering | 377 | 377 | 377 | 358 Overige verzekeringen | 19 | 19 | 19 | 19 Onderwijs | 0 | 0 | 0 | 0 Kinderopvang | 0 | 0 | 0 | 0 Contributies en abonnementen | 10 | 10 | 10 | 10 Vervoer | 43 | 43 | 43 | 43 Levensonderhoud anderen | 0 | 0 | 0 | 0 Betalingsverplichtingen | 0 | 0 | 0 | 0 Werkgerelateerde kosten | 0 | 0 | 0 | 0 Totaal vaste lasten | 1.449 1.449

1.512 1.493 RESERVERINGSUITGAVEN Kleding | 123 | 123 | 123 | 123 Inboedel | 100 | 100 | 100 | 100 Onderhoud | 31 | 31 | 31 | 31 Zelfzorgmiddelen | 13 | 13 | 13 | 13 Eigen risico | 64 | 64 | 64 | 64 Eigen betalingen zorg | 0 | 0 | 0 | 0 Vrijetijdsuitgaven | 0 | 0 | 0 | 0 Totaal reserveringsuitgaven | 331 | 331 | 331 | 331 HUISHOUDELIJKE UITGAVEN Voeding | 481 | 481 | 481 | 481 Was- en schoonmaakartikelen | 8 | 8 | 8 | 8 Persoonlijke verzorging | 53 | 53 | 53 | 53 Huishoudelijke dienstverlening | 0 | 0 | 0 | 0 Huisdieren | 0 | 0 | 0 | 0 Roken | 0 | 0 | 0 | 0 Diversen | 7 | 7 | 7 | 7 Totaal huishoudelijke uitgaven | 549 | 549 | 549 | 549 SOCIALE PARTICIPATIE Sociale participatie | 155 | 155 | 155 | 198 TOTAAL Totaal uitgaven | 2.484 2.484 2.547 2.571 Saldo inkomsten min uitgaven | 428 | 495 | 588 | 690 46 | | Minima-effectrapportage gemeente Leeuwarden 2025 5.

Eenoudergezin met 2 jonge kinderen uitgavenposten | 100 | 110 | 120 | 130 INKOMEN Netto inkomen | 1.369 1.452 | 1.581 | 1.710 Voorlopige aanslag | 0 | 54 | 62 | 70 Zorgtoeslag | 131 | 131 | 131 | 131 Huurtoeslag | 445 | 445 | 445 | 445 Kinderbijslag | 194 | 194 | 194 | 194 Kindgebonden budget | 701 | 701 | 701 | 701 Kinderopvangtoeslag | 0 1.045 | 1.568 | 1.568 Lokale tegemoetkomingen | 0 | 0 | 0 | 0 Netto besteedbaar inkomen | 2.840 4.022 4.682 4.819 VASTE LASTEN Huur | 731 | 731 | 731 | 731 Energie | 202 | 202 | 202 | 202 Water | 25 | 25 | 25 | 25 Lokale lasten | 0 | 0 | 63 | 63 Telecom | 64 | 64 | 64 | 64 Zorgverzekering | 189 | 189 | 189 | 179 Overige verzekeringen | 33 | 33 | 33 | 33 Onderwijs | 4 | 4 | 4 | 15 Kinderopvang | 13 1.089 | 1.633 | 1.633 Contributies en abonnementen | 3 | 3 | 3 | 3 Vervoer | 40 | 40 | 40 | 40 Levensonderhoud anderen | 0 | 0 | 0 | 0 Betalingsverplichtingen | 0 | 0 | 0 | 0 Werkgerelateerde kosten | 0 | 67 | 67 | 67 Totaal vaste lasten | 1.304 2.447 3.054 3.055 RESERVERINGSUITGAVEN Kleding | 130 | 130 | 130 | 132 Inboedel | 109 | 109 | 109 | 109 Onderhoud | 31 | 31 | 31 | 31 Zelfzorgmiddelen | 6 | 6 | 6 | 6 Eigen risico | 32 | 32 | 32 | 32 Eigen betalingen zorg | 0 | 0 | 0 | 0 Vrijetijdsuitgaven | 0 | 0 | 0 | 0 Totaal reserveringsuitgaven | 308 | 308 | 308 | 310 HUISHOUDELIJKE UITGAVEN Voeding | 404 | 404 | 404 | 404 Was- en schoonmaakartikelen |

8 | 8 | 8 | 8 Persoonlijke verzorging | 60 | 60 | 60 | 60 Huishoudelijke dienstverlening | 0 | 0 | 0 | 0 Huisdieren | 0 | 0 | 0 | 0 Roken | 0 | 0 | 0 | 0 Diversen | 8 | 8 | 8 | 8 Totaal huishoudelijke uitgaven | 480 | 480 | 480 | 480 SOCIALE PARTICIPATIE Sociale participatie | 196 | 196 | 196 | 236 TOTAAL Totaal uitgaven | 2.288 3.431 4.038 4.081 Saldo inkomsten min uitgaven | 552 | 591 | 644 | 738 Minima-effectrapportage gemeente Leeuwarden 2025 | | 47 6. Eenoudergezin met 2 oudere kinderen uitgavenposten | 100 | 110 | 120 | 130 INKOMEN Netto inkomen | 1.369 1.506 | 1.643 | 1.780 Voorlopige aanslag | 0 | 0 | 0 | 0 Zorgtoeslag | 131 | 131 | 131 | 131 Huurtoeslag | 445 | 445 | 445 | 445 Kinderbijslag | 278 | 278 | 278 | 278 Kindgebonden budget | 838 | 838 | 838 | 838 Kinderopvangtoeslag | 0 | 0 | 0 | 0 Lokale tegemoetkomingen | 0 | 0 | 0 | 0 Netto besteedbaar inkomen | 3.060 3.197 3.334 3.471 VASTE LASTEN Huur | 731 | 731 | 731 | 731 Energie | 202 | 202 | 202 | 202 Water | 25 | 25 | 25 | 25 Lokale lasten | 0 | 63 | 63 | 63 Telecom | 84 | 84 | 84 | 84 Zorgverzekering | 189 | 189 | 189 | 179 Overige verzekeringen | 33 | 33 | 33 | 33 Onderwijs | 54 | 54 | 54 | 144 Kinderopvang | 0 | 0 | 0 | 0 Contributies en abonnementen | 3 | 3 | 3 | 3 Vervoer | 49 | 49 | 49 | 69 Levensonderhoud anderen | 0 | 0 | 0 | 0 Betalingsverplichtingen | 0 | 0 | 0 | 0 Werkgerelateerde kosten | 0 | 67 | 67

| 67 Totaal vaste lasten | 1.370 1.500 1.500 1.600 RESERVERINGSUITGAVEN Kleding | 185 | 185 | 185 | 193 Inboedel | 119 | 119 | 119 | 119 Onderhoud | 31 | 31 | 31 | 31 Zelfzorgmiddelen | 6 | 6 | 6 | 6 Eigen risico | 32 | 32 | 32 | 32 Eigen betalingen zorg | 0 | 0 | 0 | 0 Vrijetijdsuitgaven | 0 | 0 | 0 | 0 Totaal reserveringsuitgaven | 373 | 373 | 373 | 381 HUISHOUDELIJKE UITGAVEN Voeding | 631 | 631 | 631 | 631 Was- en schoonmaakartikelen | 8 | 8 | 8 | 8 Persoonlijke verzorging | 78 | 78 | 78 | 78 Huishoudelijke dienstverlening | 0 | 0 | 0 | 0 Huisdieren | 0 | 0 | 0 | 0 Roken | 0 | 0 | 0 | 0 Diversen | 8 | 8 | 8 | 8 Totaal huishoudelijke uitgaven | 725 | 725 | 725 | 725 SOCIALE PARTICIPATIE Sociale participatie | 221 | 221 | 221 | 286 TOTAAL Totaal uitgaven | 2.689 2.819 2.819 2.992 Saldo inkomsten min uitgaven | 371 | 378 | 515 | 479 48 | | Minima-effectrapportage gemeente Leeuwarden 2025 7.

Paar met 2 jonge kinderen uitgavenposten | 100 | 110 | 120 | 130 INKOMEN Netto inkomen | 1.956 2.151 | 2.347 | 2.543 Voorlopige aanslag | 0 | 0 | 0 | 0 Zorgtoeslag | 251 | 251 | 221 | 176 Huurtoeslag | 445 | 445 | 435 | 363 Kinderbijslag | 194 | 194 | 194 | 194 Kindgebonden budget | 418 | 418 | 418 | 418 Kinderopvangtoeslag | 0 | 0 | 0 | 0 Lokale tegemoetkomingen | 0 | 0 | 0 | 0 Netto besteedbaar inkomen | 3.265 3.460 3.615 3.695 VASTE LASTEN Huur | 731 | 731 | 731 | 731 Energie | 214 | 214 | 214 | 214 Water | 31 | 31 | 31 | 31 Lokale lasten | 1 | 65 | 65 | 65 Telecom | 74 | 74 | 74 | 74 Zorgverzekering | 377 | 377 | 377 | 358 Overige verzekeringen | 47 | 47 | 47 | 47 Onderwijs | 4 | 4 | 4 | 15 Kinderopvang | 13 | 13 | 13 | 13 Contributies en abonnementen | 10 | 10 | 10 | 10 Vervoer | 66 | 66 | 66 | 66 Levensonderhoud anderen | 0 | 0 | 0 | 0 Betalingsverplichtingen | 0 | 0 | 0 | 0 Werkgerelateerde kosten | 0 | 67 | 67 | 67 Totaal vaste lasten | 1.568 1.699 1.699 1.691 RESERVERINGSUITGAVEN Kleding | 191 | 191 | 191 | 193 Inboedel | 123 | 123 | 123 | 123 Onderhoud | 31 | 31 | 31 | 31 Zelfzorgmiddelen | 10 | 10 | 10 | 10 Eigen risico | 64 | 64 | 64 | 64 Eigen betalingen zorg | 0 | 0 | 0 | 0 Vrijetijdsuitgaven | 0 | 0 | 0 | 0 Totaal reserveringsuitgaven | 419 | 419 | 419 | 421 HUISHOUDELIJKE UITGAVEN Voeding | 542 | 542 | 542 | 542 Was- en schoonmaakartikelen | 9 | 9 | 9 | 9

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://leeuwarden.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/a714f55e-2341-4d54-bcc3-40082fa217e8?agendaItemId=e5ca270a-677a-4fac-b707-6dd76e7fda72