2025-11-04 Minima-effectrapportage gemeente Leeuwarden 2025
Tekst van het document
Minima-effectrapportage gemeente Leeuwarden 2025 De invloed van landelijke en gemeentelijke maatregelen op de financiële positie van inwoners met lage inkomens Corinne van Gaalen, Sanne Lamers, Guus Wieman 4 november 2025 Minima-effectrapportage gemeente Leeuwarden 2025 De invloed van landelijke en gemeentelijke maatregelen op de financiële positie van inwoners met lage inkomens Auteurs Corinne van Gaalen Sanne Lamers Guus Wieman Nibud, 4 november 2025 In opdracht van de gemeente Leeuwarden Voorwoord Het Nibud (Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting) is een onafhankelijk kennis - en voorlichtingsinstituut op het gebied van huishoudfinanciën zonder winstoogmerk. Onze missie is een Nederland zonder geldproblemen. Naast het verzamelen, ontwikkelen en bijhouden van basiscijfers, doet het Nibud ook onderzoek naar andere aspecten van geldzaken van huishoudens. Daarmee kunnen we inspelen op maatschappelijke ontwikkelingen. Het Nibud weet op detailniveau wat er gebeurt in de portemonnee van Nederlandse huishoudens. We weten wat erin komt, wat eruit gaat en wat ervoor nodig om rond te komen. We zijn gespecialiseerd in het maken van de vertaalslag van de verzamelde data en kennis over de huishoudfinanciën naar praktische methodes, materialen en tools. Daarbij wordt voortdurend rekening gehouden met de actualiteit en de praktijk van alledag.
We staan voor een maatschappij die zo is ingericht dat mensen hun geldzaken in balans kunnen houden. Daarvoor werken we samen met talloze organisaties, van universiteiten en het bedrijfsleven tot landelijke en lokale overheden en vrijwilligersorganisaties . In een minima-effectrapportage rekent het Nibud door wat de effecten zijn van het minimabeleid van een gemeente. We doen dit met behulp van voorbeeldbegrotingen: inkomsten en basisuitgaven worden onder elkaar gezet, waarmee de bestedingsruimte per huishoudtype inzichtelijk wordt gemaakt. Dat doen we voor verschillende inkomensniveaus (bijvoorbeeld 100, 110, 120 procent van het sociaal minimum). Hierdoor wordt ook een eventuele armoedeval inzichtelijk. De uitgaven in de voorbeeldbegrotingen zijn gebaseerd op empirisch wetenschappelijk onderzoek, waarbij we bronnen gebruiken van instituten als het CBS, het Voedingscentrum en RVO. In de rapportage geeft het Nibud een onafhankelijk advies over het minimabeleid van een gemeente. Op basis van dit advies kan een gemeente besluiten haar beleid aan te passen. Deze rapportage is uitgevoerd door het Nibud, in opdracht van de gemeente Leeuwarden. Utrecht, oktober 2025 Inhoud 1 Inleiding ................................ ................................ ................................ ................................ ......................
5 1.1 Centrale vraag ................................ ................................ ................................ ................................ ......................... 5 1.2 Kern minima-effectrapportage ................................ ................................ ................................ .......................... 5 1.2.1 Huishoudtypen ................................ ................................ ................................ ................................ ......................... 5 1.2.2 Inkomensniveaus ................................ ................................ ................................ ................................ ................... 5 1.2.3 Armoedeval ................................ ................................ ................................ ................................ ............................... 6 1.2.4 Voorbeeldhuur ................................ ................................ ................................ ................................ ......................... 6 1.3 Leeswijzer ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ . 6 2 Onderzoeksmethode: begrotingen ................................ ................................ ................................ .....
7 2.1 Inleiding ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ..... 7 2.2 Inkomsten ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ . 7 2.3 Uitgaven: Basispakket & Sociale participatie ................................ ................................ ............................... 8 2.4 Uitgavensoorten ................................ ................................ ................................ ................................ ...................... 8 2.5 Voorwaarden aan de begrotingen ................................ ................................ ................................ .................... 9 2.6 De begrotingen ................................ ................................ ................................ ................................ ...................... 10 3 Minimabeleid ................................ ................................ ................................ ................................ ............. 11 3.1 Landelijk beleid ................................ ................................ ................................ ................................ ......................
11 3.2 Lokaal minimabeleid ................................ ................................ ................................ ................................ ............ 14 3.2.1 Lokaal kwijtscheldingsbeleid ................................ ................................ ................................ ............................ 14 3.2.2 Collectieve (aanvullende) zorgverzekering ................................ ................................ ................................ . 15 3.2.3 Individuele inkomenstoeslag ................................ ................................ ................................ ............................ 15 3.2.4 Stichting Leergeld Leeuwarden ................................ ................................ ................................ ....................... 15 3.2.5 Volwassenenfonds Sport & Cultuur ................................ ................................ ................................ ................ 17 3.2.6 Individuele bijzondere bijstand ................................ ................................ ................................ ........................ 17 3.2.7 Overige regelingen ................................ ................................ ................................ ................................ ................ 17 3.2.8 Kinderopvang en peuterspeelzaal ................................
................................ ................................ .................. 18 3.2.9 Premie parttimewerk ................................ ................................ ................................ ................................ ........... 19 3.3 Huishoudens met een zorgvraag ................................ ................................ ................................ .................... 20 3.3.1 Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) ................................ ................................ ........................... 20 3.3.2 Belastingaftrek specifieke zorgkosten ................................ ................................ ................................ .......... 20 3.3.3 Meerkosten huishoudens met een motorische beperking ................................ ................................ .... 20 4 Resultaten ................................ ................................ ................................ ................................ ................. 24 4.1 Bestedingsruimte per huishoudtype ................................ ................................ ................................ .............. 24 4.2 Armoedeval ................................ ................................ ................................ ................................ .............................
26 4.2.1 Uitstroomval ................................ ................................ ................................ ................................ ........................... 28 4.2.2 Doorstroomval ................................ ................................ ................................ ................................ ....................... 28 4.3 Huishoudens met langdurig een laag inkomen ................................ ................................ ......................... 29 4.4 Premie parttimewerk ................................ ................................ ................................ ................................ ........... 30 5 Conclusies en aanbevelingen ................................ ................................ ................................ ............. 31 5.1 Voorwaarden ................................ ................................ ................................ ................................ .......................... 31 5.2 Bestedingsruimte en armoedeval ................................ ................................ ................................ ................... 31 5.3 Aanbevelingen ................................ ................................ ................................ ................................ .......................
33 Bijlage 1 | Verantwoording uitgaven ................................ ................................ ................................ ....... 39 Bijlage 2 | Begrotingen ................................ ................................ ................................ ................................ .. 42 Minima-effectrapportage gemeente Leeuwarden 2025 | 5 1 Inleiding 1.1 Centrale vraag Iedere gemeente beschikt over mogelijkheden om invloed uit te oefenen op de financiële positie van inwoners met lage inkomens. Dat kan bijvoorbeeld door het kwijtschelden van gemeentelijke heffingen en/of door bijzondere bijstand. Het is echter niet direct zichtbaar wat in de praktijk de effecten van die maatregelen zijn op het budget van verschillende groepen huishoudens. De centrale vraag van dit onderzoek luidt: Wat is het effect van landelijke en lokale inkomensondersteunende regelingen op de financiële positie van huishoudens met een laag inkomen in de gemeente Leeuwarden? Bekeken wordt welke groepen huishoudens in de gemeente goed profiteren van de verschillende inkomensondersteunende maatregelen en welke groepen minder goed. Ook maakt deze rapportage een eventuele armoedeval inzichtelijk. 1.2 Kern minima-effectrapportage Om tot een antwoord te komen op de centrale vraag, worden voor een aantal voorbeeldsituaties alle inkomsten geïnventariseerd.
Hierbij wordt rekening gehouden met alle landelijke en gemeentelijke inkomensondersteunende maatregelen. Dit inkomen zal in een begroting worden afgezet tegen de minimale uitgaven waarmee huishoudens met een laag inkomen worden geconfronteerd. De minimale uitgaven zijn gebaseerd op de Nibud methode van budgetteren, aangevuld met lokale tarieven en tegemoetkomingen. 1.2.1 Huishoudtypen In deze minima-effectrapportage wordt voor een aantal huishoudtypen de bestedingsruimte inzichtelijk gemaakt. In overleg met de gemeente Leeuwarden is een keuze gemaakt voor de volgende voorbeeldsituaties: 1. Een alleenstaande onder de AOW-gerechtigde leeftijd; 2. Een alleenstaande vanaf de AOW-gerechtigde leeftijd); 3. Een eenoudergezin met twee jonge kinderen (3 en 5 jaar); 4. Een eenoudergezin met twee oudere kinderen (14 en 16 jaar); 5. Een paar zonder kinderen onder de AOW-gerechtigde leeftijd; 6. Een ouder paar vanaf de AOW-gerechtigde leeftijd; 7. Een paar met twee jonge kinderen (3 en 5 jaar); 8. Een paar met twee oudere kinderen (14 en 16 jaar); 9. Een alleenstaande onder de AOW-gerechtigde leeftijd met een zorgvraag; 10. Een alleenstaande oudere (AOW-gerechtigd) met een zorgvraag. 1.2.2 Inkomensniveaus De rapportage laat zien welke effecten de landelijke en gemeentelijke maatregelen hebben op de financiële positie van de huishoudtypen bij verschillende inkomensniveaus.
6 | Minima-effectrapportage gemeente Leeuwarden 2025 In overleg met de gemeente Leeuwarden is in dit rapport gekozen om begrotingen op te stellen met de volgende inkomensniveaus: bijstands-/AOW-niveau en voor 110, 120 en 130 procent van de bijstandsnorm. 1.2.3 Armoedeval Het kan voorkomen dat een huishouden met een hoger inkomen minder overhoudt dan met een lager inkomen, nadat rekening is gehouden met alle noodzakelijke uitgaven. Bijvoorbeeld doordat er geen recht meer is op inkomensondersteunende regelingen. Als een dergelijke armoedeval zich voordoet binnen de gestelde kaders, dan blijkt dat uit de resultaten van dit onderzoek. Hierbij onderscheiden we twee soorten armoedevallen, namelijk een armoedeval bij uitstroom uit een bijstandsuitkering naar betaald werk (werkloosheidsval/uitstroomval) en een armoedeval bij het meer gaan verdienen (doorstroomval). Bij huishoudens boven de AOW-gerechtigde leeftijd wordt officieel niet gesproken van een armoedeval, omdat deze gewoonlijk geen inkomensstijging meemaken. Toch kan er bij hen ook sprake zijn van een geringere vrije bestedingsmogelijkheid bij een hoger inkomen. 1.2.4 Voorbeeldhuur Uit het Woononderzoek Nederland (WoON) van het CBS blijkt dat 96 procent van de huishoudens die de bijstandsuitkering als belangrijkste inkomstenbron hebben, in een huurwoning woont.
Op basis hiervan gaan we er in deze rapportage van uit dat de voorbeeldhuishoudens in een huurwoning wonen. De huur vormt in de meeste huishoudens de hoogste uitgave op de begroting. De huurprijzen in dit onderzoek zijn vastgesteld in overleg met de gemeente. Hierbij sluiten we aan bij de wetgeving rondom passend toewijzen. Woningcorporaties moeten bij het toewijzen van sociale huurwoningen voldoen aan de passendheidsnorm. Dat betekent dat de woningcorporaties hun sociale huurwoningen moeten verhuren aan woningzoekenden met een inkomen dat volgens de wet 'past' bij de huurprijs. Zo wordt voorkomen dat mensen met de laagste inkomens in te dure huurwoningen gaan wonen, en andersom. De huren volgens het passend toewijzen zijn in 2025 € 682 voor één- of tweepersoonshuishoudens en € 731 voor huishoudens met drie of meer personen. 1.3 Leeswijzer Het rapport is als volgt opgebouwd: In hoofdstuk 2 wordt ingegaan op de onderzoeksmethode. Hoofdstuk 3 geeft een toelichting op de landelijke en lokale inkomensondersteunende regelingen. In hoofdstuk 4 worden de resultaten weergegeven: Wat is de bestedingsruimte van de onderzochte huishoudtypen? En wat zijn de effecten van het minimabeleid op de financiële positie van deze huishoudens? Ten slotte staan in hoofdstuk 5 de conclusies en aanbevelingen van het rapport.
In de bijlagen wordt meer informatie gegeven over bronnen van de referentiecijfers en staan de begrotingen per huishoudtype naar inkomen. Minima-effectrapportage gemeente Leeuwarden 2025 | 7 2 Onderzoeksmethode: begrotingen 2.1 Inleiding Om het effect van inkomensondersteunende regelingen op de financiële positie van huishoudens te berekenen, maakt het Nibud gebruik van begrotingen. Uit deze begrotingen zijn de inkomsten en uitgaven van de huishoudens af te lezen. De begrotingen in deze rapportage zijn gemaakt voor verschillende huishoudtypen op verschillende inkomensniveaus. Hierbij gaan we ervan uit dat huishoudens in een huurwoning wonen. De begrotingen zijn voor groepen van huishoudens. De bedragen in de begrotingen zijn gemiddelden; in werkelijkheid zal de financiële situatie van de individuele huishoudens er anders uitzien. De begroting laat dus niet zien hoe de begroting van een individueel huishouden eruit ziet, wel hoe de gemiddelde begroting van groepen huishouden eruit ziet. 2.2 Inkomsten In deze rapportage worden op vier inkomensniveaus begrotingen opgesteld voor de betreffende voorbeeldhuishoudens: het minimuminkomen (bijstands-/AOW-niveau), 110 procent, 120 procent en 130 procent van de geldende bijstandsnorm. Met bijstandsniveau wordt in deze rapportage bedoeld de norm op grond van de Participatiewet, artikel 5 sub c.
Gemiddelde maandbegrotingen De begrotingen die gepresenteerd worden in dit rapport zijn gemiddelde maandbegrotingen. In die begrotingen wordt het totaal besteedbaar maandinkomen weergegeven. Dat inkomen bestaat uit alle inkomsten van het huishouden, zoals netto salarissen en uitkeringen inclusief vakantiegeld, belastingteruggaven, zorgtoeslag, huurtoeslag, kindgebonden budget, kinderopvangtoeslag en kinderbijslag. De vakantietoeslag wordt meestal niet maandelijks uitgekeerd en de kinderbijslag wordt een keer per kwartaal uitbetaald. In de begrotingen zijn die bedragen opgenomen als gemiddelde maandbedragen. De toeslagen die worden getoond in de begrotingen zijn afhankelijk van het verzamelinkomen. Bij elk inkomensniveau hebben we het verzamelinkomen berekend dat bij het netto inkomen hoort. Hierbij hebben we rekening gehouden met de heffingskortingen, waaronder de inkomensafhankelijke combinatiekorting. Voor paren gaan we uit van een situatie waarin slechts een van beide partners werkt. Deze eenverdienerssituatie is financieel de minst gunstige situatie. Als beide partners werken, dan hebben zij bij hetzelfde bruto inkomen een hoger netto inkomen dan eenverdieners. Dat komt doordat beide partners dan recht hebben op heffingskortingen.
Dat betekent ook dat we in dit rapport voor paren met kinderen tot 12 jaar geen rekening hebben gehouden met de inkomensafhankelijke combinatiekorting. Als beide ouders werken, dan hebben zij daar wel recht op en ziet de inkomenssituatie er iets gunstiger uit dan in de begrotingen in dit rapport. 8 | Minima-effectrapportage gemeente Leeuwarden 2025 In de begrotingen is geen rekening gehouden met eigen vermogen of eventuele inkomsten daaruit. Ook is er geen rekening gehouden met inkomsten of betalingen vanwege alimentatie. 2.3 Uitgaven: Basispakket & Sociale participatie De noodzakelijke uitgaven vullen we in via een basispakket waarvan een pakket voor sociale participatie een onderdeel vormt. Het basispakket bestaat uit uitgaven die voor elk huishouden niet of moeilijk vermijdbaar zijn. In bijlage 1 staan de uitgangspunten en de samenstelling van de pakketten beschreven. Het basispakket inclusief het pakket voor sociale participatie zijn op bepaalde punten verschillend voor de diverse huishoudtypen. Een alleenstaande staat immers voor andere kosten dan bijvoorbeeld een gezin met kinderen. De pakketten bestaan uit relatief goedkope artikelen (niet de allergoedkoopste) die algemeen verkrijgbaar zijn. We houden geen rekening met tweedehands artikelen. De pakketten zijn vastgesteld in samenwerking met andere deskundigen.
Zo bestaat het voedingspakket uit gezonde voeding zoals vastgesteld door het Voedingscentrum. Persoonlijk onvermijdbare uitgaven Naast de noodzakelijke uitgaven van de pakketten zijn er in individuele gevallen persoonlijk moeilijk of niet-vermijdbare uitgaven. Dit zijn uitgaven die voor een bepaald persoon onontkoombaar zijn. Bijvoorbeeld wanneer iemand een speciaal dieet moet volgen. Voor dit soort uitgaven is vaak een tegemoetkoming mogelijk via gemeentelijk beleid. Deze uitgaven worden in dit rapport niet meegenomen. In de begrotingen is ook geen rekening gehouden met kosten voor een huisdier of voor roken. Deze uitgaven worden niet gezien als onvermijdbaar. Indien een huishouden hiervoor toch kosten heeft, wordt het saldo op de begroting lager dan in deze rapportage is weergegeven. Mensen die werken maken extra kosten ten opzichte van niet werkenden. Deze kosten zijn meegenomen in het basispakket als aparte post bij een inkomen vanaf 110 procent van het toepasselijk minimum. Bij het opstellen van de begrotingen wordt geen rekening gehouden met schulden. Schulden komen echter vaak voor onder huishoudens met lage inkomens. 1 2.4 Uitgavensoorten In alle begrotingen onderscheidt het Nibud vier soorten uitgaven: • Vaste lasten. Dit zijn periodiek terugkerende uitgaven, waarbij het bedrag veelal elke periode hetzelfde is. Vaak is er een contract afgesloten voor deze uitgaven.
Bijvoorbeeld de huur, energie of verzekeringen. • Reserveringsuitgaven. Dit zijn uitgaven die niet iedere maand terugkomen. De bedragen voor de verschillende reserveringsuitgaven zou een huishouden in principe maandelijks opzij moeten zetten om deze onregelmatige uitgaven direct te kunnen betalen. Het gaat bijvoorbeeld om witgoed, kleding of de reservering voor het eigen risico. ____________________ 1 https://dashboards.cbs.nl/v5/SchuldenproblematiekInBeeld/ Minima-effectrapportage gemeente Leeuwarden 2025 | 9 • Huishoudelijke uitgaven. Dit zijn regelmatig terugkerende uitgaven, waarvan het bedrag per keer (per aankoopbeurt) verschilt. Bijvoorbeeld de dagelijkse boodschappen. • Sociale Participatie. Dit zijn uitgaven die een huishouden wat vrijer kan invullen. Als voorbeeld heeft het Nibud een pakket aan uitgaven voor sociale participatie opgesteld. Dit pakket is opgesteld in samenwerking met het Sociaal Cultureel Planbureau. Het gaat om uitgaven aan contributies en abonnementen, bezoek ontvangen en op bezoek gaan, vakantie/uitgaan en recreatief vervoer. Lokale tarieven In deze rapportage wordt gerekend met minimale bedragen die huishoudens nodig hebben om deze uitgaven te kunnen betalen. Voor de uitgaven is waar mogelijk uitgegaan van lokale tarieven.
Voorbeelden hiervan zijn de tarieven voor heffingen, de premie van de collectieve zorgverzekering en de kosten van de peuterspeelzaal. Minimabeleid Als er inkomensondersteunende maatregelen zijn die een vergoeding vormen voor bepaalde uitgavenposten, dan is hier rekening mee gehouden in de begrotingen. De regelingen staan beschreven in het volgende hoofdstuk. 2.5 Voorwaarden aan de begrotingen In de begrotingen wordt gerekend met minimale bedragen. Naast de cijfermatige kant moet daarom rekening worden gehouden met drie belangrijke voorwaarden. 1. Zeer goed met geld kunnen omgaan Een goed overzicht van alle inkomsten en uitgaven is noodzakelijk. Alleen dan kan er voldoende geld opzij worden gezet om onregelmatige uitgaven te kunnen doen. Een gebrek aan goed overzicht kan vaak confronterend zijn en moeilijk te doorbreken. 2. Alle inkomensondersteuning aanvragen Toeslagen en tegemoetkomingen beslaan vaak een groot deel van het totale inkomstenplaatje. Het is daarom voor huishoudens belangrijk om te weten op welke inkomensondersteuning men recht heeft en hoe en waar deze moet worden aangevraagd. Tegelijkertijd zien we dat huishoudens soms bewust afzien van het gebruik van inkomensondersteuning, omdat zij angst hebben dat zij het gekregen geld weer terug moeten betalen, zeker sinds het toeslagenschandaal. Ook hier moet aandacht voor zijn. 3.
Geen grote persoonlijk onvermijdbare uitgaven hebben Hoge persoonlijk onvermijdbare uitgaven zoals afbetalingen, zorgkosten of een hoge huur, kunnen het moeilijk of onmogelijk maken om een sluitende begroting op te stellen. Als de uitgaven niet omlaag gebracht kunnen worden, dan resteert er niks anders dan om te bezuinigen op overige uitgaven. In het geval van de begrotingen met minimale uitgaven, zoals ze in dit rapport zijn opgesteld, ontstaat het gevaar dat er ook bezuinigd wordt op noodzakelijke uitgaven. Dit kan er toe leiden dat er totaal geen reserves meer zijn om tegenslagen op te kunnen vangen, dat rekeningen niet meer betaald worden waardoor schulden ontstaan of dat gezondheidsbedreigende omstandigheden ontstaan. 10 | Minima-effectrapportage gemeente Leeuwarden 2025 Bovengenoemde voorwaarden zijn voor een deel te vangen in competenties voor goed financieel beheer. Het gaat hierbij niet alleen om vaardigheden, maar ook om gedragsaspecten. Daarom is inkomensondersteuning alleen niet voldoende. Het is ook belangrijk om ondersteuning op het gebied van het aanleren van vaardigheden te bieden, aangevuld met ondersteuning die rekening houdt met min of meer individuele gedragsaspecten. 2.6 De begrotingen Volgens de methodiek die hierboven staat beschreven, worden de begrotingen opgesteld. De volledige begrotingen staan in bijlage 2.
Hierin is te zien op welke manier de regelingen doorwerken in de begrotingen en wat de invloed is op het inkomen van de verschillende huishoudentypen. 3 | Minimabeleid In dit hoofdstuk worden diverse landelijke en gemeentelijke regelingen voor inkomensondersteuning van minima beschreven. Alleen de regelingen die in de berekeningen zijn meegenomen komen in dit hoofdstuk aan bod. Paragraaf 3.1 beschrijft de landelijke regelingen; in paragraaf 3.2 komen de lokale inkomensondersteunende regelingen aan bod. 3.1 | Landelijk beleid Bij het opstellen van de begrotingen worden de landelijke uitkeringen, de landelijke heffingskortingen, de landelijke toeslagen en de kinderbijslag in de berekeningen opgenomen. In 2025 zijn er op dit terrein een aantal onderdelen aangepast die van invloed zijn op de financiële positie van huishoudens met een laag inkomen. Het minimumloon en de daaraan gekoppelde uitkeringen zijn met ruim 5 procent verhoogd naar aanleiding van de hoge inflatie van de afgelopen jaren. Ook de toeslagen zijn aangepast: • | Het kindgebondenbudget is iets omhoog gegaan, het maximale bedrag per kind gaat € 6 per maand omhoog voor ieder kind.
Het extra bedrag voor alleenstaande ouders gaat € 7 per maand omlaag; • | De huurtoeslag verandert zodat alle meerpersoonshuishoudens ook een deel van de huur boven de aftoppingsgrens vergoed krijgen (40 procent) net als al voor alleenstaanden en ouderen het geval is; • | De maximale zorgtoeslag stijgt met ongeveer € 8 per maand per persoon. Daar staat tegenover dat de premie basiszorgverzekering gemiddeld met € 10 per maand zal stijgen. Landelijke heffingskortingen Heffingskortingen zijn kortingen op de belasting. Hiermee wil de overheid bepaalde groepen ondersteunen. Denk aan ouders, ouderen en gehandicapten. Door de heffingskorting betalen zij minder belasting. Er zijn verschillende heffingskortingen: • | Algemene heffingskorting: voor iedereen vanaf 18 jaar die inkomstenbelasting betaalt, ook als men niet werkt. • | Arbeidskorting: voor iedereen die betaald werk doet, ook als men daarnaast nog gedeeltelijk een uitkering ontvangt. • | Inkomensafhankelijke combinatiekorting: voor werkende ouders met kinderen jonger dan 12 jaar. Deze wordt toegekend aan de alleenstaande ouders of aan de minstverdienende fiscale partner. • | Ouderenkorting en alleenstaande ouderenkorting: voor AOW-gerechtigden.
Tabel 1: Landelijke heffingskortingen in bedragen per jaar 2025 | 2024 Algemene heffingskorting | Onder AOW-leeftijd | € 3.068 | € 3.362 Vanaf AOW-leeftijd | € 1.536 | € 1.735 Arbeidskorting | € 5.599 | € 5.532 Inkomensafhankelijke combinatiekorting | € 2.986 | € 2.950 Ouderenkorting | € 2.035 | € 2.010 Alleenstaande ouderenkorting | € 531 | € 524 Minima-effectrapportage gemeente Leeuwarden 2025 | | 11 Landelijke toeslagen Toeslagen zijn bijdragen van de overheid om tegemoet te komen in de kosten voor de zorgverzekering, huur of kind(eren). Of een huishouden recht heeft op bepaalde toeslagen, is afhankelijk van een aantal factoren, bijvoorbeeld inkomen of vermogen. Bij het inkomen wordt verwezen naar het toetsingsinkomen, ook wel verzamelinkomen genoemd. Dit bestaat uit: inkomen uit werk en woning (box 1), inkomen uit aanmerkelijk belang (box 2) en inkomen uit sparen en beleggen (box 3). De volgende toeslagen (2025) zijn van belang voor de voorbeeldhuishoudens: Zorgtoeslag Zorgtoeslag is een bijdrage van de overheid voor de kosten van de zorgverzekering. Iemand kan aanspraak maken op zorgtoeslag vanaf 18 jaar. Dit geldt voor zowel alleenstaanden als stellen. Naast de inkomensgrens is er ook een vermogensgrens voor de zorgtoeslag. Hoe lager het toetsingsinkomen, hoe meer toeslag iemand ontvangt.
Tabel 2: Zorgtoeslag bedragen Zorgtoeslag | 2025 | 2024 Inkomensgrens alleenstaand | € 39.719 | € 37.496 Inkomensgrens paar | € 50.206 | € 47.368 Vermogensgrens alleenstaand | € 141.896 | € 140.213 Vermogensgrens paar | € 179.429 | € 177.301 Maximaal maandbedrag alleenstaand | € 131 | € 123 Maximaal maandbedrag paar | € 250 | € 236 Huurtoeslag Huurtoeslag is een bijdrage van de overheid in de huurkosten. Huurders van een zelfstandige huurwoning kunnen in aanmerking komen voor huurtoeslag. De hoogte van de huurtoeslag is afhankelijk van het toetsingsinkomen, het vermogen, de huishoudsamenstelling en de huur. Vanaf 1 januari 2020 kent de huurtoeslag geen inkomensgrenzen meer, maar wordt de huurtoeslag inkomensafhankelijk afgebouwd. De vermogensgrens voor de huurtoeslag is per persoon. Huishoudens krijgen boven de minimale basishuur2 volledige huurtoeslag tot aan de kwaliteitskortingsgrens. Vanaf deze huur wordt 65 procent vergoed, tot aan de aftoppingsgrens. Daarboven ontvangen huishoudens nog 40 procent huurtoeslag tot aan de maximale huurgrens. De verschillende huurgrenzen zijn in tabel 3 opgenomen.
Tabel 3: Huurtoeslag bedragen Huurtoeslag | 2025 | 2024 Vermogensgrens per persoon | € 37.395 | € 36.952 Kwaliteitskortingsgrens | € 477,20 | € 454,47 Aftoppingsgrens huurtoeslag 1p en 2p | € 682,96 | € 650,43 Aftoppingsgrens huurtoeslag 3p of meer | € 731,93 | € 697,07 Maximale huurgrens | € 900,07 | € 879,66 ____________________ 2 De minimale basishuur is inkomensafhankelijk en bedraagt voor alleenstaanden € 199,05 en voor meerpersoonshuishoudens € 197,24. Bij een hoger inkomen wordt de basishuur hoger. 12 | | Minima-effectrapportage gemeente Leeuwarden 2025 Kinderopvangtoeslag Kinderopvangtoeslag is een tegemoetkoming in de kosten van kinderopvang. De kinderopvangtoeslag is geregeld in de Wet Kinderopvang. De wet geldt voor dagopvang voor kinderen van 0 tot 4 jaar en buitenschoolse opvang voor basisschoolkinderen. Maar ook voor opvang door ouderparticipatiecrèches of gastouders via een gastouderbureau en voor de peuterspeelzaal. Informele opvang door familie of kennissen valt hier niet onder. Om voor kinderopvangtoeslag in aanmerking te komen moet de instelling zijn aangemeld bij het Landelijk Register Kinderopvang. Ook moeten, in het geval van paren, beide ouders werken, tenzij er een re-integratietraject wordt gevolgd.
Tabel 4: Kinderopvangtoeslag bedragen per uur Kinderopvangtoeslag | 2025 | 2024 Maximale vergoeding dagopvang | € 10,71 | € 10,25 Maximale vergoeding buitenschoolse opvang | € 9,52 | € 9,12 Kindgebonden budget Huishoudens met kinderen jonger dan 18 jaar kunnen in aanmerking komen voor het kindgebonden budget. Dit is een maandelijkse, inkomensafhankelijke bijdrage in de kosten van kinderen. Voorwaarde is dat iemand zijn of haar kind ‘in belangrijke mate onderhoudt’. Er geldt een inkomensgrens (waarbij gekeken wordt naar het toetsingsinkomen). Na de inkomensgrens wordt de hoogte van het bedrag geleidelijk afgebouwd. Het maximale bedrag per kind bedraagt € 209,25 per maand. Huishoudens met kinderen van 12 jaar of ouder, krijgen een extra bedrag per jaar. De maximale bedragen zijn: • | tussen de 12 en 16 jaar: maximaal € 58,58 extra per kind per maand; • | tussen de 16 en 17 jaar: maximaal € 78,00 extra per kind per maand. Alleenstaande ouders krijgen nog een extra bedrag: maximaal € 282,42 per maand per huishouden. Tabel 5: Kindgebonden budget Kindgebondenbudget | 2025 | 2024 Inkomensgrens alleenstaande | € 28.406 | € 26.819 Inkomensgrens paar | € 37.545 | € 35.849 Kinderbijslag Een ouder heeft recht op kinderbijslag voor eigen kinderen en stiefkinderen tot 18 jaar en soms voor pleegkinderen tot 16 jaar. Kinderbijslag wordt eenmaal per kwartaal uitgekeerd.
De bedragen worden in het geval van meerdere kinderen bij elkaar opgeteld. De bedragen voor kinderbijslag zijn afhankelijk van de leeftijd van het kind en onafhankelijk van het inkomen. Tabel 6: Kinderbijslag per kwartaal Kinderbijslag | 2025 | 2024 0 – 6 jaar | € 286,45 | € 279,49 6 – 12 jaar | € 347,83 | € 339,38 12 – 18 jaar | € 409,21 | € 399,27 Minima-effectrapportage gemeente Leeuwarden 2025 | | 13 14 | Minima-effectrapportage gemeente Leeuwarden 2025 3.2 Lokaal minimabeleid Naast de landelijke inkomensondersteunende maatregelen heeft de gemeente Leeuwarden voor huishoudens met een laag inkomen ook een lokaal minimabeleid. Deze regelingen komen in de volgende paragrafen aan bod. Ook wordt aangegeven hoe het lokale minimabeleid is verwerkt in de begrotingen. 3.2.1 Lokaal kwijtscheldingsbeleid In de gemeente Leeuwarden kan kwijtschelding worden aangevraagd voor het vaste deel van de afvalstoffenheffing, voor een deel van de variabele kosten voor afval (maximaal € 98,50) en voor de rioolheffing. De gemeente toetst bij het vaststellen van de kwijtschelding aan 100 procent van de norm op grond van de Participatiewet. Dat wil zeggen dat afhankelijk van het vermogen, huishoudens met een inkomen op bijstandsniveau in principe geen gemeentelijke heffingen hoeven te betalen.
Bij een inkomen hierboven wordt de betalingscapaciteit berekend door het inkomen te verminderen met het norminkomen. Er vindt een correctie plaats voor eigen uitgaven aan huur en voor nominale ziektekostenpremies. Tabel 7: Gemeentelijke en waterschapsheffingen (tarieven 2025) Afvalstoffenheffing (vast) 1 persoon € 177,00 2 personen of meer € 266,04 Afvalstoffenheffing (variabel) per kg in sortibak € 0,20 aanbieden sortibak aan huis € 1,00 zak in container € 1,15 Rioolheffing 1 persoon € 66,08 2 personen of meer € 99,11 Waterzuiveringsheffing 1 persoon € 72,59 2 personen of meer € 217,77 Ingezetenenheffing per huishouden € 94,76 De beleidsvrijheid ten aanzien van het kwijtscheldingsbeleid wordt bepaald door landelijke regelgeving. Hierbij wordt aan gemeenten de mogelijkheid geboden om rekening te houden met de kosten voor kinderopvang en om voor AOW’ers uit te gaan van de netto AOW in plaats van de bijstandsbedragen. De gemeente Leeuwarden maakt gebruik van de mogelijkheid om uit te gaan van de verhoogde norm voor AOW’ers en houdt ook rekening met de kosten voor kinderopvang bij de bepaling van de betalingscapaciteit. Bij het waterschap ‘Wetterskip Fryslân’ is kwijtschelding mogelijk voor de zuiveringsheffing en de watersysteemheffing ingezetenen.
Bij de berekening van de kwijtschelding hanteert het waterschap, net zoals de gemeente, de norm van 100 procent van de toepasselijke norm. De kwijtschelding van de gemeentelijke heffingen en het waterschap wordt apart berekend.
Minima-effectrapportage gemeente Leeuwarden 2025 | 15 3.2.2 Collectieve (aanvullende) zorgverzekering Het verzekeren tegen ziektekosten is voor iedereen wettelijk verplicht. Daarom bieden veel gemeenten inwoners met een laag inkomen een collectieve zorgverzekering aan. De gemeente Leeuwarden biedt in dit kader de AV Frieso compleet aan. Het gaat om een basisverzekering van € 156,25 plus een aanvullende verzekering van € 56,25. De gemeente levert een bijdrage aan de premie van € 23,95. Hiermee komen de totaalkosten uit op € 188,55. Om voor de gemeentepolis in aanmerking te komen, hanteert de gemeente Leeuwarden een inkomensgrens van 125 procent van de geldende bijstandsnorm. Er geldt een vermogensgrens van het wettelijk vrij te laten vermogen. Bij inkomens boven 125 procent rekenen we met de premie van een gemiddelde zorgverzekering (de nominale premie van een basis- en aanvullende verzekering, inclusief een tandartsverzekering). Deze premie is lager dan die van de gemeentepolis, maar zal ook minder vergoeden. Voor de huishoudens met een zorgvraag en een inkomen boven 125 procent van de norm gaan we uit van een uitgebreider en dus duurder pakket. De bijbehorende premies zijn opgenomen onder de post “zorgverzekering”. De zorg- toeslag die huishoudens ontvangen is in de begrotingen opgenomen bij de inkomsten.
Daarnaast gaan we ervan uit dat huishoudens moeten reserveren voor het eigen risico van € 385 per jaar. Dit is opgenomen onder de post “eigen risico”. 3.2.3 Individuele inkomenstoeslag De individuele inkomenstoeslag (IIT) in de gemeente Leeuwarden is bedoeld voor inwoners vanaf 21 jaar tot aan de AOW-gerechtigde leeftijd, van wie het inkomen in de afgelopen 36 maanden niet hoger was dan de geldende bijstandsnorm en die geen zicht hebben op en inkomensverbetering in de toekomst. De hoogte van de IIT bedraagt: • € 511 voor alleenstaanden; • € 657 voor eenoudergezinnen; • € 730 voor paren. Bij de resultaten van deze rapportage worden de saldi van huishoudens die recht hebben op de individuele inkomenstoeslag apart gepresenteerd, omdat niet elke inwoner van de gemeente Leeuwarden met een laag inkomen hiervoor in aanmerking komt. 3.2.4 Stichting Leergeld Leeuwarden Via de Stichting Leergeld zijn diverse vergoedingen mogelijk voor kinderen in de leeftijd tot 18 jaar uit huishoudens met een inkomen tot en met 120 procent van de geldende bijstandsnorm: • Kinderen die naar het voortgezet onderwijs gaan, kunnen in aanmerking komen voor een tweedehands fiets. In de begrotingen is dit verrekend met de post “vervoer”. • Aan kinderen op het voortgezet onderwijs kan een laptop of Chromebook verstrekt worden.
In de begrotingen van de huishoudens met oudere kinderen is dit verrekend met de post “onderwijs”. In bijzondere gevallen kan ook aan kinderen op het basisonderwijs een laptop of Chromebook verstrekt worden, hier gaan wij in de begrotingen niet van uit. 16 | Minima-effectrapportage gemeente Leeuwarden 2025 • Schoolspullenpas: kinderen van 4 tot 18 jaar kunnen tussen april en september de schoolspullenpas aanvragen. Met deze speciale pas kunnen zij schoolspullen voor het nieuwe schooljaar kopen. Leerlingen van de basisschool krijgen € 40 op hun pas. Als tieners naar de middelbare school gaan, zijn er meer schoolspullen nodig. Daarom is er voor leerlingen op het voortgezet onderwijs een andere pas, met een bedrag van € 75. In de begrotingen zijn de vergoedingen vanuit de schoolspullenpas verrekend met de post “onderwijs”. • Stichting Leergeld verstrekt een bijdrage voor schoolreizen en werkweken. Omdat het om een natura vergoeding gaat, rekenen we in onze begrotingen met bedragen die hiervoor zijn opgenomen in de Schoolkostenmonitor.3 De kosten voor schoolreizen en werkweken zijn verrekend met de post “onderwijs”. • De Stichting Leergeld werkt samen met de Stichting Jarige Job. Kinderen van 1 tot 18 jaar kunnen in aanmerking komen voor een goed gevulde verjaardagsbox. In de verjaardagsbox zitten alle dingen voor een verjaardag.
Namelijk wat lekkers voor thuis, een traktatie voor op school, versieringen zoals ballonnen en slingers, cadeautjes, een taart en glazuur, slagroom en kaarsjes. Onderdeel van het sociale participatiebudget is het ontvangen van bezoek (zie bijlage 1). De gemiddelde kosten hiervan zijn € 12 per maand per persoon binnen het huishouden. We gaan ervan uit dat het geven van een kinderverjaardagsfeestje drie maandbedragen kost (€ 36). Deze kosten zijn bij de huishoudens met kinderen in mindering gebracht op het bedrag bij de post “sociale participatie”. • De Stichting Leergeld kan helpen bij de aankoop van een bril voor kinderen die hier niet (voldoende) voor verzekerd zijn. Omdat deze regeling niet op alle kinderen van toepassing is, is dit niet in de begrotingen verrekend. • Kinderen die voor school een grafische rekenmachine nodig hebben, kunnen een beroep doen op Stichting Leergeld. Dit hoeft dus niet vanuit het schoolstartpakket gekocht te worden. In de begrotingen gaan we niet uit van een grafische rekenmachine, dit is daarom ook niet verrekend. • Stichting Leergeld Leeuwarden werkt samen met het Jeugdfonds Sport & Cultuur. Stichting Leergeld helpt kinderen die graag willen sporten of een culturele activiteit willen doen, met een aanvraag bij het Jeugdfonds. In de begrotingen zijn kosten opgenomen voor contributies en abonnementen (zie bijlage 1).
We gaan ervan uit dat deze kosten door het Jeugdfonds worden vergoed. Dit is verrekend met de post “sociale participatie”. • Ook sportkleding of benodigde attributen voor cultuur kunnen vanuit het Jeugdfonds worden vergoed. In de begrotingen gaan we uit van vergoeding van een sportuitrusting. Dit is verrekend met de post “kleding”. • Naast sport -en culturele activiteiten biedt het Jeugdfonds Sport & Cultuur Leeuwarden (Jeugdfonds) ook een vergoeding aan voor zwemles, zodat een kind zwemdiploma A, B en C kan behalen. Dit is in de begrotingen niet verrekend omdat we uitgaan van het lidmaatschap van één (sport)vereniging, dat door het Jeugdfonds wordt vergoed. ____________________ 3 Schoolkostenmonitor po, vo, mbo 2022-2023 Minima-effectrapportage gemeente Leeuwarden 2025 | 17 3.2.5 Volwassenenfonds Sport & Cultuur In de gemeente Leeuwarden is het Volwassenenfonds Sport & Cultuur actief. Dit fonds zorgt ervoor dat volwassenen die leven rond het bestaansminimum lid kunnen worden van een sportvereniging of culturele instelling. Op die manier worden sport of creatieve activiteiten (zoals toneelles, muziekles of beeldende kunst) voor iedereen toegankelijk. Het Volwassenenfonds vergoedt een activiteit tot een maximaal bedrag van € 300 per jaar. Voor een bijdrage vanuit het Volwassenenfonds geldt een inkomensgrens van 120 procent van de geldende bijstandsnorm.
In de begrotingen zijn onder de post “sociale participatie” kosten opgenomen voor contributies en abonnementen (zie bijlage 1). Voor volwassenen gaat het om een bedrag van € 21,50 per maand. We gaan ervan uit dat deze kosten door het Volwassenenfonds worden vergoed. Dit is verrekend met de post “sociale participatie”. 3.2.6 Individuele bijzondere bijstand De gemeente Leeuwarden verstrekt voor bijzondere en noodzakelijke kosten individuele bijzondere bijstand. Hierbij wordt rekening gehouden met draagkracht. Bij een inkomen op bijstandsniveau wordt geen draagkracht verondersteld. Bij een hoger inkomen wordt 100 procent van het meerinkomen als draagkracht beschouwd. De individuele bijzondere bijstand wordt in dit onderzoek niet meegenomen omdat deze sterk afhankelijk is van de persoonlijke situatie. Uitzondering zijn de huishoudtypen met een zorgvraag. Bij deze huishoudtypen gaan we uit van een aantal veronderstellingen die worden beschreven in paragraaf 3.3. Indien voor een of meer van deze voorzieningen individuele bijzondere bijstand kan worden aangevraagd, wordt dit meegenomen in de begroting. Er zijn een aantal zaken die in mindering worden gebracht op het inkomen om de draagkracht te bepalen. Voor dit onderzoek zijn alleen de hogere ziektekosten van huishoudens met een zorgvraag van belang: Hogere kosten zorgverzekering worden in mindering gebracht op de draagkracht.
De draagkracht wordt verlaagd indien de kosten hoger zijn dan in het geval de aanvrager een uitkering Participatiewet zou hebben ontvangen in combinatie met de daar bijbehorende zorgtoeslag en indien de aanvrager AV-Frieso verzekerd zou zijn. Het verschil wordt in mindering gebracht op het inkomen in de draagkrachtberekening. 3.2.7 Overige regelingen Naast bovengenoemde regelingen, kent de gemeente Leeuwarden nog een aantal voorzieningen voor huishoudens met een laag inkomen. Deze regelingen nemen we niet mee in de begrotingen. Het gaat dan om voorzieningen die bijvoorbeeld bedoeld zijn voor een andere doelgroep dan die in deze rapportage worden besproken of die eenmalig zijn. Voor de volledigheid van dit rapport worden de regelingen hieronder wel besproken. Jeugdeducatiefonds Het Jeugdeducatiefonds kan een bijdrage verstrekken voor onder andere schoolreizen en werkweken. Deze bijdrage loopt via scholen. Scholen waarbij minimaal 50 procent van de ouders van de kinderen een laag inkomen hebben, komen in aanmerking voor een bijdrage. Omdat het verkrijgen van een bijdrage dus afhangt van de school waarop een kind zit, is dit niet in de begrotingen verrekend.
18 | Minima-effectrapportage gemeente Leeuwarden 2025 Individuele studietoeslag De individuele studietoeslag is een inkomensondersteunende maatregel voor studenten en leerlingen, die door een structurele lichamelijke of psychische arbeidsbeperking naast hun studie niet structureel kunnen bijverdienen. Het moet gaan om een opleiding waarbij recht is op studiefinanciering op grond van de Wet studiefinanciering (Wsf) of op een basistoelage op grond van de Wet Tegemoetkoming Onderwijsbijdrage en Schoolkosten (WTOS). Studenten die een Wajong-uitkering ontvangen hebben geen recht op studietoeslag, maar ontvangen een toeslag van het UWV. De individuele studietoeslag wordt in dit onderzoek niet meegenomen omdat we ervan uitgaan dat geen van de (leden van de) onderzochte huishoudens van deze toeslag gebruik hoeft te maken. Participatiepremie De gemeente Leeuwarden kent een participatiepremie voor inwoners van 27 jaar of ouder met recht op een uitkering op grond van de Participatiewet, het Bbz 2004, de IOAW of de IOAZ, die geen of weinig perspectief op toetreding tot de arbeidsmarkt hebben en die met behoud van uitkering, gedurende een periode van 12 onafgebroken maanden naar vermogen participatieactiviteiten hebben verricht. De premie bedraagt € 250, elke keer na afloop van een periode van 12 maanden.
Omdat we in deze rapportage niet van bovenstaande situatie uitgaan, wordt deze premie niet in de begrotingen doorgerekend. Subsidie witgoed Inwoners met een laag inkomen en een slecht geïsoleerd huis (geen label A), kunnen in aanmerking komen voor een waardebon van maximaal € 730. Hiermee kan een oude koelkast, koelvriescombinatie, wasmachine of droger worden vervangen door een energiezuiniger apparaat. Omdat het gaat om een eenmalige waardebon is deze niet meegerekend in de begrotingen. 3.2.8 Kinderopvang en peuterspeelzaal Kinderopvang Op grond van de Wet kinderopvang kunnen ouders van kinderen tot en met de basisschoolleeftijd een tegemoetkoming krijgen voor de kosten van kinderopvang, de kinderopvangtoeslag. Vervolgens resteert een eigen bijdrage voor deze kosten. In bepaalde situatie is voor inwoners uit de gemeente Leeuwarden een tegemoetkoming voor deze eigen bijdrage mogelijk via de kopjesregeling van de gemeente.
Het gaat om de volgende situaties: • Ouders die een re-integratietraject volgen naast hun bijstandsuitkering vanuit de Participatiewet, uw IOAW- of IOAZ-uitkering; • Ouders die een studie volgen en daarvoor studiefinanciering ontvangen; • Minderjarigen die naar school gaan en (door bijzondere omstandigheden) algemene bijstand ontvangen; • Ouders die parttime werken en een aanvullende uitkering ontvangen, bijvoorbeeld vanuit de Participatiewet, IOAW of IOAZ; • Ouders die een inburgeringscursus volgen. Minima-effectrapportage gemeente Leeuwarden 2025 | 19 In de begrotingen gaan we niet van dergelijke situaties uit en rekenen we met een eigen bijdrage voor de kosten van de kinderopvang. Alleenstaande ouders met een inkomen boven bijstandsniveau zullen enkele dagen per week werken en gebruik maken van de kinderopvang voor het kind van 3 jaar. Bij 110 procent van het minimuminkomen wordt gerekend met 20 uur kinderopvang per week, bij 120 en 130 procent wordt uitgegaan van 30 uur kinderopvang. Bij ieder inkomensniveau gaan we uit van 45 weken kinderopvang per jaar. Peuteropvang Een alleenstaande ouder met een bijstandsuitkering (die niet aan een van bovengenoemde voorwaarden voldoet) hoeft geen gebruik van de kinderopvang te maken; daarom zijn in de begrotingen op 100 procent geen kosten voor kinderopvang opgenomen.
Wel wordt ervan uitgegaan dat 2 dagdelen per week gebruik wordt gemaakt van de peuteropvang. Ook paren zonder werk (met een bijstandsuitkering) of paren waarvan één van beide partners werkt (op de hogere inkomensniveaus), zullen geen gebruik maken van de kinderopvang, maar van de peuteropvang. Deze ouders hebben geen recht op kinderopvangtoeslag. Voor deze huishoudens kent de gemeente Leeuwarden een subsidieregeling, de Peuterregeling. Het doel van de Peuterregeling is om zoveel mogelijk peuters en kleuters naar een voorschoolse opvang laten gaan zodat zij goed voorbereid naar de basisschool gaan. De subsidie wordt verstrekt aan de kinderopvangorganisatie waar het kind geplaatst is. Ouders/verzorgers betalen alleen een inkomensafhankelijke ouderbijdrage. De gemeente Leeuwarden volgt hierbij de ouderbijdragetabel van de VNG. De eigen bijdrage is gelijk aan die van de kinderopvangtoeslag. De kosten voor kinderopvang en peuteropvang zijn in de begrotingen opgenomen onder de post “kinderopvang”. Voor de huishoudens die in aanmerking komen voor kinderopvangtoeslag, is dit in de begrotingen opgenomen bij de inkomsten. 3.2.9 Premie parttimewerk Uitkeringsgerechtigden (bijstand, IOAW en IOAZ) die naast hun uitkering in deeltijd werken kunnen in aanmerking komen voor een premie van 25 procent van hun netto inkomsten (tot het wettelijk maximum, € 273 in 2025).
De premie wordt ieder half jaar berekend, van januari tot en met juni en van juli tot en met december. In hoofdstuk 4 wordt in een aparte tabel weergegeven wat deze premie voor invloed heeft op de bestedingsruimte van huishoudens die van deze premie gebruik maken en of deze premie leidt tot een armoedeval. Hoewel de premie per half jaar wordt uitbetaald, rekenen wij in deze rapportage met een maandbedrag, zodat duidelijk wordt wat dit betekent voor de maandbegroting. 20 | Minima-effectrapportage gemeente Leeuwarden 2025 3.3 Huishoudens met een zorgvraag In dit onderzoek worden de begrotingen van twee huishoudens met extra zorgkosten opgesteld: • Een alleenstaande onder de AOW-leeftijd met een motorische beperking; • Een alleenstaande oudere (AOW-gerechtigd) met een motorische beperking.4 Hoewel beide alleenstaanden eenzelfde beperking hebben, zal dit voor beiden anders uitwerken op de begroting. Hieronder wordt eerst dieper ingegaan op de algemene voorzieningen voor huishoudens met een zorgvraag. Daarna wordt het profiel van dit huishoudtype nader omschreven en wordt beschreven welke extra kosten het huishouden met een zorgvraag heeft en welke vergoedingen van de gemeente daartegenover staan.
3.3.1 Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) De Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) zorgt ervoor dat mensen met een handicap, chronisch zieken en ouderen een zo normaal mogelijk dagelijks leven kunnen leiden. De gemeente bekijkt of hulp nodig is en waarmee iemand het beste is geholpen. Iedere gemeente regelt dit op zijn eigen manier. Naast algemene taken, zoals het vergroten van de leefbaarheid in de gemeente, heeft de gemeente op basis van de Wmo de volgende taken: • ondersteuning van mensen met een lichamelijke, psychische of verstandelijke beperking zodat zij mee kunnen doen aan de samenleving, bijvoorbeeld door begeleiding, zinvolle daginvulling, huishoudelijke verzorging, woningaanpassing, vervoer of een rolstoel; • ondersteuning van mantelzorgers en vrijwilligers, bijvoorbeeld door trainingen, of ondersteuning in het geval dat de mantelzorger ziek is. 3.3.2 Belastingaftrek specifieke zorgkosten Bepaalde specifieke zorgkosten zijn aftrekbaar van de inkomstenbelasting. Voor de huishoudens die we hebben doorgerekend gaat het om vervoerskosten, medicijnen en extra kosten voor kleding en beddengoed. Voor de aftrek geldt een drempel. Niet in alle gevallen wordt de drempel gehaald. In de begrotingen van de zorghuishoudens is dit opgenomen onder de post “voorlopige aanslag”.
3.3.3 Meerkosten huishoudens met een motorische beperking Om de begrotingen voor huishoudens met een zorgvraag op te maken, zijn zogenoemde zorgprofielen opgesteld. Vervolgens wordt bepaald welke extra kosten deze huishoudens hebben en welke vergoedingen daar tegenover staan. De profielen zijn opgesteld door het Nibud, in samenwerking met Ieder(in), in opdracht van het Ministerie van VWS. ____________________ 4 Zie: https://www.nibud.nl/onderzoeksrapporten/rapport-meerkosten-van-het-leven-met-een-beperking- 2024/ Minima-effectrapportage gemeente Leeuwarden 2025 | 21 Het profiel voor de alleenstaande met een motorische beperking ziet er als volgt uit. Het gaat om een alleenstaand persoon met een minimuminkomen die vanwege een motorische beperking rolstoelgebonden is. De beperking is niet ontstaan door een andere chronische aandoening. Deze persoon woont in een flatwoning met lift. Voor mobiliteit buitenshuis maakt hij/zij gebruik van een scootmobiel. Het opladen hiervan heeft een hogere energierekening tot gevolg. Voor ziekenhuisbezoek (gemiddeld één keer per maand) en verder weg gelegen bestemmingen wordt gebruik gemaakt van de regiotaxi en Valys.
Overige meerkosten betreffen hogere stookkosten vanwege veel alleen thuis zitten, een uitgebreidere zorgverzekering, lidmaatschap van twee patiëntenverenigingen, begeleiding bij het sporten, kledingslijtage en extra waskosten, eigen bijdrage Wmo voor woningaanpassingen, eigen betalingen van medicijnen in verband met chronische ontstekingen en bloedsomloopproblemen, en vakantie in een aangepaste recreatiewoning (zie tabel 8). Tabel 8: Meerkosten alleenstaande met een motorische beperking Meerkosten Hogere huur i.v.m. aanwezigheid lift € 67 Servicekosten lift € 24 Extra energiekosten € 21 Uitgebreidere aanvullende verzekering € 16 Uitgebreidere inboedelverzekering € 2 Lidmaatschap patiëntenvereniging € 3 Zwembadkaartje voor begeleider € 25 Regiotaxi/Valys i.p.v. ov € 3 Kosten per (extra) ziekenhuisbezoek met regiotaxi € 7 Minderkosten fiets -€ 13 Kledingslijtage (helft kleding twee keer zo snel vervangen) € 31 Eigen bijdrage medicijnen € 22 Eigen bijdrage Wmo €21 Vakantiehuisje minder valide i.p.v. regulier € 7 Twee keer per week extra wassen € 6 Attentiekosten € 8 Aanpassingen in de begroting Gezien het bovenstaande, zal de begroting van de huishoudens met een zorgvraag op diverse punten afwijken van de standaardbegrotingen.
De extra kosten van beide huishoudens met een zorgvraag zijn in de begrotingen als volgt verrekend: Hogere huur in verband met aanwezigheid lift De alleenstaande woont in een flatwoning met een lift. Dit geeft een hogere huur van gemiddeld € 67 per maand. Dit wordt voor een deel (40 procent) gecompenseerd door een hogere huurtoeslag. Daarnaast zijn er servicekosten voor de lift van € 24 per maand. Ook deze kosten kunnen gedeeltelijk vanuit de huurtoeslag worden vergoed. De rest komt voor rekening van de alleenstaande zelf. Hogere energierekening Vanwege het gebruik van hulpmiddelen waaronder een scootmobiel, die thuis opgeladen moet worden, heeft de alleenstaande met een zorgvraag een hogere energierekening. 22 | Minima-effectrapportage gemeente Leeuwarden 2025 Daarnaast heeft deze persoon hogere stookkosten omdat zij vaak thuis is en veel stilzit. Dit scheelt € 21 per maand. Voor deze kosten kan bijzondere bijstand worden verstrekt. In de begrotingen wordt dit verrekend met de post “energie”, waarbij we rekening houden met de draagkracht. Een uitgebreidere zorgverzekering De huishoudens met een zorgvraag hebben een uitgebreide aanvullende zorgverzekering nodig. In deze rapportage rekenen we, net als voor de huishoudens zonder zorgvraag, met de premie van de AV-Frieso compleet.
Voor de huishoudens met een inkomen boven 125 procent van de norm (die niet in aanmerking komen voor de gemeentepolis) verhogen we de gemiddelde premie van een basis- plus aanvullende verzekering met € 16 per maand. Dit bedrag is gebaseerd op het eerder genoemde onderzoek naar de meerkosten van mensen met een beperking (zie noot 4) en is verrekend met de post “zorgverzekering”. Overige verzekeringen Voor de alleenstaanden met een zorgvraag rekenen we ook met een uitgebreidere inboedelverzekering, wat € 2 per maand extra kost. Deze kosten zijn verrekend met de post “overige verzekeringen”. Lidmaatschap patiëntenvereniging De huishoudens met een zorgvraag zijn lid van twee patiëntenverenigingen. Hiervoor rekenen we € 3 per maand. Dit is meegenomen bij de post “contributies en abonnementen”. Begeleiding bij het sporten De kosten van een sportabonnement zijn opgenomen bij de post “sociale participatie”. Voor huishoudens met een inkomen tot en met 120 procent van de geldende bijstandsnorm worden deze kosten vergoed vanuit het Volwassenenfonds Sport & Cultuur. De alleenstaanden met een zorgvraag zullen echter ook een begeleider nodig hebben. We gaan hierbij uit van een bezoek aan het zwembad. De extra kosten van € 25 per maand zijn opgeteld bij de post “sociale participatie”.
Collectief vraagafhankelijk vervoer De huishoudens met een zorgvraag maken voor ziekenhuisbezoek (gemiddeld één keer per maand) en andere bestemmingen gebruik van de vraagafhankelijk vervoer in plaats van het reguliere openbaar vervoer. Dit kan vergoed worden door de zorgverzekeraar. In deze rapportage gaan we uit van extra kosten van € 10 per maand. Daarnaast veronderstellen we dat de alleenstaanden met een zorgvraag geen gebruik maken van de fiets; de kosten daarvan zijn daarom uit de begroting gehaald. De vervoerskosten die uiteindelijk resteren zijn opgenomen onder de post ”vervoer”. Kledingslijtage en extra waskosten De oudere met een zorgvraag maakt extra kosten in verband met kledingslijtage en extra waskosten. Voor de extra waskosten gaan we uit van twee keer per week extra wassen, wat neerkomt op € 6 per maand. De slijtage van kleding die daar het gevolg van is geeft extra kosten van € 31 per maand. Voor de extra waskosten en de extra kosten vanwege kledingslijtage is in individuele gevallen bijzondere bijstand mogelijk, waarbij we rekening houden met de draagkracht. Kosten die eventueel zelf nog betaald moeten worden zijn in de begrotingen opgenomen onder de post “was- en schoonmaakartikelen” en “kleding”. Minima-effectrapportage gemeente Leeuwarden 2025 | 23 Eigen bijdrage Wmo Beide huishoudens met een zorgvraag betalen de eigen bijdrage Wmo.
Deze eigen bijdrage bedraagt € 21 per maand maar wordt volledig vergoed vanuit de collectieve zorgverzekering van de gemeente, de AV-Frieso compleet. Voor de huishoudens die niet voor de gemeentepolis in aanmerking komen (met een inkomen boven 125 procent van de geldende bijstandsnorm) nemen we de eigen bijdrage Wmo op bij de post “eigen betalingen zorg”. Medicijnen Voor de eigen betalingen voor medicijnen van de alleenstaanden met een zorgvraag rekenen we € 22 per maand. Voor deze eigen bijdrage is in individuele gevallen bijzondere bijstand mogelijk. Dit wordt verrekend met de post “eigen betalingen zorg”, rekening houdend met de draagkracht. Vakantie in een aangepaste recreatiewoning Omdat de alleenstaanden met een zorgvraag rolstoelgebonden zijn, zal daar bij de vakantiewoning rekening mee gehouden moeten worden. Dit leidt tot extra kosten, die neerkomen op € 7 per maand. Dit is verrekend met de post “sociale participatie”. Attentiekosten Huishoudens met een zorgvraag krijgen ook vaak hulp van buren, vrienden, etc. Als dank voor deze hulp zullen zij graag iets terugdoen. We rekenen hiervoor € 8 per maand. Deze kosten zijn opgenomen onder de post “eigen betalingen zorg”. 4 | Resultaten Dit hoofdstuk bevat de resultaten van de berekeningen naar het effect van landelijke en lokale inkomensondersteuning op de begroting van huishoudens.
De begrotingen zijn gepresenteerd in bijlage 2, hierbij zijn de inkomsten afgezet tegen de uitgaven. Het resultaat van deze begroting (inkomsten minus uitgaven) geeft het beeld weer wat het huishouden overhoudt of te kort komt als alle uitgaven zijn gedaan. Deze resultaten zijn in onderstaande tabel gepresenteerd en kunnen positieve of negatieve waarden opleveren, het huishouden houdt geld over of komt geld te kort. Als het huishouden te maken heeft met een tekort op de maandbegroting dan is dit in rood weergegeven. Dat is in de gemeente Leeuwarden alleen het geval bij de alleenstaande tot de AOW-leeftijd met een zorgvraag. Wanneer het huishouden op een bepaald inkomensniveau minder overhoudt dan op het voorliggende, lagere inkomensniveau (armoedeval), dan is dit zichtbaar gemaakt via een oranje kleur. In paragraaf 4.2 wordt hier dieper op ingegaan. Uit de tabel valt af te lezen dat er voor een alleenstaande met een bijstandsuitkering € 125 per maand resteert nadat alle uitgaven zijn gedaan. Dit loopt op naar € 419 op 130 procent. Hierbij is rekening gehouden met alle landelijke en lokale inkomensondersteunende maatregelen. Tabel 9: Overzicht saldo inkomsten min uitgaven in euro’s per maand, exclusief IIT Huishoudtype | 100 | 110 | 120 | 130 01. alleenstaande tot AOW-leeftijd | 125 | 157 | 294 | 419 02. alleenstaande vanaf AOW-leeftijd | 394 | 422 | 556 | 646 03.