20221104RVSb22 01237 Begroting gemeente Laren 2023 BIJLAGE begroting
Tekst van het document
PROGRAMMABEGROTING 2023 MEERJARENRAMING 2024 - 2026
Gemeente Laren Postbus 71 3755 ZH Eemnes T 14 035 E info@laren.nl I www.laren.nl Uitgave © Gemeente Laren Oktober 2022
Programmabegroting 2023 20232023202320232019
2
Gemeente Laren
Inhoudsopgave
INLEIDING: VERNIEUWING EN CONTINUÏTEIT ........................................................................................................................... 5 LEESWIJZER ...................................................................................................................................................................... 7 COLLEGESAMENSTELLING EN PORTEFEUILLEVERDELING ............................................................................................................. 8
BEGROTING IN ÉÉN OOGOPSLAG HOOFDLIJNEN FINANCIËLE POSITIE 2022 – 2025 .................................................................................................................. 10 EEN SLUITENDE MEERJARENBEGROTING ............................................................................................................................... 12 ONTWIKKELINGEN FINANCIËLE POSITIE................................................................................................................................. 12
PROGRAMMA'S PROGRAMMA 1 - BESTUURSZAKEN ..................................................................................................................................... 16 PROGRAMMA 2 - BURGERZAKEN........................................................................................................................................ 18 PROGRAMMA 3 - OPENBARE ORDE EN VEILIGHEID ................................................................................................................. 21 PROGRAMMA 4 - WEGEN, GROEN, WATER EN VERKEER .......................................................................................................... 23 PROGRAMMA 5 - ONDERWIJS ........................................................................................................................................... 26 PROGRAMMA 6 - CULTUUR, SPORT EN RECREATIE ................................................................................................................. 28 PROGRAMMA 7 - SOCIAAL DOMEIN.................................................................................................................................... 31 PROGRAMMA 8 - BOUWEN EN WONEN ...............................................................................................................................
35 PROGRAMMA 9 - MILIEU EN DUURZAAMHEID....................................................................................................................... 38 PROGRAMMA 10 - GRONDEXPLOITATIE, DORPSVERNIEUWING EN ECONOMIE ............................................................................. 41 ALGEMENE DEKKINGSMIDDELEN ......................................................................................................................................... 43 OVERHEAD .................................................................................................................................................................... 45 ONVOORZIEN ................................................................................................................................................................. 47 VENNOOTSCHAPSBELASTING ............................................................................................................................................. 48 TOEVOEGINGEN EN ONTTREKKINGEN AAN DE RESERVES .......................................................................................................... 49
PARAGRAFEN PARAGRAAF A - LOKALE HEFFINGEN .................................................................................................................................... 52 PARAGRAAF B - WEERSTANDSVERMOGEN EN RISICOBEHEERSING ............................................................................................. 59 PARAGRAAF C - ONDERHOUD KAPITAALGOEDEREN................................................................................................................ 76 PARAGRAAF D - FINANCIERING .......................................................................................................................................... 86 PARAGRAAF E - BEDRIJFSVOERING .................................................................................................................................... 91 PARAGRAAF F - VERBONDEN PARTIJEN ................................................................................................................................ 92 PARAGRAAF G - GRONDBELEID VAN DE GEMEENTE ............................................................................................................. 108 PARAGRAAF H - RESERVES EN VOORZIENINGEN ................................................................................................................... 110
FINANCIËLE BEGROTING B1.1 MEERJARENBEGROTING 2023-2026 ................................................................................................................ 114 B.1.2 EFFECTEN NA PROGRAMMABEGROTING 2023 .................................................................................................... 115 B.1.3 INCIDENTELE BATEN EN LASTEN ......................................................................................................................... 118 B.1.4 STRUCTURELE MUTATIES RESERVES .................................................................................................................... 119 B.1.5 STRUCTUREEL EN REËEL BEGROTINGSEVENWICHT ................................................................................................. 119
Programmabegroting 2023 20232023202320232019
3
Gemeente Laren
UITEENZETTING VAN DE FINANCIËLE POSITIE B.2.1 GEPROGNOSTICEERDE BEGIN- EN EINDBALANS .................................................................................................... 121 B.2.2 TOELICHTING GEPROGNOSTICEERDE BALANS ....................................................................................................... 122 B.2.3 INVESTERINGSPLANNING 2022 – 2025............................................................................................................. 123 B.2.4 EMU-SALDO 2023 -2026 ............................................................................................................................. 125 BIJLAGEN TOELICHTING BATEN EN LASTEN PER TAAKVELD (TAAKVELDINDELING)...................................................................................... 126 TOELICHTING BATEN EN LASTEN PER TAAKVELD (PROGRAMMA-INDELING) ................................................................................ 128 VERPLICHTE BELEIDSINDICATOREN .................................................................................................................................... 130
Programmabegroting 2023 20232023202320232019
4
Gemeente Laren
Inleiding: vernieuwing en continuïteit Laren is een gemeente met een kleinschalige maar krachtige, betrokken samenleving en met uitzonderlijk veel voorzieningen die vergelijkbaar zijn met een middelgrote stad in Nederland. Het college wil dit graag zo behouden en versterken: daarvoor moeten we samenwerken met inwoners en instellingen, onze buurgemeenten in de BEL-Combinatie en in de regio. Daardoor blijft Laren sterk en zelfstandig! De inwoners van Laren mogen van het gemeentebestuur een helder toekomstperspectief verwachten. Het bestuur stelt prioriteiten en we richten onze aandacht op de onderwerpen waar de gemeente het verschil kan maken. We kijken daarbij goed naar de taken die de gemeente kan uitvoeren én de manier waarop we de inwoners hierbij graag betrekken om gezamenlijk onze maatschappelijke doelen te bereiken. Deze programmabegroting is de eerste die is opgesteld onder verantwoordelijkheid van het nieuwe college van B&W, na de gemeenteraadsverkiezingen. U ziet in deze begroting de koers van het coalitieakkoord terug, die als opdracht voor het college geldt, maar ook de stijl van de nieuwe wethouders. We zetten ons in om met toegankelijke informatie en in een open gesprek met de raad de prioriteiten te bepalen. Ook in financiële documenten, zoals de begroting, willen we de inhoud leidend laten zijn.
Met de opbrengst van de verkoop van het Raadhuis versterken wij substantieel onze balanspositie. Onze solvabiliteitsratio ligt bijna op de landelijke richtlijn van 20%. Dit versterkte weerstandsvermogen geeft ons een goede buffer om toekomstige, onbekende tegenvallers te kunnen opvangen zonder dat wij acuut hoeven te bezuinigen. De versterkte balans en de positieve ontwikkeling van de begroting in de komende jaren geeft rust. Daarmee heeft het college de gelegenheid om de mogelijkheden voor verbetering van het structurele beeld voor de langere termijn te onderzoeken. Daarbij gaan wij werken aan een goede balans tussen het door onze inwoners gewenste voorzieningenniveau, de investeringen die daarvoor nodig zijn en de wijze waarop wij deze investeringen zullen betalen. Beleidsinhoudelijke kernpunten De begroting is opgesteld op basis van een drietal belangrijke uitgangspunten:
Het coalitieakkoord is kaderstellend voor het college. Dat betekent dat u in deze begroting voorstellen ziet voor bijvoorbeeld het versterken van inwonersbetrokkenheid, de ontwikkeling van het dorpscentrum en vernieuwing van de maatschappelijke ondersteuning. Het college wil experimenteren en flexibel met nieuwe initiatieven omgaan. Het versterken van de basis, door te investeren in onze ambtelijke organisatie. Tegelijk met deze begroting wordt aan de raad het voorstel voorgelegd om een extra investering te doen in onze ambtelijke organisatie, de BEL-combinatie. Met deze investeringen wordt achterstallig onderhoud opgepakt, de organisatie versterkt en daarmee de dienstverlening aan onze inwoners verbeterd. Continuïteit in de uitvoering van het reguliere werk: veel van onze werkzaamheden keren jaar op jaar terug. Denk aan het verstrekken van uitkeringen, burgerzaken of de geregionaliseerde taken voor de afvalverwerking. Financieel beslaan die een groot deel van de kosten, maar komende jaren zetten we in op continuïteit, waardoor ze in de beleidsvoornemens maar beperkt terugkomen.
Financiële kernpunten De afgelopen jaren hebben gemeentebegrotingen in heel Nederland met sterke schommelingen te maken, ook die van Laren. In 2020 is een fors bezuinigingspakket vastgesteld, komende jaren zien we forse meevallers, maar vanaf ‘ravijnjaar’ 2026 is het beeld weer een stuk minder positief. Dit heeft grotendeels met wisselende inkomsten vanuit het Rijk. In de Kaderbrief (en de latere aanvulling uit de meicirculaire) is de raad geïnformeerd over het meeste actuele financiële beeld. Dat is als startpunt genomen voor deze begroting. De oplopende inflatie, en onzekerheid over de ontwikkeling daarvan, brengt extra onzekerheid met zich mee. Per programma kan het effect verschillen en het is niet uit te sluiten dat we in de loop van 2023 aanvullend moeten bijsturen. Dat is nu echter nog niet te voorzien, waardoor we zoveel mogelijk eerdere richtlijnen over inflatiecorrecties blijven hanteren.
Programmabegroting 2023 20232023202320232019
5
Gemeente Laren
Om te komen tot een stabiele financiële situatie stelt het college voor om in 2023 de invoering van forenzenbelasting (per 1-1-2024) te verkennen en om, waar dat nog niet het geval is, meerjarige afspraken te maken met de grotere subsidieontvangers. De incidentele meevallers in 2022 uit de verkoop van het Raadhuis en de Ligweide worden niet ingezet voor nieuwe uitgaven, maar worden bij de jaarrekening aan de Algemene Reserve toegevoegd.
Vernieuwing en verbetering financiële documenten De gemeenteraad heeft bij de Kaderbrief aandacht gevraagd voor de leesbaarheid en begrijpelijkheid van financiële documenten. Het college herkent die zorg en wil hier komende jaren werk van maken. Dat zal echter niet in één keer gerealiseerd zijn, het vraagt doorlopende inspanning. De komende periode zetten we alvast de volgende stappen: Van de begroting wordt een publieksversie gemaakt, die online en via het Larens Journaal verspreid wordt. We kijken daarbij naar goede voorbeelden uit andere gemeenten. Met de werkgroep financiën van de gemeenteraad voeren we het gesprek om meer scenario gestuurd te gaan begroten en andere manieren om met de schommelingen in inkomsten om te gaan. In deze begroting zijn de ‘doelstellingen’ (2023-2026) en ‘activiteiten’ (2023) integraal herzien. Dit zijn de inhoudelijke speerpunten waar in de zomernota en bij de jaarrekening specifiek op gerapporteerd wordt. De raad stelt die als onderdeel van de begroting vast. Lokale lasten De rioolheffing en afvalstoffenheffing blijven kostendekkend en voor de OZB rekenen we met het in de Kaderbrief vastgestelde inflatiepercentage van 5,4%, gecombineerd met de ontwikkeling van de woningwaardes. Dat leidt tot de volgende tarieven voor inwoners : 2022
2023
Verschil
Eenpersoonshuishouden
€ 142,40
€ 136,85
-3,90%
Meerpersoonshuishouden
€ 243,90
€ 234,39
-3,90%
Niet-woningen
€ 243,90
€ 234,39
-3,90%
Gebruikersbelasting niet-woningen
0,148228%
0,154441%
4,19%
Eigenarenbelasting woningen
0,095449%
0,093411%
-2,14%
Eigenarenbelasting niet-woningen
0,216647%
0,225727%
4,19%
Eenpersoonshuishouden
€ 246,33
€ 250,52
1,70%
Meerpersoonshuishouden
€ 362,14
€ 368,30
1,70%
Tarieven rioolheffing
Tarieven onroerendezaakbelasting
Tarieven afvalstoffenheffing
Wij zien uit naar het gesprek met de raad over de voorstellen in deze begroting! Namens het college van Burgemeester & Wethouders Laren,
Jan van Midden Wethouder Financiën
Programmabegroting 2023 20232023202320232019
6
Gemeente Laren
Leeswijzer De programmabegroting 2023 bestaat uit de begroting in één oogopslag, de beleidsbegroting en de financiële begroting. Hieronder worden de verschillende onderdelen van de programmabegroting kort beschreven. Begroting in één oogopslag Bij de begroting in één oogopslag is op hoofdlijnen inzicht in de financiële positie van de gemeente gegeven voor de komende jaren. Daarnaast wordt een beeld gegeven van de belangrijkste inkomsten en uitgaven van de gemeente.
Programmaplan Het programmaplan is het hart van de begroting. Hierin doet het college voorstellen voor de prioriteiten en activiteiten in 2023. Elk van de thematische programma’s begint met een korte inleiding waarin de belangrijkste onderdelen en partners worden beschreven. Daarna staat er een overzicht van de doelstellingen voor de komende vier jaar, met daaronder de activiteiten die in 2023 zijn gepland. Tot slot wordt het totaal aan baten en lasten weergegeven, gevolgd door een tabel met de wijzigingen ten opzichte van eerdere jaren. In sommige programma’s zijn ook (wettelijke verplichte) beleidsindicatoren opgenomen.
Daarachter zijn verschillende (vaak verplichte) blokken opgenomen, die meer inzicht geven in de financiële positie van de gemeente en de onderliggende cijfers. Paragrafen In de paragrafen worden de onderwerpen behandeld die van belang zijn voor het inzicht in de financiële positie van de gemeente Laren.
Financiële begroting Het overzicht van de baten en lasten bestaat uit de meerjarenraming 2019-2022 waarmee inzicht wordt gegeven van de totale baten en lasten per programma. Ook staat hier de analyse van het structureel en reëel evenwicht van de begroting.
Uiteenzetting van de financiële positie Dit onderdeel bestaat uit de meerjarige geprognosticeerde balans, de investeringsplanning, een overzicht van de reserves en voorzieningen en tot slot het overzicht van het EMU-saldo.
Bijlagen De bijlagen bestaan uit het overzicht van de taakvelden en de toelichting op de algemene uitkering.
Voor het begrip van de begroting is het belangrijk deze technische punten voor ogen te houden: - Toelichting bij systematiek Dienstverleningsoverkeenkomst (DVO) met de BEL De dienstverleningsovereenkomst 2022 is nu verwerkt in de begroting 2023 Laren, de DVO 2023 is namelijk nog in bewerking en zal naar verwachting in december 2022 worden voorgelegd aan het College. Het afvoeren van de DVO 2021 en de opvoer van de DVO 2022 leidt op beleidsproducten tot soms aanzienlijke toe- en afname uur-inzet BEL Combinatie, per saldo is het effect hiervan echter circa € 30.000,=. - Tenzij anders vermeld zijn alle bedragen in euro’s en afgerond op hele getallen. Door deze afronding kan een optelverschil ontstaan. - Duiding ‘resultaat’ in de financiële tabellen: Bedrag +: resultaat is negatief (verlies) méér uitgaven of minder inkomsten dan begroot Bedrag -: resultaat is positief (winst) minder uitgaven of méér inkomsten dan begroot
Programmabegroting 2023 20232023202320232019
7
Gemeente Laren
Collegesamenstelling en portefeuilleverdeling Het college van burgemeester en wethouders (B&W) is het dagelijks bestuur van de gemeente. De burgemeester en de wethouders zijn verantwoordelijk voor de uit te voeren bestuurlijke taken en hebben ieder een eigen portefeuille die is gekoppeld aan de verschillende programma’s in de begroting. Burgemeester N. (Nanning) Mol
Algemene bestuurlijke zaken, kabinetszaken Openbare orde en veiligheid Evenementen- en horecavergunningen Kunst en cultuur Burgerzaken ICT & informatieveiligheid
Wethouder J.G. (Jan) van Midden De heer J.G. (Jan) van Midden is 1e locoburgemeester.
Financiën, waaronder belastingen en subsidiebeleid Openbare ruimte en groen, waaronder riolering Toezicht en handhaving Sport Grondzaken en vastgoed Project uitvoering centrumvisie (i.s.m. wethouder De Groot) Project verhuizing gemeentebestuur (i.s.m. wethouder Westerkamp) Project onderwijshuisvesting (i.s.m. wethouder De Groot)
Wethouder F. (Frits) Westerkamp De heer F. (Frits) Westerkamp is 2e locoburgemeester.
Ruimtelijke ontwikkeling, waaronder omgevingswet Verkeer en vervoer Wonen en Volkshuisvesting Inwonersbetrokkenheid en bestuurlijke vernieuwing Brinkhuis, inclusief bibliotheek Monumenten Vergunningen Communicatie, waaronder Larens Journaal Project Crailo Project Laren Regenklaar Project verhuizing gemeentebestuur (ism wethouder Van Midden)
Wethouder F.K. (Flip) de Groot De heer F.K. (Flip) de Groot is 3e locoburgemeester.
Economische zaken, toerisme en evenementenbeleid Milieu & duurzaamheid WMO, jeugd, welzijn Volksgezondheid Onderwijs Project uitvoering centrumvisie (i.s.m. wethouder Van Midden) Project onderwijshuisvesting (i.s.m. wethouder Van Midden)
Programmabegroting 2023 20232023202320232019
8
Gemeente Laren
Begroting in één oogopslag
Programmabegroting 2023 20232023202320232019
9
Gemeente Laren
Hoofdlijnen financiële positie 2022 – 2025 Meerjarenperspectief 2023 - 20265 De voorliggende begroting 2023 laat in het eerste begrotingsjaar 2023 reeds een positief resultaat zien van € 271.975,=. Vanaf het jaar 2024 en zeer zeker ook in 2025 neem het overschot toe om in het zogenoemde “ravijn”-jaar 2026 naar een overschot van € 137.788,= terug te vallen. Hieronder zijn de saldi van de begroting 2023 per programma gepresenteerd. Een uitgebreider overzicht is opgenomen op pagina 120 e.v. van deze programmabegroting. Omschrijving
Realisatie 2021
Programma: 1. Bestuurszaken 2. Burgerzaken
Begr. 2022 v. wijziging
Begr. 2022 na wijziging
Begroting 2023
Begroting 2024
Begroting 2025
Begroting 2026
Saldo
Saldo
Saldo
Baten
Lasten
Saldo
Saldo
Saldo
Saldo
918.802
1.022.770
1.022.770
-16.860
1.289.247
1.272.387
1.170.868
1.070.817
1.070.815
501.118
447.569
447.569
-144.500
497.710
353.210
341.710
341.710
353.210
3. Openbare orde en veiligheid
1.467.864
1.514.960
1.524.960
-88.309
1.484.382
1.396.073
1.385.788
1.385.547
1.385.532
4. Wegen, groen, water en verkeer
2.747.094
2.636.599
2.842.055
-85.022
2.993.259
2.908.237
2.957.298
2.948.011
2.934.887
445.048
519.810
604.810
-122.532
637.763
515.231
542.578
616.717
617.015
6. Cultuur, sport en recreatie
1.214.177
894.044
954.028
-366.963
1.252.543
885.580
875.628
993.646
991.341
7. Sociaal Domein
6.808.007
7.353.541
7.371.041
-2.030.599
9.738.432
7.707.833
7.506.420
7.345.157
7.194.038
8. Bouwen en wonen
-913.958
666.751
694.308
-817.733
1.161.987
344.254
345.843
345.860
345.858
9. Milieu en duurzaamheid
-492.117
-279.511
73.378
-3.076.009
2.524.526
-551.483
-560.163
-566.410
-533.203
5. Onderwijs
10. Grondexploitatie, dorpsver, economie
154.580
167.306
167.306
-47.280
200.883
153.603
153.626
153.649
153.649
Totaal programma's
12.850.616
14.943.840
15.702.226
-6.795.807
21.780.731
14.984.924
14.719.595
14.634.703
14.513.141
Algemene dekkingsmiddelen
-17.764.783
-18.046.133
-18.588.220
-21.926.724
749.175
-21.177.549
-21.759.455
-22.014.647
-20.374.650
Overhead
4.608.567
4.339.690
4.556.211
-
5.966.306
5.966.306
5.928.182
5.782.634
5.740.220
Onvoorzien
-
10.000
10.000
-
10.000
10.000
10.000
10.000
10.000
Vennootschapsbelasting
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-305.601
1.247.396
1.680.216
-28.722.532
28.506.213
-216.319
-1.101.678
-1.587.310
-111.288
Geraamde saldo van baten en lasten Toevoegingen en onttrekkingen aan de reserves
-1.588.897
-169.912
-602.732
-55.656
-
-55.656
-26.500
-26.500
-26.500
Het geraamde begrotingsresultaat
-1.894.498
1.077.484
1.077.484
-28.778.188
28.506.213
-271.975
-1.128.178
-1.613.810
-137.788
Door negatiwef begr.resuktaat 2022 nu alle verwerkt met tegenhanger dekking AR Theoretisch zou dat het begrote rekeningresultaat moeten zijn.
653.467
Het bovenstaande begrotingsresultaat is een optelling van de meerjarenbegroting zoals opgenomen in de programmabegroting 2022, de mutaties uit de kadernota 2023 en tot slot de nieuwe mutaties die zijn toegelicht in dit nieuwe begrotingsdocument. Hieronder is de opbouw van de begroting 2023 en het meerjarenperspectief opgenomen. Meerjarenperspectief 2022-2025 Meerjarenbegroting 2021-2024 Mutaties kadernota 2022
Begroting
Begroting
Begroting
Begroting
2023
2024
2025
2026
72.256
-55.306
-22.308
-22.308
682.190
645.103
651.997
658.471
Nieuwe mutaties na kadernota 2022
-1.026.421
-1.717.975
-2.243.499
-773.951
Geraamd begrotingsresultaat 2022
-271.975
-1.128.178
-1.613.810
-137.788
Samenvatting ontwikkelingen na kadernota 2022 In de toelichting op de meerjarenbegroting 2023 - 2026 (pagina 115 e.v.) staat een totaaloverzicht van de ontwikkelingen per programma opgenomen. De verschillen ten opzichte van de voorgaande begroting zijn in het programmaplan uitgebreid toegelicht in de verschillenverklaringen per programma. Structureel evenwicht Structureel evenwicht betekent dat structurele lasten gedekt worden door structurele baten. De incidentele lasten mogen worden gedekt door structurele en door incidentele baten. De raad heeft de wettelijke taak een begroting vast te stellen die structureel en reëel in evenwicht is. De financieel toezichthouder heeft de wettelijke taak om te beoordelen of er sprake is van structureel en reëel evenwicht. Om vast te kunnen stellen dat sprake is van een structureel evenwicht is belangrijk dat inzicht bestaat in welk deel van de baten en lasten incidenteel is en welk structureel. In de begroting moet daarom een limitatief overzicht van de incidentele baten en lasten worden gegeven (zie pagina 119)
Programmabegroting 2023 20232023202320232019
10
Gemeente Laren
Reëel evenwicht Met reëel evenwicht wordt bedoeld dat de geraamde baten en lasten in de begroting en meerjarenraming volledig en realistisch zijn. De gemeente moet zich rekenschap geven van daadwerkelijk te verwachten groei of afname van baten en lasten. Structureel en reëel begrotingsevenwicht gemeente Laren Het structureel begrotingsevenwicht wordt berekend door de totale lasten en baten te verminderen met de incidentele lasten en baten. Het saldo dat over blijft moet op termijn positief zijn (de structurele baten zijn dan groter dan de structurele lasten). Voor de jaren 2023 t/m 2026 is dit het geval. Hieronder is de berekening opgenomen van het structureel saldo voor de meerjarenbegroting 2023 -2026. Berekening structureel saldo Geraamd resultaat
Begroting 2023
Begroting 2024
Begroting 2025
Begroting 2026
-271.975
-1.128.178
-1.613.810
-137.788
-/-
Incidentele lasten
-386.565
-190.738
-161.672
-55.258
+
Incidentele baten
-
-
-
-
-/-
Incidentele toevoegingen reserves
-
-
-
-
+
Incidentele onttrekkingen reserves
Structureel saldo begroting Structureel evenwicht?
29.156
-
-
-
-629.384
-1.318.916
-1.775.482
-193.046
Ja
Ja
Ja
Ja
Opbrengsten 2022 gemeente Laren ( x € 1.000) Ontvangsten Rijk
€ 17.954
Lokale heffingen
€ 9.235
Onroerende zaakbelasting (OZB)
€ 5.303
Afvalstoffenheffing
€ 1.675
Rioolheffing
€ 1.132
Leges omgevingsvergunning Precariobelasting Overige leges en heffingen Overige inkomsten
Overige opbrengsten 13%
€ 646 €0 € 479
Onroerende zaakbelasting (OZB) 18%
€ 1.589
Onttrekkingen reserve(s)
€ 56
Pachten en huren
€ 644
Rente en dividenden
€ 215
Overige inkomsten
€ 675
Programmabegroting 2023 20232023202320232019
Afvalstoffen heffing 6%
11
Ontvangsten Rijk 62%
Gemeente Laren
Lasten 2022 gemeente Laren ( x € 1.000) Programma's
€ 21.781
1. Bestuurszaken
€ 1.289
2. Burgerzaken
€ 498
3. Openbare orde en veiligheid
€ 1.484
4. Wegen, water en verkeer
€ 2.993
5. Onderwijs
€ 638
6. Cultuur, sport en recreatie
€ 1.253
7. Sociaal Domein
€ 9.738
8. Bouwen en wonen
€ 1.162
9. Milieu en duurzaamheid
€ 2.525
10. GREX dorpsver, economie
€ 201
Overige onderdelen Algemene dekkingsmiddelen
Overige progamma's of onderdelen 34%
Overhead 21%
€ 6.725
7. Sociaal Domein 34%
4. Wegen, water en verkeer 11%
€ 749
Overhead
€ 5.966
Onvoorzien
€ 10
Vennootschapsbelasting
€0
Stortingen reserve(s)
€0
Een sluitende meerjarenbegroting De raad ziet erop toe dat de begroting structureel en reëel in evenwicht is. Hiervan kan hij afwijken indien aannemelijk is dat het structureel en reëel evenwicht in de begroting in de eerstvolgende jaren tot stand wordt gebracht. Een begroting is materieel sluitend als de structurele en incidentele uitgaven in evenwicht zijn met de daar tegenover staande structurele en incidentele inkomsten. De Raad ziet erop toe dat de begroting in evenwicht is en kan hiervan afwijken als aannemelijk is dat het evenwicht in de begroting de eerstvolgende jaren tot stand wordt gebracht. Voor (nieuwe) beleidsvoornemens waaraan financiële consequenties zijn verbonden, wordt onderstaand kader gehanteerd: Voorstel met financiële consequenties met een incidenteel karakter: 1. Separaat voorstel met daarin incidentele kosten en bijbehorend incidenteel dekkingsvoorstel 2. Als de incidentele kosten betrekking hebben op 2024 of later, worden deze verwerkt in de kadernota 2024-2027 om de raad uiteindelijk een integrale afweging te laten maken. Voorstel met financiële consequenties met een structureel karakter: 1. Separaat voorstel met daarin structurele kosten en dekkingsvoorstel die zich voordoen in 2023; 2.
Voor nieuwe beleidsvoornemens die zich voordoen in de jaren 2024 en/of later, worden deze verwerkt in de kadernota 2024-2027 om de raad uiteindelijk een integrale afweging te laten maken.
Ontwikkelingen financiële positie De financiële positie van de gemeente Laren wordt naast het weerstandsvermogen ook beoordeeld aan de hand van een aantal op grond van de verantwoordingsvoorschriften (BBV) verplichte financiële kengetallen. Deze kengetallen zijn een verplicht onderdeel van de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing (pagina 82). Ten behoeve van het inzicht op hoofdlijnen zijn de kengetallen ook beknopt gepresenteerd in de begroting in één oogopslag.
Programmabegroting 2023 20232023202320232019
12
Gemeente Laren
Toetsingskader financiële kengetallen Voor de toezichthouder (provincie) hebben de kengetallen een signaleringswaarde. Ze kunnen worden betrokken bij het krijgen van een completer inzicht in de financiële situatie en risicopositie van een gemeente. De toezichthouder hanteert dus geen normering, maar maakt zo nodig gebruik van onderstaande signaleringswaarden1. Signaleringswaarden financiële kengetallen
Minst Risicovol
Neutraal
Meest risicovol
1 Netto schuldquote
< 90%
90-130%
> 130%
2 Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle leningen
< 90%
90-130%
> 130%
3 Solvabiliteitsratio
> 50%
20-50%
< 20%
4 Grondexploitatie
< 20%
20-35%
> 35%
5 Structurele exploitatieruimte
> 0%
0%
< 0%
6 Belastingcapaciteit
< 95%
95-105%
> 105%
Netto schuldquote en netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen Voor de gemeente Laren bedraagt de netto schuldquote 141,7% in 2023. In de meerjarenbegroting loopt deze quote licht op. Dit wordt veroorzaakt door een toename van de vaste schulden door de grote financieringsbehoefte die met name voortvloeit uit de investeringsplanning. Hiermee bevindt Laren zich in het hoogste risicoprofiel. Voor een genuanceerder beeld van de schuldpositie moet ook worden gekeken naar de voorraad bouwgronden en de uitgeleende gelden. Bij de netto schuldquote gecorrigeerd voor verstrekte leningen worden deze leningen geëlimineerd. De netto schuldquote gecorrigeerd voor alle leningen laat een iets positiever beeld zien en bedraagt 92,2% in 2023 en loopt op tot 99,8% in 2026. Netto Schuldquote gecorrigeerd voor alle leningen
Netto Schuldquote Hoe lager dit percentage, hoe beter
Hoe lager dit percentage, hoe beter
150,00%
120,00%
145,00%
100,00%
140,00%
80,00%
135,00% 60,00% 130,00% 40,00%
125,00%
20,00%
120,00%
115,00%
0,00% 2021
2022
2023
2024
2025
2026
2021
2022
2023
2024
2025
2026
Solvabiliteitsratio De solvabiliteit van de gemeente Laren bedraagt 9,1% in 2023 (oplopend tot 14,1% in 2026) waarmee de gemeente zich in het hoogste risicoprofiel bevindt. De slechte solvabiliteit wordt voornamelijk veroorzaakt door een afname van het eigen vermogen terwijl de totale schuldenpositie in de meerjarenbegroting sterk toeneemt. De solvabiliteit verbetert iets ten opzichte van het jaar ervoor doordat er in de boekjaren sprake is van een begrotingsoverschot.
1
Bron: Gemeenschappelijk financieel toezichtkader (GTK) 2020
Programmabegroting 2023 20232023202320232019
13
Gemeente Laren
Solvabiliteit
Grondexploitatie
Hoe hoger dit percentage, hoe beter
Hoe lager dit percentage, hoe beter
16,00%
100,00%
14,00%
90,00% 80,00%
12,00%
70,00%
10,00%
60,00%
8,00%
50,00%
6,00%
40,00% 30,00%
4,00%
20,00%
2,00%
10,00%
0,00%
0,00% 2021
2022
2023
2024
2025
2026
2021
2022
2023
2024
2025
2026
Structurele exploitatieruimte De structurele exploitatieruimte die lager is dan nul geeft aan dat de structurele baten van de gemeente lager zijn dan de structurele lasten. In 2022 bedraagt de structurele exploitatieruimte 1,3% negatief waarmee de gemeente zich in het hoogste risicoprofiel bevindt. De meerjarenbegroting laat daarbij een herstel van de structurele exploitatieruimte zien vanaf 2023 (+ 2.5%). Dit begrotingsoverschot wordt mede veroorzaakt door de grote toename van de Algemene Uitkering. De komende jaren blijft een structureel sluitende begroting een aandachtspunt gezien het gewenste herstel van de eigenvermogenspositie. Belastingcapaciteit Onder de woonlasten worden verstaan de OZB-belasting op basis van de gemiddelde WOZ-waarde in de gemeente, de rioolheffing voor een meerpersoonshuishouden en de afvalstoffenheffing voor een meerpersoonshuishouden. De belastingcapaciteit wordt berekend door deze woonlasten te vergelijken met het landelijk gemiddelde. Uitgedrukt in een percentage betekent dit dat de belastingcapaciteit van Laren 167,9% bedraagt in 2023. Dit is een behoorlijke stijging ten opzichte van de begroting 2022. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt doordat in de begroting 2023 rekening is gehouden met een verhoging van de afvalstoffenheffing. De verhoging is noodzakelijk om de (meerjaren)begroting kostendekkend sluitend te krijgen.
Voor een verder inzicht op de lokale heffingen wordt verwezen naar de paragraaf lokale heffingen.
Structurele Exploitatieruimte
Belastingcapaciteit
Hoe hoger dit percentage, hoe beter
Hoe lager dit percentage, hoe beter
7,00%
170,00%
6,00% 165,00%
5,00% 4,00%
160,00%
3,00% 2,00%
155,00%
1,00% 150,00%
0,00% -1,00%
2021
2022
2023
2024
2025
2026
145,00%
-2,00% -3,00%
140,00% 2021
Programmabegroting 2023 20232023202320232019
14
2022
2023
2024
2025
2026
Gemeente Laren
Programma’s
Programmabegroting 2023 20232023202320232019
15
Gemeente Laren
Programma 1 - Bestuurszaken Het programma bestuurszaken omvat de kosten van het gemeentebestuur zelf: het college, raadsleden, griffie, rekenkamer en staf. Vanuit het bestuur en de staf wordt specifiek gewerkt aan doelstellingen die andere programma’s overstijgen, zoals inwonersparticipatie en het totale financiële beeld. Doelstellingen en activiteiten Doelstellingen zijn overkoepelend en slaan op de periode 2023-2026. Onder elke doelstelling is een aantal activiteiten voor 2023 opgenomen die daaraan bijdragen. 1.1
Laren is een vitale gemeente die de taken goed organiseert en financieel stabiel is 1.1.1 We versterken de BEL-organisatie en brengen de basis op orde Een stabiele en toekomstbestendige BEL Combinatie kan naast het aanbod van reguliere producten en diensten, snel oppakken van nieuwe wet en regelgeving ook de ambities van de colleges realiseren. Daarbij is efficiency (met dezelfde middelen méér realiseren) een belangrijk doel. Dit vraagt een investering, die in programma ‘overhead’ is opgenomen. 1.1.2 De belastingtaken worden in 2023 naar tevredenheid in Huizen uitgevoerd In 2022 vindt de definitieve besluitvorming over overdracht plaats, in 2023 zullen we extra aandacht moeten besteden aan goede communicatie aan inwoners en daadwerkelijke implementatie. 1.1.3 In 2023 verkennen we invoering van de forenzenbelasting Bij de begroting 2024 willen we de raad een afgewogen voorstel voorleggen over het al dan niet invoeren van forenzenbelasting. We trekken, indien mogelijk, samen op met Blaricum en Huizen. 1.1.4 De financiële stukken zijn begrijpelijk en geven een reële meerjarenvisie Eind 2023 willen we een significante verbetering zien in de kwaliteit van de financiële stukken ten opzichte van de vorige raadsperiode en met de raad een afspraak gemaakt hebben over begroten met scenario’s en over spelregels voor de algemene reserve.
1.1.5 In 2023 is de verhuizing van het college naar het Brinkhuis gerealiseerd De verhuizing van het gemeentebestuur wordt de meest zichtbare ontwikkeling in het komende jaar.
1.2
We versterken de kracht van onze samenleving en zoeken samenwerking 1.2.1 We organiseren in elke buurt wijkschouwen Het college gaat wijkschouwen organiseren om met inwoners laagdrempelig contact te hebben over wat er speelt in hun leefomgeving. 1.2.2 Op belangrijke onderwerpen organiseren we thematafels Als vernieuwende vorm van inwoners betrekken gaan we thematafels organiseren. Eind 2023 hebben we er minstens 3 georganiseerd en kunnen we lessen trekken voor het vervolg. 1.2.3 Adviesorganen (zoals jongerenraad en sportraad) worden actief betrokken De jongerenraad is in 2022 gestart, de sportraad krijgt een formele status. We willen hen, net als andere adviesorganen, actief bij laten dragen aan het beleid en dat ook in verschillende raadsvoorstellen zichtbaar maken. We blijven ook het inwonerspanel benutten. 1.2.4 We maken meerjarige subsidieafspraken met de belangrijke partners Met onder andere SBL (De Biezem) en Hart van Laren (Brinkhuis) maken we meerjarige subsidieafspraken, waarmee we vernieuwing én continuïteit in de relatie brengen. 1.2.5 We experimenteren waar mogelijk en zijn flexibel Het college wil experimenteren en flexibel inspelen op kansen. We beginnen daar in 2022 mee bij het parkeerbeleid. Waar het in 2023 aan de orde komt is uiteraard niet te voorspellen, maar aan het eind van het jaar willen we kunnen aanwijzen waar we dit in onze werkwijze hebben toegepast.
Programmabegroting 2023 20232023202320232019
16
Gemeente Laren
Wat mag het kosten
1. Bestuurszaken
Realisatie 2021
Begr. 2022 na wijzig.
Begroting 2023
Begroting 2024
Begroting 2025
Begroting 2026
Baten
-15.867
-
-16.860
-16.860
-16.860
-16.860
Lasten
934.670
1.022.770
1.289.247
1.187.728
1.087.677
1.087.675
Saldo
918.802
1.022.770
1.272.387
1.170.868
1.070.817
1.070.815
Toelichting verschillen
1. Bestuurszaken
Begr. 2022 na wijziging
Begroting Verschil 2023 2023 -/- 2022
-
1.023.430
1.023.430 N
1.022.770
-
-1.022.770 V
Kadernota 2023
-
51.782
51.782 N
Nieuwe mutaties 2023 - 2026
-
197.175
197.175 N
1.022.770
1.272.387
249.617 N
Meerjarenbegroting 2022-2025 Begrotingswijzigingen 2022
Totaal saldo
V/N
Toelichting nieuwe mutaties 2023 – 2026 DVO 2022
3.100
V
Aanpassing op kosten vanuit ureninzet nieuwe DVO
Actualisatie salarislasten
1.600
N
Gevolg cao en pensioenlasten
Collegeprogramma B&W uitvoeringsprogramma
200.000
N
Kosten 1e 2 jaar inzake Uitvoering Collegeprogramma B&W inzake paricipatie
Actualisatie investeringsplanning
100
N
Actualisatie investeringsplanning en herijking rente-omslag
Mutatie beheer vastgoed
1.400
V
Door stijgende verzekeringspremies en andere autonome toename kosten (bijv. energie) lopen kosten beheer vastgoed op.
Totaal mutaties programma 1. Bestuurszaken
Programmabegroting 2023 20232023202320232019
197.200
17
N
Gemeente Laren
Programma 2 - Burgerzaken Het programma burgerzaken omvat de werkzaamheden aan de publieksbalie en de telefonische klantcontacten. Ook de organisatie van verkiezingen valt onder het programma burgerzaken. Doelstellingen en activiteiten Doelstellingen zijn overkoepelend en slaan op de periode 2023-2026. Onder elke doelstelling is een aantal activiteiten voor 2023 opgenomen die daaraan bijdragen. 2.1
Verder ontwikkelen van I-dienstverlening. Onze dienstverlening is bij voorkeur digitaal en persoonlijk voor wie dat nodig heeft (BEL-brede doelstelling) 2.1.1 De diensten en producten van burgerzaken worden daar waar mogelijk digitaal aangeboden. Hierdoor is het mogelijk voor inwoners om 24/7 aanvragen te doen. 2.1.2 Om identiteitsfraude te voorkomen wordt er geïnvesteerd in gezichtsopname aan de balie. Wetgeving maakt dat dit verplicht wordt voor alle gemeentes.
2.2
Verhogen tevredenheid inwoners (BEL-brede doelstelling) 2.2.1 elke 2 jaar wordt de tevredenheid van de inwoners gemeten aan de hand van Waar Staat Je Gemeente. Hierop wordt een actieplan gemaakt en uitgevoerd 2.2.2 Er wordt continue gestuurd op afgesproken servicenormen waarbij het kwaliteitshandvest van de VNG wordt gehanteerd.
2.3
De Basisregistratie Personen is structureel van hoge kwaliteit (BEL-brede doelstelling) 2.3.1 De zelfevaluatie zal elk jaar plaatsvinden 2.3.2 De adresonderzoeken worden geïntensiveerd. We maken gebruik van Landelijke aanpak adreskwaliteit (LAA). Huisbezoeken worden onderdeel van het proces. Tevens zal het gebruik van briefadressen en de leegstand hierin worden meegenomen. 2.3.3 Medewerkers van Burgerzaken zijn aantoonbaar goed opgeleid door het behalen van certificaten. 2.3.4 Het protocol document en identiteitsfraude zal worden geactualiseerd
2.4
Wij communiceren proactief, tijdig, consequent en accuraat. 2.4.1 In 2023 voldoen we aan de nieuwe verplichtingen uit de Wet Open Overheid: alle openbare stukken van college en gemeenteraad worden op de website geplaatst, en zijn zo makkelijk online terug te vinden voor de inwoners. 2.4.2 We passen ons taalgebruik aan naar begrijpelijk, formulieren worden simpeler en begrijpelijk gemaakt via het project “Communiceren met impact”
Beleidsindicatoren Niet-wettelijk verplichte indicatoren: De klanttevredenheid is stabiel of neemt bij voorkeur twee jaarlijks toe. Als u ons belt, staan wij u binnen 30 seconden te woord. U wordt maximaal 2 keer doorverbonden. Als de betreffende medewerker niet direct telefonisch bereikbaar is, wordt een terugbelafspraak gemaakt die wordt nagekomen binnen 2 werkdagen. Aan onze balie hoeft u gemiddeld niet langer dan 5 minuten te wachten Digitaal bestelde en betaalde producten ontvangt u binnen 5 werkdagen Binnen 2 weken na ontvangst van uw melding over het onderhoud van de openbare ruimte melden wij wat er gebeurd is met uw melding. Wettelijk verplichte indicatoren
Programmabegroting 2023 20232023202320232019
18
Realisatie 2021 6,8 84,2%
Begroting 2022 6,8 85%
Begroting 2023 7,0 85%
100%
100%
100%
100% 100% 94.66%
100% 100% 95%
100% 100% 95%
Realisatie 2021
Begroting 2022
Begroting 2023
Gemeente Laren
Oordeel BRP audit volgens planmatige zelfcontrole
positief
positief
positief
Paspoorten en NIK-audits volgens planmatige zelfcontrole
positief
positief
positief
Stemlokalen voldoen aan wettelijke vereisten qua toegankelijkheid
100%
100%
100%
Uitvoeren Programma Dienstverlening Door de verregaande digitalisering verlangen inwoners, bedrijven en organisaties dat de BEL Combinatie hun vraag digitaal kan afhandelen. Wanneer wij iets vragen of nodig hebben van onze gemeente, of actief benaderd worden door onze gemeente, willen we dat de gemeente als één geheel herkenbaar en aanspreekbaar is. Dit vergt een omslag naar vraag-gestuurd werken en een verdere ontwikkeling van onze I-dienstverlening. Daarnaast hechten wij ook aan persoonlijk contact met onze inwoners bij onze dienstverlening. We geven tijdig en helder antwoord en stellen ons klantgericht op richting onze inwoners. Klachten zien wij als kansen om de dienstverlening verder te verbeteren. Verdere ontwikkeling Front Office als eerste aanspreekpunt voor de organisatie; Continue meting van klanttevredenheid en daarmee continue verbetering van onze dienstverlening aan onze samenleving op alle dienstverleningskanalen; Onze servicenormen zijn begin 2022 geactualiseerd en daarmee opgenomen in de begroting 2023. Burgerzaken Professionalisering borging kwaliteit gegevens in de basisregistratie personen (BRP); Verdere digitalisering Burgerzaken; Verkiezingenproces wordt geprofessionaliseerd door continue project- en procesverbetering Uitvoering twee verkiezingen in 2023: Gecombineerde verkiezingen Provinciale Staten en Waterschap in maart 2023.
Wettelijk verplichte indicatoren: Indicator bij Doelstelling 2.2
Realisatie 2021 positief
Begroting 2022 positief
Paspoorten en NIK-audits volgens planmatige zelfcontrole
positief
positief
positief
Indicator bij Doelstelling 2.3
Realisatie 2021 100%
Begroting 2022 100%
Begroting 2023 100%
Oordeel BRP audit volgens planmatige zelfcontrole
Stemlokalen voldoen aan wettelijke vereisten qua toegankelijkheid
Programmabegroting 2023 20232023202320232019
19
Begroting 2023 positief
Gemeente Laren
Wat mag het kosten Realisatie 2021
Begr. 2022 na wijzig.
Begroting 2023
Begroting 2024
Begroting 2025
Begroting 2026
Baten
-160.522
-144.500
-144.500
-144.500
-144.500
-144.500
Lasten
661.639
592.069
497.710
486.210
486.210
497.710
Saldo
501.118
447.569
353.210
341.710
341.710
353.210
2. Burgerzaken
Toelichting verschillen
2. Burgerzaken
Begr. 2022 na wijziging
Begroting Verschil 2023 2023 -/- 2022
-
447.569
447.569 N
447.569
-
-447.569 V
Kadernota 2023
-
83
83 N
Nieuwe mutaties 2023 - 2026
-
-94.442
-94.442 V
447.569
353.210
-94.359 V
Meerjarenbegroting 2022-2025 Begrotingswijzigingen 2022
Totaal saldo
V/N
Toelichting nieuwe mutaties 2023 – 2026 DVO 2022
105.900
V
Aanpassing op kosten vanuit ureninzet nieuwe DVO
Actualisatie salarislasten
1.300
N
Gevolg cao en pensioenlasten
Mutatie lasten i.v.m. organisatie verkiezingen
10.200
N
Mutatie lasten i.v.m. wijzigingen in de organisatie van verkiezingen vanuit rijksbeleid
Totaal mutaties programma 2. Burgerzaken
Programmabegroting 2023 20232023202320232019
94.400
20
V
Gemeente Laren
Programma 3 - Openbare orde en veiligheid Het programma Openbare orde en veiligheid wordt grotendeels door de Veiligheidsregio uitgevoerd en omvat de kosten van brandweer en crisisbeheersing. Ook de lokale inzet voor de Algemene Plaatselijke Verordening (APV) valt hieronder. Doelstellingen en activiteiten Doelstellingen zijn overkoepelend en slaan op de periode 2023-2026. Onder elke doelstelling is een aantal activiteiten voor 2023 opgenomen die daaraan bijdragen. 3.1
We houden het veiligheidsgevoel op peil 3.1.1 De samenwerking en afstemming met buurtpreventieverenigingen wordt meer opgezocht. Buurtpreventieverenigingen spelen een belangrijke rol in het signaleren van knelpunten en het informeren van bewoners. Dit waardevolle netwerk gaan we in 2023 actiever benutten. 3.1.2 Inzet en prioritering van BOA-inzet wordt beter zichtbaar gemaakt in het dorp, voor 2023 halen we prioriteiten op via het burgerpanel De formatie is structureel uitgebreid naar 3 fte. Komend jaar werken we aan het zichtbaar maken daarvan in het dorp. Omdat capaciteit altijd schaars blijft betrekken we inwoners bij het opstellen van de prioriteiten voor de inzet. 3.1.3 Zowel ambtelijk als bestuurlijk vindt 2 keer per jaar een crisisoefening plaats Afgelopen jaren hebben aangetoond hoe groot de impact van crises kan zijn (corona, opvang Oekraïners). Om de werkwijze en routine te onderhouden blijven we oefenen met crisisstructuren en –besluitvorming.
3.2
We bestrijden georganiseerde criminaliteit regionaal 3.2.1 In 2023 wordt een nieuw (regionaal) Veiligheidsplan uitgevoerd In de Gooi en Vechtstreek wordt, samen met de raden, een nieuw IVP opgesteld. Dit wordt eind 2022 of begin 2023 vastgesteld. In 2023 beginnen we met de uitvoering. 3.2.3 Regionaal delen we vaker capaciteit en expertise, onder andere op ondermijnende en digitale criminaliteit We zien op steeds meer complexe thema’s dat samenwerking nodig is om de juiste expertise te kunnen inzetten. Deze samenwerking verwachten we onder de vlag van het IVP verder te kunnen uitwerken.
3.3
Evenementen zijn passend bij Laren en de overlast wordt beperkt 3.3.1 In 2023 maken we nieuwe meerjarige afspraken met de kermis en over het Winter Village Met onze grote evenementen zijn in het verleden meerjarige afspraken gemaakt, die nu aflopen. Komend jaar gaan we die herzien en opnieuw vastleggen. Daarbij kijken we ook of dit leidt tot aanpassingen van het evenementenbeleid, die door de raad moeten worden vastgesteld. 3.3.2 We gaan als gemeente verkeersregelaars aanbieden voor maatschappelijke evenementen De politie kan niet altijd inspringen bij evenement op straat. Vrijwilligersorganisaties (denk aan 4 mei herdenking, Sint Jansprocessie, Sinterklaasintocht) hebben moeite om zelf voldoende verkeersregelaars te vinden en op te leiden. Daarom gaan we hen vanaf 2023 ondersteunen door als gemeente de inzet van verkeersregelaars te vergoeden.
Beleidsindicatoren Servicenorm ‘Vergunningen’ Vergunning Alcoholwet: binnen 3 maanden na het indienen van uw aanvraag, nemen wij een beslissing.
Programmabegroting 2023 20232023202320232019
21
Realisatie 2021
Begroting 2022
Begroting 2023
100%
95%
95%
Gemeente Laren
Evenementenvergunning: binnen 8 weken na het indienen van uw aanvraag nemen wij een beslissing. Servicenorm ‘Boa taken’ termijnafhandeling MOR-meldingen: binnen 5 dagen na ontvangst worden MOR-meldingen die vallen onder Boa werkzaamheden in behandeling genomen en zo snel mogelijk afgehandeld.
100%
95%
95%
Realisatie 2021
Begroting 2022
Begroting 2023
90%
95%
95%
Wat mag het kosten 3. Openbare orde en veiligheid
Realisatie 2021
Begr. 2022 na wijzig.
Begroting 2023
Begroting 2024
Begroting 2025
Begroting 2026
Baten
-88.748
-86.760
-88.309
-88.309
-88.309
-88.309
Lasten
1.556.611
1.611.720
1.484.382
1.474.097
1.473.856
1.473.841
Saldo
1.467.864
1.524.960
1.396.073
1.385.788
1.385.547
1.385.532
Toelichting verschillen
3. Openbare orde en veiligheid
Begr. 2022 na wijziging
Begroting Verschil 2023 2023 -/- 2022
-
1.513.180
1.513.180 N
1.524.960
-
-1.524.960 V
Kadernota 2023
-
42.977
42.977 N
Nieuwe mutaties 2023 - 2026
-
-160.083
-160.083 V
1.524.960
1.396.073
-128.887 V
Meerjarenbegroting 2022-2025 Begrotingswijzigingen 2022
Totaal saldo
V/N
Toelichting nieuwe mutaties 2023 – 2026 DVO 2022
204.700
V
14.100
N
Aanpassing op kosten vanuit ureninzet nieuwe DVO Mutatie beheer vastgoed
Door stijgende verzekeringspremies en andere autonome toename kosten (bijv. energie) lopen kosten beheer vastgoed op. Bijstelling kapitaallasten obv nieuwe afschrijvingen
700
N
1.500
V
29.700
N
160.100
V
Bijstelling kapitaallasten obv nieuwe afschrijvingen Bijdrage inzake oprichting en instandhouding jeugd BRW Bijdrage inzake oprichting en instandhouding jeugd Brandweer Diverse kleine mutaties en bijstellingen begroting Diverse kleine mutaties en bijstellingen begroting
Totaal mutaties progr. 3. Openbare orde en veiligheid
Programmabegroting 2023 20232023202320232019
22
Gemeente Laren
Programma 4 - Wegen, groen, water en verkeer In dit programma worden kosten opgenomen voor onderhoud van de openbare ruimte, de straatverlichting en –reiniging en gladheidsbestrijding. Ook de uitvoering van het parkeerbeleid en het beheer van de hertenkamp vallen hieronder. Doelstellingen en activiteiten Doelstellingen zijn overkoepelend en slaan op de periode 2023-2026. Onder elke doelstelling is een aantal activiteiten voor 2023 opgenomen die daaraan bijdragen. 4.1
We benaderen het onderhoud van groen en grijs integraal en betrekken inwoners 4.1.1 We stellen in 2023 integrale onderhoudsplanningen vast waarbij huidige staat, klachten, meekoppelkansen worden afgewogen Onderhoudsprojecten zijn een grote kostenpost en wegen gaan daarna weer tientallen jaren mee. Wanneer we investeren moet de afweging daaronder dus toekomstbestendig zijn. Het college presenteert in 2023 een integrale onderhoudsplanning, waarbij de prioritering breder afgewogen wordt dan enkel de staat van het wegdek. 4.1.2 We vragen inwoners om zelf een rol te spelen in het groenbeheer en vergroten van biodiversiteit Eind 2022 wordt naar verwachting het nieuwe groenplan vastgesteld. Daarin is extra aandacht voor het betrekken van inwoners. In 2023 willen we concreet laten zien hoe dat tot meer en meer succesvolle inwonersinitiatieven leidt.
4.2
We pakken knelpunten in parkeerdruk en overlast aan 4.2.1 We experimenteren met afsluitingen en parkeeroplossingen Vooruitlopend op nieuw verkeersbeleid gaan we experimenteren om te kijken hoe maatregelen in de praktijk uitpakt. In 2023 leidt dat onder andere rond Singer (Hein Keverweg) en op de Nieuweweg (bij evenementen) tot aanpassingen. We geven daarbij duidelijk aan hoe we evalueren en vervolgstappen bepalen. 4.2.2 We onderzoeken of (overlast door) vrachtverkeer beperkt kan worden Zwaar vrachtverkeer door het dorp en voor bevoorrading zorgt voor overlast en een gevoel van onveiligheid. In 2023 verkennen we (mogelijk aan een thematafel) welke maatregelen mogelijk zijn om dit te beperken, zodat het in het nieuwe verkeersbeleid wordt meegenomen. 4.3.3 We onderzoeken of OV en fietsoplossingen aantrekkelijker kunnen worden De gemeente stuurt op dit moment maar beperkt op OV en fietsgebruik. De middelen en invloed zijn ook beperkt, maar in 2023 verkennen we (onder andere met de jongerenraad) welke maatregelen we kunnen nemen om OV en fietsen aantrekkelijker te maken. Voor het stimuleren van fietsgebruik werken we regionaal samen. Daarnaast moet besluitvorming plaatsvinden over de wenselijkheid van doorfietsroutes door het dorp. 4.3.4 We stellen een nieuw verkeersbeleidsplan op In 2023 werken we aan een nieuw verkeersbeleidsplan, waarin bovenstaande onderwerpen verwerkt worden.
We trekken bij het opstellen zoveel mogelijk samen op met Blaricum en Eemnes om een samenhangend verkeersbeleid te realiseren..
Wat mag het kosten 4. Wegen, groen, water en verkeer
Realisatie 2021
Begr. 2022 na wijzig.
Begroting 2023
Begroting 2024
Begroting 2025
Begroting 2026
Baten
-146.762
-292.502
-85.022
-85.022
-85.022
-85.022
Lasten
2.893.856
3.134.557
2.993.259
3.042.320
3.033.033
3.019.909
Saldo
2.747.094
2.842.055
2.908.237
2.957.298
2.948.011
2.934.887
Programmabegroting 2023 20232023202320232019
23
Gemeente Laren
Toelichting verschillen
4. Wegen, groen, water en verkeer
Begr. 2022 na wijziging
Meerjarenbegroting 2022-2025
-
Begroting Verschil 2023 2023 -/- 2022 2.447.867
2.447.867 N
2.842.055
-
-2.842.055 V
Kadernota 2023
-
26.673
26.673 N
Nieuwe mutaties 2023 - 2026
-
433.698
433.698 N
2.842.055
2.908.237
66.183 N
Begrotingswijzigingen 2022
Totaal saldo
V/N
Toelichting nieuwe mutaties 2023 – 2026 DVO 2022
174.200
N
Aanpassing op kosten vanuit ureninzet nieuwe DVO
Mutatie beheer vastgoed
900
N
Door stijgende verzekeringspremies en andere autonome toename kosten (bijv. energie) lopen de kosten van beheer vastgoed op, betreft ook inflatie-aanpassing.
Aanpassen integraal bestek o.b.v. indexatie en areaal
50.800
N
Aanpassen totale lasten Integraal Bestek vanuit indexatie en areaaluitbreiding
Actualisatie investeringsplanning
78.800
V
Actualisatie investeringsplanning en herijking rente-omslag
Opstellen verlichtingsplan
15.000
N
Opstellen verlichtingsplan incidentele kosten opstellen plan
Bijstelling kapitaallasten obv nieuwe afschijvingen
200
V
Bijstelling kapitaallasten obv nieuwe afschijvingen
Kosten herstel degeneratie straten wegen pleinen
26.500
N
Kosten herstel degeneratie straten wegen pleinen, verrekening mt reserve
Diverse kleine aanpassingen en mutaties
24.200
N
Diverse kleine aanpassingen en mutaties
Toename lasten openbare verlichting
47.000
N
Toename lasten openbare verlichting
Collegeprogramma terugdraaien bezuinigingen
95.000
N
Collegeprogramma terugdraaien bezuinigingen
Programmabegroting 2023 20232023202320232019
24
Gemeente Laren
Verduurzaming bomen op de Brink
15.000
N
Verduurzaming bomen op de Brink
Bestrijding Eikenprocessierups
34.000
N
Bestrijding Eikenprocessierups
Meerkosten Bladcampagne
30.000
Totaal mutaties progr. 4. Wegen, groen, water en verkeer
Programmabegroting 2023 20232023202320232019
25
433.700
N
N
Gemeente Laren
Programma 5 - Onderwijs Het programma onderwijs bestaat voor het overgrote deel uit kosten voor onderwijshuisvesting: afschrijvingen, verzekeringen, enzovoort. Ook vallen de leerplichthandhaving en het leerlingenvervoer hieronder. Doelstellingen en activiteiten Doelstellingen zijn overkoepelend en slaan op de periode 2023-2026. Onder elke doelstelling is een aantal activiteiten voor 2023 opgenomen die daaraan bijdragen.
5.1
Onderwijshuisvesting is kwalitatief op orde en passend bij de Larense maat 5.1.1 We stellen in 2023 een volwaardig Integraal Huisvestingsplan vast In 2021 hebben gemeente en schoolbesturen een begin gemaakt met het opstellen van een kwaliteitskader onderwijshuisvesting. Onder begeleiding van adviesbureau ICS is inzicht verkregen in de lokale situatie, ambities en scenario’s, inclusief een financiële vertaling. De belangrijkste constatering is dat er een grote opgave is op het vlak van onderwijshuisvesting met aanzienlijke financiële consequenties. Er zijn veel oude, vaak monumentale schoolgebouwen in de gemeente die op korte (0-5 jaar) tot middellange termijn (5-10 jaar) renovatie of vervangende nieuwbouw behoeven. Dit terwijl zowel bij de gemeente als de schoolbesturen op dit moment de middelen ontbreken om de benodigde investeringen te doen. In het coalitieakkoord is benoemd in twee bestuursperiodes, tot 2030, grote stappen te maken in het onderhoud en de modernisering van de schoolgebouwen. Voor een aantal scholen zal nieuwbouw wellicht een betere oplossing zijn dan grootschalig onderhoud. Om dit te financieren worden toevoegingen met andere functies zoals wonen onderzocht. Voor de uitvoering hiervan wordt extra budget voorgesteld.
5.2
We zoeken samenwerking om kinderen zo goed mogelijk te ondersteunen 5.2.1 We gaan werken met een herziene subsidieregeling kinderopvang Vanaf 2023 gaan we werken met een herziene subsidieregeling kinderopvang voor Vooren Vroegschoolse educatie (VVEIn de herziene subsidieregeling hebben we samen met gemeente Huizen besloten om de subsidieregeling zowel administratief als financieel gelijk te trekken binnen de HBEL. Ook maakt de regeling de ouderbijdrage gelijkwaardig met omliggende gemeenten doordat er gebruik wordt gemaakt van het landelijk VNG adviestabel. Dit heeft ook tot gevolg dat de financiële drempel voor ouders wordt verlaagd waardoor er meer kinderen bereikt kunnen worden. Eind 2023 kunnen we aangeven of dit gelukt is.
Wat mag het kosten Realisatie 2021
Begr. 2022 na wijzig.
Begroting 2023
Begroting 2024
Begroting 2025
Begroting 2026
Baten
-104.280
-180.793
-122.532
-122.532
-122.532
-122.532
Lasten
549.328
785.603
637.763
665.110
739.249
739.547
Saldo
445.048
604.810
515.231
542.578
616.717
617.015
Begr. 2022 na wijziging
Begroting 2023
-
462.359
Verschil 2023 -/2022 462.359
604.810
-
-604.810
5. Onderwijs
Toelichting verschillen 5. Onderwijs Meerjarenbegroting 2022-2025 Begrotingswijzigingen 2022
Programmabegroting 2023 20232023202320232019
26
V/N
N V
Gemeente Laren
Kadernota 2023
-
2.040
2.040
Nieuwe mutaties 2023 – 2026
-
50.832
50.832
N N
604.810
515.231
-89.580
V
Totaal saldo Toelichting nieuwe mutaties 2023 – 2026 DVO 2022
7.600
N
Aanpassing op kosten vanuit ureninzet nieuwe DVO
Mutatie beheer vastgoed
15.700
V
Door stijgende verzekeringspremies en andere autonome toename kosten (bijv. energie) lopen de kosten van beheer vastgoed op, betreft ook inflatie-aanpassing.
Mutaties in zake leerlingenvervoer
3.000
N
Aanpassingen budgetten HBEL inzake leerlingenvervoer
Diverse kleine aanpassingen
6.000
N
Diverse kleine aanpassingen
Actualisatie investeringsplanning
5.800
V
Actualisatie investeringsplanning en herijking rente-omslag
Bijstelling kapitaallasten o.b.v. nieuwe afschrijvingen
5.700
N
Bijstelling kapitaallasten o.b.v. nieuwe afschrijvingen en doorrekening daarvan
Projectleider onderwijshuisvesting (incidenteel)
50.000
Totaal mutaties programma 5. Onderwijs
Programmabegroting 2023 20232023202320232019
50.800
27
N
N
Gemeente Laren
Programma 6 - Cultuur, sport en recreatie In dit programma zijn veel verschillende maatschappelijke activiteiten opgenomen. Het gaat dan bijvoorbeeld om de subsidies voor sportverenigingen en voor de Biezem. Ook subsidies voor muziekverenigingen en musea vallen hieronder, net als de kosten voor de bibliotheek en de lokale omroep.
Doelstellingen en activiteiten Doelstellingen zijn overkoepelend en slaan op de periode 2023-2026. Onder elke doelstelling is een aantal activiteiten voor 2023 opgenomen die daaraan bijdragen. 6.1
Inwoners sporten meer, we ondersteuningen verenigingen 6.2.1 De sportraad krijgt een formele positie, in 2023 gaan we aan de slag met een meerjarenvisie op sport(verenigingen) De afgelopen jaren heeft de gemeente fors geïnvesteerd in sportaccommodaties. Die subsidieregeling loopt af, omdat er geen nieuw budget is. In 2023 werken we met de sportraad aan een nieuwe visie waarin zowel naar verenigingsondersteuning als naar activiteiten en accommodaties wordt gekeken. Onderdeel daarvan is perspectief op de financiering van het sportbeleid. Eind 2023 moet die door de raad worden vastgesteld. 6.2.2 We vergroten de sportdeelname, door buurtsportcoaches en maatschappelijke initiatieven te ondersteunen In 2023 gaan we door met de inzet van buurtsportcoaches, gaan we meedoen met Jongeren op Gezond Gewicht en hopen we meer maatschappelijke initiatieven (zoals Ghockey en de Derde Helft) vanuit de sportvereniging te kunnen ondersteunen. We moedigen ze daartoe aan.
6.2
Meer inwoners genieten van kunst en cultuur 6.3.1 We intensiveren beleving, bevorderen participatie en faciliteren verbinding In 2023 gaan we verder met de uitvoering van de Nota kunst en cultuur. Daarbij richten we ons op het betrekken van nieuwe doelgroepen en het zichtbaar maken van kunst in de openbare ruimte. Het Nazomerfeest was in 2022 een eerste proefuitvoering, in 2023 gaan we de ervaringen inzetten voor een nieuwe editie. Een bijzondere uitdaging (en kans) wordt het uitwerken van voorstellen om de gemeentelijke collectie zichtbaar en toegankelijk te houden na de verhuizing naar het Brinkhuis. 6.3.2 De bibliotheekfusie in 2023 gaat niet ten koste van de dienstverlening aan inwoners Bibliotheek Huizen-Laren Blaricum en Bibliotheek Gooi en meer fuseren per 1 januari 2023 en gaan verder onder de naam Bibliotheek Gooi+. De organisaties werken al langere tijd nauw samen. De fusie heeft als doel een robuuste organisatie te realiseren waarmee de dienstverlening binnen de gemeenten op onveranderd kwaliteitsniveau blijft. Wij hebben vertrouwen in de nieuwe organisatie en verwachten dat de bibliotheek steeds meer een rol gaat spelen in het ondersteunen van de samenleving.
Wat mag het kosten 6. Cultuur, sport en recreatie
Realisatie 2021
Begr. 2022 na wijzig.
Begroting 2023
Begroting 2024
Begroting 2025
Begroting 2026
Baten
-468.690
-374.088
-366.963
-366.963
-366.963
-369.262
Lasten
1.682.867
1.328.116
1.252.543
1.242.591
1.360.609
1.360.603
Saldo
1.214.178
954.028
885.580
875.628
993.646
991.341
Toelichting verschillen Programmabegroting 2023 20232023202320232019
28
Gemeente Laren
6. Cultuur, sport en recreatie
Begr. 2022 na wijziging
Begroting 2023
Meerjarenbegroting 2022-2025
-
794.018
Verschil 2023 -/2022 794.018
954.028
-
-954.028
Kadernota 2023
-
15.000
15.000
Nieuwe mutaties 2023 – 2026
-
76.562
76.562
N V N N
954.028
885.580
-68.448
V
Begrotingswijzigingen 2022
Totaal saldo
V/N
Toelichting nieuwe mutaties 2023 – 2026 DVO 2022
5.100
N
Aanpassing op kosten vanuit ureninzet nieuwe DVO
Mutatie beheer vastgoed
8.600
N
Door stijgende verzekeringspremies en andere autonome toename kosten (bijv. energie) lopen de kosten van beheer vastgoed op, betreft ook inflatie-aanpassing.
Div. kleine mutaties zoals “Kkids” en kunst in de openbare ruimte
7.000
N
Diverse kleine mutaties zoals project “Kkids” en kunst in de openbare ruimte