202411 Plan van aanpak Vlietzone
Tekst van het document
Plan van aanpak Vlietzone
Samen naar een bruisende buurt
Gemeente Leeuwarden | Plan van aanpak Vlietzone: Samen naar een bruisende buurt
1
11/2024
2
Gemeente Leeuwarden | Plan van aanpak Vlietzone: Samen naar een bruisende buurt
Inhoud 1. Inleiding
5
Het plan
5
Wat is de situatie?
5
Wat zeggen de cijfers?
5
Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid Leeuwarden Oost
6
Wat gaan we doen?
7
Vervolg eerdere plan van aanpak
7
Proces
8
2. Vertrouwen in elkaar
11
Doelen over 10 jaar
11
Doelen over 5 jaar
11
Inspanningen de komende 2 jaar
11
Analyse en context
11
Wat wordt al gedaan?
12
3. Een bruisende buurt
15
Doel over 10 jaar
15
Doelen over 5 jaar
15
Inspanningen de komende 2 jaar
15
Analyse en context
15
Wat wordt al gedaan?
19
4. Fijn wonen in de Vlietzone
21
Doelen over 10 jaar
21
Doelen over 5 jaar
21
Inspanningen de komende 2 jaar
21
Analyse en context
22
Wat wordt al gedaan?
26
5. Veilig wonen in de Vlietzone
29
Doelen over 10 jaar
29
Doelen over 5 jaar
29
Inspanningen de komende 2 jaar
29
Analyse en context
30
Wat wordt al gedaan?
31
6. Monitoring KPI’s
33 33
Bijlage I: cijfers Veiligheidsprestatie-index en Leefbaarometer
35
Bijlage II: planning 2025
37
Bijlage III: input uit buurtbijeenkomsten
39
Gemeente Leeuwarden | Plan van aanpak Vlietzone: Samen naar een bruisende buurt
3
4
Gemeente Leeuwarden | Plan van aanpak Vlietzone: Samen naar een bruisende buurt
1. Inleiding Onze ambitie: een gezellige, schone, groene
ondermijning en concentratie van zorgaanbieders. In
en veilige wijk waar bewoners zich thuis
verhouding krijgen veel inwoners hulp van een (zorg)
voelen. Een wijk waar je je kinderen wilt laten opgroeien. Een wijk waar bewoners elkaar kunnen ontmoeten en zich verbonden voelen
instantie of wijkteam. Gelukkig heeft de Vlietzone ook veel goede kanten en wonen mensen er ook met veel plezier. Het is een
met elkaar. Een wijk om trots op te zijn. Dit is
mooie wijk met een gunstige ligging vlakbij het centrum,
in het kort onze ambitie voor de Vlietzone.
met prachtige historische panden. De wijk grenst in het zuiden aan het Nieuwe Kanaal en in het westen aan de
Het plan
Oostergrachstswal en heeft een aantrekkelijk kleinschalig
In dit plan van aanpak maken we duidelijk hoe we in
karakter. Er zijn wijk- en bewonersorganisaties actief
tien jaar willen toewerken naar een Vlietzone waarin
en er worden ook allerlei activiteiten georganiseerd.
het fijn leven en wonen is. Ook stellen we doelen op
Bewoners zeggen zich bij de buurt betrokken te voelen.
de kortere en middellange termijn op het gebied van
Toch vertaalt die betrokkenheid zich niet altijd in inzet
wonen, veiligheid, het creëren van een bruisende buurt
voor verbetering van de woon- en leefomgeving.
en onderling vertrouwen. We beschrijven ook welke acties al gedaan of gaande zijn en hoe we resultaten van
Wat zeggen de cijfers?
die acties gaan meten.
Uit de gegevens over leefbaarheid en veiligheid vanuit de Leefbaarometer en de Veiligheidsprestatie-index (VPI) valt op dat de wijk Oud Oost (waar de Vlietzone
Hierbij staat “we” voor de gezamenlijke inspanning
onder valt) als geheel al jaren slecht scoort, vooral op
die hiervoor nodig is: van de gemeente, van
algemene leefbaarheid. Dat geldt overigens ook voor
wijkorganisaties, van inwoners. En ook andere partners dragen bij aan de Vlietzone, zoals de politie, corporaties, welzijnsorganisaties
andere delen van de stad, die soms (nog) lager scoren. Wanneer we inzoomen op de vier buurten binnen
en verschillende particuliere initiatieven in de
de Vlietzone dan laat de Leefbaarometer ook hier
Vlietzone. Ieder heeft daarin een eigen rol en we
verschillen zien: waar Molenpad bijna op de gemiddelde
hebben elkaar nodig om resultaten te bereiken.
gemeentelijke score zit voor algemene leefbaarheid,
Vertrouwen, commitment, contact, eerlijkheid en
scoren de Indische Buurt en Welgelegen veel lager.
elkaar blijven opzoeken zijn daarbij belangrijk.
Als we alleen kijken naar overlast en onveiligheid dan scoren alle vier de buurten flink lager dan gemiddeld, hoewel er ook hier andere buurten in de stad zijn die
Wat is de situatie?
(nog) lager scoren.
In de Vlietzone, bestaande uit de Zeeheldenbuurt, de Indische Buurt, Molenpad en Welgelegen spelen al
De VPI-score van 2023 is gedaald ten opzichte van
langere tijd verschillende problemen. In deelgebieden
de jaren daarvoor. Jeugdoverlast en vandalisme zijn
en straten binnen de Vlietzone staat de leefbaarheid
toegenomen. Ook stijgt het percentage inwoners dat
onder druk. Dat is onder andere te merken aan en
geen of nauwelijks contact heeft met buren. Tegelijkertijd
zichtbaar door verwaarlozing van panden en tuinen,
laten sommige cijfers een positievere trend zien: er zijn
overlast door drugsgebruik, geluidsoverlast, afval op
minder geweldszaken, minder drugsoverlast, minder
straat, sociale problematiek bij (illegale) kamerverhuur,
mishandeling en minder verkeersongevallen dan
Gemeente Leeuwarden | Plan van aanpak Vlietzone: Samen naar een bruisende buurt
5
’s avonds onveilig voelt op straat toegenomen. Dit kan te
Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid Leeuwarden Oost
maken hebben met een aantal incidenten op straat die
In de vijf wijken die vallen onder het programma
veel impact hebben gehad op het gevoel van veiligheid.
Leeuwarden Oost (Bilgaard, Vrijheidswijk, Heechterp-
In 2023 is in Leeuwarden onderzoek gedaan naar
Schieringen, Camminghaburen en Oud Oost) staat de
drugsresten in het rioolwater. Hieruit bleek dat er ten
leefbaarheid en veiligheid onder druk. In al deze wijken
opzichte van andere steden fors drugs worden gebruikt
is sprake van een stapeling van problemen: armoede,
in Leeuwarden, met name cocaïne, amfetamine
gezondheidsachterstanden, uitval op school en werk,
en cannabis. Het onderzoek is niet uitgesplitst naar
krappe en soms slechte huisvesting, huiselijk geweld,
resultaten per wijk, dus het geeft een beeld van het
soms onvoldoende uitnodigende openbare ruimte,
totale gebruik in de gemeente. Wel herkent ook
afvaloverlast, onveiligheid en weinig sociale samenhang.
het onderzoek naar ondermijnende criminaliteit
Er zijn in verhouding veel alleenstaande gezinnen.
door Tops, Van der Torre en Jongepier (2023) forse
Per wijk en buurt verschillen de problemen.
eerdere jaren. Toch is het percentage inwoners dat zich
drugsproblematiek. De Vlietzone wordt daarin genoemd als een gebied waar drugshandel zichtbaar aanwezig is.
Kenmerkend (en onderscheidend) voor de Vlietzone is: • Het aandeel particuliere huur in de totale
Inwoners en wijkorganisaties geven aan dat de cijfers
woningvoorraad varieert van 25% in Indische
niet (altijd) overeenkomen met hun beleving. Zij merken
Buurt tot 54% in Molenpad, en is daarmee in alle
vooral wat er gebeurt in de eigen omgeving, eigen
delen fors hoger dan het gemiddelde van 19% in
straat en buurt. Zij geven aan dat veel mensen geen
Leeuwarden Stad. Er is bij sommige panden sprake
meldingen meer doen (meldingsmoe) en dat daardoor
van verloedering, overlast vanuit en rondom panden
een vertekend beeld kan ontstaan. Wij begrijpen dat
(aanloop) en er is sprake van slecht verhuurderschap
inwoners van de Vlietzone verder af staan van wat er in
(dat wil zeggen: door de eigenaar/verhuurder
andere wijken gebeurt. De gemeente heeft dat overzicht
van het pand). Ook is er sprake van forse overlast
wel en neemt dat mee als er afwegingen worden
rondom sommige locaties van zorgaanbieders. Veel
gemaakt over waar extra inzet wordt gedaan.
(ambulante) zorgorganisaties maken gebruik van het grote aantal particuliere huurwoningen in de Vlietzone.
De cijfers die onderdeel zijn van de VPI en de
• Er is weinig groen in de openbare ruimte in
Leefbaarometer zijn gebaseerd op verschillende
vergelijking met andere delen van de gemeente. De
graadmeters, waarbij niet alleen wordt gekeken naar de
omgeving is niet erg klimaatadaptief, bijvoorbeeld voor
hoeveelheid (kwantitatief) maar ook naar de duiding
de kans op wateroverlast en grote hitte in de zomer.
(kwalitatief) van de scores die inwoners geven. Het is
Er is niet veel verschillende begroeing en daarmee
belangrijk om vooral het verhaal achter de cijfers goed
relatief weinig biodiversiteit. Zo varieert het percentage
te kennen. Dat geeft inwoners en wijkorganisaties
groen van 13,3% in Indische Buurt tot 15,1% in
informatie die er toe doet (zie hoofdstuk 6: Monitoring).
Welgelegen; fors onder het gemiddelde van 36,2%
In bijlage III is een overzicht gegeven van scores op de
voor Leeuwarden Stad. Bewoners hebben dus heel
VPI en de Leefbaarometer voor de Vlietzone en andere
veel minder groen in de directe leefomgeving.
buurten en wijken.
• Er is relatief weinig sociale samenhang. Ondanks een aantal (in daad) actieve inwoners en wijk- en bewonersverenigingen zijn er ook veel inwoners die zich niet betrokken voelen bij de wijk en nauwelijks contact hebben met buren. En er zijn bewoners die
6
Gemeente Leeuwarden | Plan van aanpak Vlietzone: Samen naar een bruisende buurt
uitspreken dat ze zich betrokken voelen, maar daar
Termijn
verder niets mee doen.
Om blijvende verbeteringen te bereiken hebben we een
• Door veel particuliere verhuur aan studenten, starters
langetermijnvisie nodig. We werken op drie niveaus:
en arbeidsmigranten is het aantal verhuizingen gemiddeld erg hoog. Ook zijn er in verhouding meer
Tijdsplanning:
inwoners verbonden aan een zorgorganisatie.
• Korte termijn (binnen 2 jaar)
• Een aantal schiet- en steekincidenten heeft grote impact op het veiligheidsgevoel.
• Middellange termijn (binnen 5 jaar) • Lange termijn (binnen 10 jaar)
Wat gaan we doen?
Per thema brengen we in kaart:
In dit plan van aanpak worden de belangrijkste te
• Lopende inzet (“wat gebeurt er al”)
nemen maatregelen voor de Vlietzone beschreven. Dit
• Nieuwe acties uit dit plan
plan is door de gemeente Leeuwarden opgesteld met
• Benodigde mensen en middelen
inbreng van de wijk: het wijkpanel, Stichting Vlietvaardig, de ondernemersvereniging en het bestuur van Buurthuis
Deze aanpak geeft inzicht in:
Welgelegen. Tijdens vier bijeenkomsten in de vier
1. Bestaande gemeentelijke activiteiten
buurten is het plan voorgelegd aan de inwoners. We
2. Extra inzet vanuit programma Leeuwarden Oost
werken ook nauw samen met andere partners in de wijk
3. Speciale maatregelen voor de Vlietzone
zoals Amaryllis, Omrin, politie, de buurtregisseur, het huurteam en corporaties.
Vervolg eerdere plan van aanpak We beginnen niet op nul. Vanaf 2019 is, mede naar
In dit plan staat wat we gaan doen, hoe we dat doen
aanleiding van het Manifest Vlietzone, een plan van
en welk effect we willen bereiken. Daarbij realiseren we
aanpak voor de Vlietzone opgesteld. Dit is in de jaren
ons dat het niet makkelijk is om de plannen meteen
erna uitgevoerd en regelmatig beoordeeld en bijgesteld.
één op één te koppelen aan de algehele leefbaarheid.
Het programma Leeuwarden Oost is sinds 2022
In het hoofdstuk over monitoring wordt beschreven
betrokken bij de verbetering van de Vlietzone.
welke ontwikkelingen we in beeld brengen en volgen. Door deze aanpak versterken we de band tussen wijk
De uitvoering van het oorspronkelijke plan van aanpak
en gemeente. Als we op elkaar kunnen rekenen, kunnen
krijgt met dit nieuwe plan van aanpak een vervolg.
we samen bouwen aan een betere toekomst.
We bouwen voort op eerdere inspanningen. In de afgelopen jaren is al veel geïnvesteerd in de wijk. Bij
Het verhogen van de leefbaarheid en veiligheid zijn
de verschillende thema’s wordt dit verderop benoemd.
algemene doelen die we uitsplitsen in de vier thema’s:
We willen blijven doen wat goed werkt en een aantal
Vertrouwen in elkaar, Fijn wonen in de Vlietzone, Veilig
nieuwe of andere accenten leggen. Zo wordt al gebruik
wonen in de Vlietzone en een Bruisende buurt. De
gemaakt van de beschikbare juridische maatregelen
thema’s overlappen elkaar gedeeltelijk en hangen met
om de veiligheid en leefbaarheid te vergroten. In dit
elkaar samen. Fijn wonen gaat hand in hand met veilig
plan doen we een voorstel om hier het middel van een
wonen. En een bruisende wijk betekent een wijk, die
verhuurvergunning aan toe te voegen. Ook is al enige
levendig is, waar energie is om leuke activiteiten te
tijd geleden een aantal beleidsmaatregelen ingevoerd
organiseren, zodat er regelmatig wat te doen is. Goede
om bijvoorbeeld verkamering tegen te gaan. (Bij
resultaten binnen het ene thema hebben positieve
verkamering wordt een woning opgedeeld in kleinere
gevolgen op het andere thema.
kamers (onzelfstandige wooneenheden) om deze te
Gemeente Leeuwarden | Plan van aanpak Vlietzone: Samen naar een bruisende buurt
7
kunnen verhuren aan studenten of starters).
en Indische buurt). Aan de inwoners is gevraagd wat zij vinden van de voorstellen: wat werkt wel, wat niet,
In dit nieuwe plan wordt een robuuste, flexibele
ontbreken er onderwerpen?
aanpak met duidelijke doelen en meetbare resultaten
Wat daar in algemene zin naar voren kwam:
nagestreefd. Wij vinden het belangrijk dat dit plan
• De vier bijeenkomsten verschilden erg van elkaar
bijdraagt aan (het verder opbouwen van) het
wat betreft opkomst en sfeer. De ene keer ontstond
vertrouwen tussen de wijk, de gemeente en andere
er vooral een groepsgesprek, de andere keer werd
partners en dat de leefbaarheid en veiligheid in de
sneller in kleine groepjes uiteen gegaan. Soms
Vlietzone worden vergroot.
werden er veel verschillende onderwerpen genoemd, andere keren spitste het zich voornamelijk toe op één
Proces
of twee thema’s.
Het uitgangspunt bij het maken van dit vernieuwde
• Sommigen waardeerden het om op deze manier
plan van aanpak was om dit samen te doen met de
reactie te kunnen geven. Anderen gaven aan er
wijk(vertegenwoordiging). Daarom is gestart met
geen vertrouwen in te hebben dat er nu wel iets zou
twee sessies met vier wijkorganisaties: het wijkpanel,
veranderen; “we hebben hier al zo vaak gezeten, het
Vlietvaardig, ondernemersvereniging Vliet en het bestuur
helpt niks”.
van Buurthuis Welgelegen. Met hen is gesproken over
• Sommigen zeggen dat ze in het ghetto wonen.
hoe te komen tot een nieuw plan: wie kunnen en
Anderen geven aan het eigenlijk best naar hun zin te
willen er meedenken, welke onderwerpen zijn van
hebben. Sommigen spreken over de buurt als geheel,
belang, wat verwachten we van elkaar in communicatie
anderen kijken met name naar hun directe buren.
en samenwerking, welke lessen van de afgelopen
• Er is behoefte aan regelmatige communicatie
jaren nemen we mee? Het woord “vertrouwen”
over de acties van de gemeente en hoe het loopt:
werd vaak genoemd: er is behoefte aan (meer)
terugkoppelen wat de resultaten zijn.
vertrouwen onderling en tussen partijen. Vertrouwen
• Ergernissen over afval zijn veel genoemd. Tegelijkertijd
dat inspanningen ook leiden tot resultaat, vertrouwen
zegt een aantal inwoners wel verbetering te zien ten
dat gemeente en wijk zich samen verbinden aan de
opzichte van eerder.
uitvoering van plannen. Ook is gekeken naar de wensen die zij hebben.
• Ook werden er mooie vergezichten geschetst van een groen Vliet met bruggetjes over het water, een groene wijk door een actief bewonersbedrijf en veel
Vervolgens is een eerste nog niet definitieve versie van
gezelligheid aan ’t Vliet.
het plan van aanpak gedeeld met de wijkorganisaties. Besproken is wat zij vinden van de voorstellen in het
De voorstellen en ideeën van de wijkorganisaties en van
plan en of hun inbreng daar voldoende in terug komt.
de bijeenkomsten in de buurten zijn zo veel mogelijk
Ook is toelichting gegeven waarom sommige wensen
verwerkt in dit definitieve plan van aanpak. Zie voor een
niet worden opgenomen in het plan. De wijkorganisaties
overzicht van de inbreng bijlage 1.
hebben een aantal aanvullingen meegegeven en een aantal wensen (nogmaals) benadrukt. De voorstellen in die eerste versie zijn vervolgens gepresenteerd aan de inwoners van de Vlietzone tijdens vier bijeenkomsten op 21, 22 en 23 oktober 2024 in de vier buurten (Zeeheldenbuurt, Welgelegen, Molenpad
8
Gemeente Leeuwarden | Plan van aanpak Vlietzone: Samen naar een bruisende buurt
Historie van de wijk De Vlietzone is een oude, bijzondere wijk met een lange historie. Het is de eerste echte buitenbuurt van de stad, ontstaan in de 16e eeuw. De waterweg het Vliet vormde eeuwenlang de belangrijkste economische en ook sociale structuur. De geschiedenis van de Vlietzone begint met het Vliet, dat vermoedelijk een natuurlijke afwatering vormde naar de Middelzee voordat Leeuwarden bestond. Het kan ook zijn dat het Vliet in de 13e of 14e eeuw gegraven is om de afwatering te regelen na het verdwijnen van de Middelzee. Hoe dan ook: er ontstond met de groei van de stad bedrijvigheid aan de waterweg en op het water: met schepen en alles wat daar bij hoort aan economische activiteit. De oevers leenden zich bij uitstek voor de vestiging van pakhuizen en kleine bedrijfjes, afgewisseld met woningen voor ambachtslieden, schippers en kooplieden. In 1560 was er al bebouwing aan de noordkant van het Vliet. Ook was er een korenmolen, waar de buurt Molenpad haar naam aan dankt. De Vlietsters De Vlietsters hebben van oudsher een bijzondere positie gehad. Ze waren wel Leeuwarders, maar werden niet tot de burgerij gerekend. Het waren losarbeiders (geen deel uitmakend van de gilden), kunstenaars en ook zwervers die eind van de 15e eeuw buiten de poorten van de stad werden geplaatst. De stad groeide namelijk uit haar voegen.
Hun plek werd de Weerklank, globaal gelegen rond de huidige MH Tromstraat. In (oude) publicaties over het Vliet wordt het eigen karakter van de Vlietsters genoemd. Eigenschappen die aan hen worden toegeschreven: ondernemend, onafhankelijk, nijver, vrijgevochten, roerig en vrijheidslievend. Bedrijvigheid Aan het Vliet stonden rond 1830 onder andere een graanpakhuis, leerlooierij, grutterij, pottenbakkerij, branderij, zeepziederij en molens. Daarachter waren er nog voornamelijk weilanden. Wel waren woningen van welgestelden achter de grachtswallen gebouwd, met grote tuinen. Aan de noordkant van het Vliet woonden veel werklieden in de vele steegjes, kamerwoningen en kleine huisjes. In 1826 werd ten noorden van De Weerklank een plantsoen met drinkwatervijver aangelegd. Nieuwe buurten Rond 1900 werden na de Woningwet de eerste nieuwe buurten gebouwd. De (oud) Indische buurt en Saskiabuurt, waarvan veel bewoners werkten in de aan het Nieuwe Kanaal gelegen melkfabriek. Ook waren er nieuwbouwwijkjes verschenen door particulier initiatief, het grootste deel van de wijk Molenpad en de westkant van de wijk Welgelegen. De rest van de bebouwing die nu onder Vlietzone valt, volgde. De Weerklank werd na 1945 vervangen door de Zeeheldenbuurt. Demping Het belang van het Vliet als vaarroute raakte uitgespeeld nadat het Nieuwe Kanaal was gegraven.
Ondertussen breidde de stad zich in de naoorlogse jaren uit naar het oosten. Er kwam een rondweg en er trad een scheiding van wonen in de wijken en werken in de stad op. Het belang van het water als vaarroute voor de stad nam verder af, door de opkomst van het vrachtverkeer over de weg. Het Vliet zou als ‘straat’ een handige doorgang zijn tussen stad en oostelijke wijken, zoals ook bleek uit de toenmalige bestuurlijke visie: ruim baan voor het autoverkeer, zoals dat ook in veel andere steden het geval was. Het Vliet, maar ook de Potmarge waren in die tijd geen toonbeeld van de “Hollandse hygiëne”. Er was weinig aandacht voor doorstroming van water. Bovendien stonk het water en moesten de bruggen voor veel geld worden aangepakt. De gemeenteraad besloot daarom in 1965 tot demping van (het westelijke deel van) het Vliet. De demping leidde nog wel tot protest. Het Vliet was namelijk altijd een belangrijke economische, sociale en culturele verbinding in de wijk geweest. Maar de demping van Het Vliet werd doorgezet. Bronnen: oa wijkpanel Vlietzone en HCL.
Gemeente Leeuwarden | Plan van aanpak Vlietzone: Samen naar een bruisende buurt
9
10
Gemeente Leeuwarden | Plan van aanpak Vlietzone: Samen naar een bruisende buurt
2. Vertrouwen in elkaar Vertrouwen in elkaar is de basis van
een bestaande maatschappelijke locatie zijn. Deze
verandering. Vertrouwen onderling en tussen
aanwezigheid is in ieder geval tot en met 2026. Zo
partijen, vertrouwen dat inspanningen ook leiden tot resultaat, vertrouwen dat gemeente en wijk zich samen verbinden aan de uitvoering van plannen. Een belangrijk deel van vertrouwen is communiceren, waarvoor
werken we in en met het gebied, de mensen die er wonen en werken. Het kan fungeren als informatieen werkplek voor wijkontwikkelingen. • Tienskip organiseert een “Tienskip in de wijk” met jongeren in de Vlietzone. • Met het wijkpanel overlegt gemeente Leeuwarden
extra inzet is in de uitvoering van het plan van
hoe we samen de komende drie jaar informatie over
aanpak. We willen korte lijnen en een vast
de voortgang van het plan van aanpak eenvoudiger
fysiek punt in de wijk waar inwoners terecht
kunnen delen met wijkbewoners.
kunnen.
Analyse en context Communiceren
Doelen over 10 jaar
Elkaar regelmatig spreken en daarbij open zijn over
• De samenwerking tussen wijkorganisaties onderling
wat een ieder wil, wenst en verwacht is de basis voor
en met de gemeente verloopt al meerdere jaren
samenwerking en vertrouwen. Dit hoort te gebeuren in
goed: er is regelmatig contact, er is duidelijkheid en
de vorm van een dialoog: praten met elkaar, niet over
overeenstemming over wederzijdse inspanningen.
elkaar. Daar hoort bij dat we als gemeente eerlijk en duidelijk zijn over wat kan, wat niet kan en waarom, wat
Doelen over 5 jaar
goed lukt en wat tegenvalt. Dat vraagt om bereikbaar
• Inwoners en wijkpartijen voelen zich in de afgelopen
zijn, aanspreekbaar zijn, voorspelbaar en betrouwbaar
jaren gehoord en gezien door de gemeente.
zijn. Goede communicatie is een belangrijk middel om
• Er staat een stevige basis van regelmatig contact
vertrouwen in elkaar te krijgen en te houden. Elkaar
tussen inwoners, wijkpartijen en de gemeente.
weten te vinden, of dat nou fysiek, op papier of digitaal is, is heel belangrijk. Daarom zet gemeente Leeuwarden
Inspanningen de komende 2 jaar
in op:
Het versterken van het vertrouwen is de basis voor
• Wijkbewoners kunnen laagdrempelig contact leggen
verdere samenwerking. Doel is dat inwoners en
met de gemeente. Dat wordt op dit moment nog niet
wijkpartijen zich gehoord en gezien voelen door de
altijd zo ervaren.
gemeente. Er is regelmatig informeel en formeel
• We willen actieve wijkorganisaties, zoals het wijkpanel
contact tussen inwoners, wijkpartijen en de gemeente.
en Vlietvaardig, die goed weten wat er speelt onder
Daarnaast vinden onderstaande acties de komende
inwoners. Als gemeente kunnen we eventueel
twee jaar plaats:
assisteren om tot meer actieve leden van de
• Vanaf 2025, of wanneer mogelijk eerder, is een
wijkorganisaties te komen; sommige wijkorganisaties
medewerker van de gemeente Leeuwarden op
hebben aangegeven behoefte te hebben aan
een vast moment in de week fysiek aanwezig in de
ondersteuning.
Vlietzone. Deze medewerker (of medewerkers) is op
• We vinden het van belang dat wijkbewoners er
die momenten aanspreekbaar voor de bewoners van
vertrouwen in hebben dat de gemeente doet wat ze
de wijk. De exacte locatie wordt nog bepaald. Dit zal
toezegt.
Gemeente Leeuwarden | Plan van aanpak Vlietzone: Samen naar een bruisende buurt
11
Tijdens de bijeenkomsten in de buurt hebben inwoners
wijk aan de slag te gaan. Samen met de scholen en
aangegeven graag regelmatig op de hoogte te worden
netwerken die al bestaan in de wijk. Tienskip stelt voor
gehouden van de voortgang: welke acties worden
om een eerste “Tienskip in de wijk” te organiseren in de
ondernomen en wat is daarvan het resultaat? Sommigen
Vlietzone vóór de zomer 2025.
willen daar graag over lezen in de wijkkrant, anderen stellen een periodieke bijeenkomst meer op prijs. Ook
Wat wordt al gedaan?
willen ze weten wanneer ze kunnen meedenken en
Op verschillende manieren is er regelmatig overleg
mee bepalen over wat er in hun buurt gebeurt.
tussen de wijk en de gemeente. Daarnaast is al enkele jaren extra inzet in de Vlietzone ten opzichte van andere
Voor de gemeente is het wijkpanel een belangrijke
wijken en buurten:
gesprekspartner. Het wijkpanel zet zich in om
• Er is een buurtregisseur aangesteld vanuit het
de leefbaarheid in de wijk te vergroten. Als
programma Leeuwarden Oost onder aansturing van
vertegenwoordigers van de inwoners uit de wijk
Stichting Vlietvaardig (voortkomend uit het Manifest).
weten zij en andere bewonersorganisaties wat
Zij heeft als opdracht om de verbindingen in de wijk
er speelt. Zij informeren inwoners via hun eigen
en het vertrouwen tussen bewonersorganisaties en
communicatiemiddelen, zoals de wijkkrant. Informatie
andere partners te versterken. Daarnaast is ook het
over belangrijke en soms ingewikkelde keuzes van de
doel om het wijkgericht denken verder te brengen.
gemeente wordt op tijd gedeeld, waardoor inwoners
Momenteel worden de taken van de buurtregisseur
beter weten hoe beleid en plannen tot stand komen
bekeken om deze nog beter aan te laten sluiten op
en weten waar ze wel of geen invloed op hebben.
wat er nodig is in de Vlietzone.
Als er sprake is van tegengestelde opvattingen
• Het interventieteam Vliet (met daarin onder andere
tussen gemeente en wijk dan wordt dit open met
gemeente, politie, huurteam en buurtregisseur) is
elkaar besproken. De gebiedswerker is hun eerste
gericht op de aanpak van sociale woonoverlast. Het
aanspreekpunt en daarmee een belangrijk lijntje naar
team heeft korte lijnen met het wijkpanel, Vlietvaardig
alle afdelingen van de gemeente. De gebiedswerker
en de ondernemersvereniging en kan snel inspringen
wordt regelmatig uitgenodigd bij overleggen en
op signalen.
activiteiten in de wijk. De gebiedswerker houdt in de gaten dat inwoners invloed kunnen uitoefenen op de
• Er is elke zes weken een overleg met Vlietvaardig, het wijkpanel, de buurtregisseur en de gemeente.
plannen van de gemeente en onderhoudt een goede
• Elke zes weken is er een breed netwerkoverleg (oud
relatie met de bewoners en organisaties in de wijk.
Oost) van alle partners uit de wijk onder leiding van de gemeente en het opbouwwerk van Amaryllis.
Betrekken van jongeren via Tienskip
• De gebiedswerker is in vergelijking met andere
Tienskip stimuleert jongeren om aan de slag te gaan
wijken vaker aanwezig bij overleggen in deze wijk en
met problemen in hun eigen leefomgeving. Door
heeft korte lijntjes met de wijkorganisaties en andere
middel van projectdagen – “Tienskipdagen”- wordt via
partijen in de wijk en weet wat er in de wijk speelt.
onder andere brainstormsessies geprobeerd jongeren
Er wordt vanuit gebiedswerk extra tijd geïnvesteerd in
zelf met oplossingen te laten komen. Tienskip merkt
de Vlietzone. Gemiddelde investering is acht uur per
op deze dagen dat veel onderwerpen die de jongeren
week.
aandragen, gaan over dingen in hun eigen wijk.
• Het wijkpanel heeft rechtstreeks contact met een aantal vakafdelingen binnen de gemeente, zoals met
Tienskip denkt om die reden na over het idee “Tienskip
de afdelingen spelen en bewegen, groen, verkeer en
in de wijk”: een vorm om met jongeren in hun eigen
veiligheid.
12
Gemeente Leeuwarden | Plan van aanpak Vlietzone: Samen naar een bruisende buurt
Activiteit/overleg
Wie
Frequentie
Vlietoverleg
Vlietvaardig, wijkpanel, buurtregisseur, gebiedswerker,
Iedere 6 weken
veiligheid Netwerkoverleg Oud-Oost
Woningbouw, politie, Amaryllis, gemeente, onderwijs,
Iedere 6 weken
Omrin, corporatie. Wijkpaneloverleg
Wijkpanel, op aanvraag is de gebiedswerker aanwezig
10 x per jaar
Buurtborrel
Georganiseerd door wijkpanel
Ongeveer 4x per jaar
Bakkie in de Buurt
Amaryllis, gemeente
10 x per jaar
Inloop woensdagochtend
Huurteam en buurtregisseur aanwezig
Iedere woensdagochtend
Samenwerking Amaryllis
Opbouwwerker, wijkteam en gebiedswerker stemmen
Elke 2 weken
en gebiedswerker
werkzaamheden af en delen informatie
Overleg over verhuizing
College en wijkpanel en Vlietvaardig
(Buurthuis Welgelegen)
Ongeveer 5x per jaar
zorgaanbieder Tabel: overzicht van periodieke activiteiten/overleggen waar gemeente en wijk(organisaties) elkaar treffen.
Extra inzet in Vlietzone t.o.v. andere wijken/buurten
Wie
Interventieteam Vlietzone: oppakken signalen sociale woonoverlast, panden etc.
Gemeente handhaving, veiligheid, toezicht, meldpunt
€ 145.000,- per jaar (extra bouwinspecteur en juridisch inspecteur). Overige
overlast; huurteam, politie,
deelnemers vanuit prioritering binnen reguliere werkzaamheden.
buurtregisseur, Amaryllis.
Extra inzet op samenwerking tussen wijkorganisaties en gemeente, daarnaast
Buurtregisseur, aangesteld vanuit
aanspreekpunt voor bewoners en oppakken van signalen.
Manifest o.l.v. Vlietvaardig en in samenwerking met Leeuwarden
€ 60.000,- per jaar.
Oost.
Extra inzet op ondersteunen wijkorganisaties en activeren inwoners en
Gebiedswerker (meer dan in
faciliteren samenwerking met de gemeente
andere wijken/dorpen).
8 uur per week. Extra inzet projectleiding Vlietzone
Projectleider gemeente.
€ 100.000,- per jaar.
Tabel: extra inzet t.o.v. andere buurten, wijken, dorpen:
Gemeente Leeuwarden | Plan van aanpak Vlietzone: Samen naar een bruisende buurt
13
14
Gemeente Leeuwarden | Plan van aanpak Vlietzone: Samen naar een bruisende buurt
3. Een bruisende buurt Een bruisende buurt is een buurt die leeft en
wijk, zoals de school de Kinderkoepel en het vinden
sprankelt. Waar bewoners elkaar ontmoeten,
en binden van vrijwilligers.
een plek waar het goed wonen, werken en recreëren is. Een plek waar bewoners zich verbonden voelen met elkaar en hun omgeving, ondersteund door sterke economische en sociale fundamenten. Dit is onze ambitie voor de Vlietzone.
• Er vindt vanuit het programma Leeuwarden Oost samen met MOES een verkenning plaats naar het vergroten van bewonersbetrokkenheid in de Vlietzone en of er behoefte is aan en voldoende draagvlak voor een bewonersbedrijf. • Er wordt verkend op welke manier een positieve stimulans kan worden gegeven aan ondernemerschap langs het Vliet. Daarin benutten we de wensen en draagkracht van de ondernemersvereniging.
Doel over 10 jaar • Het Vliet bruist: het is vergroend, nodigt uit
• Per speelplek wordt, waar dat kan en nodig is, samen met kinderen en omwonenden een plan gemaakt om
tot flaneren en samenzijn en straalt positief
de speelplek op te knappen. Er komt een planning
ondernemerschap uit.
welke plek wanneer aan de beurt is. En er wordt per speelplek bekeken wat er gedaan kan worden aan
Doelen over 5 jaar
het vergroenen en het verminderen van afval, zoals
• Er zijn betere ontmoetingsplekken buiten en binnen
rondom ondergrondse containers.
die uitnodigen tot bewegen, spelen en contact voor diverse groepen inwoners. • Er is een stabiel en aantrekkelijk activiteitenaanbod door wijkorganisaties, waaronder buurthuis Welgelegen. • Het Vliet is heringericht en daarmee groener,
• Er wordt onderzocht of grotere evenementen gehouden kunnen worden in de wijk en bij welke evenementen de wijk kan aansluiten. • Er wordt onderzocht of de traditie van het Vijverfestival voortgezet kan worden. • De gemeente helpt, indien gewenst, bij het actief
veiliger en aantrekkelijker geworden (vervangen,
werven van nieuwe bestuursleden en vrijwilligers
klimaatadaptief maken en omvorming naar een
voor de bewonersorganisaties en werkgroepen in
gebiedsontsluitingsweg met 30 km/h). Dit is
samenwerking met organisaties zoals Amaryllis.
realiseerbaar als de Regio Deal wordt toegekend.
Analyse en context Inspanningen de komende 2 jaar
De Regio Deal
• Kleinschalige, pleksgewijze ingrepen worden
Een economische impuls kan de Vlietzone een flinke
uitgevoerd langs het Vliet (fietsparkeren, uitritten en
duw in de rug geven. De gemeente heeft in oktober
plantvakken realiseren). Er rekening mee houdend dat
2024 een aanvraag gedaan bij het Rijk voor een Regio
dit tijdelijke maatregelen zijn, binnen een taakstellend
Deal, die – als deze wordt toegekend – een impuls
budget van € 150.000,-, in afwachting van verdere
geeft aan de Brede Welvaart in meerdere wijken van
uitwerking scenario’s herinrichting Vliet (conform
Leeuwarden Oost. De Regio Deal is een co-financiering
motie Vlietallee).
tussen Rijk en gemeente. Bij toekenning is het een
• Samen met Amaryllis wordt het bestuur van buurthuis Welgelegen ondersteund bij het organiseren van
aanvulling op de standaard inzet en de extra inzet vanuit Leeuwarden Oost.
activiteiten, samenwerking met andere partijen uit de
Gemeente Leeuwarden | Plan van aanpak Vlietzone: Samen naar een bruisende buurt
15
De Regio Deal zou een extra zet geven aan
Hieronder volgt een analyse van de situatie van het Vliet
vergroening, verduurzaming en klimaataanpassing,
en de mogelijkheden die er zijn voor aanpassing. Er is
aan de wijk(winkel)centra en ondernemerschap, en
onderscheid tussen maatregelen op korte termijn die in
het versterken van sociale samenhang en veiligheid.
ieder geval kunnen worden uitgevoerd en maatregelen
Het gaat hierbij dus om een breder gebied dan alleen
met meer impact op de langere termijn, die afhankelijk
de Vlietzone, maar er zijn volop mogelijkheden om
zijn van toekenning van de Regio Deal. De analyse
middelen in te zetten in de Vlietzone. Het sluit aan
maakt duidelijk met welke elementen rekening
op bestaande opgaven zoals klimaataanpassing,
gehouden dient te worden bij dergelijke grootschalige
vergroening, biodiversiteit, mobiliteit (denk aan een
aanpassingen.
blijvende functie voor OV/busvervoer of een versterkte functie voor fietsers), de aanpak van ondermijning en de
Korte termijn
energietransitie.
Inmiddels is verkend welke mogelijkheden op korte termijn kunnen worden getroffen om te komen tot meer
Voor de Vlietzone zou onder andere de herinrichting
groen, meer fietsparkeren en meer veiligheid op weg
van de openbare ruimte in aanmerking komen, het
en stoep. Maatregelen voor enige vergroening zijn het
maken van groene verbindingen en het herinrichten van
vergroten van de huidige boomspiegels (grond rond
het Vliet (motie Vlietallee, Ontwikkelkader Leeuwarden
de boomstam voor het doorlaten van meer lucht en
Oost). Ook de uitstraling van panden aan het Vliet zou
water), het nieuw aanleggen van vakken voor planten
mogelijk verbeterd kunnen worden via de Regio Deal.
en aanplanten van (voornamelijk) heesters en struiken. Hierover heeft de gemeente een paar keer met de wijk
Het onderwerp “vergroening” komt ook aan bod in
overlegd. Op zo’n negentig plekken langs het Vliet zijn
het hoofdstuk over fijn wonen. Hieronder wordt eerst
plantvakken mogelijk, maar niet alle plekken zijn even
specifiek ingegaan op herinrichting van het Vliet.
geschikt. Het aanleggen van nieuwe plantvakken zal veelal ten koste gaan van huidige autoparkeerplaatsen.
Herinrichting Vliet
Die ruimte lijkt er overigens wel te zijn: in Vliet-West
De gemeenteraad heeft in de motie “Vlietallee”
wordt vaak niet meer dan 50% van de parkeerplekken
opgeroepen te komen tot een herinrichtingsplan
bezet, in Vliet-Oost ligt dit percentage op ongeveer 70%.
voor het Vliet. De kern is meer groen, gelegenheid
Hier zal dus de balans tussen beide belangen moeten
tot fietsparkeren en maatregelen die bijdragen aan
worden gezocht. Er kan ook meer groen worden
meer veiligheid op de weg en de stoep. Ook wordt er
aangelegd door gevels te vergroenen.
gedacht aan een symbolische link naar het water en mogelijk het plaatsen van een beeld van Troelstra. In het
Kleinschalige ingrepen zoals het opheffen van
Manifest Vlietvaardig is door de buurt in 2020 de wens
autoparkeerplekken langs het Vliet kunnen de
uitgesproken water terug te brengen in het Vliet.
verkeersveiligheid vergroten, vooral bij uitritten van
De motie onderscheidt een eerste fase waarin de
zijwegen. Hiermee wordt de situatie overzichtelijker (met
voorlopige raming van de kosten en inhoudelijke
name het oostelijk deel). Vijf plekken lijken hiervoor
afbakening voor het optimaliseren van de inrichting van
geschikt. De uitvoering kan mogelijk samenvallen met
het Vliet wordt opgeleverd en een tweede fase - na
de aanleg van plantvakken voor vergroening (met
goedkeuring van de raming door de gemeenteraad -
laagblijvende begroeiing).
waarin een herinrichtingsplan wordt opgesteld met alle relevante partners.
Op basis van een herhaaldelijke schouw weten we dat er gemiddeld zo’n twintig fout gestalde fietsen
16
Gemeente Leeuwarden | Plan van aanpak Vlietzone: Samen naar een bruisende buurt
zijn, op piekmomenten maximaal veertig. Dit zijn
(samenvallend met busroutes) of bestemmingsverkeer.
fietsen die tegen gevels en bomen of in illegaal
Het oostelijk deel van het Vliet (oostelijk vanaf de
geplaatste fietsenrekken staan, inclusief fietswrakken.
rotonde Vliet/Bleeklaan) behoudt wel een belangrijke
Nieuwe permanente rekken, mogelijk in combinatie
ontsluitende functie van en naar de Centrale. Op het
met tijdelijke/verplaatsbare rekken, kunnen dit
gebied van openbaar vervoer zal het Vliet een functie
probleem oplossen. Ook dit kan ten koste gaat van
behouden voor de bus.
autoparkeerplekken. Op het gebied van wateroverlast (Agenda Langere termijn
Klimaatadaptatie) is het wenselijk om over vrijwel
Ook is verkend welke zaken nog meer spelen. Om
de hele lengte van het Vliet maatregelen te treffen,
invulling te kunnen geven aan de gemeentelijke
deels samen met de waterafvoermogelijkheden van
ambities op het gebied van biodiversiteit is
omliggende buurten. In het westelijk deel van het
herininrichting van het Vliet zeer wenselijk. In het
Vliet kan dit door een bestaande rioolbuis (gemengd
beleidskader biodiversiteit is het Vliet een beoogde
stelsel) om te vormen naar een hemelwaterafvoer, dit
ecologische verbinding. Dit wil zeggen dat de begroeiing
vereist weinig ingrepen. Op andere delen van het Vliet
zoals bomen met boomkronen een aaneengesloten
zijn nieuwe buizen nodig, al dan niet in combinatie
groene strook moet vormen. Met veel verschillend groen
met maatregelen in naastliggende straten. In een
daaronder (heesters, struiken, kruiden). Met doelsoorten
verdergaande variant wordt waterberging aan de
als gewone dwergvleermuis, egel, insecten en het vosje
oppervlakte gerealiseerd, dit gaat gepaard met grotere
(bijensoort).
graafwerkzaamheden in het plangebied.
Vergroeningsmogelijkheden ontstaan met name als de
Op het gebied van hittestress is het wenselijk dat er
fietspaden en zoveel mogelijk parkeerplekken worden
tenminste op één plek een zogenoemde koelteplek
opgeheven. De huidige bomen (zo’n 120 platanen)
langs het Vliet wordt gerealiseerd. In combinatie met
zijn met het oog op de biodiversiteitsdoelstellingen
vergroening lijkt dit - in elk geval in het westelijk deel -
niet geschikt. Sowieso groeien deze platanen niet
mogelijk. Bovendien moet rekening worden gehouden
goed. Dit betekent dat we vrijwel alle huidige bomen
met verzwaring/uitbreiding van het elektriciteitsnetwerk
gaan vervangen. Afhankelijk van de ambities, zullen
en mogelijk op termijn de aanleg van een warmtenet.
er evenveel of zelfs meer bomen voor terug worden
Bij een totale herinrichting wordt nadrukkelijk de
geplant.
kanttekening geplaatst dat het hele gebied verdacht is voor matige tot sterke verontreinigingen in de bodem.
Op het gebied van verkeersveiligheid
De mate van verontreiniging kan bepalend zijn bij de
(Beleidskader Mobiliteit) is het streven naar een
mogelijkheden van herinrichting. Dit kan er zelfs toe
gebiedsontsluitingsweg met 30 km/uur. Varianten hierop
leiden dat de kosten voor het weghalen van vervuilde
zijn bijvoorbeeld het toelaten van fietsers op de rijbaan.
grond (saneringskosten) hoger uitvallen dan de kosten
Op dit moment zijn de fietspaden langs het Noordvliet
voor herinrichting.
en Zuidvliet gescheiden van de autorijbaan. Ondernemerschap Op het gebied van autobereikbaarheid is het westelijk
Het Vliet is een bijzondere straat in de wijk gezien
deel van het Vliet in de toekomst niet meer nodig om
het grote aantal grotere en kleinere ondernemers. Er
de binnenstad of de autoparkeergarages te bereiken. Er
is een ondernemersvereniging actief, maar deze telt
kan de keuze worden gemaakt tot eenrichtingverkeer
momenteel weinig actieve leden. De afgelopen jaren
Gemeente Leeuwarden | Plan van aanpak Vlietzone: Samen naar een bruisende buurt
17
is er geen specifiek economisch beleid gevoerd op de
Vliet, zeker richting de binnenstad, willen we maximaal
bedrijvigheid in deze straat. Toekenning van de Regio
inzetten voor de functies: ontmoeten en verblijf. Ook
Deal zou kansen bieden (voor het onderzoeken van)
de gemengde zone aan de Oostergrachtswal is het
nieuwe mogelijkheden voor ondernemers door:
behouden waard. Hier zitten meerdere culturele
1. gerichte ondersteuning van het grote aantal
instellingen (Tromptheater, Tryater) die een waardevolle
bestaande zzp’ers.
bijdrage kunnen leveren.
2. meer mensen te ondersteunen in de stap naar Sociale verbinding
ondernemerschap. 3. door ervoor te zorgen dat er voldoende betaalbare
Bewoners van de Vlietzone hebben aangegeven meer
bedrijfshuisvesting is (inclusief hier ruimte voor
samen te willen doen met andere bewoners. Er is
maken).
behoefte aan meer positieve reuring en activiteiten. We
4. door aandacht te hebben voor veilig ondernemen.
willen de mate waarin wijkbewoners zich met elkaar
Hiermee wordt bedoeld een omgeving die qua
verbonden voelen vergroten. Vlietzone moet een buurt
inrichting en veiligheid op straat uitnodigt om te
zijn waar mensen elkaar kunnen ontmoeten, een
ondernemen.
praatje kunnen maken, samen spelen of activiteiten ondernemen en feesten vieren. Ons doel is dat er in de
Behoud functiemix Vliet
wijk voldoende van dit soort plekken zijn, zoals buurthuis
We werken aan een stad van waarde, waarin wonen,
Welgelegen en de andere plekken waar al activiteiten
werken en voorzieningen op loop- of fietsafstand
plaatsvinden.
van elkaar liggen. En waarbij we de bestaande functiemix (horeca, winkels, werken) aan bijvoorbeeld
De openbare ruimte is nu nog niet overal ingericht
Oostergrachtswal, Noordvliet, Wijbrand de Geeststraat,
op het ondersteunen van die verbinding. Veel van de
Emmakade, Vredeman de Vriesstraat, Alma Tademastraat
kleinere straten worden hoofdzakelijk voor parkeren
en Bleeklaan willen koesteren en de lokale economie
gebruikt; het aantal ontmoetingsplekken is klein. Door
stimuleren.
het herinrichten van parkeerplaatsen zorgen we dat bewoners elkaar op een laagdrempelige manier kunnen
De functiemix draagt bij aan een bruisende buurt.
ontmoeten. Ook vinden we het belangrijk dat er ruimte
Om de functiemix van het Vliet verder te versterken
is voor een (wekelijkse/maandelijkse) markt in de wijk;
stimuleren we een positief actieve plint (de ‘begane
we zoeken een plek waar dit kan. Dan moet er wel
grond’ waar bedrijvigheid kan zitten). Dat betekent dat
genoeg interesse voor zijn. We staan open voor het
mensen hier graag komen. Een goed ontwerp van de
toevoegen van buurthoreca (café, koffiehuis, restaurant),
plint zorgt voor levendigheid en verhoogt de kwaliteit
want dit zijn plekken waar buurtbewoners graag
van de leefomgeving. Ook zijn hier mogelijkheden
samenkomen en relaties aan kunnen gaan.
voor vergroening. Afhankelijk van toekenning van de
Een aantal inwoners van de Vlietzone voelt zich niet of
Regio Deal kunnen meer gerichte maatregelen worden
nauwelijks betrokken bij de buurt en heeft nauwelijks
genomen. Bijvoorbeeld om meer plekken voor “doeners
contact met buren. Soms leven mensen in een
en makers” te stimuleren en daardoor meer aan te
isolement, al dan niet vanwege kwetsbaarheden. De
sluiten op het (historisch) vakmanschap aan het Vliet.
wijk kent in verhouding veel alleenstaanden, studenten
Ook willen we de behoefte aan en het draagvlak voor
en mensen die er maar kort wonen en/of niet altijd
een actievere ondernemersvereniging verkennen,
bewust voor de wijk hebben gekozen. Bijvoorbeeld
net als de mogelijkheden voor een (periodiek) groter
omdat ze zorg ontvangen en verbonden zijn aan een
evenement in de Vlietzone. De openbare ruimte in het
zorginstelling.
18
Gemeente Leeuwarden | Plan van aanpak Vlietzone: Samen naar een bruisende buurt
Buurthuis Welgelegen biedt op dit moment overdag en in de avonden activiteiten aan voor en door buurtbewoners. Het pand is oud en beperkt toegankelijk voor minder validen. Er zijn wensen voor een andere inrichting, waardoor er meer georganiseerd kan worden en de wijkcentrumfunctie beter tot haar recht komt. De gemeente werkt aan een visie op maatschappelijk vastgoed. In afwachting daarvan worden er op dit moment geen aanpassingen gedaan in het beleid of grote herinrichting van het buurthuis. De gemeente is in gesprek met het bestuur om binnen het huidige beschikbare budget kleine verbeteringen te realiseren onder meer in verband met verduurzaming. Voor het bestuur is het niet mogelijk om vaker open te zijn, omdat er geen vaste beheerder is, zoals op sommige andere plekken. Het buurthuis krijgt een kleine activiteitensubsidie van 5.000 euro.
Wat wordt al gedaan? • Buurthuis Welgelegen heeft een belangrijke sociale functie in de wijk. Ook zijn meerdere buurthuizen net buiten de wijk op loop- en fietsafstand. Er worden buurtprojecten zoals “Bakkie in de buurt”, buurtschouwen en buurtborrels georganiseerd. • Het stadsklooster Jabixhuis is een particulier initiatief waar bewoners en pelgrims zich actief inzetten voor de wijk. Er wordt onderzocht of hier een buurttuin geopend kan worden. • Sociale supermarkt MOES is gevestigd in de Vlietzone. • Aan het Vliet worden in samenspraak met ondernemers geveltuintjes geplaatst. • Er is een aantal wijkorganisaties actief. Sommige willen versterkt worden met nieuwe bestuursleden en andere vrijwilligers.
Gemeente Leeuwarden | Plan van aanpak Vlietzone: Samen naar een bruisende buurt
19
20
Gemeente Leeuwarden | Plan van aanpak Vlietzone: Samen naar een bruisende buurt
4. Fijn wonen in de Vlietzone Onze ambitie: de Vlietzone is een prettige,
ook in de Vlietzone op een goede manier terecht met
schone en groene wijk, waarin mensen zich
passende begeleiding.
thuis voelen en fijn kunnen wonen. Om daar te komen richten we ons onder andere op meer grotere woningen in de Vlietzone, een
Inspanningen de komende 2 jaar • Er komt een voorstel voor het invoeren van een verhuurdersvergunning in de Vlietzone. Overig
goede mix van bewoners, meer toezicht op
instrumentarium om leefbaarheid en veiligheid te
goed verhuurderschap en meer groen in de
vergroten blijft onverminderd worden ingezet.
woonomgeving. De ergernissen over afval zijn
• Urgentieverordening: met het vaststellen van
blijvend verminderd.
de urgentieverordening in 2025 wordt een aantal doelgroepen met voorrang gehuisvest in
Doelen over 10 jaar
corporatiewoningen. Verwacht wordt dat dit gaat
• In de Vlietzone wonen verschillende mensen in een
leiden tot meer spreiding van kwetsbare bewoners,
goede mix met elkaar. In de meer levendige delen
omdat deze dan minder afhankelijk zijn van de
(gebieden met reuring) wonen jongeren, studenten
woonruimte in particuliere huur. Dit past ook in
en starters. Andere delen worden meer gekenmerkt
de ambities van de Volkshuisvestingsvisie 2021:
door rust en zijn meer bedoeld voor gezinnen. De
ongedeelde stad.
Vlietzone blijft toegankelijk voor mensen met een grotere en een kleinere beurs. • Er is sprake van een gezonde particuliere
• Binnen de Vlietzone zijn meerdere plekken aangewezen waar vergroening mogelijk is. Komend jaar wordt onderzocht en met de wijk besproken
verhuurmarkt in de Vlietzone. Panden zijn in goede
hoe we dit aanpakken en welke keuzes dan moeten
staat en er zijn minder huisjesmelkers actief.
worden gemaakt. Boomspiegels worden vergroot waar dat kan. De Willem Lorestraat wordt vergroend met
Doelen over 5 jaar • De woningvoorraad is veranderd: er zijn meer grote appartementen en woningen waardoor het
onder andere een aantal bomen. • Er wordt verkend of er een werkgroep Groen kan worden opgezet, mogelijk met partners in de wijk.
aantrekkelijker is voor gezinnen en starters om hier te
• Er wordt onderzocht of er in 2025 een bomen- en
wonen. Het aandeel particuliere huur is duidelijk aan
struikenfeestdag georganiseerd kan worden, waarbij
het dalen (streefcijfer minus 5 procentpunt).
iedere inwoner van de Vlietzone een plant krijgt.
• Misstanden in de particuliere verhuurmarkt vanwege slecht verhuurderschap zijn sterk verminderd. • Er is meer groen in de openbare ruimte en op
• Er komt een onderzoek naar wateroverlast bij extreem weer en klimaatadaptatie. • Informatie over verduurzaming en het behoud en
particulier terrein: bij mensen in eigen tuin of op het
het vergroten van biodiversiteit wordt gedeeld met
balkon.
inwoners, partners en andere betrokkenen. Daar waar
• Door het uitvoeren van experimenten weten we meer
het de biodiversiteit bevordert, kunnen bewoners een
over beïnvloeding van gedrag met betrekking tot afval.
aanvraag doen voor vleermuiskastjes of vogelhuisjes.
• Zwerfafval en dumping zijn afgenomen tot onder het gemeentelijk gemiddelde. • Overlast rondom panden waarin zorg wordt verleend is verminderd. Mensen die zorg nodig hebben kunnen
• De gemeente, Amaryllis en Omrin intensiveren de samenwerking op afval. Er wordt een experiment gestart met een spreekuur van afvalcoaches in de wijk.
Gemeente Leeuwarden | Plan van aanpak Vlietzone: Samen naar een bruisende buurt
21
• De proef met antigraffiti op de ondergrondse
mogelijkheden die de Regio Deal biedt om een aantal
containers wordt uitgebreid. Samen met afvalcoaches
opgaven voor Leeuwarden Oost en de Vlietzone naar
zorgen dat meer inwoners een container adopteren.
voren te halen, biedt dit al wel richting.
• Netwerkcentrum De Klomp rijdt met mensen die geen vervoer hebben naar de milieustraat.
Schoon en opgeruimd
• In 2025 wordt gestart met het plaatsen van een
Patatbakjes, sigarettenpeuken, kauwgomresten en
grofvuilcontainer één keer per veertien dagen
folders. Veel inwoners van de Vlietzone ergeren zich
met begeleiding met de mogelijkheid tot omruil/
aan zwerfafval. Ook gedumpt afval zoals huisraad en
hergebruik van goederen.
andere spullen bij de ondergrondse containers vormt
• Bij bedrijven wordt een campagne gestart over het
een probleem, ook omdat kinderen er soms (mee)
gebruik van duurzame materialen en bij controles
spelen. Hoewel uit de eerste evaluatie van Diftar blijkt
wordt extra gelet op dumping van bedrijven.
dat op veel plekken de afvaloverlast afneemt, noemen
• Er wordt verder onderzocht hoe kinderen en jongeren
inwoners dit onderwerp vaak. We willen dat signalen van
betrokken kunnen worden bij het opruimen en
zwerfafval en dumping worden gemeld en snel worden
voorkomen van zwerfafval.
opgelost. Afval inleveren moet daarnaast betaalbaar
• Meedoen aan schoonmaakacties zoals Skjin Wetter en de Gouden Grijper.
en makkelijk te regelen zijn. Tot slot is ook ons doel dat inwoners (jong en oud) betrokken zijn bij het schoonhouden van de eigen leefomgeving.
Analyse en context Waarde van een groene woonomgeving
Hoewel afval in de Vlietzone een ergernis is, speelt dit
Om goed te wonen, is een goede woning alleen niet
probleem ook in andere wijken, en soms daar meer dan
voldoende. Een groene leefomgeving is belangrijk
in de Vlietzone. De gemeente zet in die wijken ook in op
omdat het een positief effect heeft op de gezondheid
het terugdringen van afval. Soms door een experiment,
en het welbevinden van mensen. Het nodigt uit tot
bijvoorbeeld met de inzet van een buurtconciërge. Voor
bewegen, ontspannen, buiten zijn, elkaar ontmoeten.
de Vlietzone houden we in de gaten of dit succesvol is
In de zomer zoeken mensen de koelte op. Als het
en zo ja, of iets dergelijks op termijn ook in de Vlietzone
hard regent is er minder wateroverlast. Meer groen
ingezet kan worden.
en minder auto’s zorgen voor een veiliger straat. Hiervoor zijn en worden de beleidskaders wonen,
Grotere woningen
mobiliteit, biodiversiteit en water voor de hele
De opdracht om in heel Leeuwarden meer woningen
gemeente opgesteld. Tegelijk wordt er gewerkt aan
te bouwen zit besloten in het huidige woonbeleid, dat
een Ontwikkelprogramma voor Leeuwarden Oost dat
voor de hele stad geldt. In de komende tien jaar zullen
richting geeft aan de manier waarop de ruimtelijke
dan ook nieuwe woningen toegevoegd worden in de
structuur van deze wijken verbeterd kan worden. Deze
Vlietzone. Er wordt gekeken naar de beschikbaarheid
kaders zijn ook van toepassing op de Vlietzone. Het
en variatie van doelgroepen per wijk. Wijkpartijen in
Vliet is in het beleidskader biodiversiteit bijvoorbeeld
de Vlietzone geven aan dat ze een goede mix van
aangewezen als beoogde ecologische verbinding. Ook
bewoners willen: jong, ouder, gezinnen, studenten,
zijn er de nodige opgaven wat betreft klimaatadaptatie.
werkenden, gepensioneerden en mensen die zorg
Deze nieuwe beleidskaders worden uitgewerkt in
krijgen: iedereen moet zich thuis voelen in de Vlietzone.
uitvoeringsprogramma’s. In combinatie met het herinrichtingsplan voor het Vliet en – bij toekenning – de
22
Voor veel delen van de Vlietzone wordt ingezet op
Gemeente Leeuwarden | Plan van aanpak Vlietzone: Samen naar een bruisende buurt
het toevoegen van grotere woningen, omdat het
verhuur van woningen. Als de verhuurder niet door de
aandeel kleine woningen erg hoog is. Aan dit doel
Bibob-toetsing komt dan kan de verhuurvergunning
wordt nu ook al gewerkt. Zo is het ‘verkameren’ van
aan hem worden geweigerd of kunnen er aanvullende
woningen niet toegestaan. De hele wijk valt onder de
voorwaarden in de vergunning worden opgenomen.
Opkoopbescherming, zodat bestaande koopwoningen (tot WOZ waarde 260.000 - 2024) niet zonder vergunning verhuurd mogen worden. Woningen moeten tenminste 65 vierkante meter (bruto vloeropperlakte) groot zijn. Zo zorgen we voor meer variatie in bewoning, meer ruimte en welzijn en minder (buren)overlast. En dat betekent waarschijnlijk ook minder verhuizingen van en naar de wijk. Goede verhuurders Kenmerkend voor de Vlietzone is het in verhouding grote aandeel particuliere verhuurders. Particuliere verhuur voorziet in de behoefte aan huisvesting voor starters en arbeidsmigranten. Maar er gaan ook dingen mis, zoals te hoge huren, overbewoning, verloedering van panden, het aantreffen van drugs in woningen of (vermoedens van) ondermijnende criminaliteit. Daar worden kwetsbare huurders het slachtoffer van, maar ook omwonenden ondervinden hier veel last van. De gemeente pakt overlast en misstanden aan via verschillende instrumenten die zich richten op het pand, de bewoner (huurder, eigenaar), de verhuurder en door te sturen op de samenstelling van de woningvoorraad. Om nog meer toezicht te kunnen hebben op verhuur en goed verhuurderschap te garanderen, is de gemeente van plan om via een Verhuurdersverordening een verhuurdersvergunning verplicht te maken.
Zo komt er meer toezicht op particuliere verhuurders en kunnen er strengere voorwaarden worden verbonden aan het verhuren van woonruimte. Met de invoer van een vergunningstelsel is er controle op verhuurders. Bijvoorbeeld met de zogeheten Bibob-toets, de wet bevordering integriteitsbeoordelingen door het openbaar bestuur. Deze wet geeft de mogelijkheid om de achtergrond van bedrijven en personen te screenen. Hiermee wordt dus getoetst of er risico is op bijvoorbeeld witwassen of andere criminaliteit via
Gemeente Leeuwarden | Plan van aanpak Vlietzone: Samen naar een bruisende buurt
23
Welke juridische instrumenten kan de gemeente inzetten om overlast tegen te gaan? Eén van de manieren waarop de gemeente kan sturen op leefbaarheid en veiligheid, is door het inzetten van het bestuurlijk juridisch instrumentarium dat voortvloeit uit wet- en regelgeving. Dat kan door directe toepassing van landelijke wet- en regelgeving, en door gemeentelijke verordeningen en beleidsregels. Hieronder volgt een overzicht. De meeste instrumenten worden al gebruikt, behalve de Leegstandswet en de Rotterdamwet. Voor de Wet goed verhuurderschap geldt dat de verplichte onderdelen van deze wet door Leeuwarden worden toegepast (handhaving op de zeven algemene regels voor goed verhuurderschap en het instellen van een meld- en informatiepunt), en dat de onverplichte onderdelen, zoals een verhuurvergunning, nog niet is ingevoerd. De (nog) niet gebruikte wetten en instrumenten zijn in het kader van dit plan onderzocht om te bekijken of invoering zinvol is. De Leegstandswet biedt de mogelijkheid om langdurige leegstand tegen te gaan door verplicht huurders voor te dragen. Dat voegt hier weinig toe, gelet op de lage leegstand. De Rotterdamwet heeft hier vermoedelijk weinig meerwaarde omdat deze onvoldoende toepasbaar en effectief is. Het invoeren van een verhuurvergunning onder de Wet goed verhuurderschap biedt kansen.
Het college is dan ook (zoals hierboven omschreven) voornemens voor te stellen deze in te voeren. Dit instrument kan specifiek voor de Vlietzone worden toegepast.
Wat
Doel
Huisvestingswet 2014 in combinatie met
Woonruimte zo efficiënt mogelijk toewijzen.
huisvestingsverordening opkoopbescherming
Woningzoekenden met weinig financiële mogelijkheden komen in aanmerking voor een passende woning. Opkoopbescherming is ingevoerd per 1 juli 2024.
Wet goed verhuurderschap
Goed verhuurderschap bevorderen. Ongewenst verhuurgedrag voorkomen of tegengaan.
Bestemmingsplannen/omgevingsplannen
Gebruik en bestemming van percelen. Bijvoorbeeld het tegengaan van woningsplitsing, verkamering of het omzetten van woningen naar zorgfuncties. Regels voor minimale grootte nieuwe woningen.
Wet Damocles (art. 13b Opiumwet):
Tegengaan drugs(handel) in of vanuit panden.
sluiting drugspanden op basis van handel, aanwezigheid (ingrediënten van) drugs, telen of bereiden. Art. 13b en 17 Woningwet (wet Victor):
Tegengaan verloedering van panden en/of tegengaan van
beheerovername (art. 13b) resp. sluiting
achteruitgang in leefbaarheid.
(art. 17) verloederde woningen op basis van gevaar voor de gezondheid of de veiligheid of bedreiging van de leefbaarheid. Last onder dwangsom (artikel 5:25 Awb) om pand weer te laten voldoen aan de eisen op grond van het Besluit bouwen leefomgeving (Bbl).
24
Gemeente Leeuwarden | Plan van aanpak Vlietzone: Samen naar een bruisende buurt
Wet aanpak woonoverlast
Aanpak van overlast voor omwonenden. Drempel voor toepassing ligt hoog.
Leegstandswet en leegstandsverordening
Leegstand van woningen en bedrijfsgebouwen tegengaan.
Wet BIBOB
Preventief bestuursrechtelijk instrument, wordt ingezet als er verdenking is dat vergunning of subsidie wordt misbruikt voor criminele activiteiten.
Algemene Plaatselijke Verordening (APV)
Aanwijzingsbevoegdheid t.b.v. aanpak kwetsbare branches waarin mogelijk ondermijnende activiteiten plaatsvinden.
Diverse bevoegdheden vastgelegd in
Tegengaan van overlast en/of openbare orde verstoringen
gemeentelijke regelgeving
in en rondom woningen: drugs- en of wapenincidenten, jeugd(groepen), woonoverlast, verwarde personen. Zoals het aanwijzen van een veiligheidsrisicogebied of het instellen van cameratoezicht.
Wet bijzondere maatregelen grootstedelijke
Aanpak van leefbaarheid- en veiligheidsproblematiek
problematiek (Rotterdamwet – Wbmgp).
in gebieden die kampen met een opeenstapeling van
Selectieve woningtoewijzing in bepaalde
problemen.
aangewezen gebieden (wooncomplexen,
Bevordering van gemengde wijken, tegengaan van
straten, buurten):
segregatie.
Tabel: overzicht bestuurlijk juridisch instrumentarium
Wonen en zorg in de Vlietzone
In de Vlietzone betreft het meestal mensen die
In de Vlietzone wonen ook mensen die zorg of
zelfstandig wonen en thuis (= ambulant) ondersteuning
begeleiding nodig hebben. Dat gaat vaak (ongemerkt)
krijgen. De aanwezigheid van in verhouding veel
goed, maar op sommige plekken is regelmatig sprake
huurwoningen in particulier bezit speelt daar bij mee.
van (forse) overlast. De gemeente wil er samen
Mensen die deze vorm van zorg/ondersteuning nodig
met zorgaanbieders voor zorgen dat overlast voor
hebben, komen over het algemeen makkelijker aan
omwonenden zo veel mogelijk beperkt wordt en dat
woonruimte in het bezit van particuliere eigenaren
mensen met een zorgvraag op een prettige manier en
dan van een corporatie. Zorgaanbieders combineren
met de juiste begeleiding kunnen wonen.
dan vaak het bieden van ambulante ondersteuning met het bemiddelen naar/aanbieden van woonruimte.
Er zijn verschillende vormen van zorg. Dit varieert van
Omdat dit in juridische zin (huur)overeenkomsten zijn
mensen die zelfstandig wonen en begeleiding thuis
waarin de gemeente geen partij is, kan de gemeente
krijgen (lichter of zwaarder) tot beschermd wonen met
hier niet op sturen. Voor het bieden van ambulante
24 uur per dag begeleiding. Het gaat om verschillende
ondersteuning is geen bijzondere bestemming nodig
mensen: ouderen, jongeren, mensen met psychische of
in het bestemmingsplan; de gemeente kan dit dus niet
verslavingsproblemen. Soms betreft dit zorg waarvoor de
beperken.
gemeente verantwoordelijk is, soms valt het onder de verantwoordelijkheid van het zorgkantoor of forensische
Het aantal personen in de Vlietzone dat ondersteuning
zorgaanbieders.
ontvangt vanuit de Wmo is vanaf 2021 gedaald met
Gemeente Leeuwarden | Plan van aanpak Vlietzone: Samen naar een bruisende buurt
25
ongeveer 50% (van 230 in januari 2021 naar 117