III-A4 college - raadsinformatiebrief monitor Plabeka 2020-2021 BIJAGE 2
Tekst van het document
33
Figuur C.13
Leegstand kantoren op bedrijventerreinen (m2)
Figuur C.14
120000
Leegstaande oppervlakte verblijfsobjecten op bedrijventerreinen (%)
4,5% 4,0%
100000
3,5% 80000
3,0%
60000
2,5%
40000
2,0% 1,5%
20000
1,0% 0 2017
2018
2019
2020
2021
Absolute omvang
0,5% 0,0% 2017
2018
Bron: Kantorenmonitor BV, bewerking BCI en Tympaan
Bron: CBS, bewerking BCI en Tympaan
Figuur C.14 laat de leegstand op bedrijventerreinen in de deelregio zien in de periode 2017 tot en met 2020. De deelregio ligt in 2020 iets boven het gemiddelde voor de MRA (3,15%). Verdere verdieping op terreinen en gemeenteniveau is te raadplegen via de Atlas Plabeka en Dashboard bedrijventerreinen.
Noordzeekanaalgebied
Buck Consultants International / Tympaan
2019
2020
Voor de terreinen die vallen in het Noordzeekanaalgebied wordt er jaarlijks een Ruimte Intensivering Monitor opgesteld. Op de terreinen liggend in het Noordzeekanaalgebied, binnen de deelregio Amsterdam, is in 2020 8 hectare uitgegeven. Hiervan was ruim 3 hectare kade gebonden en bijna 4 hectare haven gerelateerd. Hiermee valt bijna 57% van het aantal uitgegeven hectare in het Noordzeekanaalgebied, binnen de deelregio Amsterdam. In totaal is er per 1 januari 2021 1.484 hectare uitgegeven. Hiervan is 1008 hectare kade gebonden en 230 hectare haven gerelateerd. In totaal is er tot en met 2030, 204 hectare hard planaanbod. Hiervan is 122 hectare kade gebonden en 51 hectare haven gerelateerd. Het grootste deel van de terreinen valt in milieucategorie 5.
34
C.6
Kwalitatieve kenmerken
Figuur C.15
Aantal BREEAM certificaten per type werklocatie
•
100 90
83
87
•
80 70 56
60
•
55
50
•
40 30 20
13
14
10
De leegstand van kantoren daalde de afgelopen jaren, maar is afgelopen jaar iets gestegen tot 11%. Dit ligt onder het gemiddelde van de MRA (13%). Functionele locaties kennen veel incourante leegstand, internationale locaties veel courante leegstand. De leegstand is met name courant, op multimodale en transformatie locaties. Afgelopen jaar vond er een afname plaats in het aantal in gebruik genomen m2 kantoorruimte en in de ontwikkeling van totaal in gebruik zijnde meters kantoorruimte. 15% van de totaal uitgegeven bedrijventerreinen is uitgegeven in Amsterdam, met name op haven gerelateerde en kade gebonden haventerreinen. De kantorenleegstand op bestaande bedrijventerreinen in deze deelregio neemt af en is nu 43.000 m2. De leegstaande oppervlakte van verblijfsobjecten op bedrijventerreinen ligt iets boven het gemiddelde van de MRA.
0 Bedrijventerrein
Gemengd werkmilieu 2020
Kantoorlocatie
2021
Bron: Amsterdam, BREEAM
C.7 • •
•
Belangrijkste bevindingen
De werkgelegenheid is met 2% gestegen in het afgelopen jaar. Het aantal werkzame personen en het aantal vestigingen bevindt zich met name op gemengde werkmilieus in de deelregio Amsterdam. Binnen de gemengde milieus zijn woonwijken en creatieve wijken verantwoordelijk voor afname van de werkgelegenheid.
Buck Consultants International / Tympaan
35
D
Gooi en Vechtstreek
D.2
Economie en werkgelegenheid
D.1
Samenvattingstabel
Figuur D.1 en tabel D.2 laten de algemene ontwikkeling in het aantal banen en vestigingen zien van de economie in Gooi en Vechtstreek. Hier is geen onderscheid gemaakt in verschillende sectoren.
Tabel D.1
Ontwikkelingen Gooi en Vechtstreek 2020
Figuur D.1 Algemene ontwikkeling werkgelegenheid en aantal vestigingen 2009-2020
Indicator Toelichting Kantorenleeg6% Absoluut 10.900 m2 stand Ontwikkeling leeg- Stabiel stand kantoren Frictieleegstand in Nee beeld (8%) Transformatie 128 m2 Op kantoorlocaties kantoren 19.392 m2 Op gemengde werkmilieus (Plan)voorraad Bestaande voorraad: 175.000 m2 3% van MRA kantoren Waarvan in gebruik: 164.000 m2 3% van MRA Planvoorraad: 55.000 m2 4% van MRA Match vraag-aan- Voldoende aanbod om in de geraamde uitbreidingsvraag te kunbod kantoren nen voorzien. Geen extra vraag verwacht door overloop uit Amsterdam. Leegstand 7,1% bedrijventerreinen Transformatie Opgave tot 2030: 18 ha bedrijventerreinen Uitgifte 1 ha 1% van MRA totaal bedrijventerreinen Planvoorraad Nu uitgeefbaar 2 ha 0,3% van MRA bedrijventerreinen Hard planaanbod 5 ha 0,5% van MRA Match vraag-aan- Geen uitbreidingsvraag voorzien in alle scenario’s. Er is wel bod bedrijventer- sprake van een vervangingsvraag, waarvoor nieuw aanbod noreinen dig is.
35000
100000
30000
98000 96000
25000
94000
20000
92000
15000
90000 88000
10000
86000
5000
84000
0
82000 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 Vestigingen
Gemiddeld aantal vestigingen
Banen
Gemiddeld aantal banen
N.B. (gemiddeld) aantal vestigingen op linkeras; (gemiddeld) aantal banen op rechteras Bron: LISA 2020, Bewerking BCI & Tympaan
Tabel D.2
Procentuele ontwikkelingen van banen en vestigingen 2009-2020 2009-2020
2009-2014
2014-2020
Banen
-5%
-8%
3%
Vestigingen
41%
5%
35%
Bron: LISA 2020, Bewerking BCI & Tympaan Buck Consultants International / Tympaan
36
De deelregio Gooi en Vechtstreek huisvest 29.291 bedrijven en heeft een werkgelegenheidsomvang van 92.400 banen. Figuur D.2 laat zien dat de deelregio veel werkgelegenheid kent in de sectoren zakelijke dienstverlening, zorg en ICT. In verhouding met de andere deelregio’s is relatief veel werkgelegenheid in de sectoren ICT, detailhandel en zorg. Tussen 2009 en 2020 heeft een daling van 5% van het aantal banen plaatsgevonden. Deze daling is met name zichtbaar in de sectoren financiële dienstverlening, landbouw & visserij en vervoer & opslag. Het onderwijs kende een behoorlijke groei (12%), de overige dienstverlening een groei van 1%. Het is belangrijk om te vermelden dat relatieve ontwikkelingen niet een totaalbeeld schetsen, aangezien de sectoren een verschillend absoluut aantal kennen. Tussen 2019 en 2020 is het aantal banen nagenoeg gelijk gebleven en aantal vestigingen (8%) gestegen. Figuur D.2 Sectorale ontwikkeling werkgelegenheid 2009-2020
Zorg
-30%
visserij -20%
Figuur D.3 Aantal werkzame personen naar type werklocatie (2020) 6.105 6%
22.783 25% Gemengde werkmilieus
16000
Bedrijventerreinen Zakelijke dienstverlening
Kantoorlocaties
12000
Groothandel Industrie en 10000 nutsbedrijven Onderwijs 8000 Detailhandel Financiële Overige 6000 dienstverlening Vervoer en Bouw dienstverlening 4000 opslag Openbaar Horeca 2000 bestuur Landbouw en -40%
In deze paragraaf wordt een algemeen beeld geschetst van de spreiding van het aantal banen en vestigingen per type werkmilieu. In de deelregio is op kantoorlocaties 164.000 m2 in gebruik. Op bedrijventerreinen is het netto uitgegeven areaal 273 hectare. Figuur D.3 en Figuur D.4 laten zien dat het grootste aantal werkzame personen en vestigingen zich op gemengde werkmilieus bevindt in de deelregio Gooi en Vechtstreek.
18000
14000 ICT
Ruimtelijke spreiding
63.512 69%
Bron: LISA 2020, Bewerking BCI & Tympaan
0 -10%
0%
10%
20%
Horizontale as: totale groei 2009-2020 in % Verticale as: absolute omvang werkgelegenheid in 2020 Bron: LISA 2020, Bewerking BCI & Tympaan Buck Consultants International / Tympaan
37
Figuur D.4 Aantal vestigingen naar type werklocatie (2020) 1.887 6%
Figuur D.5 Ontwikkeling werkgelegenheid gemengde werkmilieus per segment, Gooi en Vechtstreek, 2009-2020
313 1%
70000 60000
50000 Gemengde werkmilieus
40000
Bedrijventerreinen
30000
Kantoorlocaties
20000 10000 0 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020
27.091 93%
centrumgebied
landelijk gebied
Bron: LISA 2020, Bewerking BCI & Tympaan
Bron: LISA 2020, bewerking BCI en Tympaan
D.3
D.4
Gemengde werkmilieus
Gemengde werkmilieus bieden in de deelregio Gooi en Vechtstreek ruimte aan 63.512 banen en huisvesten daardoor 69% van de werkgelegenheid en 92% van het aantal bedrijven binnen de deelregio. Ten opzichte van 2019 is het aantal banen in gemengde werkmilieus gestegen met 1%. Deze stijging is voornamelijk zichtbaar in landelijk gebied en woonwijken. De hoeveelheid vierkante meters aan leegstaande kantoren op gemengde werkmilieus in Gooi en Vechtstreek bedraagt 58.546 m2 (13% van de voorraad).
Buck Consultants International / Tympaan
woonwijk
Kantorenmarkt
Gooi en Vechtstreek kent 4 ‘formele’ kantoorlocaties die gezamenlijk ruim 164.000 m2 in gebruik zijnde kantoorruimte bevatten. De totale voorraad vierkante meters kantoorruimte op ‘formele’ kantoorlocaties bedraagt 175.000 m2. Dit is 17% van de totale kantorenvoorraad in de deelregio. De overige kantoren bevinden zich op bedrijventerreinen (37%) en gemengde werkmilieus (46%). In totaal bieden de ‘formele’ kantorenlocaties ruimte aan 6.105 banen en huisvesten daardoor ruim 7% van de werkgelegenheid en 1% van het aantal bedrijven binnen de deelregio Gooi en Vechtstreek. Ten 38
opzichte van 2019 is het aantal banen op kantoorlocaties gestegen. Deze stijging is voornamelijk zichtbaar in het functionele en transformatie segment.
Kantoormeters betrokken en in gebruik In 2020 is ruim 6.528 m2 aan kantorenmeters betrokken. Dat is een daling ten opzichte van 2019, toen er 14.265 m2 werd betrokken. Met name de internationale kantoorlocaties zijn een stuk minder betrokken t.o.v. 2019, terwijl transformatie kantoorlocaties voor het eerst werden betrokken in de deelregio. Ook woonwerk locaties zijn weer betrokken in 2020.
Figuur D.7 toont de ontwikkeling van het aantal vierkante meters in gebruik op ‘formele’ kantorenlocaties in de deelregio Gooi en Vechtstreek van 2013 tot 2021. Vanaf 2016 is een lichte stijging zichtbaar in kantoorgebruik op internationale locaties. In 2021 zijn voor het eerst vierkante kantorenmeters op transformatie locaties in gebruik. Figuur D.7 Ontwikkeling kantorengebruik 2013-2021 (m²) 180000 160000 140000 120000 100000
Figuur D.6 Totaal betrokken kantorenmeters 2014-2020 (m2)
80000 60000
25000
40000 20000
20000 0
15000
2013
10000
2014
2015
2016
2017
2018
2019
functioneel
multimodaal
onbekend
internationaal
transformatie
woonwerk
2020
2021
5000 Bron: Kantorenmonitor B.V. 2021, bewerking BCI & Tympaan 0 2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
functioneel
multimodaal
onbekend
internationaal
transformatie
woonwerk
2019
2020
In de Gooi en Vechtstreek is er 128 m2 getransformeerd, daarnaast was er geen sprake van nieuwbouw in 2020.
Aanbod en voorraad Bron: Kantorenmonitor B.V. 2021, bewerking BCI & Tympaan
Tabel D.3 biedt inzicht in de voorraad en het aanbod van kantoren op ‘formele’ werklocaties in de deelregio Gooi en Vechtstreek. De kantorenvoorraad is naast de ‘formele’ kantorenlocaties eveneens terug te Buck Consultants International / Tympaan
39
vinden in gemengde milieus en op bedrijventerreinen met respectievelijk 466.000 m2 en 378.000 m2. Daarmee komt de totale voorraad in de deelregio uit op ruim 1 mln. m2. Tabel D.3
Voorraad en aanbod kantoren (in m²) Gooi- en Vechtstreek per 1-1-2021 Gooi- en Vechtstreek
op formele kantorenlocaties
Figuur D.8 Ontwikkeling kantorenleegstand (%) op kantoorlocaties Gooi- en Vechtstreek 1-1-2021 30% 25% 20%
Aandeel in MRA
Voorraad
175.000
3%
In gebruik
164.000
3%
Hard aanbod tot 2030
55.000
4%
Zacht planaanbod tot 2030
0
0%
Zacht planaanbod na 2030
0
0%
Bron: Provincie Noord-Holland en Flevoland o.b.v. monitoring, bewerking BCI & Tympaan
15% 10% 5% 0% 2013
Leegstand
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
Bron: Kantorenmonitor B.V. 2021, bewerking BCI & Tympaan
De kantorenleegstand op ‘formele’ kantoorlocaties in Gooi- en Vechtstreek bedraagt in 2021 ongeveer 10.900 m2. Figuur D.8 laat zien dat de leegstand de afgelopen jaren een daling kent tot 6% in 2020, en gelijk is gebleven in 2021. De deelregio ligt daarmee onder het gemiddelde van de MRA (13%). In totaliteit kent de deelregio 2% incourante leegstand. Figuur D.9 laat zien dat internationale locaties het hoogste aandeel leegstand kennen. De incourante leegstand is afgelopen jaar gestegen tot 4.079 m2 in 2021.
Buck Consultants International / Tympaan
40
Figuur D.9 Absolute verdeling leegstand (in m2) op 1-1-2021 in Gooi en Vechtstreek
Figuur D.10
8000
16%
7000
14% 12%
6000 2623
10%
5000
8%
4000 1251
3000 2000
Courante-, incourante- en frictieleegstand 2018-2021
6% 4%
4228 2828
1000
2% 0% 2018
0 Internationaal Leegstand courant
Transformatie Leegstand incourant
N.B. De totale leegstand is een optelsom van leegstand courant plus leegstand incourant, af te lezen op de verticale as.
2019
2020
Leegstand
Courante leegstand
Incourante leegstand
Frictieleegstand
2021
Bron: Kantorenmonitor B.V. 2021, bewerking BCI & Tympaan
Bron: Kantorenmonitor B.V. 2021, bewerking BCI & Tympaan (1 januari 2021)
Figuur D.10 laat zien hoe de leegstand zich de afgelopen jaren heeft ontwikkeld en hoe zich dit verhoudt ten opzichte van de frictieleegstand (8%). Ook is de leegstand uitgesplitst naar courante en incourante leegstand.
Buck Consultants International / Tympaan
D.5
Bedrijventerreinen
De deelregio Gooi en Vechtstreek kent 25 bedrijventerreinen onderverdeeld naar 4 segmenten die gezamenlijk 283 hectare netto beslaan, daarvan is er 273 ha uitgegeven. Deze bieden ruimte aan ongeveer 23.000 banen. Daarmee huisvesten de bedrijventerreinen 25% van de werkgelegenheid en 6% van het aantal bedrijven in Gooi en Vechtstreek op deze locaties.
41
Tabel D.4
Netto uitgegeven areaal naar segmenten per 1-1-2020
Segment
Gooi en Vechtstreek
Aandeel in MRA
Campus
25
76%
Gemengd
214
9%
Industrieel
34
4%
Totaal
273
5%
In 2020 is er 1 hectare grond uitgegeven op gemengde bedrijventerreinen in Gooi en Vechtstreek. De deelregio heeft met 1% van de totale gronduitgifte in de MRA een bescheiden aandeel in de uitgifte in de MRA.
Voorraad en aanbod
Bron: Provincie Noord-Holland en Flevoland o.b.v. monitoring
Ten opzichte van 2019 kent het aantal banen op bedrijventerreinen een daling (-3%). Deze daling is voornamelijk zichtbaar op industriële bedrijventerreinen. Figuur D.11 laat de hoeveelheid uitgegeven hectare op bedrijventerreinen in Gooi en Vechtstreek over de periode 2009-2020 zien. Het gaat om kleine hoeveelheden zonder echte uitschieters. Figuur D.11
Jaarlijkse uitgifte op bedrijventerreinen in hectare (2009-2020)
2,5 2
Tabel D.5 biedt inzicht in het planaanbod van de deelregio Gooi en Vechtstreek, daaruit blijkt dat de deelregio nog beschikt over 2 hectare aan direct uitgeefbaar areaal bedrijventerrein. De deelregio kent daarmee een klein aandeel binnen de MRA (0,3% als het gaat om nog uitgeefbare gronden). Ook het planaanbod tot 2030 en daarna is minimaal. Tabel D.5
Planaanbod Gooi en Vechtstreek per 1-1-2021 MRA
Segment Campus Gemengd Hoogwaardig Industrieel Totaal
Nu uitgeefbaar
Hard planaanbod tot 2030
Zacht planaanbod tot 2030
2
2
2
3 5
Zacht planaanbod na 2030
5 5
0
Bron: Provincie Noord-Holland en Flevoland o.b.v. monitoring 1,5
Leegstand
1 0,5 0 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 Jaarlijkse uitgifte
Gemiddelde uitgifte
Figuur D.12 laat zien dat de leegstand van kantoren op bedrijventerreinen in Gooi en Vechtstreek sinds 2018 afneemt, tot 41.000 m2 in 2021. De kantorenleegstand op bedrijventerreinen representeert 37% van de totale leegstand in de deelregio in 2021 (naast kantorenlocaties en gemengde werkmilieus). Binnen de hele MRA is de deelregio Gooi en Vechtstreek verantwoordelijk voor 17% van de kantorenleegstand op bedrijventerreinen in 2021.
Bron: Uitgifte bedrijventerreinen 2021, bewerking BCI & Tympaan Buck Consultants International / Tympaan
42
De grootste kantorenleegstand in termen van absolute vierkante meters is in de deelregio Gooi en Vechtstreek terug te voeren naar de bedrijventerreinen Kerkelanden en Van Houten Industriepark.
Figuur D.13
Leegstaande oppervlakte verblijfsobjecten op bedrijventerreinen (%)
8,4% 8,2%
Figuur D.12
8,0%
Leegstand kantoren op bedrijventerreinen (m2)
7,8% 60000
7,6%
50000
7,4% 7,2%
40000
7,0% 30000
6,8% 6,6%
20000
6,4% 2017
10000
2018
2019
2020
Bron: CBS, bewerking BCI en Tympaan
0 2017
2018
2019
2020
2021
Absolute omvang Bron: Kantorenmonitor BV, bewerking BCI en Tympaan
D.6
Figuur D.13 laat de leegstand op bedrijventerreinen in de deelregio zien in de periode 2017 tot en met 2020. De deelregio ligt in 2020 boven het gemiddelde voor de MRA (3,15%), maar is ten opzichte van de afgelopen jaren afgenomen. Verdere verdieping op terreinen en gemeenteniveau is te raadplegen via de Atlas Plabeka en Dashboard bedrijventerreinen.
•
Buck Consultants International / Tympaan
• •
Belangrijkste bevindingen
De werkgelegenheid is gelijk gebleven in het afgelopen jaar, het aantal vestigingen is met 8% behoorlijk gegroeid. Bijna alle sectoren kennen een negatieve werkgelegenheidsontwikkeling. Het grootste aantal werkzame personen en vestigingen bevindt zich met name op gemengde werkmilieus in de deelregio Gooi en Vechtstreek.
43
•
•
•
•
Gemengde milieus zijn de grootste werkgevers binnen de deelregio (92% van het aantal bedrijven binnen de deelregio, 69% van de werkgelegenheid). Met name in woonwijken is veel werkgelegenheid, wat het afgelopen jaar wederom licht is gestegen. De leegstand van kantoren daalde de afgelopen jaren sterk, en is dit jaar gelijk gebleven ten opzichte van het jaar ervoor (6%). Dit ligt ver onder het gemiddelde van de MRA (13%). Internationale- en transformatie locaties kennen beiden vooral courante leegstand. Afgelopen jaar vond er een afname plaats in het aantal in gebruik genomen m2 kantoorruimte en een stijging in de ontwikkeling van totaal in gebruik zijnde meters kantoorruimte. De kantorenleegstand op bestaande bedrijventerreinen in deze deelregio neemt af en is nu 41.000 m2. De leegstaande oppervlakte van verblijfsobjecten op bedrijventerreinen ligt boven het gemiddelde van de MRA.
Buck Consultants International / Tympaan
44
E E.1 Tabel E.1
IJmond
E.2
Figuur E.1 en tabel E.2 laten de algemene ontwikkeling in het aantal banen en vestigingen zien van de economie in IJmond. Hier is geen onderscheid gemaakt in verschillende sectoren.
Samenvattingstabel Ontwikkelingen IJmond 2020
Kantorenleegstand Ontwikkeling leegstand kantoren Frictieleegstand in beeld (8%) Transformatie kantoren (Plan)voorraad kantoren
Indicator 0% Stabiel
Economie en werkgelegenheid
Figuur E.1 Algemene ontwikkeling werkgelegenheid en aantal vestigingen 2009-2020 Toelichting Absoluut 0 m2
Ja
0 m2 Op kantoorlocaties 7.405 m2 Op gemengde werkmilieus Bestaande voorraad 7.000 m2 0,1% van MRA Waarvan in gebruik: 7.000 m2 0,1% van MRA Harde planvoorraad: 0 m2 0% van MRA Match vraag-aanbod Voldoende aanbod om in de geraamde uitbreidingsvraag van kantoren het scenario hoog te kunnen voorzien. Leegstand 3,5% bedrijventerreinen Transformatie Opgave tot 2030: 10,4 ha bedrijventerreinen Uitgifte 3 ha 4% van MRA totaal bedrijventerreinen Planvoorraad Nu uitgeefbaar 27 ha 4% van MRA bedrijventerreinen Hard planaanbod tot 2030: 24 ha 2% van MRA Match vraag-aanbod Voldoende hard (plan)aanbod in het 0-scenario. In scenario bedrijventerreinen hoog een klein tekort. Ruimtevraag voorzien door circulaire bedrijvigheid.
14000
57000
12000
56000 55000
10000
54000
8000
53000
6000
52000 51000
4000
50000
2000
49000
0
48000 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 Vestigingen
Gemiddeld aantal vestigingen
Banen
Gemiddeld aantal banen
Bron: LISA 2020, Bewerking BCI & Tympaan N.B. (gemiddeld) aantal vestigingen op linkeras; (gemiddeld) aantal banen op rechteras
Tabel E.2
Procentuele ontwikkelingen van banen en vestigingen 2009-2020 2009-2020
2009-2014
2014-2020
Banen
-5%
-9%
4%
Vestigingen
34%
0%
34%
Bron: LISA 2021, Bewerking BCI & Tympaan Buck Consultants International / Tympaan
45
De deelregio IJmond huisvest 11.881 bedrijven en heeft een werkgelegenheidsomvang van 53.472 banen. Figuur E.2 laat zien dat de deelregio veel werkgelegenheid kent in de sectoren industrie & nutsbedrijven en zorg. In verhouding met de andere deelregio’s is relatief veel werkgelegenheid in de sectoren industrie & nutsbedrijven en bouw. Tussen 2009 en 2020 heeft een daling van 5% van het aantal banen plaatsgevonden. Daling is voornamelijk zichtbaar in de financiële dienstverlening en landbouw & visserij. Het is belangrijk om te vermelden dat relatieve ontwikkelingen niet een totaalbeeld schetsen, aangezien de sectoren een verschillend absoluut aantal kennen. Tussen 2019 en 2020 is het aantal banen gelijk gebleven en het aantal vestigingen gestegen (8%).
Ruimtelijke spreiding In deze paragraaf wordt een algemeen beeld geschetst van de spreiding van het aantal banen en vestigingen per type werkmilieu. In de deelregio is op kantoorlocaties 7.000 m2 in gebruik. Op bedrijventerreinen is het netto uitgegeven areaal 423 hectare. Figuur E.3 en Figuur E.4 laten zien dat het grootste aantal werkzame personen zich op gemengde werkmilieus en bedrijventerreinen bevindt in de deelregio IJmond. Gemengde werkmilieus hebben het meeste aantal vestigingen in de deelregio ten opzichte van de andere typen. Figuur E.3 Aantal werkzame personen naar type werklocatie (2020) 643 1%
Figuur E.2 Sectorale ontwikkeling werkgelegenheid 2009-2020 IJmond 16000 Industrie en nutsbedrijven
14000 12000 10000 Groothandel 8000
Detailhandel
-40%
-30%
26.417 49%
26.427 50%
Bedrijventerreinen Kantoorlocaties
Zorg
6000
Landbouw en Financiële visserij dienstverlening Onderwijs
-50%
Gemengde werkmilieus
Zakelijke dienstverlening
-20%
4000
Bouw
Vervoer en opslag
2000 Overige dienstverlening 0 -10% 0% 10%
Horeca
Openbaar bestuur ICT Bron: LISA 2020, Bewerking BCI & Tympaan
20%
30%
40%
Horizontale as: totale groei 2009-2020 in % Verticale as: absolute omvang werkgelegenheid in 2020 Bron: LISA 2020, Bewerking BCI & Tympaan Buck Consultants International / Tympaan
46
Figuur E.4 Aantal vestigingen naar type werklocatie (2020) 1.840 16%
Figuur E.5 Ontwikkeling werkgelegenheid gemengde werkmilieus per segment, IJmond, 2009-2020
11 0%
30000 25000 20000 Gemengde werkmilieus
15000
Bedrijventerreinen Kantoorlocaties
10000 5000 0 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020
10.030 84%
centrumgebied
landelijk gebied
Bron: LISA 2020, Bewerking BCI & Tympaan
Bron: LISA 2020, bewerking BCI en Tympaan
E.3
E.4
Gemengde werkmilieus
Gemengde werkmilieus bieden in de deelregio IJmond ruimte aan 26.427 banen en huisvesten daardoor 49% van de werkgelegenheid en 84% van het aantal bedrijven binnen de deelregio. Ten opzichte van 2019 is het aantal banen in gemengde werkmilieus gestegen met 2%. Deze stijging is voornamelijk zichtbaar in woonwijken. De hoeveelheid vierkante meters aan leegstaande kantoren op gemengde werkmilieus in IJmond bedraagt 5.942 m2 (6% van de voorraad).
Buck Consultants International / Tympaan
woonwijk
Kantorenmarkt
IJmond kent 1 ‘formele’ kantoorlocatie die ongeveer 7.000 m2 in gebruik zijnde kantoor vierkante meters huisvest. De totale voorraad vierkante meters kantoorruimte op ‘formele’ kantoorlocaties bedraagt 65.000 m2. Dit is 3% van de totale kantorenvoorraad in de deelregio. De overige kantoren bevinden zich op bedrijventerreinen (65%) en gemengde werkmilieus (41%). In totaal bieden de ‘formele’ kantorenlocaties ruimte aan 643 banen en huisvesten daardoor 1% van de werkgelegenheid en 0,1% van het aantal bedrijven binnen de deelregio IJmond. Ten opzichte van 2019 is het aantal banen op functionele kantoorlocaties licht gestegen. 47
Kantoormeters betrokken en in gebruik
Leegstand
De afgelopen jaren zijn geen kantoormeters betrokken in de deelregio IJmond. In 2012 was er voor de laatste keer een betrekking op functionele locaties (6.500 m2). De ontwikkeling van het aantal vierkante meters in gebruik van 2013 tot en met 2020 is daarom stabiel, aangezien er geen nieuwe kantoormeters zijn betrokken.
De kantorenleegstand op ‘formele’ kantoorlocaties in IJmond bedraagt in 2021 0 m2. In de afgelopen jaren is er ook geen sprake van leegstand geweest.
Aanbod en voorraad
E.5
Tabel E.3 biedt inzicht in de voorraad en het aanbod van kantoren op ‘formele’ werklocaties in de deelregio IJmond. De kantorenvoorraad is naast de ‘formele’ kantorenlocaties eveneens terug te vinden in gemengde milieus en op bedrijventerreinen met respectievelijk 98.000 m2 en 134.000 m2. Daarmee komt de totale voorraad in de deelregio uit op ruim 239.000 m2.
De deelregio IJmond kent 22 bedrijventerreinen onderverdeeld naar 5 segmenten die gezamenlijk 448 hectare netto beslaan, daarvan is er 423 ha uitgegeven. Deze bieden ruimte aan ongeveer 26.400 banen. Daarmee huisvest 49% van de werkgelegenheid en 15% van het aantal bedrijven in IJmond op deze locaties. Tabel E.4
Tabel E.3
Voorraad en aanbod kantoren (in m²) op formele kantorenlocaties IJmond per 1-1-2021 IJmond
Aandeel in MRA
Voorraad
7.000
0,1%
In gebruik
7.000
0,1%
Hard aanbod tot 2030
0
0%
Zacht planaanbod tot 2030
0
0%
Zacht planaanbod na 2030
0
0%
Bedrijventerreinen
Netto uitgegeven areaal naar segmenten per 1-1-2020
Segment
IJmond
Aandeel in MRA
Gemengd
45
2%
Haven gerelateerd
199
25%
Kade gebonden
46
4%
Hoogwaardig
8
2%
Industrieel
126
15%
Totaal
423
7%
Bron: Provincie Noord-Holland en Flevoland o.b.v. monitoring Bron: Provincie Noord-Holland en Flevoland o.b.v. monitoring, bewerking BCI & Tympaan
Ten opzichte van 2019 kent het aantal banen op bedrijventerreinen een daling (-1%). Deze daling is voornamelijk zichtbaar op haventerreinen, zowel haven gerelateerd als kade gebonden.
Buck Consultants International / Tympaan
48
Figuur E.7
Uitgifte Figuur E.6 laat de hoeveelheid uitgegeven hectare op bedrijventerreinen in IJmond over de periode 2009-2020 zien. Het gaat om kleine hoeveelheden, met een redelijke stijging vanaf 2017.
Uitgifte bedrijven- en zeehaventerreinen 2020 (ha), naar segment
Campus
0
Gemengd bedrijventerrein 1
Haventerrein (havengerelateerd)
Figuur E.6 Jaarlijkse uitgifte op bedrijventerreinen in hectare (2009-2020)
Haventerrein (kadegebonden)
3,5
Hoogwaardig bedrijventerrein
3
Industrieel bedrijventerrein 2,5
2 Logistiek bedrijventerrein
2
Transformatiegebied
1,5 1
Bron: Provincie Noord-Holland en Flevoland, bewerking BCI & Tympaan
0,5 0 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 Jaarlijkse uitgifte
Gemiddelde uitgifte
Bron: Uitgifte bedrijventerreinen 2021, bewerking BCI & Tympaan
In 2020 is 3 hectare grond uitgegeven op bedrijventerreinen in IJmond. De deelregio heeft met 4% van de totale gronduitgifte in de MRA een gering aandeel in de uitgifte in de MRA. Met 2 hectare aan uitgifte op haven gerelateerde haventerreinen vormt dit in 2020 het belangrijkste segment voor de deelregio.
Buck Consultants International / Tympaan
Voorraad en aanbod Tabel E.5 biedt inzicht in het planaanbod van de deelregio IJmond, daaruit blijkt dat de deelregio nog beschikt over 27 hectare aan direct uitgeefbaar areaal bedrijventerrein. De deelregio kent daarmee een beperkt aandeel binnen de MRA (4%) als het gaat om nog uitgeefbare gronden. Het aanbod tot 2030 is minimaal (24 hectare), na 2030 is er geen planaanbod in de deelregio.
49
Tabel E.5
Planaanbod IJmond per 1-1-2021 MRA
Segment
Nu uitgeefbaar
Hard planaanbod tot 2030
Figuur E.8 Leegstand kantoren op bedrijventerreinen (m2) Zacht planaanbod tot 2030
Zacht planaanbod na 2030
Gemend
14000 12000
Haven gerelateerd
14
12
Kade gebonden
9
8
Hoogwaardig
1
1
Industrieel
3
3
Totaal
27
24
10000 8000 0
Bron: Provincie Noord-Holland en Flevoland o.b.v. monitoring
0
6000 4000 2000
Leegstand
0 2017
Figuur E.8 laat zien dat de leegstand van kantoren op bedrijventerreinen in IJmond licht toeneemt sinds 2019, tot 13.000 m2 in 2021. De kantorenleegstand op bedrijventerreinen representeert 68% van de totale leegstand in de deelregio in 2021 (naast kantorenlocaties en gemengde werkmilieus). Binnen de hele MRA is de deelregio IJmond verantwoordelijk voor 5% van de kantorenleegstand op bedrijventerreinen in 2021. De grootste kantorenleegstand in termen van absolute vierkante meters is in de deelregio IJmond terug te voeren naar de bedrijventerreinen Businesspark IJmond en Kagerweg.
Buck Consultants International / Tympaan
2018
2019
2020
2021
Absolute omvang Bron: Kantorenmonitor BV, bewerking BCI en Tympaan
Figuur E.9 laat de leegstand op bedrijventerreinen in de deelregio zien in de periode 2017 tot en met 2020. De deelregio ligt in 2020 boven het gemiddelde voor de MRA (3,15%), maar is ten opzichte van de afgelopen jaren afgenomen. Verdere verdieping op terreinen en gemeenteniveau is te raadplegen via de Atlas Plabeka en Dashboard bedrijventerreinen.
50
Figuur E.9 Leegstaande oppervlakte verblijfsobjecten op bedrijventerreinen (%)
E.6
Belangrijkste bevindingen
6,0%
•
5,0%
•
4,0% 3,0%
• 2,0%
•
1,0% 0,0% 2017
2018
2019
2020
Bron: CBS, bewerking BCI en Tympaan
Noordzeekanaalgebied
• •
De werkgelegenheid is het afgelopen jaar gelijk gebleven in de deelregio IJmond, het aantal vestigingen is toegenomen met 8%. Het grootste aantal werkzame personen bevindt zich met name op gemengde werkmilieus en bedrijventerreinen in de deelregio IJmond. Gemengde werkmilieus hebben het meeste aantal vestigingen in de deelregio ten opzichte van de andere typen. Gemengde milieus zijn het afgelopen jaar toegenomen in werkgelegenheidsomvang. Woonwijken zijn nog steeds de grootste verstrekkers van werkgelegenheid ten opzichte van de andere segmenten. De deelregio kent geen ontwikkelingen op de formele kantoorlocaties. Er is het afgelopen jaar 3 hectare grond uitgegeven op haventerreinen (zowel haven gerelateerd als kade gebonden). De kantorenleegstand op bestaande bedrijventerreinen in deze deelregio neemt sinds 2019 toe en behelst momenteel 13.000 m2. De leegstaande oppervlakte van verblijfsobjecten op bedrijventerreinen ligt boven het gemiddelde van de MRA.
Voor de terreinen die vallen in het Noordzeekanaalgebied wordt er jaarlijks een Ruimte Intensivering Monitor opgesteld. Op de terreinen liggend in het Noordzeekanaalgebied, binnen de deelregio IJmond, is in 2020 3 hectare uitgegeven. Hiervan was 1 hectare kade gebonden en 2 hectare haven gerelateerd. Hiermee valt bijna 21% van het aantal uitgegeven hectare in het Noordzeekanaalgebied, binnen de deelregio IJmond. In totaal is er per 1 januari 2021, 423 hectare uitgegeven. Hiervan is 46 hectare kade gebonden en 199 hectare haven gerelateerd. In totaal is er tot en met 2030 24 hectare hard planaanbod. Hiervan is 8 hectare kade gebonden en 12 hectare haven gerelateerd. Het grootste deel van de terreinen valt in milieucategorie 4.
Buck Consultants International / Tympaan
51
F F.1 Tabel F.1
Zaanstreek en Waterland Samenvattingstabel
Match vraag-aanbod kantoren
Leegstand bedrijventerreinen Transformatie bedrijventerreinen Uitgifte bedrijventerreinen Planvoorraad bedrijventerreinen Match vraag-aanbod bedrijventerreinen
Economie en werkgelegenheid
Figuur F.1 en tabel F.2 laten de algemene ontwikkeling in het aantal banen en vestigingen zien van de economie in Zaanstreek en Waterland. Hier is geen onderscheid gemaakt in verschillende sectoren.
Ontwikkelingen Zaanstreek en Waterland 2020
Kantorenleegstand Ontwikkeling leegstand kantoren Frictieleegstand in beeld (8%) Transformatie kantoren (Plan)voorraad kantoren
F.2
Indicator
Toelichting
12% Stijging
Absoluut 12.100 m2
Nee
Figuur F.1 Algemene ontwikkeling werkgelegenheid en aantal vestigingen 2009-2020 40000
108000
35000
106000
30000 04 m 2 Op kantoorlocaties 11.416 m2 Op gemengde werkmilieus Bestaande voorraad 104.000 m2 2% van MRA Waarvan in gebruik: 91.000 m2 2% van MRA Hard planaanbod: 38.000 m2 3% van MRA Kwantitatief voldoende aanbod in 0-scenario, maar in hoog scenario een aanbodtekort. Deels door overloop vanuit Amsterdam, die aannemelijk is door sterke economische verweving 2,4% Opgave tot 2030: 42 ha 3,2 ha
104000
25000
102000
20000
100000
15000
98000
10000
96000
5000 0
94000 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 Vestigingen
Gemiddeld aantal vestigingen
Banen
Gemiddeld aantal banen
4% van MRA totaal N.B. (gemiddeld) aantal vestigingen op linkeras; (gemiddeld) aantal banen op rechteras
Nu uitgeefbaar 74 ha 11% van MRA Hard aanbod tot 2030 112 ha 12% van MRA Voldoende hard (plan)aanbod om in vraag te kunnen voorzien, maar door snel aantrekkende vraag ontstaat al tekorten5. Deels ook door transformatie van terreinen in Zaanstad.
Bron: LISA 2020, Bewerking BCI & Tympaan
4
Tabel F.1 geeft weer dat er 0 m2 transformatie van kantoren op kantoorlocaties heeft plaatsgevonden. Er is echter in 2020 wel 1.275 m2 getransformeerd in het gemengd werkmilieu Inverdan Centrum Locatie. Buck Consultants International / Tympaan
5 Door de deelregio Zaanstreek en Waterland zijn veel bedrijventerreinen in optie uitge-
geven, waardoor een tekort dreigt.
52
Tabel F.2
Procentuele ontwikkelingen van banen en vestigingen 2009-2020 2009-2020
2009-2014
Figuur F.2 Sectorale ontwikkeling werkgelegenheid 2009-2020
2014-2020
18000
Banen
3%
-2%
6%
Vestigingen
40%
14%
23% Industrie en nutsbedrijven
Bron: LISA 2020, Bewerking BCI & Tympaan
Tussen 2009 en 2020 heeft een groei van 3% van het aantal banen plaatsgevonden. Groei is voornamelijk zichtbaar in de horeca, ICT en overige dienstverlening. Het is belangrijk om te vermelden dat relatieve ontwikkelingen niet een totaalbeeld schetsen, aangezien de sectoren een verschillend absoluut aantal kennen. Tussen 2019 en 2020 is het aantal banen gelijk gebleven en het aantal vestigingen gestegen (4%).
Bouw
Zorg
14000 12000
De deelregio Zaanstreek en Waterland huisvest 34.880 bedrijven en heeft een werkgelegenheidsomvang van 106.129 banen. Figuur F.2 laat zien dat de deelregio veel werkgelegenheid kent in de sectoren zakelijke dienstverlening, zorg en industrie & nutsbedrijven. In verhouding met de andere deelregio’s is relatief veel werkgelegenheid in de sectoren detailhandel, bouw en industrie & nutsbedrijven.
Zakelijke dienstverlening
16000
Groothandel Detailhandel
10000
8000 Vervoer en opslag 6000 Financiële Landbouw en 4000 dienstverlening visserij
Onderwijs
Openbaar bestuur
2000
Overige dienstverlening
ICT
Horeca
0 -60%
-40%
-20%
0%
20%
40%
60%
Horizontale as: totale groei 2009-2020 in % Verticale as: absolute omvang werkgelegenheid in 2020 Bron: LISA 2020, Bewerking BCI & Tympaan
Ruimtelijke spreiding In deze paragraaf wordt een algemeen beeld geschetst van de spreiding van het aantal banen en vestigingen per type werkmilieu. In de deelregio is op kantoorlocaties 91.000 m2 in gebruik. Op bedrijventerreinen is het netto uitgegeven areaal 723 hectare. Figuur F.3 en Figuur F.4 laten zien dat het grootste aantal werkzame personen zich op gemengde werkmilieus bevindt in de deelregio Zaanstreek en Waterland.
Buck Consultants International / Tympaan
53
Figuur F.3 Aantal werkzame personen naar type werklocatie (2020)
Figuur F.4 Aantal vestigingen naar type werklocatie (2020)
5.091 5%
3.550 10%
32.801 31%
175 1%
Gemengde werkmilieus
Gemengde werkmilieus
Bedrijventerreinen
Bedrijventerreinen
Kantoorlocaties
Kantoorlocaties
68.207 64%
31.127 89% Bron: LISA 2020, Bewerking BCI & Tympaan
Bron: LISA 2020, Bewerking BCI & Tympaan
F.3
Gemengde werkmilieus
Gemengde werkmilieus bieden in de deelregio Zaanstreek en Waterland ruimte aan 68.207 banen en huisvesten daardoor 64% van de werkgelegenheid en 89% van het aantal bedrijven binnen de deelregio. Ten opzichte van 2019 is het aantal banen in gemengde werkmilieus gelijk gebleven. Minimale toenames en afnames in verschillende segmenten heffen hier elkaar op. De hoeveelheid vierkante meters aan leegstaande kantoren op gemengde werkmilieus in Zaanstreek en Waterland bedraagt 18.424 m2 (8% van de voorraad).
Buck Consultants International / Tympaan
54
Figuur F.5 Ontwikkeling werkgelegenheid gemengde werkmilieus per segment, Zaanstreek-Waterland, 2009-2020 80000 70000
In totaal bieden de ‘formele’ kantorenlocaties ruimte aan 5.091 banen en huisvesten daardoor ruim 5% van de werkgelegenheid en 0,5% van het aantal bedrijven binnen de deelregio Zaanstreek en Waterland. Ten opzichte van 2019 is het aantal banen op kantoorlocaties licht afgenomen, veroorzaakt door een daling in het multimodale segment.
60000 50000
Kantoormeters betrokken en in gebruik
40000 30000 20000 10000 0 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 centrumgebied
landelijk gebied
stadsstraat
woonwijk
creatieve wijk
productieve wijk
In 2020 zijn er 1.319 vierkante kantoormeters betrokken. Dat is een stijging ten opzichte van 2019, toen er 965 m2 werd betrokken. De afgelopen jaren zijn er enkel multimodale locaties waarop kantoormeters zijn betrokken. Figuur F.6 Totaal betrokken kantorenmeters 2012-2020 (m2) 12000
Creatieve wijken komt nauwelijks voor, met een maximum van 112 banen in 2019 Bron: LISA 2020, bewerking BCI en Tympaan
10000 8000 6000
F.4
Kantorenmarkt
Zaanstreek en Waterland kent 2 ‘formele’ kantoorlocaties die gezamenlijk ruim 91.000 m2 in gebruik zijnde kantoorruimte bevatten. De totale voorraad vierkante meters kantoorruimte op ‘formele’ kantoorlocaties bedraagt 104.000 m2, hetzelfde als in 2020. Dit is 22% van de totale kantorenvoorraad in de deelregio. De overige kantoren bevinden zich op bedrijventerreinen (29%) en gemengde werkmilieus (49%).
4000 2000 0 2012
2013
2014 functioneel
2015
2016
multimodaal
2017
2018
2019
2020
onbekend
Bron: Kantorenmonitor B.V. 2021, bewerking BCI & Tympaan
Buck Consultants International / Tympaan
55
Figuur F.7 toont de ontwikkeling van het aantal vierkante meters in gebruik op ‘formele’ kantorenlocaties in de deelregio Zaanstreek-Waterland van 2013 tot en met 2021. Sinds 2018 is erop zowel functionele als multimodale locaties een redelijk stabiel beeld zichtbaar.
Tabel F.3
Voorraad en aanbod kantoren (in m²) op formele kantorenlocaties Zaanstreek-Waterland per 1-1-2021 Zaanstreek-Waterland
Voorraad In gebruik Hard aanbod tot 2030 Zacht planaanbod tot 2030 Zacht planaanbod na 2030
Figuur F.7 Ontwikkeling kantoorgebruik 2017-2021 (m²) 160000
104.000 91.000 38.000 3.000 0
Aandeel in MRA 2% 2% 3% 0,2% 0%
140000 Bron: Provincie Noord-Holland en Flevoland o.b.v. monitoring, bewerking BCI & Tympaan
120000 100000 80000
Leegstand
60000 40000 20000
0 2013
2014
2015
functioneel
2016
2017
multimodaal
2018
2019
2020
2021
onbekend
De kantorenleegstand op de formele kantoorlocaties in Zaanstreek-Waterland bedraagt in 2021 ongeveer 12.100 m2. Figuur F.8 laat zien dat de leegstand de afgelopen jaren licht toeneemt, tot 12% in 2021. De stijging is goed te verklaren door de (tijdelijke) leegstand van een groot kantoorpand waar op korte termijn een nieuwe gebruiker intrek neemt. Zonder dit pand zou de leegstand op hetzelfde niveau (8%) zitten.
Bron: Kantorenmonitor B.V. 2021, bewerking BCI & Tympaan
In 2018 zijn er voor het laatst vierkante meters kantoorlocaties getransformeerd.
Aanbod en voorraad
Zaanstreek-Waterland zit wat betreft leegstand van kantoren onder het gemiddelde van de MRA (13%). In totaliteit kent de deelregio ongeveer 7% incourant leegstand. Figuur F.9 laat de verdeling van de leegstand op multimodale locaties zien. De incourante leegstand is afgelopen jaar tot 6.850 m2 gestegen.
Tabel F.3 biedt inzicht in de voorraad en het aanbod van kantoren op ‘formele’ werklocaties in de deelregio Zaanstreek en Waterland. De kantorenvoorraad is naast de ‘formele’ kantorenlocaties eveneens terug te vinden in gemengde milieus en op bedrijventerreinen met respectievelijk 229.000 m2 en 137.000 m2. Daarmee komt de totale voorraad in de deelregio uit op ruim 470.000 m2. Buck Consultants International / Tympaan
56
Figuur F.8 Ontwikkeling kantorenleegstand (%) op kantoorlocaties Zaanstreek-Waterland 1-1-2021
Figuur F.9 Absolute verdeling leegstand (in m2) op 1-1-2021 in Zaanstreek-Waterland
14000 14% 12000 12%
10000
10%
8000
8%
6000
6%
4000
6850
5283
2000
4%
0 2%
Multimodaal Leegstand courant
0% 2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
Bron: Kantorenmonitor B.V. 2021, bewerking BCI & Tympaan
2020
Leegstand incourant
2021 N.B. De totale leegstand is een optelsom van leegstand courant plus leegstand incourant, af te lezen op de verticale as. Bron: Kantorenmonitor B.V. 2021, bewerking BCI & Tympaan (1 januari 2021)
Figuur F.10 laat zien hoe de leegstand zich de afgelopen jaren heeft ontwikkeld en hoe zich dit verhoudt ten opzichte van de frictieleegstand (8%). Ook is de leegstand uitgesplitst naar courante en incourante leegstand.
Buck Consultants International / Tympaan
57
Figuur F.10
Courante-, incourante- en frictieleegstand 2018-2021
Tabel F.4
14% 12%
Netto uitgegeven areaal naar segmenten per 1-1-2020
Segment
Zaanstreek-Waterland
Aandeel in MRA
Gemengd
386
17%
Haven gerelateerd
221
28%
10%
Kade gebonden
59
5%
8%
Industrieel
23
3%
Transformatie
34
20%
Totaal
723
12%
6% 4%
Bron: Provincie Noord-Holland en Flevoland o.b.v. monitoring
2% 0% 2018
2019
2020
Leegstand
Courante leegstand
Incourante leegstand
Frictieleegstand
2021
Bron: Kantorenmonitor B.V. 2021, bewerking BCI & Tympaan
F.5
Bedrijventerreinen
Ten opzichte van 2019 kent het aantal banen op bedrijventerreinen een daling (-1%). Deze daling is voornamelijk zichtbaar op industriële bedrijventerreinen en transformatiegebieden.
Uitgifte Figuur F.11 laat de hoeveelheid uitgegeven hectare op bedrijventerreinen in Zaanstreek en Waterland over de periode 2009-2020 zien. In 2014 en 2015 werd er geen areaal bedrijventerrein uitgegeven. Vanaf 2016 is een behoorlijke stijging waarneembaar, terwijl in 2020 het aantal uitgegeven hectare behoorlijk laag is.
De deelregio Zaanstreek en Waterland kent 51 bedrijventerreinen onderverdeeld naar 5 segmenten die gezamenlijk 946 hectare netto beslaan, daarvan is er 723 ha uitgegeven. Deze bieden ruimte aan ongeveer 32.800 banen. Daarmee huisvest 31% van de werkgelegenheid en 10% van het aantal bedrijven in Zaanstreek-Waterland op deze locaties.
Buck Consultants International / Tympaan
58
Figuur F.11
Jaarlijkse uitgifte op bedrijventerreinen in hectare (2009-2020)
Figuur F.12
16
Uitgifte bedrijven- en zeehaventerreinen 2020 (ha), naar segment Campus
0
14
Gemengd bedrijventerrein
12 Haventerrein (havengerelateerd)
10 8 1,6
6 4
1,62
Haventerrein (kadegebonden) Hoogwaardig bedrijventerrein Industrieel bedrijventerrein
2
Logistiek bedrijventerrein
0 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 Jaarlijkse uitgifte
Transformatiegebied
Gemiddelde uitgifte
Bron: Uitgifte bedrijventerreinen 2021, bewerking BCI & Tympaan
Bron: Provincie Noord-Holland en Flevoland, bewerking BCI & Tympaan
In 2020 is 3,2 hectare grond uitgegeven op bedrijventerreinen in Zaanstreek-Waterland. De deelregio heeft met 4% van de totale gronduitgifte in de MRA een gering aandeel in de uitgifte in de MRA. Met 1,6 hectare aan uitgifte op gemengde bedrijventerreinen en haven gerelateerde haventerreinen, vormen deze in 2020 de belangrijkste segmenten voor de deelregio.
Voorraad en aanbod
Buck Consultants International / Tympaan
Tabel F.5 biedt inzicht in het planaanbod van de deelregio ZaanstreekWaterland, daaruit blijkt dat de deelregio nog beschikt over 74 hectare aan direct uitgeefbaar areaal bedrijventerrein. De deelregio kent daarmee een behoorlijk aandeel binnen de MRA (11%) als het gaat om nog uitgeefbare gronden. Ook het harde planaanbod tot 2030 (112 hectare) en het zachte planaanbod tot 2030 (110 hectare) is aanzienlijk.
59
Tabel F.5
Planaanbod (ha) Zaanstreek-Waterland per 1-1-2021 MRA
Segment
Nu uitgeefbaar
Hard planaanbod tot 2030
Gemend
48
Haven gerelateerd
50
47
Kade gebonden
24
17
Figuur F.13
Zacht planaan- Zacht planaanbod tot 2030 bod na 2030 110
Leegstand kantoren op bedrijventerreinen (m2)
20000 18000 16000 14000 12000
Industrieel Transformatie
0
Totaal
74
10000 112
110
0
Bron: Provincie Noord-Holland en Flevoland o.b.v. monitoring
8000 6000 4000 2000
Leegstand
0 2017
Figuur F.3 laat zien dat de leegstand van kantoren op bedrijventerreinen in Zaanstreek en Waterland afneemt sinds 2019, tot 11.000 m2 in 2021. De kantorenleegstand op bedrijventerreinen representeert 26% van de totale leegstand in de deelregio in 2021 (naast kantorenlocaties en gemengde werkmilieus). Binnen de hele MRA is de deelregio Zaanstreek en Waterland verantwoordelijk voor 4% van de kantorenleegstand op bedrijventerreinen in 2021. De grootste kantorenleegstand in termen van absolute vierkante meters is in de deelregio Zaanstreek en Waterland terug te voeren naar de bedrijventerreinen Molletjesveer en Overtuinen.
2018
2019
2020
2021
Absolute omvang Bron: Kantorenmonitor BV, bewerking BCI en Tympaan
Figuur F.14 laat de leegstand op bedrijventerreinen in de deelregio zien in de periode 2017 tot en met 2020. De deelregio ligt in 2020 onder het gemiddelde voor de MRA (3,15%), en is ten opzichte van de afgelopen jaren verder afgenomen. Dit betekent dat de leegstand nog verder onder de frictieleegstand is gekomen. Dit is een ongewenste situatie, omdat hiermee de economische groei- en verplaatsingsdynamiek gefrustreerd kan worden. Verdere verdieping op terreinen en gemeenteniveau is te raadplegen via de Atlas Plabeka en Dashboard bedrijventerreinen.
Buck Consultants International / Tympaan
60
Figuur F.14
Leegstaande oppervlakte verblijfsobjecten op bedrijventerreinen (%)
F.6
Belangrijkste bevindingen
5,0%
•
4,5% 4,0% 3,5%
•
3,0% 2,5%
•
2,0% 1,5% 1,0%
•
0,5% 0,0% 2017
2018
2019
2020
Bron: CBS, bewerking BCI en Tympaan
Noordzeekanaalgebied
• •
De werkgelegenheid is het afgelopen jaar gelijk gebleven in de deelregio Waterland en Zaanstreek, het aantal vestigingen is toegenomen met 4%. Gemengde milieus zijn het afgelopen jaar gelijk gebleven in werkgelegenheidsomvang. Woonwijken zijn de grootste verstrekkers van werkgelegenheid ten opzichte van de andere segmenten. De leegstand op de kantorenmarkt neemt sinds 2019 toe en ligt momenteel op 12%. Het grootste deel is incourant, op multimodale locaties. Afgelopen jaar vond er een afname plaats in het aantal in gebruik genomen m2 kantoorruimte en in de ontwikkeling van totaal in gebruik zijnde meters kantoorruimte. Er is het afgelopen jaar 3,2 hectare grond uitgegeven op haven gerelateerde haventerreinen en gemengde bedrijventerreinen. De kantorenleegstand op bestaande bedrijventerreinen in deze deelregio neemt sinds 2019 af en behelst momenteel 11.000 m2. De leegstaande oppervlakte van verblijfsobjecten op bedrijventerreinen ligt onder het gemiddelde van de MRA.
Voor de terreinen die vallen in het Noordzeekanaalgebied wordt er jaarlijks een Ruimte Intensivering Monitor opgesteld. Op de terreinen liggend in het Noordzeekanaalgebied, binnen de deelregio ZaanstreekWaterland, is in 2020 1,6 hectare uitgegeven. Dit vond plaats op het haven gerelateerde terrein Hoogtij. Hiermee valt bijna 11% van het aantal uitgegeven hectare in het Noordzeekanaalgebied, binnen de deelregio Zaanstreek-Waterland. In totaal is er per 1 januari 2021, 333 hectare uitgegeven. Hiervan is 59 hectare kade gebonden en 221 hectare haven gerelateerd. In totaal is er tot en met 2030 64 hectare hard planaanbod. Hiervan is 17 hectare kade gebonden en 47 hectare haven gerelateerd. Het grootste deel van de terreinen valt in milieucategorie 4. Buck Consultants International / Tympaan
61
Zuid-Kennemerland
G.2
G.1
Samenvattingstabel
Figuur G.1 en tabel G.2 laten de algemene ontwikkeling in het aantal banen en vestigingen zien van de economie in Zuid-Kennemerland. Hier is geen onderscheid gemaakt in verschillende sectoren.
Tabel G.1
Ontwikkelingen Zuid-Kennemerland 2020
Figuur G.1 Algemene ontwikkeling werkgelegenheid en aantal vestigingen 2009-2020
G
Kantorenleegstand Ontwikkeling leegstand kantoren Frictieleegstand in beeld (8%) Transformatie kantoren (Plan)voorraad kantoren Match vraag-aanbod kantoren
Leegstand bedrijventerreinen Transformatie bedrijventerreinen Uitgifte bedrijventerreinen Planvoorraad bedrijventerreinen Match vraag-aanbod bedrijventerreinen
Indicator 11% Stabiel
Toelichting Absoluut 13.200 m2
Economie en werkgelegenheid
30000
77000 76000
25000
Nee
75000 74000
20000
0 m2 Op kantoorlocaties 9.170 m2 Op gemengde werkmilieus Bestaande voorraad 122.000 m2 2% van MRA Waarvan in gebruik: 109.000 m2 2% van MRA Hard planaanbod 37.000 m2 3% van MRA Voldoende kantorenaanbod in het 0-scenario voor de uitbreidingsvraag en overloop uit Amsterdam. In scenario hoog een tekort (N.B. Gebaseerd op marktregio Haarlem, rapport Bureau Buiten, juni 2019). 2,4%
73000 15000
72000 71000
10000
70000 69000
5000
68000 0
67000 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020
Opgave tot 2030: 20,6 ha 0 ha
0% van MRA totaal
Nu uitgeefbaar 3 ha 0,4% van MRA Hard planaanbod tot 2030 = 0 ha 0% van MRA Geen uitbreidingsvraag voorzien in alle scenario’s. Er is wel sprake van een vervangingsvraag, waarvoor nog voldoende hard aanbod is (N.B. Gebaseerd op marktregio Haarlem, rapport Bureau Buiten, juni 2019).
Vestigingen
Gemiddeld aantal vestigingen
Banen
Gemiddeld aantal banen
N.B. (gemiddeld) aantal vestigingen op linkeras; (gemiddeld) aantal banen op rechteras Bron: LISA 2020, Bewerking BCI & Tympaan
Tabel G.2
Procentuele ontwikkelingen van banen en vestigingen 2009-2020 2009-2020
2009-2014
2014-2020
Banen
-1%
-7%
6%
Vestigingen
54%
9%
42%
Bron: LISA 2020, Bewerking BCI & Tympaan Buck Consultants International / Tympaan
62
De deelregio Zuid-Kennemerland huisvest 25.592 bedrijven en heeft een werkgelegenheidsomvang van 74.755 banen. Figuur G.2 laat zien dat de deelregio veel werkgelegenheid kent in de sectoren zorg en zakelijke dienstverlening. In verhouding met de andere deelregio’s is relatief veel werkgelegenheid in de sectoren detailhandel, onderwijs, openbaar bestuur en zorg. Tussen 2009 en 2020 heeft een afname van 1% van het aantal banen plaatsgevonden. Deze daling is voornamelijk zichtbaar in financiële dienstverlening en groothandel. Het is belangrijk om te vermelden dat relatieve ontwikkelingen niet een totaalbeeld schetsen, aangezien de sectoren een verschillend absoluut aantal kennen. Na een jarenlange groei van de werkgelegenheid is tussen 2019 en 2020 het aantal banen gedaald (1%) terwijl het aantal vestigingen is gestegen met 8%.
Ruimtelijke spreiding In deze paragraaf wordt een algemeen beeld geschetst van de spreiding van het aantal banen en vestigingen per type werkmilieu. In de deelregio is op kantoorlocaties 109.000 m2 in gebruik. Op bedrijventerreinen is het netto uitgegeven areaal 153 hectare. Figuur G.3 en Figuur G.4 laten zien dat het grootste aantal werkzame personen en vestigingen zich op gemengde werkmilieus bevindt in de deelregio Zuid-Kennemerland. Figuur G.3 Aantal werkzame personen naar type werklocatie (2020) 4.790 6% 12.646 17%
Figuur G.2 Sectorale ontwikkeling werkgelegenheid 2009-2020 16000
Gemengde werkmilieus
Zorg 14000
Bedrijventerreinen Zakelijke dienstverlening
Industrie en 12000 nutsbedrijven 10000 Detailhandel Openbaar bestuur Financiële dienstverlening
Overige dienstverlening Onderwijs
8000 6000 Groothandel
4000
Bouw
2000
Landbouw en visserij -30%
-20%
-10%
57.319 77%
Horeca ICT Bron: LISA 2020, Bewerking BCI & Tympaan Vervoer en opslag
0 -40%
Kantoorlocaties
0%
10%
20%
Horizontale as: totale groei 2009-2020 in % Verticale as: absolute omvang werkgelegenheid in 2020 Bron: LISA 2020, Bewerking BCI & Tympaan Buck Consultants International / Tympaan
63
Figuur G.4 Aantal vestigingen naar type werklocatie (2020)
Figuur G.5 Ontwikkeling werkgelegenheid gemengde werkmilieus per segment, ZuidKennemerland, 2009-2020
1.532 149 6% 1%
70000 60000 50000 Gemengde werkmilieus Bedrijventerreinen
40000 30000
Kantoorlocaties 20000
10000 0 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020
23.911 93%
centrumgebied
landelijk gebied
woonwijk
creatieve wijk
Bron: LISA 2020, Bewerking BCI & Tympaan Bron: LISA 2020, bewerking BCI en Tympaan
G.3
Gemengde werkmilieus
Gemengde werkmilieus bieden in de deelregio Zuid-Kennemerland ruimte aan 57.319 banen en huisvesten daardoor 77% van de werkgelegenheid en 93% van het aantal bedrijven binnen de deelregio. Ten opzichte van 2019 is het aantal banen in gemengde werkmilieus gelijk gebleven. Minimale toenames en afnames in verschillende segmenten heffen elkaar op. De hoeveelheid vierkante meters aan leegstaande kantoren op gemengde werkmilieus in Zuid-Kennemerland bedraagt 20.945 m2 (7% van de voorraad).
Buck Consultants International / Tympaan
G.4
Kantorenmarkt
Zuid-Kennemerland kent 9 ‘formele’ kantoorlocaties die gezamenlijk ruim 109.000 m2 in gebruik zijnde kantoorruimte bevatten. De totale voorraad vierkante meters kantoorruimte op ‘formele’ kantoorlocaties bedraagt 122.000 m2, vergelijkbaar met 2020. Dit is 22% van de totale kantorenvoorraad in de deelregio. De overige kantoren bevinden zich op bedrijventerreinen (28%) en gemengde werkmilieus (50%). In totaal bieden de ‘formele’ kantorenlocaties ruimte aan 4.790 banen en huisvesten daardoor ruim 6% van de werkgelegenheid en ongeveer 1% van het aantal bedrijven binnen de deelregio Zuid-Kennemerland. 64
Ten opzichte van 2019 is het aantal banen op kantoorlocaties gestegen. Deze daling is zichtbaar op functionele locaties.
Kantoormeters betrokken en in gebruik
Figuur G.7 Ontwikkeling kantoorgebruik 2013-2021 (m²)
160000 140000 120000
2
In 2020 is 5.239 m aan kantorenmeters betrokken. Dat is een daling ten opzichte van 2019, toen er 8.166 m2 werd betrokken. In Zuid-Kennemerland zijn alleen vierkante meters kantoor betrokken op functionele kantoorlocaties.
100000 80000 60000 40000
Figuur G.6 Totaal betrokken kantorenmeters 2012-2020 (m2)
20000
25000
0 2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
20000
functioneel
15000
Bron: Kantorenmonitor B.V. 2021, bewerking BCI & Tympaan
10000
In Zuid-Kennemerland was er in 2020 geen sprake van nieuwbouw, ook zijn er geen vierkante meters getransformeerd (voor het eerst sinds 2017 is dit het geval). Tot 2030 worden kantorenlocaties getransformeerd tot wonen (deels verklaring leegstand). Bovendien wordt er meer aansluiting gezocht met banen voor de beroepsbevolking, wat ervoor pleit om meer in te zetten op stapelbare (kennisintensieve) werklocaties.
5000 0 2012
2013
2014 functioneel
2015
2016
multimodaal
2017
2018
2019
2020
multimodaal
onbekend
onbekend
Aanbod en voorraad Bron: Kantorenmonitor B.V. 2021, bewerking BCI & Tympaan
Figuur G.7 toont de ontwikkeling van het aantal vierkante meters in gebruik op ‘formele’ kantorenlocaties in de deelregio Zuid-Kennemerland van 2013 tot 2021. Vanaf 2016 is een stijging zichtbaar in kantoorgebruik op functionele locaties, na 2018 is echter een lichte daling zichtbaar. Buck Consultants International / Tympaan
Tabel G.3 biedt inzicht in de voorraad en het aanbod van kantoren op ‘formele’ werklocaties in de deelregio Zuid-Kennemerland. De kantorenvoorraad is naast de ‘formele’ kantorenlocaties eveneens terug te vinden in gemengde milieus en op bedrijventerreinen met respectievelijk 279.000 m2 en 158.000 m2. Daarmee komt de totale voorraad in de deelregio uit op ruim 559.000 m2. 65
Tabel G.3 Voorraad en aanbod kantoren (in m²) op formele kantorenlocaties Zuid Kennemerland per 1-1-2021 Zuid-Kennemerland Voorraad In gebruik Hard aanbod tot 2030 Zacht planaanbod tot 2030 Zacht planaanbod na 2030
122.000 109.000 37.000 0 0
Figuur G.8 Ontwikkeling kantorenleegstand (%) op kantoorlocaties Zuid-Kennemerland 1-1-2021 30%
Aandeel in MRA 2% 2% 3% 0% 0%
Bron: Provincie Noord-Holland en Flevoland o.b.v. monitoring, bewerking BCI & Tympaan
25% 20%
15% 10%
Leegstand De kantorenleegstand op ‘formele’ kantoorlocaties in Zuid-Kennemerland bedraagt in 2021 ongeveer 13.200 m2. Figuur G.8 laat zien dat de leegstand de afgelopen jaren is gedaald, maar sinds 2018 een lichte stijging kent tot 11% in 2021. Daarmee ligt de deelregio onder het gemiddelde van de MRA (13%). De leegstand kan deels worden verklaard vanwege transformatieplannen van kantoorfunctie naar wonen. In totaliteit kent de deelregio ongeveer 3% incourant leegstand. Figuur G.9 laat de verdeling van leegstand op functionele locaties zien. De incourante leegstand is afgelopen jaar tot 3.150 m2 gedaald.
Buck Consultants International / Tympaan
5% 0% 2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
Bron: Kantorenmonitor B.V. 2021, bewerking BCI & Tympaan
66
Figuur G.9 Absolute verdeling leegstand (in m2) op 1-1-2021 in Zuid-Kenneerland
14000
Figuur G.10
Courante-, incourante- en frictieleegstand 2018-2021
14%
12000
3150
10000
12% 10% 8%
8000
6%
6000
4% 10014
4000
2% 0%
2000
2018
0 Functioneel Leegstand courant
2019
2020
2021
Leegstand
Courante leegstand
Incourante leegstand
Frictieleegstand
Leegstand incourant Bron: Kantorenmonitor B.V. 2021, bewerking BCI & Tympaan
N.B. De totale leegstand is een optelsom van leegstand courant plus leegstand incourant, af te lezen op de verticale as. Bron: Kantorenmonitor B.V. 2021, bewerking BCI & Tympaan (1 januari 2021)
Figuur G.10 laat zien hoe de leegstand zich de afgelopen jaren heeft ontwikkeld en hoe zich dit verhoudt ten opzichte van de frictieleegstand (8%). Ook is de leegstand uitgesplitst naar courante en incourante leegstand.
G.5
Bedrijventerreinen
De deelregio Zuid-Kennemerland kent 6 bedrijventerreinen die gezamenlijk 153 hectare netto beslaan (uitgegeven). Deze bieden ruimte aan ongeveer 12.600 banen. Daarmee huisvesten de bedrijventerreinen 17% van de werkgelegenheid en 6% van het aantal bedrijven in ZuidKennemerland. Tabel G.4
Netto uitgegeven areaal naar segmenten per 1-1-2020
Segment
Zuid-Kennemerland
Aandeel in MRA
Gemengd
153
7%
Totaal
153
3%
Bron: Provincie Noord-Holland en Flevoland o.b.v. monitoring Buck Consultants International / Tympaan
67
Ten opzichte van 2019 kent het aantal banen op gemengde bedrijventerreinen een daling (-2%). In 2020 is er geen grond uitgegeven op bedrijventerreinen in de deelregio Zuid-Kennemerland.
Uitgifte Figuur G.11 laat de hoeveelheid uitgegeven hectare op bedrijventerreinen in Zuid-Kennemerland over de periode 2009-2020 zien. In 2017 werd het grootste aantal hectare uitgegeven, terwijl er in 2020 geen sprake was van uitgifte. Figuur G.11
Jaarlijkse uitgifte op bedrijventerreinen in hectare (2009-2020)
3,5
Voorraad en aanbod Tabel G.4 biedt inzicht in het planaanbod van de deelregio Zuid-Kennemerland, daaruit blijkt dat de deelregio nog beschikt over 3 hectare aan direct uitgeefbaar areaal bedrijventerrein. De deelregio kent daarmee een klein aandeel binnen de MRA (0,4%) als het gaat om nog uitgeefbare gronden. Er is geen planaanbod tot 2030 en daarna. Tabel G.4 Segment
Planaanbod (ha) Zuid-Kennemerland per 1-1-2021 Nu uitgeefbaar
Gemend Totaal
Hard planaanbod tot 2030 3 3
Zacht planaanbod tot 2030 0 0
Zacht planaanbod na 2030 0 0 0 0
Bron: Provincie Noord-Holland en Flevoland o.b.v. monitoring
3
Leegstand
2,5 2 1,5 1 0,5 0 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 Jaarlijkse uitgifte
Gemiddelde uitgifte
Bron: Uitgifte bedrijventerreinen 2021, bewerking BCI & Tympaan
Buck Consultants International / Tympaan
Figuur G.12 laat zien dat de leegstand van kantoren op bedrijventerreinen in Zuid-Kennemerland sinds 2019 toeneemt, tot 18.000 m2 in 2021. De kantorenleegstand op bedrijventerreinen representeert 34% van de totale leegstand in de deelregio in 2021 (naast kantorenlocaties en gemengde werkmilieus). Binnen de hele MRA is de deelregio Zuid-Kennemerland verantwoordelijk voor 7% van de kantorenleegstand op bedrijventerreinen in 2021. De grootste kantorenleegstand in termen van absolute vierkante meters is in de deelregio Zuid-Kennemerland terug te voeren naar de bedrijventerreinen Waarderpolder en Richard Holkade. Laatstgenoemde wordt volgend jaar getransformeerd naar een woongebied in verband met het vertrek van ReShift.
68
Figuur G.12
Leegstand kantoren op bedrijventerreinen (m2)
Figuur G.13
35000
Leegstaande oppervlakte verblijfsobjecten op bedrijventerreinen (%)
2,5%
30000
2,4%
25000 2,3%
20000 15000
2,2%
10000
2,1%
5000 2,0%
0 2017
2018
2019
2020
2021 1,9%
Absolute omvang
2017
2018
Bron: Kantorenmonitor BV, bewerking BCI en Tympaan
Bron: CBS, bewerking BCI en Tympaan
Figuur G.13 laat de leegstand op bedrijventerreinen in de deelregio zien in de periode 2017 tot en met 2020. De deelregio ligt in 2020 onder het gemiddelde voor de MRA (3,15%), en schommelt de afgelopen jaren binnen een bandbreedte van ongeveer 0,3%. Verdere verdieping op terreinen en gemeenteniveau is te raadplegen via de Atlas Plabeka en Dashboard bedrijventerreinen.
G.6 • • •
Buck Consultants International / Tympaan
2019
2020
Belangrijkste bevindingen
De werkgelegenheid is het afgelopen jaar met 1% gedaald. Het grootste aantal werkzame personen en vestigingen bevindt zich op gemengde werkmilieus in de deelregio Zuid-Kennemerland. Gemengde milieus zijn het afgelopen jaar niet toe-of afgenomen in werkgelegenheidsomvang. Woonwijken zijn nog steeds de grootste verstrekkers van werkgelegenheid ten opzichte van de andere segmenten.
69
•
•
•
•
De leegstand van kantoren daalde de afgelopen jaren sterk, en is dit jaar gelijk gebleven ten opzichte van het jaar ervoor (11%). Dit ligt onder het gemiddelde van de MRA (13%). Functionele locaties kennen vooral courante leegstand. Afgelopen jaar vond er een afname plaats in het aantal in gebruik genomen m2 kantoorruimte en in de ontwikkeling van totaal in gebruik zijnde meters kantoorruimte. 17% van de werkgelegenheid binnen Zuid-Kennemerland vindt plaats op bedrijventerreinen. Er zijn afgelopen jaar geen bedrijventerreinen uitgegeven. De kantorenleegstand op bestaande bedrijventerreinen in deze deelregio neemt sinds 2019 toe en behelst momenteel 18.000 m2. De leegstaande oppervlakte van verblijfsobjecten op bedrijventerreinen ligt onder het gemiddelde van de MRA.
20201286
Buck Consultants International / Tympaan
70