Transcript extra raadsvergadering 3 juli 2024

Ik ben er altijd heel blij mee, ook over de manier waarop die zich voorbereidt. U ziet verschil tussen kosten en baten en zeg maar merkt op dat het geheel komt uit structurele winst uit afvalstoffenheffing, riool en grafrechten. Ja, wat die afvalstoffenheffing en riool betreft daar, kijk, uiteindelijk moet het kostendekkend zijn hè dus in evenwicht zijn. Maar we zien met name ook bij de afvalstoffen, en dat hebben we laatst ook besproken in regioverband, dat er, nou ja, schommelingen plaatsvinden. Dat heeft ook te maken met verkoop of inkoop van grondstoffen, heb ik begrepen. Dus je hebt uiteindelijk zeg maar niet een directe relatie tussen de lasten die je hebt en de heffing die je doet bij de inwoners. Dus er zit een soort, ja, na-ijleffect in. We hebben wel voorgesteld in onze zienswijze als college om voor wat betreft die afvalstoffenheffing een soort egalisatiereserve op regioniveau in te zetten zodat je die schommelingen niet meer hebt. Wat het riool betreft, ja, daar geldt eigenlijk hetzelfde voor. Daar heb je uiteindelijk ook een soort na-ijleffect soms erin zit zodat het niet helemaal synchroon loopt. Maar uiteindelijk is wel bedoeling dat het ook kostendekkend is en kostendekkend begroot wordt. In het sociale domein constateert u dat de kostenontwikkeling 6 ton achterblijft, dat een goede ontwikkeling is. De overhead van de Pagina 15 van 53

BEL stijgt met 1 miljoen. Dat is overhead, niet op programmawijze constateert u. Even kijken welke vragen u heeft. O, ook dank voor het compliment over De Biezem. Voor het eerst zitten we in tien jaar onder de 4 ton. In zijn algemeenheid zien we in de cijfers van De Biezem dat ook als het gaat om de ontwikkeling van bezoekersaantallen het gewoon heel goed gaat. Ze doen het heel goed dus in die zin verdient het zeker een compliment. U zegt dat de beheersing van de processen in de BEL niet zichtbaar is als het gaat om ITveiligheid, verzuim en dat de inzet van derden niet opgelost is. Nou ja, dat klopt. Dat is denk ik ook een van de belangrijkste bevindingen van de accountant. Dat die zegt van, joh, uiteindelijk is onze interne procesbeheersing en onze interne risicobeheersing nog niet op orde. Daar gaan we wel mee aan de slag, dat is ook uitgebreid aan de orde gekomen in de Auditcomité. Waarbij mijnheer Grunwald mij de uitspraak ontlokt heeft om daar binnen enkele maanden toch met een soort plannetje te komen van hoe we dat uiteindelijk gaan oplossen en dat wil ik nog steeds graag doen. De inzet van derden is nog niet opgelost. Dat klopt ook. Daar zijn wel enorme stappen gemaakt en dat heeft ook de directeur van de BEL-organisatie toegelicht.

Als we kijken naar het managementteam bijvoorbeeld in de BEL, dan is er op één persoon na zijn alle managementposities nu bezet door mensen die gewoon een vast contract hebben. Dat is een enorme prestatie die uiteindelijk in hele korte tijd ook is gerealiseerd. Dus dat biedt ook hoop voor de toekomst en ook de invulling van de andere functies. Wij zien ook dat heel veel mensen het leuk vinden om bij de BEL te werken, we zien ook heel veel jonge mensen met hele goede achtergronden die nieuw in dienst treden van de BEL. Dus in die zin verwacht ik dat de toekomst daar er zonnig uit gaat zien. U constateert dat, nou ja, de manager van financiën nog niet definitief is en dat uiteindelijk ook de financiën niet een probleem van control en finance is maar de rest van de BEL. Nou, dat klopt. Vandaar ook dat we aan de slag zijn met zeg maar de inrichting van het budgethouderschap ook in de verschillende lijnfuncties. Dan ga ik naar het CDA. Nou, die geeft aan dat … De voorzitter: Mijnheer Van Midden, even een interruptie van de voorzitter. U heeft een toezegging gedaan aan de heer De Jong over een zeg maar een soort en met van verbeterplan. Kunt u nog even heel scherp … De heer Van Midden: Nou, die is er ja. De voorzitter: … wat die toezegging is? De heer Van Midden: Die toezegging is in het, die is al in de Auditcomité gedaan. Dat was ook op verzoek van de heer Grunwald.

Die zegt van, nou, er wordt steeds gesproken over, en dat zien we ook terugkomen in de accountantsverklaring, dat de interne procesbeheersing niet op orde is en de interne risicobeheersing. En daar is het verzoek gedaan om nou eens met een gewoon een soort stappenplan te komen waarin we laten zien wat we nu gaan doen om het op orde te krijgen. En ik heb mijn bereidheid getoond om daar ook invulling aan te geven. De voorzitter: En hoe maakt u die smart? De heer Van Midden: Als u het stappenplan wil weten, dan kan ik het nu noemen maar daar heeft u denk ik niet zoveel aan. De voorzitter: Nee, wat dat betreft ‘…’. De heer Van Midden: Volgens mij hebben we gezegd begin van volgend jaar, dat we zeggen dat we daarmee zullen komen en dan ...

Pagina 16 van 53

De voorzitter: Ik wilde hem even scherp maken. Mijnheer Loeff. De heer Loeff: Nou ja, ik zou heel graag het najaar gewoon een stappenplannetje willen. Want we hebben dus natuurlijk de invoering per 01-01-25 van het nieuwe systeem. Dat leidt tot een overstap met een aantal risico's, met een aantal dubbelingen, met extra inzet en dat kunt u volgens mij prima in september opschrijven. En dan wil ik ook weten wat de eerste drie maanden daarna gebeurt en wat voor effecten dat heeft op de toekomst dus ik zou dat liever sneller willen. De heer Van Midden: Ja, mijnheer de voorzitter, mijnheer Loeff verwijst naar het systeem. Ik denk dat de scope veel breder is dan alleen het systeem. Het systeem wordt op dit moment geïmplementeerd, dat is een project wat draait. Ik ga ervanuit dat binnen het project de risico's in kaart zijn en ook gemanaged worden. En dat is eigenlijk het meest eenvoudige zeg maar om op dit moment te doen. Als we kijken naar de procesbeheersing en de risico's dan kijken we naar de volle breedte van de organisatie. Dan kijken we naar de financiële risico's, we kijken naar IT-risico's, we kijken naar veiligheidsrisico’s, we kijken naar dataprivacyrisico's, om allemaal dat soort risico's de benoemen.

Nou, daar moet je uiteindelijk een plan voor hebben om te kijken van, joh, hoe gaan we dat uiteindelijk zeg maar in orde maken? Hoe hebben we in instantie gewoon goed zicht op de risico's? Weten we ook te bepalen welke beheersmaatregelen we moeten doen om uiteindelijk de risico's beheersbaar te laten zijn? En kunnen wij ons ook een oordeel vormen over de beheersbaarheid, over de effectiviteit van die beheersmaatregelen en dus ook de beheersbaarheid van het risico? Nou, dat zijn eigenlijk de drie stappen die je wilt wil doen. En wat ik al zei, en dat doen we dan wat mij betreft over de volle breedte van de organisatie dus over alle risico's. De voorzitter: Gaat u verder met de beantwoording. De heer Van Midden: Dan even kijken, dan kom ik bij het CDA. Nou, dank voor de transparante houding. Nou, graag gedaan, mijnheer Van den Berg. Mijnheer Van den Berg constateert dat we niet in control zijn en merkt daarbij op dat we de Zomernota laten schieten. Ja, wat ik al zei, kijk, we zijn niet in control als het gaat om de volledige procesbeheersing. Als het gaat om het laten schieten van de Zomernota, dat is echt een bewuste keuze geweest, hebben we ook besproken.

Daar hebben we gewoon gezegd van, o ja, als we kijken naar de prioriteit op dit moment dan ligt die duidelijk bij het implementeren van het financiële pakket en dat betekent uiteindelijk dat we die Zomernota moeten laten schieten. Mijnheer Van den Berg geeft ook aan dat we een financieel bloedbad hebben voorkomen en dat het balletje de andere kant op had kunnen rollen. Ja, dat klopt ook maar dat heeft ook alles te maken met zeg maar de schaal van onze begroting en de wet van de grote aantallen. Uiteindelijk hebben we geen massa dus dat betekent dat de marges heel smal zijn dus de marges zijn smal. Plus, dus ik heb al heel snel een meevaller, maar de marges zijn ook heel smal negatief dus ik kan net zo goed ook een negatief resultaat hebben. Nou, en nu hebben we de mazzel dat het dan positief is maar het kan ook anders zijn. Het belangrijkste is, en dat is waar wij naar streven, in ieder geval ik vanuit het college en dat zien we ook terugkomen in de Jaarrekening, is dat we uiteindelijk in ons risicomanagement risico's op orde hebben zodat we ieder geval negatieve uitschieters gewoon kunnen voorkomen. In die zin, en dat was ook mijn opmerking in het sociaal domein, constateer ik dat met name in het sociaal domein, wat toch een derde van onze begroting is, de risico's nu redelijk beheersbaar lijken dus dat stelt mij gerust.

Nou, zijn wens over de zeg maar conceptversie eind maart van de Jaarrekening volgend jaar. Nou, die kan ik moeilijk invullen maar ik zou wel willen toezeggen dat we in maart volgend jaar een avond praten over de cijfers, de stand van zaken. Wat betreft de rechtmatigheid, een aantal zaken niet goed gegaan, vooral niet Europees aanbesteed. Dat klopt, ik weet niet welk casus dat is. En de heer Van den Berg merkt ook op dat dit misschien te maken heeft met het splitsen van de opdrachten drie gemeentes. Dat denk ik niet eerlijk gezegd even zo uit mijn hoofd Pagina 17 van 53

want dat hebben we behoorlijk op orde. Ik denk dat de afdeling inkoop de laatste jaren een behoorlijke ontwikkeling heeft doorgemaakt. Alleen de casus waar het hier precies over gaat die ken ik niet zo uit mijn hoofd. Dan stap ik naar D66. Nou, ook blij met de vragen wat ik al zei. Mevrouw Van Dorst merkte op dat we voor de BEL in 2023 een extra bedrag vragen of uitgegeven hebben van 678.000 euro. Dat klopt. Dat zijn de MJON-gelden zoals ze ook voor dat jaar uiteindelijk ook vastgesteld zijn en die hebben we dan in 2023 begroot of besteed. Dan heeft mevrouw Van Dorst een vraag over Nationaal Programma Onderwijs maar daar kan ik inhoudelijk niets over … Ik kijk even naar mijn collega Flip De Groot die zo direct zal antwoorden, ook over Leefstijlpunt. Dan is de laatste opmerking van mevrouw Van Dorst over veel overheveling naar 2023. Dat is 5 ton en met name ook het transitieprogramma, energietransitieprogramma. Ja, het is eigenlijk, die 5 ton is minder dan het in al die jaren geweest is. Dus in die zin ben ik iets verrast door de opmerking dat het heel veel is. Het is uiteindelijk niet zoveel en het merendeel, ik geloof uit mijn hoofd even zo’n 2,5 bijna 3 ton, heeft te maken met die warmtetransitie dus in die zin is het heel beperkt. En daar begon ik eigenlijk mijn betoog mee op de Jaarrekening.

We zien dat we uiteindelijk de plannen die we hadden met het geld wat we hebben voor een heel groot deel hebben kunnen realiseren. Ja, op een gegeven moment is alles relatief. Ik, mijnheer de voorzitter, mag ik naar mijn collega De Groot even het woord geven voor Leefstijlpunt en dan ik nog even ... De voorzitter: Ik geef het woord aan de heer De Groot. En dan krijg ik een seintje van de gemeentesecretaris dat u even op uw WhatsApp moet lezen, daar heeft u technische bijstand gekregen op inkoop. De heer De Groot. De heer De Groot: Ja, dank u, voorzitter. Ja, het Leefstijlpunt is een project wat in de vorige periode is opgestart met als doel om een aantal activiteiten die wij al regulier uitvoeren in de BEL beter te coördineren ook met externe partijen. Die ook waar we normaal al mee samenwerken om beter aan preventie te doen. Dat is keihard nodig als we kijken naar de groei van de vraag in de zorg en het afnemende aanbod in de zorg of in ieder geval gelijkblijvende aanbod, dan is er wel wat aan de hand. Dat is ook de reden waarom IZA en GALA is opgestart. Dan kom ik op het punt wat u maakt, het politieke punt wat u maakt. Ik denk dat het niet zozeer voor het Leefstijlpunt geldt maar in zijn algemeenheid het risico inderdaad aanwezig is dat wij een aantal dingen doen waar de kosten hier liggen en de baten elders. Dat is ook gesignaleerd door de portefeuillehouders.

Dat is ook vanuit de centrumgemeente door Gerben Van Voorden ook in de overleggen die daarvoor zijn naar voren gebracht. Dus wij zijn daar zeer alert en waakzaam op dus datgene wat wij aan extra taken krijgen, dat dat ook voor hetzelfde gaat van knaken. Dan naar mevrouw Van Dorst toe. Nationaal Programma Onderwijs is een regeling die ingesteld is na corona om de leerachterstanden te helpen wegwerken. En dat betekent ook dat we zeg maar een soort lumpsum hebben gekregen die we in overleg met de scholen zo besteed hebben zodat zij in staat waren om de gevolgen van de corona op de leerlingen zoveel mogelijk te reduceren. Als het mag, voorzitter, nog één opmerking nog in het verlengde van de warmtevisie. Het klopt, we hebben een aantal budgetten gekregen, bijvoorbeeld ook zeg maar Jetten-gelden, waarbij we in de loop der jaren een aantal bestedingen gaan doen. Die gaan we niet in één keer opmaken. Warmtevisie is ook een bedrag wat wij hebben gekregen wat we conform de plannen in het Koersdocument straks gaan aanpakken. Dat betekent, dat geld staat al op de rekening, dat is mooi. En de plannen gaan conform de planning zoals u die heeft goedgekeurd ingebracht worden en misschien zelfs al iets eerder als dat in het uitvoeringsplan staat. Dank u wel. De voorzitter: Dan kom ik nog even terug bij de heer Van Midden. De heer Van Midden: Dank u wel, mijnheer de voorzitter.

Inmiddels heb ik inderdaad op mijn WhatsApp gekeken. Voor wat betreft het extra bedrag van die 678.000 kan ik verwijzen ook naar vraag elf van de Pagina 18 van 53

beantwoording van de vragen, mevrouw Van Dorst. Want daar staan nog wat specifieker aangegeven, zoals ik het net uitgelegd heb, wat uiteindelijk de oorzaak is van dat bedrag. Dus daar kan ik naar verwijzen. Als het gaat om de Europese aanbesteding dan is dat het drukwerk van het Larens Journaal. Dat is een optelsom van meerdere jaren en daarom is het zo’n hoog bedrag geworden, dat is over de hele looptijd van het contract. De voorzitter: De heer Van den Berg, interruptie op de wethouder, verduidelijkende vraag. De heer Van den Berg: Maar wat is daar dan de consequentie van, had dat aanbesteed moeten worden of want hoe duidt u dat dan nu? Lopen we daar volgend jaar weer tegenaan? De voorzitter: De heer Van Midden. De heer Van Midden: Mijnheer de voorzitter, ik weet niet of we daar volgend jaar weer tegenaan lopen. Maar het is inderdaad de conclusie dat we dat hadden moeten aanbesteden anders hadden we ook niet daar een onrechtmatigheid gehad. De voorzitter: Duidelijk. De heer Van den Berg: Alleen naar de voorzitter opmerken dat ik meegenomen wil hebben bij de goedkeuring dat wij dit op de agenda gaan zetten. Want dit is ons huisblad wat wij gebruiken dus dat heeft een bepaalde stijl dus ik ben wel benieuwd als wij daar, daar hangen ook andere keuzes aan vast dan alleen techniek van aanbesteding. De voorzitter: En ik beschouw dat als onderdeel van uw tweede termijn.

Ik kijk even naar de accountant, ik heb geen vragen voor u gehoord maar we zijn zo blij met uw aanwezigheid, ik kijk toch even of u nog iets toe te voegen hebt voordat we naar de tweede termijn gaan. De heer Vriesen: Nou ja, nog even aanhakend op de vraag van mijnheer Van den Berg want dit is het bedrag over drie jaar en had dat aanbesteed moeten worden? Ja. Komt het volgend jaar weer terug? Nee, want dat is de reden waarom we nu, waarom er nu, het college heeft in feite het bedrag van drie jaar bij elkaar opgeteld dus de hele contractwaarde dus dan komt die volgend jaar niet terug. Ja, waardoor komt dit? Doordat die kosten voor het drukwerk de afgelopen jaren fors gestegen zijn en er inderdaad wel een bepaalde wens is om in feite dat met een bepaalde stijl en een bepaalde context te doen. Ja, en dan moet je dus binnen de kaders van de Aanbestedingswet ook op tijd bepaalde mate van creativiteit invullen en daar een bepaalde aparte procedure opzetten om die dergelijke contracten dan toch te gunnen aan de partij die dat voor jullie het beste kan doen. En dat vraagt even een stukje, nou ja, creatieve inkoopstrategie om dat op die manier te regelen dus daar zijn mogelijkheden voor binnen de kaders van de Aanbestedingswet. De voorzitter: Wij willen graag een drukker die G.J. Martens heet. Ja.

De heer Van den Berg: Maar ik wil voorkomen dat hier nu de situatie of dat we iets hier aan het doen zijn wat niet klopt. Het is het punt dat we een regeling hebben overschreden maar ik ben zeer dankbaar voor de uitleg die de accountant geeft. Maar ik wil daar verder nu geen aandacht aan besteden. De voorzitter: Precies. Maar u creëert nu uw eigen interruptiedebatje en dat gaan we dus mooi even niet doen. Voor de tweede termijn, de heer Loeff.

Pagina 19 van 53

De heer Loeff: Ja, dank u, voorzitter. Volgens mij zijn alle vragen helder beantwoord. Nog wel even aansluitend bij wat de heer Merckx ook zei over de leningen en rentes. U zei iets over de hockey, volgens mij is het iets breder. Dus graag het complete overzicht en als u die toezegging kan doen dan zijn wij verder akkoord. De voorzitter: De heer Merckx. De heer Merckx: Ja, dank, voorzitter. Ik sluit me aan bij de heer Loeff, dan zijn wij inderdaad tevreden. Ik had nog, ik heb gemerkt dat ik dus één highlighted vraag heb overgeslagen, vraag twaalf, de stille reserves. Daar staat namelijk nog geantwoord, niet direct beschikbaar, moet nagezocht worden. Dus wellicht heeft de wethouder inmiddels uitgevonden waarom de Hein Keverweg niet gewaardeerd is in de Jaarrekening? De voorzitter: Helder. De heer De Jong. De heer De Jong: Ja, ik had nog of wij hadden nog één opmerking. Wij willen de heer Vriesen bedanken voor zijn goede en plezierige inbreng die hij de afgelopen acht jaar gehad heeft. De voorzitter: O, we zijn er nog niet. De heer Van den Berg. De heer Van den Berg: Ja, u gaf net mijn interruptie al aan, dat is dan tweede termijn maar ondertussen was die in een klein interruptiedebat al beantwoord. Nogmaals, er is veel over gezegd in de eerste ronde. Toch nogmaals ook complimenten vooral aan de uitvoerenden en nogmaals ook aan de wethouder.

En ook dank dat die zijn toezegging gestand wil doen om in ieder geval eind maart met iets te komen. En het gaat mij er vooral om, ons om dat we dan over de inhoud praten. Want het jammere is van de procedurediscussies aan het begin, erratum er wel bij of niet bij, dat bijvoorbeeld inbreng zoals van Liberaal Laren eigenlijk onderbelicht blijft in zo'n vergadering als nu. Dus vandaar, voorzitter, dat wij blij zijn met de toezegging om in ieder geval over halve cijfers te gaan praten volgend jaar maart. De voorzitter: Mevrouw Van Dorst. Mevrouw Van Dorst-Brakel: Hartelijk dank voor alle antwoorden, waren heel duidelijk die drie. Dank u wel. De voorzitter: Mooi. Dan tenslotte nog de heer Van Midden in antwoord op de enkele vraag die nog resteert. De heer Van Midden: Ja, dank u wel, mijnheer de voorzitter. De heer Loeff, Larens Behoud vraagt om een compleet overzicht van de leningen. Dat zullen we geven. Ik dacht dat dat ook in de Jaarrekening stond maar ik denk dat heer Loeff wat meer specificatie wil als het gaat om de, ja, noem het de status van de betaling, van de aflossing van de leningen en dat zullen we doen. De stille reserves voor wat betreft de Hein Keverweg, dat hebben we nog niet uit kunnen zoeken dus dat zullen we nazenden. Het CDA wil meer over de inhoud uiteindelijk kunnen praten en minder over het proces.

Ja, ik kan het niet beter zeggen, mijnheer Van den Berg, dus in die zin gaan we hopen dat zeker te kunnen doen. De voorzitter: Helder en ik heb de wethouder twee concrete toezeggingen horen doen namelijk een doorkijk over de Jaarrekening in het einde van het Q1 2025, zeg ik dan maar eventjes, en dan aan het begin van 2025 een verbeterplan. Waarvan hij heeft aangegeven, eerder lukt echt niet want het is echt heel breed qua omvang. Dat zijn volgens mij de twee toezeggingen die gedaan zijn toch? Helder. Dan kijk ik even de heer … De heer Merckx: En de Hein Keverweg.

Pagina 20 van 53

De voorzitter: De Hein Keverweg. Ja? De heer Van Midden: Ja, maar dat hebben we al … De voorzitter: Dat heeft die beantwoord. De heer Van Midden: Ja, ik wil nog een keer een toezegging maar volgens mij hebben we ook in de … De voorzitter: Nee, dat is gedaan. De heer Van Midden: … beantwoording gezegd dat we dit nog even uit gaan zoeken dus we hebben nog niet uitgezocht. De voorzitter: Nee, maar ik wilde deze twee toezeggingen even smart maken in het licht van de verbeteringen van de financiële huishouding. Dan gaan we over tot besluitvorming. De heer Van den Berg. De heer Van den Berg: Nee, ja, heeft u nou als toezegging op uw eigen netvlies dan ook de toezegging dat wij eind maart over cijfers gaan praten? De voorzitter: Zeker. De heer Van den Berg: Oké. De voorzitter: Ja. Dan kijk ik even rond. De fracties die in kunnen stemmen met … Wacht, stop, de griffier, die had mij zeer scherp ingefluisterd. Dat heb ik al bij aanvang gemeld maar dat dus het resultaat van het erratum is dat het raadsbesluit en de resultaatsbestemming wijzigen, namelijk die komen 251.467 euro hoger te liggen. En daarmee wijzig ik mondeling hierbij het raadsbesluit en daar hangt dus het erratum bij. In het licht daarvan kijk ik rond, kunnen de fracties die in kunnen stemmen met de Jaarrekening dat kenbaar maken? Fractie van Larens Behoud, D66, het CDA, de fractie van Liberaal Laren en de VVD.

Kunnen de fracties die tegen stemmen dit kenbaar maken? Dat is de fractie van Groen Laren. Daarmee is de Jaarrekening met het gewijzigd besluit en een goedkeurende verklaring, wij hebben een goedkeurende verklaring en de Jaarrekening is daarmee met een gewijzigd besluit vastgesteld. Dan zijn er veel opmerkingen gemaakt over hoe dit allemaal is gebeurd. Ik denk dat we met zijn allen dat betreuren. Desalniettemin wil ik toch wel grote waardering uitspreken voor onze medewerkers die met een zware onderbezetting de staat van alle opgaven die ze hebben zich helemaal de tandjes hebben gewerkt om dit mogelijk te maken. Daar moeten wij ook onze gemeentesecretaris toerekenen en ook de heer De Haar. Dus namens de raad wil ik hen ook bedanken. En … Heel goed. En dan kom ik inderdaad tot het punt dat wij onze accountant gaan bedanken, de heer Vriesen. De heer Vriesen en ik kennen elkaar al heel erg lang vanuit een andere rol maar dat betekent dus dat ik u ook als mens ga missen in deze rol want het was toch altijd plezierig om u hier te mogen verwelkomen. Wij hebben sinds dit jaar een bescheiden nieuw relatiegeschenk ontwikkeld en dat vormt meteen voor u een blijvende herinnering aan de gemeente Laren. We hebben namelijk een klein koffieserviesje ontwikkeld met twee mokjes met het wapen van Laren en een wisselende afbeelding op de andere mok, u krijgt het Brinkhuis.

U heeft zoveel over de financiën van Brinkhuis gesproken, heeft u daar ook een blijvende herinnering aan. Ik wil graag onder luid applaus van de gemeenteraad u dit aanbieden en bedanken voor ‘…’. En zo is het.

Pagina 21 van 53

4.

Algemene politieke beschouwingen (max. 5 minuten per fractie)

5.

Reactie college op algemene beschouwingen

6.

Kadernota 2025-2028 De voorzitter: Dan kom ik bij, eens even zien, agendapunt 4, de algemene politieke beschouwingen. En dan is agendapunt 5 de reactie college op de algemene beschouwingen en daarna de Kadernota. Zullen we dat gewoon als één agendapunt behandelen waarbij we uw inbreng in de eerste termijn beschouwen als de algemene beschouwing. Dat maakt het voor mij echt veel makkelijker. Dat is het geval. Mevrouw Van Dorst, wat wilt u zeggen? Mevrouw Van Dorst-Brakel: Mag ik wat vragen? Dit is de eerste keer dat wij algemene beschouwingen bij deze gelegenheid toch doen? Dat was mijn vraag. De voorzitter: Nee hoor, dat doen we altijd. En dan altijd in de raadsvergadering stel ik u voor toch om het als één agendapunt te behandelen en dat doen we dan ook altijd weer. Ja. Ja, ik kan er niks aan doen. De heer Koldenhof. De heer Koldenhof: Excuus. Ja, dank u, voorzitter. Ik mis het spreekgestoelte eigenlijk. Maar hadden we dat afgesproken? Ik weet het niet meer. De voorzitter: Ik denk dat het er zelf geen zin meer in had, het is maar in de hoek gaan staan. De heer Koldenhof: Ik vind het echt jammer. Ik sluit me wel aan bij de heer Koldenhof. De voorzitter: Wilt u het, ja, we zetten het zo neer hoor. Ik schors de vergadering voor één minuut en we hebben een spreekgestoelte. U moet het wel even enthousiasmerend toespreken want het is niet voor niks daar gaan staan.

De voorzitter: Ja, hij moet wel zo staan dat ik de heer Vos nog kan zien. Ja, nee, dit gaat niet goed. Ik zie echt nou de helft van de raad niet zo dus hij moet even een stukje naar achter weer. Ja. Ja, nee, nee, zo is het prima. Ja, heel goed. Wij hebben in het presidium besloten dat u voor uw algemene beschouwingen vijf minuten hebt. En ik geef daarvoor dan als eerst het woord aan de fractievoorzitter van het CDA, het ChristenDemocratisch Appèl, de heer Erwin Van den Berg. De heer Van den Berg: Nou, met dank aan de heer Koldenhof. Want ik dacht eraan maar ik had het niet bedacht om er een vraag over te stellen. Nee, nou moet ik hem uitzetten want anders gaat de timer niet goed zie ik nu net. De algemene beschouwingen. Het CDA op 3 juli vandaag. College, leden van de raad, ik wilde dan toch nog memoreren wat aan het begin van de vergadering ook al is gedaan dat de gedachten uitgaan naar de oud-wethouder Peter Calis. Want nog maar drie jaar geleden stond hij hier in deze zelfde vergadering als die wij nu houden centraal in de arena en gaf hij zijn ideeën en mening over de financiële situatie van Laren. En gelet op waar we het vanavond over gehad hebben denk ik dat we hem hier nog eigenlijk extra mooi recht mee doen. In ieder geval condoleren we mevrouw Desirée Niekus en zijn kinderen en verdere familie.

Vanavond bespreken we, zoals de uitnodiging weergeeft, de Kadernota van de gemeente Laren. Een Kadernota die gebaseerd is op plannen van het college met een coalitieakkoord als fundament. Een document dat ons pas laat heeft bereikt. Nog eens weer later zelfs als vorig jaar en vorig jaar zei het CDA Laren, dat moet Pagina 22 van 53

volgend jaar echt veel eerder. Nou, het is bijna herhaling op herhaling. Maar als de stukken keer op keer niet op tijd beschikbaar komen is dat een veeg teken aan de wand. En de gebruikelijke Zomernota, hebben we al gezegd, is ook al geannuleerd en dat roept bij ons dus echt de vraag op, zijn we als gemeente Laren wel in controle? Is de BEL-Combinatie, onze uitvoerder, wel in controle? Nou, er is zo straks ook al genoeg over gezegd. De financiële situatie van de gemeente is voor de korte termijn geborgd. Mede door de verkoop van het gemeentehuis is de reserve op de botten voor nu voldoende. Maar voor de langere termijn is de financiële situatie minder rooskleurig. De punten die naar ons idee daarbij een rol spelen is vervolgens, dat wij continu verrast worden door hogere kosten vanuit gemeenschappelijke regelingen. Dit is altijd achteraf zodat wij, gemeente Laren, er weinig meer aan kunnen doen. Wij moeten proactiever sturen op de gemeenschappelijke regelingen zodat als er tekorten aan gaan komen, dat wij daar vooraf nog op kunnen bijsturen. De interne beheersing van de BEL-organisatie is dus ook nog niet op orde, zoals al geconstateerd, en er wordt progressie gemaakt maar dat gaat … Zie, daar was ik al bang voor. Ik dacht dat ik hem op vijf minuten had gezet. Dat de interne organisatie maar het gaat te langzaam.

En die verantwoording van de belastingen en kosten sociaal domein zijn dus een belangrijk aandachtspunt. Wij verwachten dat de verantwoording over het jaar 2024 in 2025 echt veel soepeler, efficiënter en beheerster gaat verlopen. De focus moet daarbij vooral zijn op het aantrekken van vaste en kwalitatief goede medewerkers. Moeilijk maar niet onmogelijk, daar moet alle inzet vanuit de BEL op komen. In 2026 verwachten wij allemaal het ravijnjaar en komend half jaar en in de eerste helft van 2025 moet al geïdentificeerd worden hoe de kosten beter beheerst kunnen worden en waar bezuinigd kan worden. De inflatie en stijgende kosten van het sociaal domein en de stijgende personeelskosten bemoeilijken dit traject. Ook de plannen rondom het IHP kosten veel geld. De gevolgen voor de financiële situatie van de gemeente moeten op voorhand goed in de kaart gebracht worden en hetzelfde geldt voor het nog op te stellen verkeersplan. Nogmaals vragen wij CDA Laren aandacht om ook de inkomstenaftrek van de gemeente nader te bekijken, waar kan de gemeente inkomsten genereren? In dat verkeersplan, waar ik net het over had, vragen we uiteraard aandacht voor de parkeerstudie rondom Singer. Kost allemaal geld maar er moet toch iets gebeuren. Ook woningbouw blijft een belangrijk thema.

Woningbouw in Laren is een druppel op de gloeiende plaat maar de nieuwe woningen in Crailo en op het terrein van het voormalig ziekenhuis in Blaricum zetten meer zoden aan de dijk. Laten wij wel de locaties in kaart brengen waar we eventueel in Laren nog kunnen bouwen. De wethouder doet daarmee een goede voorzet maar er dient echt ook aandacht te zijn voor sociale woningbouw. Een ander aandachtspunt is dat wij dan niet al te veel groen voor rood dienen te vervangen want we willen in verband met de klimaatverandering ook ervoor zorgen dat het water weg kan lopen. Maar nogmaals, er zijn echt wel plekken in Laren te vinden waar wij sociale woningbouw kunnen realiseren, ook nog wel op korte termijn. Graag vragen wij ook aandacht voor sport. Wij vertrouwen erop dat de gemeente onze sportverenigingen en sportaccommodaties blijft steunen maar commerciële initiatieven van sportverenigingen juichen wij niet toe. En zeker niet als er een kans bestaat bij het misgaan van het initiatief de gemeente financieel mag bijspringen of de zeggenschap over het sportcomplex deels kwijtraakt of anderszins in een juridische kwestie geraakt. Groen hebben we ook iets over te zeggen. Het lukt maar niet om het dorp gelijkelijk opgeruimd en schoon te houden. In het centrum gaat het goed maar ben je twee straten verder dan schieten de tranen je in de ogen.

Ben je circa 500 meter van het centrum verwijderd, dan lijkt het alsof er geen groenbeheer en onderhoud plaatsvindt. Wethouder, dat kan en moet echt anders. En het zou u sieren als u nog in uw collegeperiode een belangrijke aanzet doet om het groenbeheer weer voor het hele dorp te doen gelden. Ik ben bijna tot afronding. De fusiegemeenten Wijdemeren en Hilversum en de gevolgen voor de regionale begroting en in dat verband vraagt CDA Laren de wethouder naar de gevolgen die dit gaat hebben voor de regionale begrotingen. Het CDA Laren neemt alvast een klein voorschotje. Deze fusie vraagt eens en te meer inzet van gemeenteraadsleden in de diverse regionale gremia en het CDA blaast als eenmanspartij haar deuntje mee. Maar ik roep ook mijn collega's van de grotere fracties op, laten we uit onze politieke comfortzone komen en toch ons ook in de regio bewegen. Pagina 23 van 53

En tot slot, laten wij vooral allemaal trots kunnen blijven op ons mooie dorp en het koesteren in verbondenheid met elkaar. Laten wij ons verantwoordelijk blijven voelen voor een veilige en gezonde leefomgeving voor iedereen in het dorp, ongeacht de leeftijd en of de dikte van de portemonnee. En dit kan betekenen dat er ingeleverd zal moeten worden op de luxere zaken des levens omwille van onze zelfstandigheid, het realiseren van eerste levensbehoeften, zoals wonen, goed gehuisvest onderwijs en hulp voor mensen die dat nodig hebben. Alleen dan zullen we het voor elkaar krijgen om ons aan de volgende generaties dit fijne dorp op een goede manier door te geven. De fractie van het CDA, met dank aan de ondersteuning vanuit de steunfractie, Erwin Van den Berg, fractievoorzitter. De voorzitter: Dank u. U was uw eigen ondersteuning? De heer Van den Berg: Ik wil ze wel noemen, de heer Lobregt, mevrouw Graafsma, de heer Van der Pols en mevrouw Krapels. De voorzitter: Dank. Dank voor een gloedvol betoog, mijnheer Van den Berg. Het woord is aan de heer Vos. De heer Vos: Fijn, hij doet het. Goed. Bij de lezing van de jaarstukken en de Kadernota dringt de vergelijking met de film Rebel Without a Cause zich bij mij op. De meesten van hier aanwezigen zijn oud genoeg om van deze klassieker in ieder geval wat de plot betreft op de hoogte te zijn.

Voor degenen die hem niet gezien hebben of niet direct paraat hebben, in deze coming-of-age film is de zogenaamde Chickie Race een spannend hoogtepunt. Wat is een Chickie Race? De hoofdpersoon Jim, gespeeld door James Dean, rijdt een wedstrijd waarin hij zijn lef moet tonen door met een auto in volle vaart op een ravijn af te rijden. Zijn tegenstander Buzz doet precies hetzelfde. Degene die het eerste remt en dus waarschijnlijk niet in het ravijn terecht zal komen is de verliezer. De kunst is dus om zo laat mogelijk te remmen of juist voor het ravijn uit de auto te springen. Die Chickie Race is een mooie metafoor voor de beschouwing die ik wil geven met betrekking tot het verslag over 2023. Onze wethouder financiën heeft wat betreft uiterlijk en leeftijd niet heel veel gemeen met James Dean maar is wel in hetzelfde spelletje verzeild geraakt. Onderweg naar 2026 ziet het jaarverslag er op het eerste oog heel mooi uit maar er zijn toch wel enkele aantekeningen te maken. Kort samengevat. Als je in een auto onderweg bent naar het ravijn moet je kunnen vertrouwen op de deugdelijkheid van je auto. Zijn de remmen in orde, zit het stuur wel vast en kun je volvertrouwen de race starten? Om maar met de meters te beginnen. Het is niet duidelijk of de metertjes in het dashboard wel helemaal accuraat zijn.

Belangrijkste illustratie daarvan is het op het laatste moment moeten toevoegen van een erratum. Natuurlijk is het belangrijk dat alle mogelijke kleine en grote afwijkingen nog meegenomen worden maar het geeft te denken dat er toch zaken zijn die niet direct zichtbaar waren en dat zegt iets over de kwaliteit van onze auto. Eerder hebben we erop gewezen dat we onze twijfels hebben over de volledigheid van de geleverde financiële stukken. Dat was de aanleiding van het bezit en verkoop van gemeentegronden die niet in het overzicht terug te vinden waren. Bovendien moeten dashboardmeters en lampjes goed te lezen zijn en daar is door de samenstellers zelf al een melding gedaan. Het rode lampje op pagina 13 geeft aan dat de leesbaarheid en begrijpelijkheid van de financiële stukken nog niet op orde is. En als eenvoudige automobilist weet ik zelfs, als het rode lampje brandt is het al te laat. Dan het stuur. Al sinds de start van dit college worden er veel plannen, beleidsvoornemens en ideeën aangekondigd. Voorlopig zitten we echter te wachten op de richting die we op gaan. Er zijn wel ideeën maar concrete uitvoering schiet nog niet zo hard op. Welke kant gaat het op met het verkeer? Een eerste bijeenkomst is geweest in de raad en daar voorlopig alleen het centrum benoemd en dan nog alleen de straten. Maar Laren is meer dan De Brink en winkeltjes.

Er zijn veel meer plaatsen en plekken in het dorp waar goed nagedacht moet worden over de inrichting als het verkeer betreft. Hebben we het nog niet eens over het gedrag waar we naar moeten kijken en waar we beleid op moeten gaan ontwikkelen. Bal Pagina 24 van 53

was alleen, zullen we de oplossing hier brengen. De richting als het gaat om woningbouw is totaal onduidelijk. De dorpsinventarisatie heeft een wilde lijst opgeleverd en als bijvangst veel onrust in het dorp. Gaan ze de Eng volbouwen, de Hut van Mie dempen. Het brandstofpeil van ons vehikel lijkt op orde. De kengetallen laten een redelijk niveau zien maar is het toereikend als het straks tegenzit? Echte ruimte om eigen beleid te gaan voeren lijkt er nauwelijks te zijn. Moet de tank straks bijgevuld worden door verhoging van de OZB? De lasten in Laren zijn al veel hoger dan in andere plaatsen. Zijn er geen andere inkomsten te bedenken? De aangestipte forensenbelasting of gewoon een keer betaald parkeren. Ten slotte de remmen. Daar lijkt het wel goed mee te zitten want we rijden al een tijdje met de handrem aangetrokken. De wethouder belast met duurzaamheid heeft de jaarstukken een extra positief tintje gegeven door niets of nagenoeg niets uit te voeren. 607.000 euro is de Jaarrekening positief geworden door weer maatregelen vooruit te schuiven. Of de gewone rem het ook doet valt niet zo makkelijk te beoordelen maar net als bij James Dean, de afgrond komt echt. Overigens is het met Jim nog net goed afgelopen maar niet met zijn tegenstander Buzz. Door een futiliteit kan hij zijn auto niet uitkomen en stort te pletter in het ravijn.

Het is maar gewoon een heel oude film door mij gebruikt als metafoor maar de Larense realiteit verschilt er niet zoveel van. To the point en samenvattend, blijven we ons in tegenstelling tot wat we bedacht hebben ons onbepaald en beleidsarm aan ons stuur vastklampen en het ravijn tegemoetzien in de hoop dat het deze maal niet zo diep zal zijn want we zitten hier immers in Nederland. Of beschikken we over voldoende lef een ruk aan het stuur te geven teneinde een kant en richting op te gaan die we ook willen? En ja, als we linksaf gaan slaan we niet rechtsaf, we slaan wel een goede richting in. Tenslotte een paar vragen, ik weet niet of ik die nu zal stellen of voor de tweede. Ja? Dan doe ik dat. Een aantal vragen. Hij is al door een aantal mensen hier aan tafel gesteld maar dat wist ik niet toen ik dit schreef. Wanneer komt de financiële huishouding op orde? Het wordt al jaren beloofd maar er komt weinig van terecht. Met betrekking tot de volledigheid van de stukken, misschien dat de onlangs ingestelde Rekenkamer eens kan gaan kijken naar de deugdelijkheid van de metertjes, oftewel de compleetheid van de data en de gevolgde procedures met betrekking tot verkoop. De meicirculaire heeft extra geld in het laatje gebracht.

En zijn deze extra's nu volledig meegenomen in de jaarstukken? Nou, is onze vraag, wat gaat er gebeuren met de 670.000 euro bestemd voor duurzaamheid en nog veel prangender, wanneer gaat dat plaatsvinden? En een vraag aan de collega-raadsleden, wanneer gaan we nou eens eindelijk de afspraken over het huisvestingsbeleid uitvoeren en onder andere praten over het splitsen van kavels? Dank u wel. De voorzitter: Dank, mijnheer Vos. En ik stel voor dat die laatste vraag inderdaad onthouden wordt door de verschillende fracties, dan kunnen ze daar in de tweede termijn nog op terugkomen. Dan geef ik het woord aan de VVD en het woord wordt gevoerd door de heer Koldenhof. De heer Koldenhof: Dank u wel, voorzitter. Het is inderdaad een verdrietige tijd nu omdat wij een van onze fractieleden moeten missen. Mevrouw Niekus om bekende reden maar we zijn wel in gedachten bij haar. Geachte raadsleden en college van burgemeester en wethouders, vandaag houden voor de derde keer in deze bestuursperiode onze algemene beschouwingen en er is een moment bedoeld om aan het college onze wensen mee te geven bij het opstellen van de begroting voor 2025. Een aantal omstandigheden buiten de invloedssfeer van Laren bepalen voor het grootste deel wat wij als raad en wat wij als VVD daarin kunnen ambiëren. Of vooral, wat we allemaal graag zouden willen maar wat waarschijnlijk helemaal niet kan.

De VVD stelt zich dan ook terughoudend op als het gaat om meer. De Rijksbijdrage in het gemeentefonds daalt vanaf 2026 zo ernstig dat wij het college twee opdrachten willen meegeven. Eerst, om het te verwachten tekort bij gelijkblijvende uitvoering van het beleid op advies van de VNG zo expliciet mogelijk te maken zodat de provincie Noord-Holland als onze toezichthouder en ministerie van Binnenlandse Zaken flink zenuwachtig worden. Nou zal men niet direct gaan bibberen van de situatie in Laren maar als regio moeten wij wel stevig vuist maken richting onze, nou, minister van Financiën want die is in ieder geval nog van onze eigen partij dus Pagina 25 van 53

daarin wens ik de wethouder veel succes, maar ook de andere Rijksdiensten. Daarbij heb ik een vraag. Het college schrijft dat er vanwege september- en decembercirculaires van 2023 netto positieve effecten zijn geweest. Het lijkt me zinvol dat we dat extraatje reserveren in de algemene reserve om de klap van 2026 alvast te verzachten. Hoe heeft het college dit verwerkt of gaan we dit verwerken in de begroting en is zij van plan om dit ook te doen voor 2024 en 2025 als die mogelijkheid zich voordoet? Dat is ons nog niet helemaal duidelijk, al zie ik dat wij vandaag bij de ingekomen stukken een brief hebben gekregen van de provincie Noord-Holland die daar ook niet heel erg vrolijk stemt. Aanvullend wil ik ook vragen of voor de regio Gooi en Vechtstreek, waar wij aan bijdragen, ook diezelfde trap op trap af systematiek zal worden aangehouden? Want als wij minder krijgen, dan zij ook minder. Ten derde vragen we het college te anticiperen op de kans dat het er allemaal niet beter op gaat worden en dat wij daadwerkelijk flink gekort zullen worden, waardoor bezuinigingen nodig zullen zijn.

Hoe stelt het college zich dit proces voor en wanneer wordt de raad daarbij betrokken? Voorzitter, het college heeft ons met de Kadernota 2024 inzicht gegeven in de financiële ontwikkelingen en daarin een van de speerpunten van deze bestuursperiode in opgenomen, het financieren van het Integraal Huisvestingplan onderwijsinstellingen. Voor zover wij kunnen nagaan heeft het college voor een paar jaar tot en met 2028 geld om een eerste stap te zetten. Het is de VVD onduidelijk hoe het na die jaren zal vergaan. Zijn die genoemde bedragen incidentele lasten of lopen de lasten in 2028 op tot 6 ton structureel? Het is de VVD niet duidelijk in hoeverre wij vastzitten aan toezeggingen en investeringen voor de langere termijn als we in het najaar besluiten willen nemen over de huisvestingsplannen. Ik wil het college vragen om hier meer inzage in te geven en ook welke keuzes de raad op welk moment nog heeft? Wij verzoeken het college bij de financiële doorrekening ook rekening te houden met de unieke identiteit van alle scholen en cultuurhistorische waarde van de schoolgebouwen. Dan kom ik, voorzitter, op twee andere grote punten die ons nog niet helemaal lekker zitten, de Woonvisie en de Verkeersvisie. Eerder hebben onze VVDfractieleden hier al een opmerking over gemaakt, het is soms niet concreet genoeg.

Veel te eenzijdige focus op sociale woningbouw, nauwelijks zichtbare drive van het college om te experimenteren bijvoorbeeld met verkeersmaatregelen of een splitsing van een kavel of een pand. Dat is al eerder genoemd door mijn collega's, het duurt maar en het duurt maar terwijl wij inmiddels halverwege deze bestuursperiode zijn. Wat weerhoudt het college toch om eens klein te denken en gewoon ergens te beginnen. Natuurlijk is de VVD voor het grotere verhaal en het grotere plaatje maar de door de raad aangedragen kleine stapjes gewoon om iets te proberen wordt niet of heel traag opgepakt. Voor 2025 staan in de Kadernota enorme ambities gepland, die willen we heel graag maar is dit allemaal realistisch gelet op het verleden? Hebben wij er mensen voor, is het inhuren van experts voor 40.000 euro wel voldoende of wachten we op de volgende teleurstellende mededeling? Het beschermen van onze biodiversiteit is ook voor de VVD een belangrijk punt. Er is op het vlak van groenbeleid al aardig wat gepresteerd en als je om je heen kijkt is er in Laren geen plek te vinden waar het niet hartstikke groen is. Maar je kunt ook doorslaan. Het spuit aan alle kanten en het groenbeleid betekent in ons aangeharkte cultuurlandschap ook groen onderhoud. Vanuit de samenleving wordt met verbazing gekeken naar het wel heel erg karige maai- en snoeibeleid en de aanpak onkruidbestrijding.

De VVD vraagt het college om hier meer aandacht aan te besteden en de vraag die daarbij gesteld kan worden is, het college heeft het over 125.000 euro voor volgend jaar maar ook de vraag is dan hoe we dat structureel kunnen verbeteren? Ik rond af, voorzitter, want ik wil het college graag ook een groot compliment geven wat betreft haar inspanningen om de bewoners van Laren te betrekken bij het ontwikkelen van het beleid. De karavaan ‘Ons Laren’ door de buurten wordt zeer gewaardeerd. Ook de bewonersavonden over het woonbeleid, groen, parkeren kunnen rekenen op veel belangstelling. Het college heeft even gewacht tot het einde van de bezwaarprocedure en afhandeling daarvan maar nu gaat de realisatie van de noodzakelijke waterberging op De Brink eindelijk van start. Afgelopen maand bleek maar eens weer hoe nodig deze ingreep is. Graag blijft de VVD tijdens het proces goed op de hoogte van de uitvoering. Voorzitter, de VVD houdt vertrouwen in het

Pagina 26 van 53

college en wenst u en de wethouders veel succes bij de uitvoering en opstellen van een mooie begroting voor 2025. Dank u wel. De voorzitter: Dank, mijnheer Koldenhof. Ik kom bij de fractie van Larens Behoud. De heer Loeff: Dank u wel. Geachte voorzitter, wethouders, leden van de raad en mensen op de publieke tribune en bij de audio. De behandeling van de Kadernota door middel van de algemene beschouwing is een goed moment om stil te staan bij de ontwikkelingen in gemeenteland en in Laren in het bijzonder. Die ontwikkelingen vertalen zich via onze taken en ambities in beleid en de daarbij behorende middelen die daarvoor beschikbaar of noodzakelijk zijn. Allereerst dankt onze fractie het college voor de heldere Kadernota. De nota is kort en begrijpelijk opgesteld en voldoet daarmee in tegenstelling tot de Jaarrekening aan de uitgangspunten dat stukken zo goed mogelijk begrijpelijk moeten worden opgesteld. Bij de Kadernota valt uiteraard het ravijnjaar op. Het gisteren aangetreden kersverse kabinet heeft behoudens het Hoofdlijnenakkoord nog weinig gemeld over de gemeentefinanciën. Afgaande op het gesprek dat wij als raadsleden onlangs hadden met de directeur van de Vereniging voor Nederlandse Gemeenten is het nog onzeker of en zo ja, welke middelen er beschikbaar komen om onderdelen van de begroting, zoals het sociaal domein, beter te regelen.

U schrijft dat de daling van inkomsten de onderliggende trend is. Tegelijkertijd geeft u in de Kadernota een beeld van kostenstijgingen terwijl wij als fractie nauwelijks tot geen extra inkomsten of besparingen signaleren. Met uitzondering van de nieuwe verdeelsleutel voor de kosten van de BEL-organisatie die 240.000 euro oplevert zien we stijgingen van loonkosten, eenmalige kosten op het gebied van de openbare ruimte alsmede nieuwe langlopende projecten zoals het Integraal Huisvestingsplan voor de scholen. De opgebouwde reserves, onder meer door de opvang van vluchtelingen, zullen niet voldoende zijn de stijgende kosten te compenseren. Eigenlijk is het enige plan dat ons geen zorgen baart het rioleringsplan, waarvan de kosten worden verdisconteerd in de bijdrage van de inwoners. Sluit mooi aan op de discussie die we daarnet hadden of dat kostendekkend is of zelfs nog meer oplevert. De hoogte van de OZB is vooral het gevolg van stijgende huizenprijzen. Die huizenprijsstijging in Laren wordt versterkt door wat wij als gemeente zo goed doen, namelijk waken over onze groene omgeving, de leefbaarheid van ons dorp hooghouden met een uitermate goed aanbod aan scholen en voorzieningen. Kortom, als we onze voorzieningen op peil houden stijgen de huizenprijzen verder en daarmee de woonlasten.

Maar om die voorzieningen op peil te houden zullen we in de nota gesignaleerde kostenstijgingen ook dus uiteindelijk die belastingen moeten verhogen. We ontkomen er naar de mening van de fractie van Laren Behoud bijna niet aan. Graag vernemen we op dit punt de visie van de wethouder over de toekomstige ontwikkelingen, hoe gaan we dit betalen? U stelt op pagina 6 hierover dat de OZB stijgt op basis van prijsontwikkeling en areaaluitbreiding. Kunt u aangeven welke areaaluitbreiding u de komende periode voorziet en hoeveel dat zou kunnen opleveren? Want als het niet uit de stijging komt, komt het dus aan bouwleges. Wat betreft de openbare ruimte en de geschetste ontwikkelingen wil Larens Behoud u aansporen tot haast. Hoewel nieuwe aanbestedingen lopen missen we reserveringen voor de opwaardering van het groen. We willen resultaten zien en geen plannen en daarbij sluiten we ons ook aan bij de vorige sprekers. De vraag is dan ook heel concreet, bent u bereid om in de begroting een extra budget op te nemen voor een impulsverbetering groenonderhoud en biodiversiteit? Dus meer dan het huidige bedrag wat u in de Kadernota nu schetst. Eerder spraken we al over het ontbreken van ambtelijke ondersteuning op het gebied van erfgoed. We deden de suggestie om de Rijksgelden voor verduurzaming hiervoor in te zetten.

Kunt u aangeven hoe het staat met de werving van personeel vanuit die Rijksgelden voor duurzaamheid en in hoeverre die worden ingezet voor erfgoed? Wij vragen dus concreet, wat is er met onze suggestie van vorig jaar gedaan die positief tegemoet werd getreden? Dan het financieel meerjarenperspectief. Onze fractie is niet bang voor het ravijn. Immers, als Laren het ravijn ingaat zal een groot aantal gemeenten met ons het ravijn ingaan. Wij vertrouwen erop dat dit kabinet dat niet zal laten Pagina 27 van 53

gebeuren. We moeten toch ergens onze hoop vandaan halen, zullen we maar zeggen. Ten slotte, de voorpagina van de Kadernota is treffend gekozen, het kunstwerk van de BEL samenwerking met de L bovenaan. Het kunstwerk dat nu staat in de tuin van ons Brinkhuis. Met de verhuizing van uw college is het bestuur dichterbij dan ooit, ook al zitten wij als raad in Eemnes. Ons wensenlijstje is deels, grotendeels uitgevoerd, een zichtbaar college op een perfecte plek midden in het dorp. Maar de zichtbaarheid van onze raad met vergaderingen die ook in beeld te volgen zouden moeten zijn, is een wens van Larens Behoud die wij hoog prioriteren. Mogelijk kan onze voorzitter aangeven op welke termijn en liefst korte termijn wij niet alleen meer voor een paar aanwezigen hier en een paar luisteraars via de site maar ook in beeld te volgen zijn zodat onze beraadslagingen en besluitvorming beter en breder kunnen worden gevolgd. Dank u wel, voorzitter. De voorzitter: Dank, mijnheer Loeff. Het woord is aan mevrouw Van Dorst van de fractie van D66. Mevrouw Van Dorst-Brakel: Dank u wel, voorzitter. Ja, wij willen ook inderdaad even stilstaan bij het overlijden van Peter Calis, die we natuurlijk ook als collega bij Philips kende. Heel veel werk verzet voor Laren maar ook daarvoor jaren hem gekend te hebben. De algemene beschouwingen.

In deze turbulente wereld is het heel fijn te lezen dat Laren over 2023 vooral dankzij een extra injectie van het Rijk een positief financieel resultaat heeft behaald. Daarnaast constateren wij dat het bestuur, college en raad samen, ook een positieve attitude heeft. We overleggen vaak, luisteren naar elkaars argumenten, hoeven het heus niet altijd met elkaar eens te zijn maar we doen allemaal ons best om de fijnste gemeente van Nederland te blijven. In de regio staan we ook ons mannetje. Onze burgemeester heeft daar verschillende sleutelposities en ook ikzelf voel dat Laren wordt gehoord. Binnen de MRA Raadtafel, de regio en in de werkgroep raadsbetrokkenheid. Niet iedereen kan daar evenveel energie in steken en daarom ik prijs me bevoorrecht dat ik jullie vertegenwoordiger hierin mag zijn. Naast deze loftrompet wordt ons natuurlijk ook gevraagd waar D66 haar kritische punten wil zetten. Wat de financiën betreft ben ik helaas erg afhankelijk van mijn collega's in de raad, die veel meer kennis dan ik in huis hebben. Wij kunnen slechts vragen stellen en natuurlijk, die hebben we ook. Zo maken wij ook ons zorgen over het jaar 2026. Ik zeg het weer, het wordt te vaak gezegd, het zogenaamde ravijnjaar. Tot in 2025 lukt het nog wel de begroting sluitend te krijgen maar daarna, dan wordt het onzeker.

De drie grootste pijnpunten zijn wat ons betreft de huisvesting van de scholen, het IHP, het sociaal domein en de BEL-organisatie. Wat het IHP betreft, daar is D66 klip en klaar in, kom niet aan die zes gebouwen. Eigenlijk zeven want we hebben ook nog een Florencius. Ze zijn een van onze kroonjuwelen. Wij vinden onderwijs en de toekomst van onze kinderen het allerbelangrijkst om ons dorp levensvatbaar te houden. De aantrekkingskracht ervan heeft de diversiteit in onderwijs en gebouwen nodig en wij verwachten dat onderzoek naar afbraak van de bestaande en heel mooie gebouwen alleen maar tot onnodig onrust leidt. En of dat nou echt financieel voordeel oplevert is voor ons een grote vraag. Niet doen, afblijven. Het afstoten van de voormalige school De Scheper daarentegen voor bijvoorbeeld een transformatie naar appartementen voor jongeren, dat zouden wij fijn vinden. Daar zijn we heel erg voor. Ook ondersteunen we de collega's in de vraag aan het college om onderzoek te doen naar een maximaal aantal leerlingen per maand. De BELorganisatie heeft veel te lijden gehad van de discussie over mogelijke fusie van Gooise gemeenten. Gelukkig klinkt door het recentelijk aantrekken van goede vaste krachten weer muziek in de organisatie. De financiën van de BEL-organisatie echter met een hoog ziekteverzuim, dat geeft wel zorgen. Het is nu nog te zwak.

Gelukkig heeft het sociaal domein de afgelopen jaren binnen onze begrotingen kunnen werken. Maar zoals iedereen weet, het is een open subsidievrager waardoor in externe invloeden opeens heel grote tekorten kunnen gaan ontstaan. Daar kunnen we niet veel meer aan doen dan heel goed volgen, evalueren wie welke ondersteuning echt nodig heeft, en dat is aan ons om goed in de gaten te houden. Het beheer van de openbare ruimte. Het is al twee keer gezegd, het heeft slechte tijden achter de rug. We hopen dat er weer snel een beter contract afgesloten kan worden. Of nog mooier naar ons idee, onze eigen buitendienst deze Pagina 28 van 53

taak weer terug zal nemen. In het dorp wordt er heel veel over gemopperd. En nu ik toch naar de toekomst kijk, de aanpak van participatie, onder andere door direct in contact te komen met inwoners, krijgt van ons een dikke pluim. Het college wordt door iedereen gezien, niet alleen bij enkele grote activiteiten maar ook bij een afscheid van de melkboer of de opening van een nieuwe winkel. Hartstikke mooi. En ook de buurtkoffiebezoeken, Ons Laren, van het college een dikke pluim. En ook, wat ook al eerder is gezegd, de raad zou ook iets meer naar buiten mogen treden. Hoe, daar zouden we eens over kunnen brainstormen. De ontmoetingen worden niet alleen als zeer productief maar ook als heel gezellig ervaren. Dat wou ik er ook nog even in zeggen. Onze inwoners worden gelukkig ook direct betrokken bij moeilijke beslispunten, zoals de verkeers- en parkeerproblematiek of het grote vraagstuk van Laren Regenklaar, wat doen we met de wateropvang van de Coeswaerde? Het heeft een tijd geduurd maar gelukkig, eind van dit jaar kan er echt een start mee gemaakt worden want dat is hard nodig. De vraag om mee te denken over bouwlocaties, wij vonden het een geweldig initiatief van onze wethouder. Het heeft veel opgeleverd, al was het maar veel reuring. Maar we kijken wel uit naar het resultaat, dat is het belangrijkste.

Participatie is vaak jargon voor bezuiniging in een maatschappelijke ondersteuning. Gelukkig wijken we daar soms vanaf. Het Leefstijlpunt is ingezet door het Rijk, vanuit het Rijk en in Laren wordt daar bijzonder goed op gereageerd. De derde helft op de voetbalvelden aan het Schuilkerkpad heeft zijn eerste jaar afgesloten met een geweldig resultaat. Tientallen inwoners die wekelijks meelopen, biljarten, samen koken, spelletjes doen en wat al niet meer, daar mogen we trots op zijn. En naast dit prachtige initiatief mogen we ook de Blokhut en Ons Genoegen aan de Smeekweg niet vergeten. Zonder een cent aan subsidie vinden hier ook heel veel activiteiten van onze inwoners plaats. Jaarvergadering van de Larense imkers, de politieke bijeenkomsten en soms ook kinderfeestjes, laten we dat koesteren. We hebben veel vertrouwen in onze gemeente. Het besturen ervan is een complexe taak die we met zijn allen samen moeten uitvoeren. Wij zetten hier graag onze schouders onder. Dank u wel, voorzitter. De voorzitter: Dank, mevrouw Van Dorst, ook voor uw gloedvolle betoog. Dan kijk ik naar de fractie van Liberaal Laren, mevrouw Timmerman. Mevrouw Timmerman-Hamers: Algemene beschouwingen Kadernota 2025. Een Kadernota zou een sturingselement moeten zijn ten einde sturing te kunnen geven aan de komende begrotingsjaren. Helaas is deze nota, zoals u zelf terecht al stelt, een momentopname.

Deels vanwege de grote financiële onzekerheden waar het Rijk ons mee opzadelt maar ook deels vanuit het ontbreken van anticiperende maatregelen op het ravijnjaar 2026. Want ook na het ravijnjaar moeten we verder en liefst als zelfstandige gemeente. Er zijn daarom tal van gemeenten die allerlei niet direct noodzakelijke projecten in de ijskast zetten totdat er meer zekerheid is over de definitieve aankomende kortingen en zich voorlopig beperken tot de kerntaken van de gemeente. En die zijn er genoeg, bijvoorbeeld het beheer van de kapitaalgoederen, de aanpak van het wegonderhoud, inclusief lange termijn wegenbeheerplanning. De provincie vraagt hier allang om. De Naarderstraat is ondertussen verworden tot de status ontwikkelingsland, en niet alleen deze straat. Achterstallig onderhoud van de stoepen, die zijn allemaal verzakt. Onze inwoners moeten van jong tot oud en van kinderwagen tot rollator veilig door het dorp kunnen. Maak de stoepen weer begaanbaar zonder het karakter van het dorp aan te tasten. Daarnaast is er al 125.000 extra gereserveerd voor het onderhoud van de openbare ruimte en dan bedoel ik het groenonderhoud.

Maar wij begrijpen het verhaaltje met de aanbestedingen niet want gaat u nou echt weer met die grote groene verslindende machines met een volgende aannemer aanbesteden? Er is vorig jaar toegezegd dat we een eigen groendienst zouden krijgen en dat onze eigen mensen het weer zouden gaan doen. En nu lees ik heel iets anders. Dus die 125.000 euro sec is niet erg maar wel op een andere manier besteden. Veiligheid is ook zo'n kerntaak en een goed onderhouden rioleringssysteem en dan is Laren sneller en goedkoper regenklaar. Kortom, het zal financieel een hele toer worden onze kerntaken veilig te stellen. Laten we ons hiertoe beperken. Wij willen dan ook als algemene Pagina 29 van 53

kader meegeven ons het komende jaar daarop te richten. Je kunt je geld immers maar één keer uitgeven. De relevante vraag het komende jaar zou slechts mogen zijn, is dit echt in het belang van onze inwoners en kunnen we al die plannen niet even opzijzetten totdat er meer financiële zekerheid is? De sleutel tot zelfstandigheid is immers altijd de financiën, ook al lijken prestigeprojecten voor sommige coalitiepartijen nog zo leuk. Wij denken hierbij aan de komende verkeersvisie en alle kosten die hier ongetwijfeld mee gemoeid zijn. De natuurlijke vijver op De Brink, waarvan niet eens zeker is of dit de oplossing is. Moeten wij ons zo langzamerhand überhaupt niet afvragen of Laren Regenklaar ons niet al genoeg gekost heeft als burger? En wat als de rente omhooggaat? Immers, die rentelasten betalen we direct in de rioolbelasting. Is er nog sprake van een kosten-batenverhaal of is dit verworden tot ook weer een prestigeproject op kosten van de burger? Wij willen hier een pas op de plaats en kijken hoe het verder gaat. Er is in het verleden veel goeds gedaan maar je kunt niet door blijven gaan. Ook moeten we stoppen met al die proefballonnetjes als onderzoek autoluw en mogelijke bouwlocaties en weer een nieuwe Woonvisie met tal van gevaren voor Laren. Een geldverslindende hobby waar niemand op zit te wachten.

Tot slot nog een woordje over het renovatieplan scholenonderzoek a 33,5 miljoen. Is alles echt nodig? En wij zouden aan het college willen vragen om dat nog eens heel goed na te gaan en kan het niet gefaseerd? Dat geld moet immers ook weer geleend worden. En wij zijn zo langzamerhand benieuwd naar de totale leenportefeuille als u dit erbij telt in 2025. Op dit punt willen we als kader nog meegeven dat we absoluut tegen fusie van scholen zijn. Iedere school heeft immers een eigen signatuur en ouders moeten de school kunnen blijven kiezen die bij hun kinderen het best past. Ook moet rekening gehouden worden met het groeiend kinderaantal in Laren. Immers, een te krappe behuizing door fusie of samenvoeging kan voor de toekomst averechts werken. Wij willen op korte termijn een prognose hierover. Als extra kader willen wij een alternatieve doorrekening van de volgende vragen ten einde een goed beeld te krijgen voor de begroting 2025 vooraf. Wat zijn de financiële consequenties qua afschrijving en rentekosten in ‘25 als de onderwijshuisvesting 10 miljoen duurder uit zou vallen? Welk rentepercentage wordt er meegenomen in de begroting ’25? Ook dat is belangrijk. Wat is de financiële consequentie als dit 1 procent hoger wordt voor de investering in de begroting en hoeveel hoger worden dan de rentekosten in de totale begroting? Dank voor uw aandacht. Ik ben de laatste.