2.-NOVEX-Lelylijn-Ontwikkelperspectief-Onderbouwing

TOELICHTING ECONOMIE

Vraagvolgend - Bureau Buiten heeft onderzoek gedaan naar de economische effecten van de Lelylijn richting 2050. Het onderzoek richt zich op 9 direct aan de Lelylijn grenzende gemeenten: Leeuwarden, Groningen, Westerkwartier, Smallingerland, Heerenveen, Fryske Marren, Noordoostpolder, Urk en Lelystad. Hier bevinden zich momenteel 445.000 banen. In totaal ligt er (inclusief Lelylijn) tot 2050 een groeiverwachting van afgerond 80.000 (+18%) tot 90.000 banen (+20%). Hoe is dit aantal opgebouwd? • WLO Hoog gaat in de periode 2022-2050 uit van een totale groei (zonder Lelylijn) van 62.000 banen (de eerste 34.000 voorzien in de periode tot 2035). • Bureau Buiten schat de extra banengroei als gevolg van de Lelylijn in tussen de 18.000 banen (laag scenario) en 25.000 banen (hoog scenario). • De door Companen berekende extra woningbouwvraag kan daarbovenop nog eens voor 5.000-7.000 extra banen zorgen (die met name zouden gaan landen in Flevoland en Groningen). Vraagsturend - Om wonen en werken in balans te houden is het van belang om de hogere ambitie qua woningbouwaantallen te matchen met een complementaire strategie op banengroei. De gehanteerde bandbreedte aan extra toegevoegde banen varieerde in de ‘Denkrichtingen’ van 80.000

banen (+18%) tot 120.000 banen (+27%) ten opzichte van de huidige situatie. Een deel van deze extra banen is woningbouwvolgend. Een complicerende factor is echter dat de stuwende economie veel vrijer is in locatiekeuze en zich daardoor moeilijker laat sturen en voorspellen. De randvoorwaarden voor economische ontwikkeling en ondernemerschap zijn wel stuurbaar en moeten op orde worden gebracht: • Reistijdversnelling voor meer nabijheid binnen het stedelijk netwerk (bijvoorbeeld zodat iemand in Groningen kan werken en de partner in Amsterdam); • Optimaal onderling verbinden van bedrijven, campussen, onderwijs en kennisinstellingen (o.a. WO, HBO en MBO) (bijvoorbeeld door ze te vestigen op of nabij stations- en OV-locaties); • Ruimtelijk optimaliseren (cluster- en campusvorming; betaalbare ontwikkellocaties voor studenten en start-ups gelieerd aan de kennisinstellingen van het Noorden; uitnutten van het landschap als unieke vestigingskwaliteit; diversificeren van het aanbod aan woon- en werkmilieus (meer stedelijkheid in hogere dichtheden, meer ruimte voor ontmoeten en verblijven)); • Optimaliseren van het onderliggend openbaar vervoersnetwerk en het voor- en natransport. We bouwen voort op dat wat krachtig is. De lokale leefomgeving is aantrekkelijk en veilig. Groningen behoort tot de top innovatie regio’s in Europa.

En noordelijk Nederland is toonaangevend op het gebied van water, gezondheid en circulariteit. We volgen de lijn van de Houtskoolschets voor het Deltaplan noordelijk Nederland ‘Perspectief 2050’. Langs de lijn zien we dat er wordt ingezet op:

•

• • •

• •

• •

Groningen: Topzorg en onderzoek op het gebied van Healthy Ageing, Life sciences, Big data, Energie en Chemie (o.a. Rijksuniversiteit Groningen, UMCG, Zernike campus), in verbinding met Seaports Eemshaven en Delfzijl; Leek/Roden: Maakindustrie en Health Hub Roden; Drachten: Innovatiecluster High Tech Systemen en Materialen; Leeuwarden: Cultuurhoofdstad, Delta Areas and Rescources, Watertechnologie, Food and Dairy (o.a. Energie-, Water-, Dairy-, Media en Innovatie-, en University Campus; Van Hall Larenstein en NHL Stenden); Heerenveen: Sportstad en circulair cluster; Emmeloord (Noordoostpolder): Maakindustrie, agribusiness en MITC in Marknesse (Lucht- en Ruimtevaart); Urk: Maritiem en visserijcluster; Lelystad: Logistiek, agrifood (proeftuin WUR), circulair bouwen en luchtvaart georiënteerd (Airport Businesspark).

Samengevat schetst dit Ontwikkelperspectief een bandbreedte van 30.000 tot 70.000 aan extra toegevoegde banen in de 10 Lelylijn gemeenten, ten opzichte van de autonome ontwikkeling van 62.000 meer banen in 2050. De onderkant van de bandbreedte ligt in lijn met het onderzoek Economische Effecten van de Lelylijn, uitgevoerd door Bureau Buiten. De bovenkant vraagt om een complementaire strategie op banengroei. Een deel van deze extra banen is woningbouwvolgend. Een complicerende factor bij economische ontwikkeling is dat de stuwende economie veel vrijer is in locatiekeuze dan woningbouw en zich daardoor moeilijker laat sturen en voorspellen. 78

79

DE AANPAK Hoe zijn we bij dit Ontwikkelperspectief uitgekomen? Op 7 juli 2023 is het “Inspiratieboek Lelylijn” opgeleverd (Verkennende Houtskoolschets voor het integrale Ontwikkelperspectief). Op 5 maart 2024 volgde het rapport “Denkrichtingen NOVEX Lelylijn 2050” (Toekomstbeelden voor noordelijk Nederland met de Lelylijn). Met dit Ontwikkelperspectief bouwen we op de lessen uit beide documenten voort.

Stap 1. Opgaven en mogelijke oplossingsrichtingen (bouwstenen). Allereerst hebben we in beeld gebracht wat de (ruimtelijke) opgaven zijn voor noordelijk Nederland. Hierbij hebben we gekeken vanuit de brede welvaart indicatoren, maar ook vanuit een ruimtelijke analyse van het gebied, aangevuld met inzichten van betrokken stakeholders. Vervolgens hebben we deze opgaven van mogelijke oplossingsrichtingen voorzien. Dit heeft geresulteerd in een bouwstenenatlas. Stap 2. Hoeken van het speelveld: 4 denkrichtingen en 2 autonome groeiscenario’s (met en zonder Lelylijn). Deze bouwstenen hebben we gecombineerd tot 4 mogelijke denkrichtingen. Deze denkrichtingen vertegenwoordigen de hoeken van het speelveld. Het is niet de bedoeling om 1 van deze denkrichtingen te kiezen. Ze dienen om te ontdekken wat kansrijke (combinatie van) bouwstenen zijn voor de toekomst. Deze denkrichtingen zijn een Lelylijn in een: • 30 minuten gemeenschap: overal in 30 minuten reistijd het grootste deel van de dagelijkse voorzieningen nabij. • Vitaal Ecoland: maximaal inzetten op natuur en water & bodem sturend. • Stedelijk Netwerk: inzetten op een samenwerkend netwerk van steden. • Internationale topregio: inzetten op een

schaalsprong voor Groningen en Leeuwarden. De denkrichtingen hebben we ook aangevuld met een toekomstbeeld zonder ruimtelijk ingrijpen (met en zonder Lelylijn) om de vraag te beantwoorden wat er gebeurt als we niets doen. Stap 3. Lessen leren. Sinds de oplevering van het denkrichtingenboek hebben we de provinciale ruimtelijke voorstellen (in kader van Programma NOVEX), de opgaven voor NOVEX Lelylijn en de contourennota Ruimte vertaald naar een gesprekskapstok (zie pagina 29) om het kwantitatieve en kwalitatieve gesprek te kunnen voeren over de effecten die horen bij de verschillende denkrichtingen. • Passend bij de lokale identiteit. • Eerlijke verdeling van de lusten en lasten. • Toekomst-bestendige regionale economie. Economische structuurversterking. • Zuinig (meervoudig) ruimtegebruik. Met behulp van o.a. het Dashboard Verstedelijking (College van Rijksadviseurs) en bereikbaarheidskaarten hebben we kwantitatief gekeken naar een aantal indicatoren (zoals stedelijkheid, bereikbaarheid, impact op de leefomgeving). Kwalitatief hebben we de bestuurlijke reactie op de denkrichtingen en een viertal expertgesprekken (Economie en kennis; Wonen; Water en bodem sturend; Natuur en 80

Provinciale ruimtelijke voorstellen op de kaart

“Waardevol Groningen” is het uitgangspunt landschap) meegenomen als ook de uitkomsten van parallel uitgevoerd onderzoek: • Water en bodem sturend (SWECO) • Woningmarkteffecten (Companen) • Gebiedspaspoorten natuur (RHDHV) • Economische effecten (Bureau Buiten) • Werksessie landbouw (Elzinga & Oterdoom)

We stellen het ‘Frysk eigene’ voorop

Stap 4. Op basis van de lessen hebben we een Ontwikkelperspectief samengesteld uit bouwstenen met goed effect en draagvlak. Om tot het Ontwikkelperspectief te komen, gebruiken we het lagenmodel uit de Houtskoolschets, aangevuld met de lessen van ons Ontwerpend Onderzoek. Hieronder zullen we toelichten, welke keuzes we gemaakt hebben en op welke wijze het Ontwikkelperspectief is opgebouwd. Bij het opstellen van dit perspectief kijken we ook buiten ons gebied, denk aan NOVEX Groningen, NOVEX Groningen-Assen, NOVEX Regio Zwolle, NOVEX MRA en Nota Ruimte.

Verder bouwen aan een krachtige samenleving voor alle leeftijdsgroepen

81

5.2. Positionering van Groningen en Leeuwarden Blik op de toekomst - Denk aan de in Groningen geschoolde medische toponderzoeker die na haar opleiding een baan vond in Amsterdam, daar een partner heeft gevonden maar dankzij de Lelylijn uiteindelijk weer terug kon keren naar het Noorden. Mede aangetrokken door de rust en de nabijheid van de Friese Meren. Als ook de relatieve betaalbaarheid en goede bereikbaarheid op het kruispunt van meerdere sociale levens. Dankzij de nieuwe snelle verbinding kon de partner in Amsterdam blijven werken en kon de persoon zelf een baan accepteren bij het UMCG. De kinderen vonden een school in het Noorden.

82

83

Pijler 1. Positionering van Groningen en Leeuwarden

Toelichting: •

De kaart is een grafische bewerking van de kaart behorende bij ‘Contouren Toekomstbeeld OV 2040’. Met toevoeging van de Lelylijn en de Nedersaksenlijn.

•

In

lichtgroen de steden uitgelicht

waar lopen, fietsen en OV de belangrijkste modaliteiten zijn voor interne verplaatsingen. •

In

rood de internationale

verbindingen. In

donkerblauw

‘vaak en snel’. In

lichtblauw

‘comfortabel en snel’. In

grijs

‘verbindende lijnen’ 84

Pijler 1. Positionering Groningen en Leeuwarden AMBITIES Grote steden zijn de motoren achter onze economie. Bedrijven, huishoudens en instellingen vestigen zich bij voorkeur in de buurt van andere bedrijven, instellingen en huishoudens zodat ze kunnen profiteren van elkaars aanwezigheid. Dit fenomeen noemen we agglomeratiekracht. Met de Lelylijn kan noordelijk Nederland profiteren van de onderwijshubs en economische powerhouses in o.a. de Metropoolregio Amsterdam (MRA), Metropoolregio Utrecht (MRU), Metropoolregio Rotterdam-Den Haag (MRDH), Regio Zwolle, België en Duitsland (Hamburg en Bremen). Het Lelylijngebied kent vier stedelijke motoren: Amsterdam, Groningen, Zwolle en Leeuwarden. WAT IS DAAR VOOR NODIG? (A) SYSTEEM We zetten in op een snelle en comfortabele Lelylijn tussen Amsterdam en Groningen/Leeuwarden. Snel gaat in deze over een reistijdhalvering naar in totaal circa 70 minuten voor beide lijnen. Nu is dat nog ongeveer 120 minuten. Ook de verbindingen tussen Zwolle en Groningen/Leeuwarden blijven belangrijk. (B) PLAATS Groningen en Leeuwarden maken een verdere doorontwikkeling en groei door. Deze pijler past goed bij reeds gemaakte verstedelijkingskeuzes

(strategie Regio Groningen-Assen), afspraken en ambities. Hierin wordt namelijk fors ingezet op meer compactheid, nabijheid, meer stedelijke verblijfskwaliteit, aandacht voor spoorzones en campussen, minder ruimte voor de auto en meer ruimte voor openbaar vervoer, fiets, lopen en verblijven. Dit in combinatie met een ‘groen groeit mee’ agenda als contramal/ tegenhanger voor de verdichting. Met de Lelylijn komt er een kans voor verdere doorontwikkeling en verdere verdichting. Meer ‘achterkanten van de stad’ te transformeren en om bouwen in hogere dichtheden mogelijk te maken.

nabijheid nodig en meer OV- en fietsgericht (her)ontwikkelen in directe nabijheid van het station.

Het gaat orde van grootte om de volgende ontwikkeling, waarbij we de focus binnenstedelijk leggen, op locaties die liggen binnen fietsafstand van centrum en station: • In Groningen orde van grootte 40.000 – 50.000 woningen en 30.000 – 40.000 banen (tov heden). In de verstedelijkingsstrategie Regio Groningen-Assen is voor de stad een groei afgesproken van 32.000 nieuwe woningen en 28.000 banen (tot 2040). Het is dus een extra doorontwikkeling met versterking van ruimtelijke kwaliteit en behoud van openheid van het landschap. • In Leeuwarden orde van grootte 15.000 – 30.000 woningen en 15.000 – 20.000 banen (tov heden). In Leeuwarden is meer stedelijke 85

Groningen

Foto: Nanda Sluijsmans

86

Groningen heeft ongeveer 240.000 inwoners en is als internationale kennisstad een magneet voor Noord- en Oost-Nederland en één van de snelst groeiende steden van Nederland (met een groeitempo van 2.000 woningen per jaar). Na Amsterdam, Rotterdam, Den Haag, Utrecht en Eindhoven is ze qua inwoneraantal de zesde stad van het land. Groningen biedt ruimte aan 60.000 studerende jongeren, waarvan er bijna 35.000 in de stad zelf wonen. De stad is groot in Healthy Ageing, Sustainable Society, Energie, Chemie, Life sciences en Big data met ‘iconen’ als Healthy Ageing campus, Zernike Campus, Vitaliteitscampus Kardinge, Duurzaamheidscampus Suikerzijde, Universitair Medisch Centrum, de Rijksuniversiteit,

Netwerkambitie Het Daily Urban System van Regio GroningenAssen strekt zich uit. Met de Lelylijn is het vanuit Groningen straks ongeveer 15 minuten reizen naar Drachten; 25 minuten naar Heerenveen; 35 minuten naar Emmeloord; 50 minuten naar Lelystad; en iets meer dan een uur naar Almere. De snelste trein (snelle, directe verbinding zonder tussenstops) doet er circa 70 minuten over naar Amsterdam-Zuid. Dat is bijna een reistijdshalvering ten opzichte van de huidige situatie.

Hanzehogeschool en NHL Steden.

30.000 – 40.000 banen (tov heden). In de verstedelijkingsstrategie Regio Groningen-Assen is voor de stad een groei afgesproken van 32.000 nieuwe woningen en 28.000 banen (tot 2040). Het is dus een extra doorontwikkeling met versterking van ruimtelijke kwaliteit en behoud van openheid van het landschap.

Groningen zet voor de komende jaren in op een compacte stad. Tweederde van de woningen moet gebouwd gaan worden binnen het bestaande stedelijke gebied. Sleutellocaties zijn o.a. Europapark, Meerstad, Suikerzijde (met nieuw station) en Stadshavens/Eemskanaalzone. Nieuwe ontwikkelingen zullen bijdragen aan meer kwaliteit van leven, hoogwaardig groen en water en een duurzame bereikbaarheid (waarbij lopen, fiets en OV op de eerste plaats komen).

Situatie 2022

Ontwikkelambitie De ontwikkelambitie van Groningen is orde van grootte 40.000 – 50.000 woningen en

Ambitie met Lelylijn

Water, bodem en natuur Vanuit WABOS gezien ligt Groningen ‘opgesloten’ in haar groenblauwe contramal: Meerstad ligt laag. In het gebied tussen Leek en Groningen is openheid gewenst vanuit het water, bodem en natuursysteem. 87

Autonoom zonder Lelylijn (+68k)

Dertig minuten gemeenschap

Vitaal Ecoland

Effect Bereikbaarheidskaarten Groningen

Stedelijk Netwerk

Internationale topregio

Doorrekening Bereikbaarheidskaarten: Het Daily Urban System Groningen breidt zich uit richting het Fries stedelijk netwerk

88

Zie toelichting op pagina 38 t/m 45

Effect Nabijheidsscores Groningen

Doorrekening Dashbord: Onafhankelijk van de extra aantallen woningen en banen gaat de stad Groningen fors groeien in (hoog)stedelijke nabijheid. Groningen in 2022

Groningen in Autonoom zonder Lelylijn (+68k)

Groningen in Dertig minuten gemeenschap

Groningen in Vitaal Ecoland

Groningen in Stedelijk Netwerk

Groningen in Internationale topregio

•

•

•

•

•

•

Toevoeging 32.000 woningen en 15.600 banen. Ontwikkeling vooral binnenstedelijk, grote locaties: Europapark, Meerstad, Suikerzijde en Eemskanaal. Effect. Groningen wordt hoogstedelijk.

•

Toevoeging 32.000 woningen en 25.000 banen. Ontwikkeling vooral binnenstedelijk, grote locaties: Europapark,

Meerstad, Suikerzijde en Eemskanaal. Extra ruimte voor ‘werk in de stad’. Effect. Groningen wordt • hoogstedelijk.

Toevoeging 32.000 woningen en 25.000 banen. Ontwikkeling vooral binnenstedelijk, grote locaties: Europapark,

Meerstad, Suikerzijde en Eemskanaal. Extra ruimte voor ‘werk in de stad’. • Effect. Groningen wordt hoogstedelijk.

Toevoeging 40.000 woningen en 30.000 banen. Vergelijkbare locaties als autonoom maar intensiever ontwikkelen in

kanaalzone en meer aandacht voor inbreiding ‘in de buurt’. Effect. Groningen wordt • hoogstedelijk.

Toevoeging 50.000 woningen en 42.000 banen. Vergelijkbare locaties als autonoom maar intensiever ontwikkelen in spooren kanaalzone en meer aandacht voor inbreiding ‘in de buurt’. Effect. Groningen wordt hoogstedelijk.

89

Effect Inwonerdichtheid Groningen Doorrekening dichtheid: Groningen weet de dalende trend in inwonerdichtheid te keren dankzij forse inzet op binnenstedelijke verdichting en nabijheid. Autonoom zonder Lelylijn Autonoom met Lelylijn 30 minuten gemeenschap Vitaal ecoland Stedelijk netwerk Internationale topregio

(+ 32.000 woningen) (+ 45.000 woningen) (+ 32.000 woningen) (+ 32.000 woningen) (+ 40.000 woningen) (+ 50.000 woningen)

248.000 inwoners en 165.600 banen op 5150 hectare 270.000 inwoners en 176.700 banen op 5150 hectare 248.000 inwoners en 175.000 banen op 5150 hectare 248.000 inwoners en 175.000 banen op 5150 hectare 261.600 inwoners en 180.000 banen op 5150 hectare 278.600 inwoners en 192.000 banen op 5150 hectare

48 inw/ha 52 inw/ha 48 inw/ha 48 inw/ha 51 inw/ha 54 inw/ha

+ 32 ba/ha + 34 ba/ha + 34 ba/ha + 34 ba/ha + 35 ba/ha + 37 ba/ha

1970 169.400 inwoners op 2.000 hectare

1990 168.700 inwoners op 2.600 hectare

2024 206.000 inwoners en 150.000 banen op 4.900 hectare

85 inw/ha

65 inw/ha

42 inw/ha

+ 31 ba/ha

90

Beeld: Stadshavens, KCAP

Bestaande plannen Stadshavens Groningen Met ontwikkelingen in Europapark, Suikerzijde en

Eemskanaal ontwikkelt Groningen nieuwe gemengde stedelijke gebieden waar gewoond, gewerkt en gerecreëerd kan worden. Met meer nabijheid, hogere dichtheden en meer interactie in de buitenruimte dan voorheen.

91

Leeuwarden 92

Leeuwarden is met ongeveer 120.000 inwoners de twintigste stad van het land, vergelijkbaar met steden als Zwolle, Maastricht, Leiden en Dordrecht. Leeuwarden is de magneet van Fryslân. Hier woont 20% van alle Friese inwoners, zijn 80.000 banen te vinden en studeren 34.000 jongeren (Van Hall Larenstein, NHL Steden en Firda). Ongeveer de helft van alle studenten woont in de stad. In 2018 was Leeuwarden de Culturele Hoofdstad van Europa. Dit heeft gezorgd voor een groeiend zelfbewustzijn bij stad en regio. Leeuwarden is qua kennis voorloper in Delta Areas and Rescources, Water, Food and Dairy en huisvest University Campus Fryslân (faculteit van de RuG), Wetsus (watertechnologie), Energiecampus, Dairy Campus (onderzoeksinstituut melkveehouderij van WUR), Media Innovatie Campus MICA en wetenschappelijke instituten Fryske Akademy en Waddenacademie.

Ontwikkelambitie In Leeuwarden orde van grootte 15.000 – 30.000 woningen en 15.000 – 20.000 banen (tov heden). In Leeuwarden is momenteel beperkt massa om een directe lijn naar Amsterdam-Zuid te vullen. Dat vraagt om meer stedelijke nabijheid en meer OVen fietsgericht (her)ontwikkelen in directe nabijheid van het station. Water, bodem en natuur Op schaalniveau van noordelijk Nederland is Leeuwarden geen vreemde locatie om te bouwen. De stad ligt relatief vlak. Wel is er lokaal slecht doorlatende klei aanwezig. Dat vraagt aandacht op planniveau: kruipruimteloos bouwen in combinatie

Situatie 2022

met een fijnmazige groenblauwe dooradering.

Ambitie met Lelylijn Netwerkambitie Vanuit Leeuwarden doet een snelle trein zonder tussenstops er ook ongeveer 70 minuten over om in Amsterdam-Zuid aan te komen. Het stuk tussen Leeuwarden en Heerenveen blijft circa 15 minuten reizen. Leeuwarden-Emmeloord kan in circa 25 minuten worden afgelegd. Drachten wordt bereikbaar met de trein. 93

Autonoom zonder Lelylijn (+68k)

Dertig minuten gemeenschap

Vitaal Ecoland

Effect Bereikbaarheidskaarten Leeuwarden

Stedelijk Netwerk

Internationale topregio

Doorrekening Bereikbaarheidskaarten: Leeuwarden-Emmeloord kan in circa 25 minuten worden afgelegd.

94

Zie toelichting op pagina 38 t/m 45

Effect Nabijheidsscores Leeuwarden Doorrekening Dashbord: Onafhankelijk van de extra aantallen gaat Leeuwarden groeien in stedelijke nabijheid Leeuwarden in 2022

Leeuwarden in Autonoom zonder Lelylijn (+68k)

Leeuwarden in Dertig minuten gemeenschap

•

•

•

Toevoeging 7.300 woningen en 7.400 banen. Focus op spoorzone/centrum, Middelsee. Effect. Meer plekken in Leeuwarden krijgen een stedelijke nabijheid.

•

Leeuwarden in Vitaal Ecoland

Leeuwarden in Stedelijk Netwerk

Leeuwarden in Internationale topregio

Toevoeging 10.000 • woningen en 12.000 banen. Extra groei in Leeuwarden-Zuid. Effect. Meer plekken in • Leeuwarden krijgen een

Toevoeging 10.000 • woningen en 12.000 banen. Extra groei in Leeuwarden-Zuid. Effect. Meer plekken in Leeuwarden krijgen een •

Toevoeging 20.000 • woningen en 18.000 banen. Extra groei in spoorzone en kleine uitleg Leeuwarden-Zuid. Effect. Meer plekken in •

Toevoeging 30.500 woningen en 20.000 banen. Extra groei in spoorzone en grote uitleg Leeuwarden-Zuid. Effect. Meer plekken in

stedelijke nabijheid.

stedelijke nabijheid.

Leeuwarden krijgen een stedelijke nabijheid.

Leeuwarden krijgen een stedelijke nabijheid.

95

Effect Inwonerdichtheid Leeuwarden Doorrekening dichtheid: Leeuwarden weet de dalende trend in inwonerdichtheid te keren dankzij inzet op binnenstedelijke verdichting en nabijheid. Autonoom zonder Lelylijn Autonoom met Lelylijn

(+ 7.300 woningen) (+ 13.000 woningen)

104.100 inwoners en 82.400 banen op 2750 hectare 114.900 inwoners en 87.700 banen op 3050 hectare

38 inw/ha 38 inw/ha

+ 30 ba/ha + 29 ba/ha

30 minuten gemeenschap Vitaal ecoland Stedelijk netwerk Internationale topregio

(+ 10.000 woningen) (+ 10.000 woningen) (+ 20.000 woningen) (+ 30.500 woningen)

109.200 inwoners en 87.000 banen op 2850 hectare 109.200 inwoners en 87.000 banen op 2850 hectare 128.200 inwoners en 93.000 banen op 3050 hectare 148.200 inwoners en 95.000 banen op 3200 hectare

38 inw/ha 38 inw/ha 42 inw/ha 46 inw/ha

+ 31 ba/ha + 31 ba/ha + 30 ba/ha + 30 ba/ha

1970

1990

2024

89.000 inwoners op 1.100 hectare

86.000 inwoners op 1.850 hectare

96.000 inwoners en 75.000 banen op 2.700 hectare

81 inw/ha

46 inw/ha

36 inw/ha

+ 28 ba/ha

96

Artistiek toekomstbeeld Leeuwarden voorbij 2050

Voor de toekomstige vitaliteit van Leeuwarden is het van belang dat de rest van Nederland ‘dichterbij’

verblijven. Verwaarden, verbinden en vergroenen is voor heel de stad het streven met daarbinnen hoogwaardig, gezond, kwaliteit en topniveau als kernwoorden.

komt. Leeuwarden zet daarom in op kwalitatieve ontwikkelingen in de Spoorzone (met o.a. Spoordok, uitleglocatie Middelsee als nieuwste woonwijk en nieuw station Werpsterhoeke). Daabij geldt: geen nieuwe auto infrastructuur meer binnen De Haak om Leeuwarden maar buitenruimtekwaliteit voor lopen, fietsen en 97

5.3. Drie zelfstandige Daily Urban Systems Blik op de toekomst - Een in Groningen opgeleide Friese ondernemer begon een hightech start-up op het grensvlak van gezondheidszorg en gezonde voeding. Een plek bemachtigen op het direct aan het spoor tot ontwikkeling gekomen innovatiecluster in Drachten was relatief betaalbaar. Met het OV is deze plek bovendien makkelijk bereikbaar voor studenten uit zowel Leeuwarden, Groningen, Assen als Emmen. Incidenteel reizen medewerkers en onderzoekers met de trein van- en naar Amsterdam, Utrecht en Eindhoven voor externe samenwerkingen. In het weekend zorgen ze echter dat ze terug zijn om vanuit Drachtstervaart- en haven de Friese Meren op te gaan.

98

99

Pijler 2. Drie zelfstandige Daily Urban Systems Toelichting: •

Rode kleur geeft het Daily Urban System van Metropoolregio Amsterdam weer, waar Lelystad onderdeel van uitmaakt.

•

Blauwe kleur geeft het Daily Urban System van Regio Zwolle weer, waar de Noordoostpolder onderdeel van uitmaakt.

•

Groene kleur geeft het Daily Urban System van Regio GroninigenLeeuwarden weer. Dit is een integratie van het Fries Stedelijk Netwerk met de Regio Groningen-Assen.

•

De sterren zijn de ‘stepping stone’ steden waar we een schaalsprong voorstellen.

100