Document · PDF

BIJLAGE - Programmabegroting 2026 Laren - meerjarenraming 2027-2029

Gemeenteraad 7 november 2025, gemeente larenBij agendapunt: Begroting gemeente Laren 202634.370 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 4 van 4

Totaal lasten (A)

13.016

18.101

18.194

18.179

Legesopbrengsten

2.000

Overhead BCF - BTW

Totaal baten (B)

2.000

Kostendekkendheid Hfdstk 3 (B / A * 100%)

15%

11%

Totaal lasten Hfdstk 1 t/m 3 (A)

2.444.185

2.386.135

2.397.461

2.395.685

2.324.009

Totaal baten Hfdstk 1 t/m 3 (B)

1.386.670

1.475.182

1.345.352

Totaal saldo Hfdstk 1 t/m 3 (A - B)

1.057.515

910.953

922.279

920.503

978.657

57%

62%

58%

Totale kostendekkendheid Hfdstk 1 t/m 3 (B / A * 100%)

Weerstandsvermogen en risicobeheersing Algemeen Laren voert continue verbeterslagen uit op de weerstandsparagraaf en de hierin voorkomende risicobeheersing. Het college van B&W wil op een gestructureerde wijze risico’s beheersen en is daarbij bereid eventuele risico’s bewust te nemen. Om die reden is het van belang om inzicht te hebben in de omvang van eventuele risico’s/financiële tegenvallers die bij deze risico’s horen, afgezet tegen het beschikbare weerstandsvermogen om deze risico’s op te vangen. De “Nota Risicomanagement en Weerstandsvermogen Blaricum, Eemnes, Laren en BEL Combinatie” is de basis voor deze paragraaf in de jaarrekening en begroting van de gemeente Laren. De mate van flexibiliteit van de baten en lasten in de gemeentebegroting speelt een belangrijke rol bij de bepaling van het weerstandsvermogen: hoe snel kunnen (structurele) tegenvallers worden opgevangen door ombuigingen van bestaand beleid al dan niet in combinatie met belastingverhogingen (het benutten van de onbenutte belastingcapaciteit). Daarnaast kunnen incidentele tegenvallers opgevangen worden door het inzetten van de algemene reserve en/of door het niet-beklemde deel van de bestemmingsreserves anders in te zetten. Restrisico’s kan de gemeente dus dragen door het achter de hand hebben van voldoende weerstandscapaciteit.

Een precies sluitende begroting (zonder enige mate van flexibiliteit) en geen weerstandscapaciteit betekent dat iedere financiële tegenvaller een probleem gaat opleveren als er geen even grote meevallers tegenover staan. Conform het BBV en de nota, komt in deze paragraaf het beleid inzake de weerstandscapaciteit en de risico’s, de inventarisatie van de risico’s, de inventarisatie van de weerstandscapaciteit en tot slot de confrontatie van de risico’s met het beschikbaar weerstandsvermogen aan de orde. Deze paragraaf bevat: • Beleid inzake weerstandscapaciteit en de risico’s • Weerstandsvermogen • Inventarisatie van de weerstandscapaciteit • Risico’s • Confrontatie risico’s met beschikbaar weerstandsvermogen • Kengetallen Beleid weerstandscapaciteit Het beleid inzake risicobeheersing en weerstandscapaciteit is vastgelegd in de “nota risicomanagement en weerstandsvermogen 2022 Blaricum, Eemnes, Laren en BEL Combinatie”. Deze nota kent meerdere aspecten. Enerzijds is dat de wettelijke regelgeving. Naast deze formele aanleiding vanuit het oogpunt van regelgeving en kaderstelling is er ook een directe relatie tussen de inhoud van deze nota en interne ambitie tot kwaliteitsverbetering van de interne bedrijfsvoering (transparantie, verantwoording en bedrijfsmatig werken).

In de vastgestelde nota risicomanagement en weerstandsvermogen is opgenomen dat het weerstandsvermogen het vermogen is om niet-begrote uitgaven te dekken. Dit weerstandsvermogen heeft een relatie met de weerstandscapaciteit, zijnde de middelen en mogelijkheden waarover de gemeente beschikt of kan beschikken om niet begrote uitgaven te dekken: alle risico's waarvoor geen maatregelen zijn getroffen en die van materiële betekenis kunnen zijn in relatie tot de financiële positie en ter dekking van deze risico’s wordt het weerstandsvermogen aangewend. 79

In paragraaf 1.5 zijn de risico’s uiteengezet. Specifiek wordt benoemd de eenmalige lasten die voortkomen uit mobiliteitsmaatregelen, vaststellingsovereenkomsten of loopbaantrajecten van vast personeel. Het vast personeel en personeelslasten zijn in de BEL Combinatie belegd, alle eenmalige lasten m.b.t. dit risico zijn in de programmabegrotingen van de BEL gemeenten opgenomen. De lasten als dit risico zich voordoet, komen evenredig voor rekening van de BEL gemeenten. Begrippen In deze paragraaf zijn de volgende begrippen gedefinieerd: Begrip

Toelichting

Weerstandscapaciteit

Het geheel aan financiële middelen (met name reserves en voorzieningen) dat beschikbaar is en aangewend kan worden om mogelijke risico’s op te vangen. Een risico is een kans op het optreden van een positieve dan wel negatieve gebeurtenis van materieel belang die niet voorzien is in de begroting van enig jaar. Dit is de relatie tussen de weerstandscapaciteit en de risico’s die zich binnen de gemeente kunnen manifesteren Het identificeren en kwantificeren van risico’s en het bepalen van activiteiten die de kans van optreden van de risico’s en/of de gevolgen van de risico’s beheersbaar houdt. Het stelsel van maatregelen en procedures die worden genomen om de onderkende risico’s te ondervangen dan wel om de opkomende risico’s te signaleren en het effect hiervan te beperken.

Risico’s

Weerstandsvermogen Risicomanagement

Beheersmaatregelen

Risicoanalyse (operationeel) Vanuit de BEL-organisatie is, naast de strategische analyse van het college, een operationele analyse gemaakt. Voor de beoordeling van de kans worden de volgende 5 klassen met referentiebeelden gehanteerd. Kans Voor de beoordeling van de kans hanteren we 5 klassen met de volgende referentiebeelden. Klasse

Referentiebeeld

Percentage

1 2 3 4 5

< of 1x per 10 jaar 1x per 5 – 10 jaar 1x per 2 – 5 jaar 1x per 1 – 2 jaar 1x per jaar of >

10% 30% 50% 70% 90%

Financieel gevolg Voor de beoordeling van de financiële gevolgen van een risico hanteren we onderstaande klassen met bijbehorende bandbreedtes.

Klasse

Financieel gevolg

1 2 3 4 5

X < € 20.000 € 20.000 > X < € 50.000 € 50.000 > X < € 100.000 € 100.000 > X < € 200.000 € 200.000 > X

Indien het risico in klasse 5 valt (en dus groter is dan € 200.000), dient voor dat risico ook het maximale gevolg in euro te worden weergegeven. Wanneer dit bekend is, wordt ook het verwachte gevolg van een risico aangegeven. De hoogte van de bedragen zijn gebaseerd op ervaringscijfers van de hoogte van de risico’s vanaf de oprichting van de BEL-gemeenten. Berekenen risicoscore De risicoscore wordt berekend door de kans score te vermenigvuldigen met de gevolgscore. Hoe hoger de uitkomst, hoe groter het risico. Beheersmaatregelen Beheersing vraagt om een heldere verantwoordelijkheidsverdeling en bewuste keuzes ten aanzien van beheersingsmaatregelen. In beeld brengen beheersingsmaatregelen Het is niet voldoende om de geïdentificeerde risico’s jaarlijks op te sommen. Het is belangrijk dat er iets met de risico’s gebeurt. Voor elk risico wordt aangegeven hoe hiermee wordt omgegaan. Hierbij is het van belang vast te stellen of het risico incidenteel of structureel is. Beheersmaatregelen zijn gericht op het beheersbaar maken van een risico. Veelal gaat dit gepaard met het verlagen van de risicoscore (kans x gevolg). Zowel de verlaging van de kans als het verlagen van het gevolg dragen bij aan de beheersing van het risico.

Weerstandsvermogen Rolverdeling De volgende actoren hebben een rol bij risicomanagement: • De gemeenteraad stelt het beleid vast en stelt de paragraaf weerstandsvermogen in de begroting en jaarrekening vast; • Het college ziet toe op een juiste uitvoering van risicomanagement en de verantwoording daarover; • Het management en het ambtelijk apparaat van de gemeente zijn verantwoordelijk voor de uitvoering van het risicomanagement waarbij het identificeren van de risico's en het uitvoeren van beheersmaatregelen de kern vormt. Om het weerstandsvermogen in relatie tot de risico's te kunnen beoordelen is een ratio weerstandsvermogen gedefinieerd: Ratio weerstandsvermogen =

Beschikbare weerstandscapaciteit Benodigde weerstandscapaciteit

De ratio kan ingedeeld worden volgens onderstaande waarderingstabel. Waarderingscijfer

Ratio weerstandsvermogen

Betekenis

A B C D E

≥ 2,0 1,4 ≤ x < 2,0 1,0 ≤ x < 1,4 0,8 ≤ x < 1,0 0,6 ≤ x < 0,8

Uitstekend Ruim voldoende Voldoende Matig Onvoldoende

< 0,6

Ruim onvoldoende

De ratio weerstandsvermogen moet tenminste 1,0 (voldoende) zijn. Dat betekent dat de gekwantificeerde risico's gedekt worden door het aanwezige weerstandsvermogen.

Weerstandscapaciteit De weerstandscapaciteit bestaat uit structurele weerstandscapaciteit en incidentele weerstandscapaciteit. Structurele weerstandscapaciteit De structurele weerstandscapaciteit (in de exploitatie) bestaat uit de volgende onderdelen: Nr Post

Bedrag

1 Onbenutte belastingcapaciteit (OZB)

3.199.592

2 Rioolrechten

3 Afvalstoffenheffing

4 Leges en andere heffingen

5 Onvoorzien

10.000

Totaal weerstandsvermogen (structureel)

3.209.592

Onroerende Zaakbelasting (OZB) De onbenutte belastingcapaciteit zijn de extra structurele middelen die gegenereerd kunnen worden door de OZB te verhogen. De theoretisch onbenutte belastingcapaciteit wordt berekend door de maximale belastingtarieven te vergelijken met de belastingtarieven in de gemeente. Voor de maximale belastingtarieven wordt gebruik gemaakt van de normen voor het zogenaamde artikel 12- beleid. Een gemeente met een artikel 12-status is een Nederlandse gemeente die onder financiële curatele is gesteld door het Rijk vanwege een structureel slechte financiële situatie. Deze gemeenten moeten hun tarieven verhogen tot een “redelijk peil eigen heffingen”, willen zij in aanmerking kunnen komen voor rijkssteun. De actuele normen voor dit artikel 12-beleid staan in de circulaire Gemeentefonds. Voor het jaar 2026 is dit percentage berekend op 0,1648%.

Categorie

Redelijk peil (artikel 12)

Tarieven 2026

Opbrengst Onbenutte 2026 belastingcapaciteit

Eigenaren woning

0,1648

0,09019 5.019.609

4.152.184

Eigenaren niet-woningen

0,1648

0,40282 1.103.472

-652.029

Gebruikers niet-woningen

0,1648

0,30119

663.734

-300.563

6.786.815

3.199.592

Totaal

Het verschil van de tarieven in de begroting 2026 en het rekentarief voor 2026 (artikel 12) geeft voor 2026 een onbenutte capaciteit van circa 3,2 miljoen euro. Theoretisch biedt dit ruimte voor een eventuele tariefsverhoging. De onbenutte belastingcapaciteit zijn de extra structurele middelen die gegenereerd kunnen worden door de OZB te verhogen. Rioolrechten De rioolrechten zijn maximaal 100% kostendekkend. Eventuele tekorten bij de realisatie worden verrekend met de hiervoor ingestelde voorziening. Afvalstoffenheffing De afvalstoffenheffing is maximaal 100% kostendekkend. Eventuele overschotten en tekorten bij realisatie worden verrekend met de hiervoor ingestelde voorziening. Leges en andere heffingen De tarieven voor de publieksleges zijn maximaal 100% kostendekkend. Onvoorzien In de begroting is een post onvoorzien voor incidentele uitgaven ad € 10.000,- opgenomen. Er mag alleen van de post onvoorzien gebruik gemaakt worden als er sprake is van de drie O’s: 82

• • •

Onvoorzien; Onvermijdelijk; Onuitstelbaar.

Incidentele weerstandscapaciteit De incidentele weerstandscapaciteit is het bedrag wat in de reservepositie vrij aanwendbaar is. Nr.

Reserve

Bedrag

1 Algemene reserve 2

9.497.783

Bestemmingsreserves (niet geoormerkt)

Totaal reserves

9.497.783

3 Stille reserves Totaal weerstandsvermogen (incidenteel)

9.221.625 18.719.408

1. Algemene reserve Deze reserve is bedoeld voor het opvangen van onvoorziene uitgaven voortvloeiende uit: opkomende verplichtingen, calamiteiten en het opvangen van rekeningtekorten. Over de algemene reserve mag géén rente meer worden toegerekend vanaf 2017 cf. nieuwe wet en regelgeving vanuit het BBV. Derhalve kan de totale algemene reserve toegerekend worden aan de weerstandscapaciteit. 2. Vrij besteedbare deel van de bestemmingsreserves De bestemmingsreserves nemen een bijzondere plaats in de begroting in. De raad heeft de bestemming van deze reserves vastgelegd. In die zin kunnen de saldi niet zondermeer bij het beschikbare weerstandsvermogen worden opgeteld. Anderzijds is de raad bevoegd om de bestemming van reserves te wijzigen. Bij grote calamiteiten, waarbij het vrij aanwendbare deel van de algemene reserve niet toereikend is, kan de raad besluiten ook bestemmingsreserves anders in te zetten. Voor de berekening van het weerstandsvermogen wordt voorgesteld alleen reserves mee te nemen die niet beklemd of geoormerkt zijn. Op basis van de nu bekende gegevens alsmede de beslaglegging vanuit het traject decentralisaties Sociaal Domein vanuit de Rijksoverheid zijn er geen toe te rekenen bestemmingsreserves meer aan te wenden. 3. Stille reserves De stille reserves bestaan uit een aantal onroerende zaken die (voor een groot deel) zijn afgeschreven.

Per object wordt de WOZ-waarde (peildatum 1 januari 2024) vermeld, eventueel gecorrigeerd met aanwezige boekwaarde(n), of op basis van een eventueel bekend zijnde extra gegeven, namelijk de economische huurwaarde. De laagste van deze waarden wordt in de staat van de stille reserves verwerkt. Deze is op basis van een onderzoek naar de bezittingen van de gemeente Laren verhoogd (jaarrekening 2024). Nr. Bezittingen gemeente Laren tbv stille rerve object

Boekwaarde WOZVerschil 31-12-2024 waarde per reserve 01-01-2024*

1 Gemeenteboerderij nt 29 (oudheidskamer)

310.661

2 Sporthal ''Klaas Bout hal' (excl. Zwembad)

2.154.886

3 Gemeentehuis incl. deel renovatie

4 Stalling/kantoor Rollybus (Gr.Gerritsweg 2a)

48.833

5 Kinderdagverblijf Humanitas

407.288

6 Hertkenkamp (inclusief schuur)

170.396

7 Aula begraafplaats

187.020

8 Gemeentetoren Naarderstraat

259.750

9 Museum Hofland

674.311

10 Brandweerkazerna (Gr. Gerritsweg 2)

1.371.480

Totaal stille reserves verkooptermijn > 1 jaar

5.584.625

11 Gemeenteboederij nr 27 (boederij)

504.954

12 Ambtswoning verkocht ultimo 2020

13 Huurwoningen brandweer (4, 4a 4b 4c)

395.591

2.732.570

2.336.979

14 Kerklaan 1 (monumentale woning)

92.343

1.525.252

1.432.909

15 Grond Gooiergracht (Eemnes)

687.818

16 Diverse (engh) gronden

40.521

17 Volksuinencomplex 2e Ruiterweg

142.343

18 Overige grondposities grondadministratie (deels) ***

2.053.064

19 Politiepost nw in BRW-kazerne

78.964

20 Grond ligweide vm zwembad de Biezem (netto)

1.944.073

487.934

9.709.559

9.221.625

122.736

Totaal stille reserves verkooptermijn < 1jaar

487.934

9.709.559

9.344.361

Totaal stille reserves gemeente Laren

487.934

15.294.184 14.928.986

Totaal verkooptermijn < 1 jaar

Getaxeerde kunstbezittingen ult. 2020 gemeente Laren

Risico's De gemeente probeert haar doelstellingen te bereiken maar hierbij kunnen zich risico’s voordoen die er voor kunnen zorgen dat het behalen van die doelstellingen negatief wordt beïnvloed. Voor een groot aantal geïdentificeerde risico’s zijn maatregelen getroffen om de kans en/of het gevolg te verminderen. Voor een aantal risico’s is dit om verschillende redenen (bewust) niet gedaan of kunnen de beheersmaatregelen niet geheel effectief zijn (voor de kans en/of het gevolg): dit zijn de zogenaamde restrisico’s. Restrisico’s De risico’s relevant voor de bepaling van het weerstandsvermogen zijn die risico’s die niet zijn of konden worden ondervangen met beheersmaatregelen (zogenaamde restrisico’s). Er heeft een gemeentebrede risicoinventarisatie plaatsgevonden. De ‘gevonden’ restrisico’s zijn vervolgens voor zover mogelijk gekwantificeerd. Voor de weging van de risico's hanteren wij de volgende tabel: Percentage Klasse Referentiebeeld Klasse 1 2 3 4 5 84

< of 1x per 10 jaar 1x per 5 - 10 jaar 1x per 2 - 5 jaar 1x per 1 - 2 jaar 1x per jaar of >

10% 30% 50% 70% 90%

1 2 3 4 5

Financieel gevolg X < € 20.000 € 20.000 > X < € 50.000 € 50.000 > X < € 100.000 € 100.000 > X < € 200.000 € 200.000 > X

Hierbij is onderscheid gemaakt in structurele financiële gevolgen en incidentele financiële gevolgen. Als het nodig is kan van dit model worden afgeweken voor zover en als een bepaald risico de maximaal in dit model bereikbare waarde van € 200.000 overstijgt. Dit wordt separaat bij het benoemde risico aangegeven.

Risico-inventarisatie

Financieel effect in €

Programma

Risico Omschrijving risico

Besturen en diensten verlenen in een veilig in Laren

Pensioen wethouders: geen volledigheid en tijdigheid voorziening.

De voorziening wordt jaarlijks geactualiseerd binnen de p&c cyclus. HRM zorgt voor de gegevens 4*3 en C&F bepaald de mutaties op de voorziening.

52.500

Besturen en diensten verlenen in een veilig in Laren

Wachtgeld wethouders: geen volledigheid en tijdigheid voorziening.

De voorziening wordt jaarlijks geactualiseerd binnen de p&c cyclus. HRM zorgt voor de gegevens 4*4 en C&F bepaald de mutaties op de voorziening.

100.000

Afhankelijkheid externe regelingen/verbonden partijen: Beperkte invloed op externe ontwikkelingen

Tijdig reageren op begrotingen en prognoses van gemeenschappelijke regelingen door gezamenlijk optreden van de Gooise gemeenten. Heldere samenwerkingsafspraken over deadlines aanlevering van controle- en verantwoordingsinformatie, zodat de informatie tijdig verwerkt kan worden in P&C documenten. Extra aandacht voor relatief nieuwe GR-en en wijzigingen, m.n. qua bijdrage en stemrecht

3*2

Rampen: Schade (persoonlijk en materieel) binnen de gemeente als gevolg van rampen

1 Neerzetten van een adequate en geoefende crisisbeheersings- organisatie, waardoor we gevolgen kunnen beperken. 2 Verzekeringen die eventuele schade (deels) kan afdekken.

1*5

Planschade: Claims op planschade bij aanpassing bestemmingsplannen

Bij ieder particulier en gemeentelijke initiatief (grex) wordt vooraf rekening gehouden met de mogelijke planschade. Bij particuliere initiatieven gaat dit mee in een anterieure overeenkomst.

3*3

Besturen en diensten verlenen in een veilig in Laren

Duurzaam en prettig wonen 5 in Laren

Beheersmaatregel

Risico- Gevolg % Structureel Incidenteel score

17.500

250.000

37.500

Duurzaam en prettig wonen 6 in Laren

Bodembeleid en bodemkwaliteit kaart moeten upBodemverontreiniging: to-date zijn. Afstemming met betrokkenen over de Mogelijke onvoorziene kosten 4*2 afhandeling van de verontreiniging van de gronden voor gemeente en Gooiergracht vanuit de GR GVE.

Duurzaam en prettig wonen 7 in Laren

Inrichten goed projectmanagement binnen GEM Ontwikkeling Crailo Crailo B.V.Strakke ontwikkel- en verkoopplanning noord/zuid: kostenbeheersing opstellen. Regelmatig beoordelen jaarplannen / en tijdig gereed komen project GREX.

2*5

Duurzaam en prettig wonen 8 in Laren

Illegale stort: Onvoorziene kosten en schade als gevolg van illegale stort.

Goed ondermijningsbeleid

4*3

Meedoen in Laren

Open-einde regelingen: bijstand: Mogelijke overschrijding van begroting vanwege open einde regeling

Adequate monitoring ontwikkeling aanvragen en tijdige aanpassing begroting en prognoses binnen 4* 2 de p&c cyclus.

24.500

300.000

52.500

20.500

Meedoen in Laren

Kostprijsonderzoek: WMO: Onderzoek naar een duurzame en toekomstbestendige inzet van huishoudelijke hulp is gaande. Indien blijkt dat de kostprijs van een redelijk efficiënt Onderzoek tarief huishoudelijke hulp. Het opererende aanbieder hoger onderzoek wordt onder andere gebaseerd op caoligt dan het bestaande tarief ontwikkelingen, reiskosten (waaronder 4* 2 dan zal een verhoging in het parkeerkosten), scholingsvereisten en tarief moeten worden overheadcomponenten van de aanbieders. doorgevoerd. Een dergelijke stijging kan (aanzienlijke) financiële gevolgen hebben, omdat het aantal cliënten in deze Wmo-voorziening groot is en het tarief direct doorwerkt in de totale uitgaven.

19.500

Veel toegang tot jeugdzorg vindt plaats via externe Open-einde regeling: verwijzers, zoals huisarts, jeugdarts of medisch Jeugdhulp: ondanks reële specialist, dit leidt tot minder grip op de kosten. begroting en tijdige aanpassing Daarnaast is er sprake van volumegroei door prognoses binnen p&c cyclus is 4*3 achterblijvende uitstroom. Voor deze autonome sprake van kans op volumegroei is een risicopost opgenomen overschrijding door autonome gebaseerd op de gemiddelde toename van de volumegroei afgelopen 3 jaar.

60.000

Meedoen in Laren

De algemene inkomsten en uitgaven van Laren

WSW uitvoering: bijdrage GR Tomin BV. Verliezen van Tomin BV die niet afgedekt kunnen worden door reserves van de Tomin Adequate monitoring Tomin BV BV. Naast de reguliere bijdragen is het voor 2026 en 2027 waarschijnlijk dat de bijdrage omhoog moet

4*2

33.800

De lopende kwijtscheldingen en de nieuwe aanvragen zijn goed inzichtelijk. Achteraf zijn 3*3 afwijkingen dus verklaarbaar. Vooraf is het lastig in te schatten.

37.500

Kwijtscheldingen gemeentelijke belastingen: Mogelijke overschrijding van begroting vanwege onvoldoende zicht op verwachte kwijtscheldingen

Monitoren van financiële ontwikkelingen aan de hand van jaarrekening en begroting. Risico is als Garanties Sociale klein aan te merken, de 1e borginstelling (het woningbouw: Mogelijk beroep WSW) heeft een groot vermogen (80 miljard), op de achtervang bij verliezen echter de omvang kan groot zijn bij voordoen. Er is WSW. nog nooit een beroep op de gemeenten gedaan, daarom wordt de post op PM gezet

Algemene uitkering uit gemeentefonds: Afwijking tussen begrote en werkelijke opbrengsten Algemene Uitkering.

Bewaking en actualisatie van de parameters die de hoogte van de algemene uitkering bepalen. 5*4 Berichtgeving uit Den Haag over de ontwikkelingen rond het gemeentefonds nauwlettend volgen.

135.000

Aansprakelijkheid: Aansprakelijkheid voor schade Goede bedrijfsvoering met zicht op risico's en een 2*5 als gevolg van gemeentelijk verzekering. handelen.

Belastingen: Boetes door verkeerde toepassing fiscale wetgeving.

De algemene inkomsten en uitgaven van Laren

Kosten BEL Combinatie: Overschrijding kosten als Vinger aan de pols door reguliere overleggen en gevolg van ontwikkeling-en bij toetsen zomernota BEL. de werkorganisatie.

3*3

Buitenruimte onderhouden in Laren

IBOR: Nabetaling op contract. Goede afstemming met de leverancier.

4*3

Onvoldoende dekking door de Algemene uitkering voor Vinger aan de pols landelijke ontwikkelingen activiteiten in het Sociale algemene uitkering en circulaires Domein.

Meerdere programma's

De algemene inkomsten en uitgaven van Laren

Meedoen in Laren

Afdoende afspraken om de fiscale wetgeving up to date te houden door P&C en P&O. Waar nodig 1*5 worden specialisten ingehuurd voor specifieke projecten (b.v. grexen, grote subsidies).

300.000

37.500

52.500

1.500.000

998.800

2.332.000

** Crailo B.V. De gemeente Laren heeft samen met de gemeenten Gooise Meren en Hilversum de gebiedsontwikkeling Crailo met een waarde van grofweg 75 mln. ter hand genomen (lasten plusminus 75 mln., baten iets hoger en hiermee een te verwachten klein winstgevend resultaat). De gemeente Laren is voor 10% aandeelhouder in de uitvoerende besloten vennootschap GEM Crailo B.V.. De gronden en opstallen in het plangebied zijn vanaf 1 januari 2021 in eigendom van de GEM Crailo B.V. De gemeente Laren staat voor 10% (2 mln.) borg voor de door GEM Crailo B.V. bij de BNG aangetrokken kredietfaciliteit. Toelichting risico's Strikt genomen beperkt het Larense risico zich tot de deelneming in de BV (10%, i.c. 2 mln). Het risico van deze deelneming hangt nauw samen met (het resultaat van) de intergemeentelijke grondexploitatie, de daarin opgenomen risico- en gevoeligheidsanalyse en de door GEM Crailo B.V. ter zake genomen en de beheersmaatregelen incl. de inrichting van de governance structuur: A. De op 23 januari 2019 door de Algemene Vergadering (van aandeelhouders) als onderdeel van het Jaarplan 2019 vastgestelde geactualiseerde grondexploitatie kent een winstgevende eindwaarde per 31 december 2029 van 1,85 miljoen en een winstgevende contante waarde per 1 januari 2019 van 1,49 miljoen welke nog steeds wordt berekend onder inzet van bijgestelde risico-analyse. B.

In de intergemeentelijke grondexploitatie is een risico- en gevoeligheidsanalyse opgenomen. Op de risico’s (kansen en bedreigingen) is een zogenaamde Monte-Carlo analyse toegepast, waarin aan elk risico een bandbreedte en een kansverdeling is toegekend. De Monte-Carlo analyse is daarmee een integrale simulatie van alle benoemde kansen en bedreigingen. GEM Crailo B.V. beschikt niet over een eigen weerstandsvermogen ter dekking van financiële consequenties van zich manifesterende risico’s. In 2020 is hier aan toegevoegd op verzoek van de gemeenten de “Risman- methodiek” waarmee de risico-analyse verder verdiept is. De verbeterde uitvoering va de risicoberekening blijft voorzien in een positief resultaat van de GREX. C. De governance-structuur van Gem Crailo B.V. lijkt in overeenstemming met de fase, waarin de operationalisering van GEM Crailo B.V. en planontwikkeling en –uitvoering op 1 januari 2022 verkeren Naast de genoemde risico’s zijn er de volgende kanttekeningen: A. (Fiscale) grondrouting Rekening houdend met de op grond van het nog vast te stellen bestemmingsplan uitgeefbare (rode) gronden en niet uitgeefbare gronden (grijs voor wegen en pleinen etc. en blauw/groen voor plantsoenen en waterpartijen etc.) zijn vele scenario’s denkbaar met betrekking tot de grondrouting.

Er is immers sprake van 3 fiscale regimes (BTW, BTW- compensatiefonds en Overdrachtsbelasting) en van diverse partijen (Provincie, gemeenten, GEM Crailo B.V., projectontwikkelaar en eindafnemer/belegger). GEM Crailo B.V. heeft nader overleg gepleegd met de belastingdienst. Dit overleg heeft geleid tot een “ruling” met de Belastingdienst.. B. Beheer gemeentelijke gronden Voor het beheer en onderhoud van de gemeentelijke gronden heeft GEM Crailo B.V. in 2019 een beheersovereenkomst opgesteld. Deze overeenkomst dient zowel rekening te houden met de mogelijke risico’s (fiscaal, juridisch, verzekeringstechnisch etc.) als met de mogelijke lasten en baten die daaruit voortvloeien. Deze lasten en baten van beheer en onderhoud zijn overigens voorzien in de intergemeentelijke grondexploitatie. De risico’s (en beheersmaatregelen) kunnen op basis van het door GEM Crailo B.V. beschikbaar gestelde materiaal niet nader gekwantificeerd worden in termen van kans maal impact. Om deze reden vermelden wij het totale risico van de deelneming in GEM Crailo B.V. als PM. Toelichting risico's 1 Pensioen wethouders: geen volledigheid en tijdigheid voorziening De gemeenten zijn zelf verantwoordelijk voor de betaling van de pensioenen van wethouders. Hiervoor is het nodig om de mutaties in beeld te houden en de rente stand om de hoogte van de voorziening actueel te houden.

Schommelingen zijn onvermijdbaar en worden financieel ook doorgevoerd. 2 91

Wachtgeld wethouders: geen volledigheid en tijdigheid voorziening

Wethouders hebben na beëindiging van het wethouderschap recht op wachtgeld. De gemeenten zijn zelf verantwoordelijk voor het treffen van een voorziening. Net als bij pensioenen worden de mutaties bijgehouden. Naast de reguliere mutaties kunnen ook ongeplande gebeurtenissen (ziekte, collegecrisis/ ontslag/ opstappen) voor mutaties en aanpassingen van de voorziening zorgen. 3 Afhankelijkheid externe regelingen/verbonden partijen: Beperkte invloed op externe ontwikkelingen Doordat Laren slechts een beperkt stemrecht heeft, kan zij majeure ontwikkelingen niet tegenhouden. Hierbij is het van belang dat Laren zich sterk blijft profileren in de verschillende Algemene en Dagelijkse Besturen (AB en DB). 4 Rampen: Schade (persoonlijk en materieel) binnen de gemeente als gevolg van rampen Op het grondgebied van Laren kan zich een ramp voordoen met grote gevolgen. Denk aan brand, overstroming, hevige regenval, groot verkeersongeluk, etc. Het is aan de gemeente om een rol te spelen in het voorkomen en beperken van de schade bij dergelijke gebeurtenissen. 5 Planschade: Claims op planschade bij aanpassing bestemmingsplannen Planschade ontstaat, wanneer een belanghebbende waardedaling ervaart van zijn eigendom ten gevolge van een planologische beslissing van de gemeente. Het algemeen belang wordt hierbij afgewogen tegen het individuele belang.

Indien van toepassing wordt de waardedaling gecompenseerd. 6 Bodemverontreiniging: Mogelijke onvoorziene kosten voor gemeente Bij herontwikkeling van binnenstedelijke locaties is er kans op aantreffen van bodemverontreiniging. 7 Ontwikkeling Crailo noord/zuid: kostenbeheersing en tijdig gereed komen project Door gemeenten Hilversum, Gooise Meren en Laren (10% aandeel) zijn de genoemde locaties van de provincie Noord Holland overgenomen om deze te ontwikkelen. De koopsom heeft circa 33 miljoen euro (te betalen over 12 jaar) bedragen. Deze gronden zijn in 2020 overgedragen aan GEM Crailo B.V., waarbij gelijke betaalcondities zijn afgesproken. Er is een risico dat onvoldoende naar kostenbeheersing wordt gekeken en het project niet tijdig gereed komt. 8 Illegale stort: Onvoorziene kosten en schade als gevolg van illegale stort. In het buitengebied wordt de gemeente soms geconfronteerd met illegale stort van asbest, grof vuil (puin, banden, apparaten) of restanten van XTC-laboratoria. De kosten komen dan voor rekening van de gemeente. 9

Open-einde regelingen: bijstand: Mogelijke overschrijding van begroting vanwege open einde regeling De bijstandsuitkeringen zijn afhankelijk van de economische ontwikkelingen. Die zijn tot op zekere hoogte in te schatten, maar het is niet ondenkbaar dat het budget afwijkt van de werkelijke aanvragen. 10 Open-einde regelingen: WMO: Mogelijke overschrijding van begroting vanwege open einde regeling De gemeenten zijn verplicht aan de zorgvraag tegemoet te komen. Als het aantal aanvragen op diverse verstrekkingen stijgt, komen de kosten veelal voor rekening van de gemeente. De begroting moet hier tijdig op aangepast worden. 11 Open-einde regeling: Jeugdhulp: Mogelijke overschrijding van begroting vanwege open einde regeling De gemeenten zijn verplicht aan de zorgvraag tegemoet te komen. Als het aantal aanvragen op diverse verstrekkingen stijgt, komen de kosten veelal voor rekening van de gemeente. De begroting moet hier tijdig op aangepast worden. 12 Open-einde regeling, specifiek: Complexe verblijfszorg: Mogelijke overschrijding van begroting vanwege open einde regeling Voor kleine gemeenten kunnen een paar aanvragen verblijfszorg al leiden tot forse overschrijdingen van de begroting. De begroting moet hier tijdig op aangepast worden. 13 Kwijtscheldingen gemeentelijke belastingen: Mogelijke overschrijding van begroting vanwege onvoldoende zicht op verwachte kwijtscheldingen

De kwijtscheldingen zijn afhankelijk van de economische ontwikkelingen. Die zijn tot op zekere hoogte in te schatten, maar het is niet ondenkbaar dat het budget afwijkt van de werkelijke aanvragen. Daar is weinig invloed op uit te oefenen. Vooralsnog zijn de schommelingen en de financiële effecten de laatste jaren beperkt. 14 Garanties Sociale woningbouw: Mogelijk beroep op de achtervang bij verliezen WSW. Met de overdracht van het gemeentelijk woningbedrijf zijn ook de woningbouw- leningen overgenomen. Deze leningen heeft de gemeente Laren 100% als 2e achtervang geborgd. 15 Algemene uitkering uit gemeentefonds: Afwijking tussen begrote en werkelijke opbrengsten Algemene Uitkering. De exacte hoogte van de algemene uitkering (AU) wordt pas na afsluiten van het rekeningjaar bekend. Dit houdt in dat altijd met ramingen gewerkt wordt, hetgeen inherent een risico inhoudt. Zelfs tussen opeenvolgende officiële bekendmakingen doen zich grote fluctuaties voor. Die kunnen zowel positief als negatief zijn. 16 Aansprakelijkheid voor schade als gevolg van gemeentelijk handelen. Het bestuur wordt aansprakelijk gesteld voor schade die ontstaat ten gevolge van nalatigheid in de uitvoering van haar publieke taak. Dit kan zich op verschillende terreinen voordoen. 17 Belastingen: Boetes door verkeerde toepassing fiscale wetgeving.

Bij de toepassing van de belastingwetgeving (BTW, BCF, Loonheffing (met name WKR) etc.) kunnen verschillen van inzicht en/of interpretatie ontstaan, of kunnen de regels onjuist worden toegepast. Dit kan leiden tot een naheffing van de zijde van de fiscus. Gelet op de steeds wijzigende regels, is het mogelijk dat de gemeente een naheffing krijgt opgelegd (incl. boete) 18 Kosten BEL Combinatie: Overschrijding kosten als gevolg van ontwikkelingen bij de werkorganisatie. De deelnemende gemeenten zijn verplicht om eventuele tekorten bij de BEL Combinatie af te dekken. Veelal zal dit betrekking hebben op hogere inhuur dan begroot of mobiliteitskwesties. 19 IBOR: Nabetaling op contract In 2019 zijn we een langdurige overeenkomst inzake IBOR aangegaan. Uitvoering van deze contracten leidt tot de vaststelling dat de basisgegevens open zijn voor interpretatie. Uit gesprekken met de leverancier blijkt dat er een risico is op verrekening. Voor het risico is een voorziening gevormd. 20 Onvoldoende dekking door de Algemene uitkering voor activiteiten in het Sociale Domein Naast deze risico inventarisatie is in de begroting 2024 een inschatting gemaakt van een aanvullend op deze op alle open-einde regelingen in het Sociale Domein als gevolg van onvoldoende dekking door de Algemene uitkering voor activiteiten in het Sociale Domein. Risico was ingeschat op een bedrag van 2 miljoen incidenteel.

Uit de jaarrekening 2024 blijkt een positief resultaat op programma Sociaal Domein van € 424.891. Het actueel incidenteel risico daalt hiermee naar 1,5 miljoen. Confrontatie risico's met weerstandsvermogen In het volgende overzicht worden de hierboven genoemde risico's in verband gebracht met het beschikbare weerstandsvermogen.

A Geïnventariseerde risico’s B Beschikbare weerstandscapaciteit Saldo (C = B - A)

Structureel Incidenteel 2,3 mln. 1 mln. 3,2 mln. 18,7 mln. +/+ 0,9 +/+ 17,7

De weerstandsratio kan met betrekking tot de incidentele posten als volgt worden berekend: 17,7 miljoen = Ratio weerstandsvermogen = = 19,66 0,9 miljoen De norm is vastgesteld op groter dan 2. De feitelijke uitkomst is daarmee ruimschoots boven de norm.

Financiële kengetallen Gemeenten zijn verplicht om financiële kengetallen op te nemen in de begroting. Hieronder staan de kengetallen die voor de gemeente Laren van toepassing zijn. Kengetallen 1 Netto schuldquote

Realisatie Begr. 2025 Begroting Begroting Begroting Begroting 2024

voor wijz. 2026

2027

2028

2029

77,3%

76,6%

133,8%

151,8%

156,3%

151,6%

35,0%

38,4%

95,3%

113,6%

118,5%

114,2%

3 Solvabiliteitsratio

25,4%

24,6%

18,3%

16,3%

15,8%

16,0%

4 Grondexploitatie

-0,5%

-3,8%

0,2%

0,0%

5 Structurele exploitatieruimte

6,6%

0,9%

2,1%

1,1%

1,3%

1,4%

179,2%

163,5%

191,8%

191,9%

Netto schuldquote gecorr. voor alle leningen

6 Belastingcapaciteit Toelichting Financiële kengetallen

Een afzonderlijk kengetal zegt weinig over hoe de financiële positie moet worden beoordeeld. Zo hoeft een hoge schuld geen nadelig effect te hebben op de financiële positie, maar is dat afhankelijk of en wat er aan eigen vermogen en baten tegenover die schuld staat en hoe groot de kans is dat de schuld weer wordt afgelost. Het is dus, met andere woorden, niet mogelijk om een individueel kengetal te gebruiken voor de beoordeling van de financiële positie. De kengetallen zullen altijd in samenhang moeten worden bezien, omdat ze alleen gezamenlijk en in hun onderlinge verhouding een goed beeld kunnen geven van de financiële positie van de gemeente. Netto schuldquote De netto schuldquote is de verhouding van de netto schuld ten opzichte van de totale baten (exclusief mutatie reserves). In het algemeen ligt de netto schuldquote van een gemeente tussen de 0% en 90%. Een netto schuldquote van tussen de 100% en 130% is hoog en wanneer de netto schuldquote boven de 130% uitkomt, bevindt een gemeente zich in de gevarenzone. Voor de gemeente Laren bedraagt de netto schuldquote in 2026 133%, waarmee sprake is van een verhoogd risico op de korte termijn. Reden van deze verhoging ligt in de geplande investeringen (met name in onderwijs huisvesting) voor 2026/2027 en de daarvoor benodigde financiering.

Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen Voor een genuanceerder beeld van de schuldpositie moet ook worden gekeken naar de voorraad bouwgronden en de uitgeleende gelden. Bij de netto schuldquote gecorrigeerd voor verstrekte leningen worden deze leningen geëlimineerd. Het percentage in 2026 is 95%. Solvabiliteitsratio De solvabiliteit is het percentage van het vermogen dat uit eigen vermogen bestaat. Deze ratio geeft een goed beeld van de mate waarin bezittingen zijn gefinancierd met eigen vermogen of vreemd vermogen. De norm voor de solvabiliteit ligt doorgaans tussen de 25% en 40%. De solvabiliteit van de gemeente Laren bedraagt 18,3% in 2026 en ligt hiermee onder het gewenste niveau. Dit houdt ook verband met de investeringen die met name in het onderwijs plaatsvinden. Grondexploitatie Het kengetal grondexploitatie geeft aan hoe groot de grondpositie (de waarde van de grond) is ten opzichte van het totaal aan baten. De grondexploitaties zitten in de afrondende fase. Structurele exploitatieruimte De structurele exploitatieruimte die lager is dan nul geeft aan dat de structurele baten van de gemeente lager zijn dan de structurele lasten. In 2026 bedraagt de structurele exploitatieruimte 2,1% waarmee de gemeente zich in het ''gezonde'' risicoprofiel bevindt.

Belastingcapaciteit Onder de woonlasten worden verstaan de OZB-belasting op basis van de gemiddelde WOZ-waarde in de 94

gemeente, de rioolheffing voor een meerpersoonshuishouden en de afvalstoffenheffing voor een meerpersoonshuishouden. De belastingcapaciteit wordt berekend door deze woonlasten te vergelijken met het landelijk gemiddelde. Uitgedrukt in een percentage betekent dit dat de belastingcapaciteit van Laren 191,8% bedraagt in 2026. Dit is een toename ten opzichte van de begroting 2025.

Onderhoud Kapitaalgoederen Algemeen Het beheer van kapitaalgoederen is belangrijk, omdat het de publieke ruimte betreft en het direct invloed heeft op het leef-, woon- en werkklimaat van iedereen. Ten behoeve van de openbare ruimte heeft de gemeente Laren een groot aantal kapitaalgoederen in beheer. De kwaliteit en het onderhoudsniveau zijn bepalend voor het voorzieningenniveau binnen de gemeente. Het beheer van deze kapitaalgoederen brengt financiële consequenties met zich mee. Hierbij gaat het dan om de kosten van beheer en instandhouding van wegen, riolering, water, groen, speelvoorzieningen en gebouwen. De beheerdata voor wegen, groen, bomen, speelplaatsen, openbare verlichting en riolering zijn opgenomen in het integraal beheerdatasysteem Greenpoint. De beheerdata voor riolering zijn geactualiseerd opgenomen in het databeheersysteem Kikker van Riodesk. Het beleid van de gemeente Laren voor het onderhoud van kapitaalgoederen is onder meer opgenomen in de volgende nota’s: Water- en rioleringsprogramma 2024-2028 Wegenbeheerplan 2024-2028; Beleids- en beheerplan Openbare Verlichting; Groenbeleidsplan Laren (2024); Speelruimteplan Laren 2024-2033 - Beleid maatschappelijk vastgoed, een toetsingskader - 2022 - Actualisatie onderhoud gemeentelijk vastgoed - Jaarlijks Financieel overzicht kapitaalgoederen Beheerplan Begroting

2026

2027

2028

2029

Openbare verlichting Onderhoudsbudget Kapitaallasten

153.831 57.610

153.831 87.854

Groen