[T24.03543] Adviesrapport Bewaakte Fietsenstallingen Boer & Croon
Tekst van het document
Adviesrapport Bewaakte Fietsenstallingen 7 Fietsparkeren Gemeente Lansingerland Datum: 7 juni 2024
boer&croon Boer Ä Croon | Piet Heinkade 95a | 1019 GM Amsterdam | T 020 - 301 40 00 | E info@boercroon.nl | boercroon.nl
Aanbevelingen per locatie Rodenrijs
- Metro- bus-knooppunt ' Ca. 3500 instappers per dag * 57 gestolen fietsen in‘23
Aanbevelingen m.b.t. Mate van Toezicht
Berkel Westpolder
1 1 1 1 1 1 1 1 1
' * *
Lansingerland - Zoetermeer
1 1 1 1 1 1 1 1 1
Metro- Â bus-knooppunt Ca. 2500 instappers per dag 37 gestolen fietsen ín '23 Voormalige service van Biesiekletts
* Trein-, lightraíl- ä bus-knooppunt ' Ca. 2000 instappers per dag
CasaCadanza
1 1 1 1 1 1 1 1 1
* Locatie in aanbouw * Fietskeldert.b.v. ca. 400 fietsen onder locatie voorzien
Fysieke maatregelen 1 1 1 1 1
Een gezamenlijke ploeg voor beide locaties (Tussentijds beheer / Continu Beheer) Inrichten Zelfservice Stalling bij beide locaties
Passief Cameratoezicht Verhogen # Fietskluizen
Plaatsen camera’s â scherm
Kosten gerelateerd aan maatregelen: Investeringskosten +I- C220.000,-1 Exploitatiekosten: +I- C190.000,- perjaar
Algemeen: ^ Locaties: Station Rodenrijs en Berkel Westpolder laten hogere fietsdiefstalcijfers zien dan station Lansingerland-Zoetermeer. Daarom adviseren wij voor Rodenrijs en Berkel Westpolder omvangrijkere maatregelen dan voor station Lansingerland-Zoetermeer. Omdat de fietsenstalling in Casa Cadanza nog gerealiseerd moet worden en de mate van gebruik en we de mogelijke diefstal in deze stalling niet kunnen inschatten adviseren wij daar vooralsnog slechts beperkt voor te sorteren op preventieve maatregelen. ^ Bemensing: Bemensing is de meest effectieve maatregel ter preventie van fietsendiefstal. Deze maatregel heeft echter ook de hoogste jaarlijkse exploitatielasten. Inzet van een gezamenlijke ploeg die zowel Rodenrijs als Berkel Westpolder bemenst zien wij daarom als de meest doelmatige en proportionele maatregel op basis van het huidig beschikbare structurele budget (C200.000,-). Voor C400.000,- kunnen beide locaties worden bemenst. ^ ZSF: De Zelfservice Fietsenstalling biedt extra beveiliging en controle op de entree van fietsenstallingen. Deze maatregel combineert ook goed met de inzet van een gezamenlijke ploeg. Daarnaast zijn de investeringskosten hiervan voor 50% subsidieerbaar door de MRDH. Wij adviseren daarbij nadrukkelijk om voor glazen, doorzichtige toegangspoortjes te kiezen i.p.v. voor stalen of ondoorzichtige i.v.m. sociale veiligheid.
2
Inhoudsopgave 4
Achtergrond S Onderzoeksvraag......
Deel 1: Over welke locaties gaat het?..................................................................................................................... 5 Deel 2: Wat zijn de opties?........................................................................................................................................7 De mate van toezicht: van passief naar actief................................................................................................... 7 De mate van fysieke maatregelen: van fietsenrek tot fietsenkluis..............................................................13 Deel 3: Hoe doen andere gemeenten het?.......................................................................................................... 19 Deel 4: Welke visies zijn er?.................................................................................................................................... 21 Wat voor vraagstuk is het? (mobiliteit - veiligheid - sociaal beleid)...........................................................21 Wie is probleem-eigenaar? (gebruiker - via de concessie - gemeente)..................................................... 21 Aanbevelingen Boer ä Croon.................................................................................................................................
23 Algemene Aanbevelingen................................................................................................................................... 23 Aanbevelingen ten aanzien van de locaties......................................................................................................24 Verantwoording........................................................................................................................................................ 28 Bijlage: Overzicht Interviews SSchriftelijke Bronnen..........................................................................................29
Colofon Dit rapport is geschreven door Boer S Croon in opdracht van de Gemeente Lansingerland. Alle rechten voorbehouden. Het team bestond uit partner Michiel Overgaag en adviseurs Frank van de Wolde en Mark van Kesteren. Contact: m.overgaag@boercroon.nl.
3
boer&croon Achtergrond & Onderzoeksvraag De Gemeente Lansingerland groeit flink. Deze groei zorgt voor kansen, maar leidt ook tot meer mensen die zich dagelijks willen verplaatsen van A naar B, voor zowel woon-werk verkeer als recreatief. Om in deze groeiende mobiliteitsvraag te voorzien, de mobiliteitstransitie te faciliteren en om fietsen te stimuleren zet de Gemeente Lansingerland onder andere in op het versterken van de lokale fietsinfrastructuur. Sinds de coronapandemie is overlast gerelateerd aan fietsendiefstal weer terug op haar oude historische niveau.1 Fietsdiefstal, met name in de omgeving van de OV-knooppunten, ontmoedigt het gebruik van openbaar vervoer en van de fiets. De gemeenteraad heeft in 2023 besloten om te bezuinigen op het bewaken van fietsenstallingen. Daarbij is het structurele beschikbare budget voor het bemenst bewaken van drie fietsenstallingen teruggebracht van C600.000,- naar C200.000,- voor het bewaken van twee stallingen.2 Als gevolg van deze bezuiniging is per 1 januari 2024 de bewaakte fietsenstalling bij metrostation Berkel Westpolder niet meer bemenst. De bemensing van deze fietsenstalling werd in het verleden verzorgd door Biesieklette. Deze private organisatie speelde ook een rol in het begeleiden van fietsbeheerder naar een vaste baan elders, en dit was historisch een belangrijkste reden om voor dit type dienstverlening te kiezen.
De Gemeente Lansingerland heeft Boer & Croon gevraagd om voor vier locaties een analyse te maken van de opties om fietsdiefstal tegen te gaan. De bevindingen van deze opdracht zijn samengevat in dit document. We beginnen daarbij met een korte beschrijving van de verschillende locaties (Deel 1: Over welke locaties gaat het?). Vervolgens gaan we in op de voor- en nadelen van de diverse opties (Deel 2: Wat zijn de opties?) en kijken we naar hoe andere gemeenten met vergelijkbare problematiek omgaan (Deel 3: Hoe doen andere gemeenten het?). Het wegen van de voor- en nadelen van deze opties en het besluiten tot wel of niet investeren in één van deze opties vraagt om een politiek oordeel. Daartoe zijn de opties zo duidelijk en praktisch mogelijk geformuleerd. We beschouwen in abstracte zin de mogelijke perspectieven op het vraagstuk in Deel 4: Welke visies zijn er? Tenslotte sluiten we af met algemene aanbevelingen en aanbevelingen per locatie. In onze analyse hebben we een set aan opties onderzocht voor vier verschillende locaties binnen de gemeente aan de hand van een vooraf gespecificeerde set aan criteria.
Het gaat daarbij om de locaties: ^ Metrostation Rodenrijs ^ Metrostation Berkel Westpolder ^ Station Lansingerland-Zoetermeer ^ Casa Cadanza (de openbare fietsenstalling in de kelder van het te realiseren cultuurhuis) Naast Casa Cadanza hebben we ook gekeken naar mogelijke opties voor het tegengaan van fietsendiefstal in de omgeving van Berkel Centrum oost. In de huidige Herinrichting Berkel Centrum Oost is geen centrale, omheinde of overkapte fietsenstalling voorzien. Mochten deze plannen wijzigen, dan kunnen geïnventariseerde oplossingen ook worden beschouwd voor deze zijde van het centrum. De gemeente wil het beschikbare structurele budget van C200.000,- zo goed mogelijk besteden. Daartoe hebben we de meest kansrijke optie uitgewerkt a.d.h.v. de volgende criteria: ^ Doelmatigheid ^ Financiële gevolgen ^ Personele gevolgen ^ Juridische gevolgen ^ Technische haalbaarheid Hoe we tot onze analyse zijn gekomen beschrijven we in Verantwoording. De bronnen die we hebben gebruikt zijn te vinden in Bijlage: Overzicht Interviews & Schriftelijke Bronnen. Alle genoemde kosten in dit rapport zijn indicatief, en hier kunnen geen rechten aan worden ontleend.
1 Bron: CBS, geregistreerde fietsdiefstallen per jaar in de gemeente Lansingerland: Jaar 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 Aantal 240 225 230 185 175 235 290 195 175 195 165 155 175 260 2 Er is structureel C200.000,- per jaar beschikbaar voor de exploitatie van bewaakte fietsenstallingen. In 2024 is incidenteel C100.000,- budget voor het nemen van maatregelen. In de begroting is een taakstelling opgenomen om voor het beschikbare structurele budget in elk geval twee stallingen te bewaken.
4
boer&croon Deel 1: Over welke locaties gaat het? Metrostation Rodenrijs Metrostation Rodenrijs is een metrostation aan de metrolijn E van RandstadRail. Daarnaast vertrekken vanaf dit station de buslijnen 170 en 173 . Het station ligt in de kern Rodenrijs, aan de Stationsweg. Elke (werk)dag maken zo'n 3.500 instappers gebruik van dit metrostation. In 2023 is er aangifte gedaan van 57 gestolen fietsen op deze locatie. Eventuele investeringen ten behoeve van deze locatie zijn voor 50% subsidiabel vanuit de MRDH, mits bijdragen aan de doelstellingen gesteld in de Strategische Agenda MRDH 2023-2026.
Oostzijde
Aanwezige voorzieningen: ^ Aan de westzijde van het station fietsenstallingen is er op maaiveld een openbare overdekte stalling uitgerust met dubbele fietsenrekken en oplaadpunten voor scooters. ^ De fietsenstalling aan de oostzijde van het station bevindt zich naast de overkapte bushalte, en is eveneens overdekt. ^ Beide zijdes bij elkaar opgeteld is er ruimte voor circa 1.100 fietsen. ^ Hier is niet eerder sprake geweest van bemenste bewaking. ^ Wel is er aan de westzijde een beheerdersruimte aanwezig waar beheerders of beveiligers kunnen verblijven. Deze is al voorzien van een toilet en een bezoekerstoilet. Deze laatste is wegens ontbreken van een beheerder niet in gebruik. ^ Ook zijn camera's aanwezig en aangesloten op uitleesapparatuur in de beheerdersruimte. Metrostation Berkel Westpolder Het metrostation Berkel Westpolder ligt aan dezelfde metrolijn E als metrostation Rodenrijs. Het station ligt in Berkel en Rodenrijs, centraal in de nieuwbouwwijk Westpolder/Bolwerk. Bij dit station stopt buslijn 174. Deze locatie telt zo'n 2.000 instapers per werkdag. In 2023 is er aangifte gedaan van 37 gestolen fietsen op deze locatie (geen onderscheid in deze cijfers tussen het bewaakte en onbewaakte gedeelte). Eventuele investeringen t.b.v. deze locatie zijn voor 50% subsidiabel vanuit de MRDH. De westzijde van het metrostation wordt in 2025 grondig verbouwd.
Parkeergarage (P+R) is aan de westzijde en is onderdeel van de grondige verbouwing. Er wordt een extra parkeer laag op de huidige garage gezet.
Totaaloverzicht Metrostation Berkel Westpolder
Westzijde
Oostzijde
5
boer&croon Aanwezige voorzieningen: ^ Aan de westzijde van het station werd tot 1 januari 2024 een bemenste fietsenstalling beheerd door Biesieklette. Deze bemensing is als gevolg van het terugbrengen van het budget voor beveiligde fietsenstallingen opgeheven. Aan de westzijde is ruimte voor zo'n 500 fietsen. ^ De oostzijde beschikt over maaiveldstallingen met bezetting van meer dan 100% en heeft daarmee
onvoldoende capaciteit. Dit valt deels te verklaren doordat de meeste huidige gebruikers de locatie vanaf het oosten benaderen. ^ ^ ^
^
Aan de westzijde is een beheerdersruimte aanwezig waar beheerders of beveiligers kunnen verblijven. Deze is al voorzien van een toilet. Camera's zijn hier niet aanwezig. Er staan 40 fietskluizen, locatie 3 in bovenstaande figuur. Deze zijn eigendom van de gemeente en werden tot voor kort geëxploiteerd door RET. Deze kluizen zijn in slechte staat en zijn op het moment van schrijven niet in gebruik. Er zijn geen specifieke voorzieningen aanwezig voor deelscooters.
Station Lansingerland-Zoetermeer Dit station is een spoorwegstation op de kruising van RandstadRail lijn 4 en de spoorlijn Gouda - Den Haag op de grens van Bleiswijk en Zoetermeer (en de snelweg A12). Deze lijn van de RandstadRail wordt geëxploiteerd door de HTM; het treinstation wordt geëxploiteerd door ProRail/NS. Daarnaast stoppen er zes buslijnen bij dit OVknooppunt. Zo'n 2.000 reizigers maken per (werk)dag gebruik van dit station. Eventuele investeringen t.b.v. deze locatie zijn hoogstwaarschijnlijk voor 50% subsidiabel vanuit de MRDH.
Zuidzijde
Zuidzijde
Zuidzijde NS-Kluizen
Overkluizing
Aanwezige voorzieningen: ^ De overkluizing van station Lansingerland-Zoetermeer is voorzien van maaiveldstallingen. ^ Aan de zuidzijde zijn enkele fietsenstallingen geplaatst en Fietskluizen vanuit NS ^ Passief cameratoezicht door ProRail ^ De noordzijde van het station is voorzien van enkele fietsenrekken Casa Cadanza Eind 2025 staat de opening van Casa Cadanza3 gepland, het cultuurhuis dat in Berkel Centrum West wordt gerealiseerd. In de kelder van dit cultuurhuis komt een fietsenstalling voor maximaal 400 fietsen. Deze locatie is in aanbouw, en daarom is het moeilijk in te schatten hoe frequent deze stalling gebruikt zal worden. Dit is ook afhankelijk van de beschikbaarheid van andere fietsenstallingen, het beleid van de gemeente op "wildparkeren" en de loopafstand vanaf Casa Cadanza naar andere voorzieningen. Investeringen t.b.v. de fietsenstalling op deze locatie zijn niet subsidiabel vanuit de MRDH. De meerderheid van de betrokkenen die we hebben gesproken verwachten een relatief beperkt gebruik van deze fietsenstalling door centrumbezoekers. Tenslotte verwachten we dat de te realiseren glazen pui bij de ingang van de fietsenstalling, de verwachtte bedrijvigheid van de locatie en de glazen schuifdeur van de fietsenstalling een positief effect zullen hebben op de sociale veiligheid, maar dat de kelder zonder toezicht ook als een onveilige plek zou kunnen worden ervaren.
3 Zie voor afbeelding van Casa Cadanza pagina 2.
6
boer&croon Deel 2: Wat zijn de opties? We hebben de opties voor het beveiligen van fietsenstallingen uitgesplitst in twee secties: de mate van toezicht en de mate van fysieke maatregelen. Des te meer toezicht, des te hoger de exploitatielasten; des te meer fysieke maatregelen, des te hoger de investeringslasten. Bij beide type maatregelen geldt de vuistregel: des te duurder, des te meer impact. Wij achten echter niet elke maatregel proportioneel. Tenslotte heeft de gemeente ook altijd de optie om niets te doen. De focus van ons onderzoek ligt op het bestrijden van fietsdiefstal; niet op het verminderen van ander asociaal en/of crimineel gedrag. Daarbij verhogen de meeste maatregelen die we beschouwen echter ook de algehele veiligheid van een locatie en zijn deze maatregelen (meestal) ook effectief voor het bestrijden van vandalisme. De mate van toezicht: van passief naar actief Continu Beheer Aanwezigheid vroeg tot laat
Actief Actieve camerabeveiiiging
Beheer tussentijds Aanwezigheid tussen spitsmomenten
Toezicht op fietsenstallingen kan helpen diefstal te verminderen en de pakkans te vergroten. Hoe actiever het toezicht, hoe groter dit effect. Vaak gaat een actievere vorm van toezichthouden gepaard met hogere kosten. Wij zetten de verschillende mate van passief en actief toezicht uiteen die allen gekoppeld kunnen worden aan een bepaalde manier van het inrichten van fietsenstallingen. Deze vormen bespreken we in de sectie Van fietsenrek tot fietskluis. Wanneer we het hebben over de inzet van bewakers of beheerders spreken we in dit rapport van bemensing. Waar men het in de volksmond meestal heeft over "bewaakte fietsenstallingen" is er in feite meestal sprake van een beheerder of medewerker die een oogje in het zeil houdt. Deze medewerkers zijn doorgaans niet opgeleid of gecertificeerd in beveiliging of bewaking. De gebruikelijke werkinstructie is dan ook om te escaleren als er iets aan de hand is en vooral om niet zelf in te grijpen. Totaaloverzicht opties - toezicht Type stalling Type kosten Passief cameratoezicht Aanschaf S plaatsing 5 camera's
Actief cameratoezicht
Kosten ei8.ooo,-4
Exploitatie 7 onderhoud
C1.500,- per jaar5 onderhoudskosten
Aanschaf S plaatsing 5 camera's
ei8.000.-4
Exploitatie 7 onderhoud Surveilleren o.b.v. incidenten
Benodigde investering
C1.800,- per jaar per camera6 actief toezicht, C1500,- per jaar5 onderhoudskosten voor 5 camera's. Geen
Exploitatie 7 onderhoud
Afhankelijk van frequentie
Beheer tussentijds
Benodigde investering
Geen (bij Rodenrijs & Berkel Westpolder - voorzieningen reeds aanwezig)
Exploitatie 7 onderhoud Benodigde investering
Afhankelijk van frequentie en exploitatie. Voor C200,000,- per jaar kunnen twee locaties voor ca. 50% van de tijd worden bemenst. Geen (bij Rodenrijs & Berkel Westpolder - voorzieningen reeds aanwezig)
Exploitatie 7 onderhoud
Afhankelijk van frequentie en exploitant ongeveer C200,000,- per jaar
Continu beheer
4 Gebaseerd op kosteninschatting door gemeente Lansingerland a.d.h.v. ervaringen met de realisatie van eerdere fietsenstallingen. Kosten zijn gecorrigeerd voor inflatie (2023: 5,7%, 2024: 2,7%) met een additionele marge van 10% (excl. BTW). 5 Gebaseerd op gegevens van gemeente van eerdere exploitatie door externe partij (excl. BTW). 6 Gebaseerd op kosten toezicht commerciële partij (excl. BTW).
7
boer&croon
Passieve camerabeveiliging Dit is de meest passieve vorm van toezicht. Hierbij worden beelden voor een bepaalde tijd vastgelegd op een device bij de fietsenstalling zelf of bij een centraal uitleespunt. Deze beelden kunnen worden gevorderd door de politie als er melding is gedaan van diefstal. Deze beelden kunnen uitgelezen en geanalyseerd worden om te onderzoeken wie de diefstal heeft gepleegd. Dit is een tijdrovend proces omdat vaak niet bekend is wat het precieze tijdstip was van de diefstal. Daarnaast is de pakkans laag omdat dieven doorgaans onherkenbaar in beeld zijn. Ook blijkt uit meerdere gesprekken met zowel gemeenten, NS en ProRail dat het vaak niet de prioriteit heeft van de politie daadwerkelijk iets met de beelden te doen. Andere gemeenten gebruiken camera's niet alleen om diefstal te registreren, maar ook voor andere doeleinden. In Leiden worden slimme systemen gebruik om te registreren hoe lang een fiets in de stalling staat. Hierdoor kunnen zwerffietsen verwijderd worden en kan men gericht labelen. Rotterdam zet Artificial Intelligence (AI) in om meer zicht te krijgen op het gebruik van de fietsenstalling en om vervolgens personele inzet hier nauwer op aan te laten sluiten. ProRail past vooral passief cameratoezicht toe (waarbij ProRail beelden opslaat en indien nodig achteraf kunnen worden teruggekeken ).
Geschatte kosten: Aanschaf en plaatsing van 5 camera's wordt geschat op grofweg C18.000,-7. De geschatte kosten bedragen C1.500,- per jaar voor het beheer en onderhoud van de camera's. 8 Voordeel passieve camerabeveiliging: Relatief goedkope optie die het gevoel van veiligheid vergroot voor de gebruiker. Met name gelegenheidsdieven worden ermee geweerd. Nadeel passieve camerabeveiliging: Het uitlezen van beveiligingsbeelden is een tijdrovend proces met een lage pakkans. Volgens specialisten op het gebied van fietsparkeren, trekken professionele dieven zich weinig aan van camerabeveiliging en bedekken hun gezicht.
7 Gebaseerd op kosteninschatting door gemeente Lansingerland a.d.h.v. ervaringen met de realisatie van eerdere fietsenstallingen. Kosten zijn gecorrigeerd voor inflatie (2023:5,7%, 2024:2,7%) met een additionele marge van 10% (excl. BTW). 8 Gebaseerd op gegevens van gemeente van eerdere exploitatie door externe partij (excl. BTW).
8
boer&croon
Actieve camerabeveiliging Bij deze vorm worden camera beelden direct doorgestuurd naar een meldkamer (live). De meldkamer kan deze beelden actief in de gaten houden en signaleren op ongebruikelijke situaties. Slimme technieken kunnen helpen om verdachte situaties daarbij automatisch te herkennen. Zo is het mogelijk om te handelen bij verdachte situaties in het nu-moment. Het is wel noodzakelijk dat er contact is met handhaving/politie en dat er direct wordt opgetreden bij meldingen. Als er niet direct wordt geacteerd, biedt deze vorm van beveiliging niet meer dan passief cameratoezicht tegen wel hogere kosten. Voor het real-time uitlezen van beelden bij de metrostations, adviseren we om de samenwerking op te zoeken met de RET. De RET heeft tijdens dit onderzoek voorzichtig aangegeven hier voor open te staan, maar er moet wel worden uitgezocht wat juridisch mag. Voordeel actieve camerabeveiliging: De pakkans is groter door directe melding van verdachte situaties. Nadeel actieve camerabeveiliging: In verhouding is dit een duurdere optie dan passieve camerabeveiliging, met een grote afhankelijkheid op de naleving en snelheid van die naleving van meldingen.
Volgens specialisten op het gebied van fietsparkeren trekken professionele dieven zich niets aan van camerabeveiliging en krijgt opsporing geen prioriteit van de politie, waarbij het bijvoorbeeld voorkomt dat dieven gebruikmaken van 'loper'-sleutels en qua gedrag niet zijn te onderscheiden van reguliere gebruikers. Geschatte kosten: De aanschaf en plaatsing van 5 camera's wordt geschat op C18.000,-9. De geschatte kosten bedragen C1500,- per jaar voor het beheer en onderhoud van de camera's. 10 Tenslotte schatten we de kosten van actief toezicht op een extra C1800,- per camera per jaar.11 Surveilleren o.b.v. incidenten
Passief
Actief
Surveilleren o.b.v. incidenten Zoals hierboven beschreven is het belangrijk dat meldingen van de meldkamer van de camerabeveiliging actief wordt nageleefd. Ook helpt het als de politie zich inzet om dieven op te sporen na het plegen van een diefstal. Als lichtste vorm van het inzetten van bemensing bij fietsenstallingen kan er gebruik gemaakt worden van incidentele surveillance. Waarbij er ook gedacht kan worden in een vorm van bemensing waarbij een ploeg meerdere locaties afreist om daar te surveilleren. Buurttoezicht geeft aan dat hier geen logische rol voor hen bij is weggelegd, maar eventueel wel te willen helpen bij opsporing.
9 Gebaseerd op kosteninschatting door gemeente Lansingerland a.d.h.v. ervaringen met de realisatie van eerdere fietsenstallingen. Kosten zijn gecorrigeerd voor inflatie (2023:5,7%, 2024:2,7%) met een additionele marge van 10% (excl. BTW). 10 Gebaseerd op gegevens van gemeente van eerdere exploitatie door externe partij. 11 Gebaseerd op kosten toezicht commerciële partij (excl. BTW).
9
boer&croon Voordeel surveilleren o.b.v. incidenten ^ ^
Beperkte inzet benodigd vanuit personeel vergeleken met structurele inzet Creëert gevoel van veiligheid voor de gebruiker van een stalling wanneer gebruiker merkt dat er actief wordt gesurveilleerd.
Nadeel surveilleren o.b.v. incidenten ^ Deze optie kent een lage pakkans; de fietsendief zal op een onbewaakt moment toeslaan.
Tussentijds beheer Gemeente Rotterdam zet AI in om beter zicht te krijgen op het gebruik van hun fietsenstallingen. Zij proberen hiermee data te verzamelen wat gebruikt kan worden voor het efficiënt inzetten van hun beveiligingspersoneel. Door personeel te laten rouleren op momenten die het meest vatbaar zijn voor diefstal kunnen zij meerdere locaties efficiënter beveiligen met een kleinere groep personeel.
Continu beheer fietsenstallingen Deze optie wordt door zowel de gesproken gemeenten als de meeste gesproken specialisten op het gebied van fietsparkeren gezien als de meest effectieve manier ter voorkoming van diefstal en het verhogen van het gevoel van sociale veiligheid. Er worden volgends sommige gesproken specialisten en gemeenten minder fietsdiefstallen gepleegd bij bemenste dan bij niet-bemenste stallingen. Vervolgens zijn er verschillen in hoe deze bemensing wordt ingezet. Daarnaast is het in de exploitatie ruimschoots de meest kostbare maatregel, waarbij continu inzet van personeel (binnen openingstijden) ca. C200.000,- op jaarbasis per stalling kost. Beheer van een fietsenstalling zorgt voor een gevoel van veiligheid, verhoogt sociaal toezicht, verbreding van de dienstverlening naar de gebruiker van de fietsenstalling, werkgelegenheid (al dan niet voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt) en het gevoel voor de gebruiker dat de fiets daar veilig geparkeerd staat. Dit laatste is echter niet altijd het geval. Daarbij hebben we de volgende aantekeningen: ^ Met name bij grote stallingen waar overzicht ontbreekt komt alsnog veel diefstal voor. Met name op locaties waar toegang is tot de stallingen met een OV-Chipkaart komt het voor dat niet gepersonaliseerde OV-kaarten worden gebruikt om toegang te krijgen tot de stalling.
Daarna wordt een fiets met een slijptol of ander gereedschap open gebroken en loopt de dief via de voordeur naar buiten. Het is niet te zien aan de dief dat deze niet een eigen fiets mee naar buiten neemt.
10
boer&croon ^
Beheerders zijn niet bevoegd om actie te ondernemen. Zij kunnen alleen een melding maken bij de politie van diefstal, maar dit is even effectief als reguliere aangiftes van fietsendiefstal. Alleen BOA's of politie kunnen in het nu-moment ingrijpen.
Inzet mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt Ten aanzien van bemensing van fietsenstallingen door mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt geven verschillende experts aan dat er een extra uitdaging is bij het continu bezetten van de locatie door hoger verzuim en ziekte dan bij regulier personeel. Daarnaast is de inzet van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt niet per definitie goedkoper dan de inzet van "regulier" personeel, door bijvoorbeeld de kosten van begeleiding. We hebben deze kosten uiteengezet op pagina 13. Verder mogen sommige groepen met een afstand tot de arbeidsmarkt werk buiten reguliere werktijden weigeren, zoals op de vroege ochtend of in de avonden. Ook is het aantal uur per dag voor sommige groepen gemaximeerd (waardoor er dan een extra ploeg nodig is). Het eentonige en repetitieve aard van het werk maakt het überhaupt lastig om geschikt personeel te vinden. Het voorstel om in de toekomst deze werkzaamheden binnen de gemeente Lansingerland zelf te organiseren met het personeel dat ook verantwoordelijk is voor de bemensing van het afvalbrengstation en de gemeentewerf wordt bemoeilijkt door het eentonige karakter en uitstraling van het bemensen van de fietsenstallingen waardoor het huidige personeel van de buitendienst hier weinig voor voelt. Aanvullende maatregelen t.b.v.
de exploitatie Een opgeruimde, nette en bedrijvige omgeving is effectief bij het verminderen van diefstal. Bedrijvigheid rondom de fietsenstalling vergroot de sociale controle en het veiligheidsgevoel. Het is dus een optie om samenwerkingen aan te gaan met particuliere organisaties zoals een fietsenmaker, standplaats of openbare toiletvoorziener die bereid is om tegen een korting in de huurprijs de onderneming te vestigen in of naast de fietsenstallingen. Waarbij de ondernemer helpt met een oogje in het zeil houden en het opgeruimd houden van de omgeving. Dit kan leiden tot een win-win, waarbij er sprake is van lagere exploitatielasten ten opzichte van continu bemensing, meer bedrijvigheid rondom het station en een groter gevoel van veiligheid op het station door deze bedrijvigheid. Een nadeel van deze optie is dat de openingstijden van dergelijke voorzieningen vaak minder ruim zijn dan die van het station zelf. We hebben deze optie niet nader onderzocht - maar kennen wel voorbeelden hiervan bij NS-stations met vergelijkbare aantallen instappers per dag.12 Opruimen De netheid van fietsenstallingen rondom de stations heeft ook impact op het stallingsgedrag en hierdoor ook op de eenvoud waarop fietsen gestolen kunnen worden.
Strenge(re) naleving op het juist parkeren van fietsen rondom stations, actief fietsen te verwijderen die foutief gestald worden, een actieve naleving van het verwijderen van wrakfietsen en het labelen en verwijderen van zwerffietsen draagt bij aan de netheid, het stallingsgedrag van gebruikers en de beschikbare fietsenstallingen. Daarnaast wordt hierdoor de eenvoud om fietsen te stelen verminderd. Op dit moment voert de gemeente Lansingerland ook al weesfietsenacties uit, maar niet genoeg. De gemeentewerf wordt daarbij gebruikt als fietsdepot. Indien het aantal weesfietsen toeneemt is het een optie om de aanpak weesfietsen bijvoorbeeld uit te besteden aan het Fietsdepot Haaglanden, een initiatief van de gemeenten Den Haag, Delft, Leidschendam-Voorburg en Pijnacker-Nootdorp (de gemeente Rotterdam heeft een eigen weesfietsen-aanpak). Tenslotte kan het helpen om de schoonmaak van de fietsenstallingen te plannen op momenten waarop veel mensen gebruik maken van de stalling. Dit draagt bij aan een gevoel van veiligheid, ervaring van beter dienstverlening en kan helpen het stallingsgedrag te verbeteren. Het is logisch om het aanpakken van weesfietsen en het opruimen van de stalling onderdeel te maken van eventuele bemensing van de fietsenstalling(en). 12 Voor een interactieve tool voor het aantal reizigers per NS-station, zie ook: https://dashboards.nsiaarverslag.nl/reizigersgedrag
11
boer&croon Overzicht kosten bemensing * We baseren ons voor bemensing op een inzet van 85 uur per week. Daarbij baseren we ons op de openingstijden uit de motie Met spoed beveiligers op fietsenstalling Berkel Westpolder, inclusief een deel van zondag en ruimte voor een koopavond, voor 52 weken per jaar. * Externe partijen rekenen ca. C27,- per uur voor bemensing. De inzet van reguliere beveiliger kost ca. C35,per uur (o.b.v. een langdurige inzet). Voor deze prijzen baseren we ons op gesprekken met experts van binnen en buiten de gemeente die betrokken zijn geweest bij aanbestedingen van vergelijkbare dienstverlening. * Op basis van deze aannames komen we uit op exploitatiekosten voor het onderbrengen van bemensing bij de gemeente op ongeveer C172.000,- bij een stichting op ongeveer C174.000,- per jaar en de exploitatiekosten voor reguliere beveiligers op ongeveer C205.000 ,* Schoonmaak en onderhoud zal voor het grootste deel belegd kunnen worden bij de partij die de bemensing organiseert van de locatie en is eerder ook meegenomen in de toenmalige aanbesteding (dit geldt niet bij de inzet van reguliere beveiligers). Berekening kosten bemensing 1 fietsenstalling Gemeente | Inzet regulier personeel Kosten personeel
C 94.000
Kosten organisatie (P&O / planning / begeleiding)
C 40.000
Kosten exploitatie
C 22.000
Totale kosten
C156.000
10% risico - stelpost - onvoorzien
C 16.000
Totale kosten
C172.000
Stichting | Inzet personeel binnen participatie- & inburgeringswet Kosten personeel maximaal
C108.000
Kosten organisatie (P&O / planning / begeleiding)
C28.000
Kosten exploitatie
C22.000
Totale kosten
C158.000
10% risico - stelpost - onvoorzien
C16.000
Totale kosten
C174.000
Particuliere organisatie | Inzet reguliere beveiliger Kosten personeel maximaal
C123.000
Kosten organisatie (P&O / planning/begeleiding)
C34.000
Kosten exploitatie
C28.000
Totale kosten
C185.000
10% risico - stelpost - onvoorzien
C19.000
Totale kosten
C204.000
12
boer&croon De mate van fysieke maatregelen: van fietsenrek tot fietsenkluis We zetten in deze sectie de verschillende manieren van stallen uiteen, waarin doorgaans een hogere beperking in toegang, over het algemeen, een grotere bescherming biedt tegen diefstal en ook gepaard gaat met hogere investeringskosten.
De vormgeving van een fietsenstalling kan helpen fietsen beter te beschermen tegen diefstal. Verschillende experts geven aan dat dieven met name kiezen voor laaghangend fruit. Hoe eenvoudiger de route naar ontvreemding, hoe hoger de kans dat een gestalde fiets gestolen wordt. De meeste fietsen in Nederland staan gestald op maaiveld. Het beperken van toegang tot gestalde fietsen, al dan niet in combinatie met toezicht, is de meest voorkomende manier om fietsen te beveiligen. Een fiets die is vastgezet met twee sloten en aan de "vaste wereld" wordt minder snel gestolen. Het helpt zodoende om het gebruik van twee sloten en het vastzetten van de fiets aan een rek aan te moedigen. De plaatsingskosten per maatregel zijn samengevat in onderstaande tabel. Daarbij zijn de plaatsingskosten voor de
voor de locaties Rodenrijs, Berkel Westpolder en Lansingerland-Zoetermeer voor 50% subsidiabel via de MRDH. Deze subsidie is nog niet meegenomen in het overzicht. Totaaloverzicht opties - fysieke maatregelen Type stalling Maaiveld
Omheinde stalling
Gesloten ruimte
Plaatsingskosten
Maatregel Nietje staal (2 fietsplekken) Grondanker Scooter
Aanschafkosten C75 per fietsplek
C100 per nietje Staal
C375 per scooterplek
C100 per Grondanker Scooter
Fietsenrek (1x6 fietsenrek) Dubbel fietsenrek (2x6 fietsenrek) Hekwerk
C40 per fietsplek
C100 per fietsenrek
C180 per fietsplek
C100 per dubbel fietsenrek
C100 per meter
Spijlenhek
C150,- per meter
Fietstourniquet
Vanaf ei5.000,-
NS Fietspoortjes
Vanaf ei50.000,- | e6000,- p/j onderhoud C9.000,- (4 boxen)
Er moet terplekken een inschatting gemaakt worden van de kosten van plaatsing. Op te vragen per offerte. Er moet terplekken een inschatting gemaakt worden van de kosten van plaatsing. Op te vragen per offerte. Plaatsing per offerte op te vragen. Dit hebben wij niet gedaan wegens negatief advies gebruik Fietstourniquet. Plaatsing is verwerkt in de aanschafkosten
(Toegang met OVchipkaart)
Fietskluizen
NS Kluizen (4 fietsplekken) Gemeente kluizen
C26.000,- | C50,- p/m systeem (8 boxen)
13
Plaatsing te bespreken met ProRail Plaatsing is verwerkt in de aanschafkosten
boer&croon stalling maaiveld
Openbaar
Beperkte toegang Grondanker Scooter
C375,- 7 1 scooterplek Stalling maaiveld Fietsenstallingen op maaiveld bieden voornamelijk duidelijke plekken voor het stallen van fietsen en zorgen voor netheid en ruimtelijke structuur. Het is belangrijk dat de gebruiker zich bewust is van de eigen verantwoordelijkheid om de fiets te voorzien van dubbel slot om de kans op diefstal te verminderen. Daarnaast draagt het actief verwijderen van wrakfietsen en het labelen en verwijderen van weesfietsen bij aan de netheid, correct stallingsgedrag en het aantal beschikbare fietsenstallingen. Beperkte toegang ,
Openbaar
Spijlenhek
C10.000,per 100 meter hekwerk
C15.000,per 100 meter hekwerk
Omheinde stalling Hekwerken creëren een omheining om een fietsenstalling wat de toegangswegen naar een fiets vermindert waardoor fietsdiefstal vermoeilijkt wordt. Zonder toezicht blijft alleen het plaatsen van omheining een zeer beperkte maatregel.
14
boer&croon Gesloten Ruimte Toegang met OV-Chipkaart
Openbaar
Beperkte toegang Doorzichtige ZSF poortjes
Vanaf ei50.000,f6.000,- per jaar preventief & correctief onderhoud
Gesloten Ruimte (toegang met OV-Chipkaart of bankpas) Beide systemen vallen onder de noemer Zelf Service Fietsenstallingen (ZSF)13. Dit zijn stallingen waardoor het gebruik van elektronische toegangspoortjes gebruikers zelf in en uit de stalling kunnen. NS vult deze optie van beveiligen en toegangscontrole vaak aan met bemenste toezicht. Wij adviseren de fietstourniquet niet te gebruiken wegens de onveilige uitstraling van deze toegangspoort. De NS heeft in al haar stallingen de fietstourniquets vervangen voor doorzichtige ZSF poortjes omdat zij merkten dat het gevoel van veiligheid en daarmee ook de bereidheid om gebruik te maken van de stallingen afnam door de onvriendelijke uitstraling van de fietstourniquets. De doorzichtige ZSF poortjes kunnen worden gekoppeld aan de OV-chipkaart of bijvoorbeeld een bankpas. Hierdoor is het mogelijk om via die route betalingen te innen voor de stalling. Veel stations gebruiken het 'eerste 24 uur gratis' model omdat de algemene bereidheid om te betalen voor fietsparkeren laag ligt. Echter, blijft de mogelijkheid bestaan om met een niet gepersonaliseerde OV-chipkaart de stalling binnen te komen. Zeker als een stalling onbemand is, is het voor dieven vrij eenvoudig om een fiets uit deze stalling te ontvreemden zonder herkend te worden.
De NS experimenteert momenteel met hogere doorzichtige ZSF poortjes en Tv-schermen die laten zien dat gebruikers worden gefilmd bij de entree.14 Door beglazing aan de bovenzijde van de entree blijft de stalling een vriendelijke en open uitstraling hebben maar is ontvreemding door het eroverheen tillen bijna onmogelijk.
13 Fietsparkeren bij stations - 20 jaar ontwikkeling, ontwerp en realisatie, 2021, Folkert Piersma 1'4httos:ZZwww.ad.nlZbinnenlandZns-fietsenstalling-snoeokraam-voor-dief-deze-zomer-oroef-met-betere-beveiliging-elke-gestolen-fiets-is-ereen-te-veel~a21cea8e/
15
boer&croon Gesloten Ruimte - Fietstourniquet Een fietstourniquet voorziet een afgesloten ruimte van een toegangspoort. Naast de manshoge tourniquet deur, beschikt de fietstourniquet over een geïntegreerde toegangspoort die het mogelijk maakt voor bezoekers om hun fiets eenvoudig mee te kunnen nemen terwijl ze toegang verkrijgen. Middels een loopdetector registreert de fietstourniquet of daadwerkelijk een fiets aanwezig is. Indien een bezoeker zonder fiets toegang verkrijgt, werkt enkel het tourniquet draaihek en blijft de fietspoort gesloten. De techniek van het tourniquet is zowel in te stellen dat deze te openen is met een OV-Chipkaart, bankpas of andere toegangspas. Voordelen ^ Fietstourniquet is goedkoper waarschijnlijk door beperkte vraag en eenvoudigere systemen. ^ Een passysteem zorgt voor extra beveiliging. Nadelen ^ Een fietstourniquet heeft een unheimische uitstraling en is ongemakkelijk in het gebruik. Dit maakt het niet aantrekkelijk om gebruik te maken van de stalling. ^ De tourniquet faciliteert alleen een ingang. Er zal nog een ingangsdeur geplaatst moeten worden om naar buiten te gaan. Dit brengt ook weer beveiligingsrisico's met zich mee. ^ Zonder bemensing kan men de stalling met een niet gepersonaliseerde OV-chipkaart onherkenbaar betreden. ^ Mogelijke risico's voor sociale veiligheid in een gesloten ruimte.
Zeker als die niet voorzien is van menselijk toezicht. ^ Experts adviseren tegen het gebruik van deze maatregel. Gesloten Ruimte - doorzichtige ZSF poortjes Bij aankomst / entree kan een reiziger zich identificeren met of zonder fiets voor toegangsverlening en verwerking van stallingstijd. De reiziger kan middels een abonnementspas / OV-pas / Bankpas / Smartphone / Tag toegang krijgen tot de stalling. Een tag (chip) herkenning kan optioneel worden toegevoegd om nog eenvoudiger entree te verkrijgen. Transparante kunststof deurtjes zorgen voor weren van onbevoegde personen (beperkte beschermklasse). Bij verlaten van de stalling zal, afhankelijk van gewenste vergoeding binnen de gemeente, een betaling kunnen worden gedaan. Deze betaling is afhankelijk van wel-of-geen abonnement, tijdsduur van stallen e.d. Voordelen ^ Verwelkomende uitstraling en makkelijk in gebruik. Fijn om te gebruiken. ^ Er wordt een aparte in-en uitgang geplaatst waardoor men elkaar niet hindert. ^ Het passysteem zorgt voor een extra beveiliging. ^ Bij calamiteiten kan er via de informatie zuil contact opgenomen worden met een centrale meldkamer (bijvoorbeeld van Siemens in Zoetermeer). Zij kunnen indien nodig ook op locatie komen. ^ Lage exploitatiekosten. Nadelen ^ Kapitaal intensieve optie. ^ Zonder bemensing kan men de stalling met een niet gepersonaliseerde OV-chipkaart onherkenbaar betreden.
^ Mogelijke risico's voor sociale veiligheid in een gesloten ruimte. Zeker als die niet voorzien is van menselijk toezicht.
16
boer&croon
Gesloten ruimte - toegang voor abonnementhouders Dezelfde toegangspoorten (Fietstourniquet en doorzichtige ZSF s) zijn ook te koppelen aan abonnementen. Hierdoor is de fietsenstalling volledig gesloten voor mensen zonder abonnement. Met name het registreren voor een abonnement zorgt voor extra beveiliging omdat er persoonsgegevens verstrekt dienen te worden. Hierdoor kan men heel lastig onherkenbaar misbruik maken van de stalling. Dit kan eventueel ook worden uitbesteed aan de leverancier. Voordelen ^ Grote mate van beveiliging van fietsen. ^ Ook onbemand biedt deze vorm grote mate van beveiliging tegen fietsendiefstal. Nadelen ^ Aan een abonnement zijn kosten verbonden. Is deels op te lossen door eerste 24 uur gratis. ^ Het is niet mogelijk om een enkele keer gebruik te maken van deze stalling zonder abonnement. ^ Mogelijke risico's voor sociale veiligheid in een gesloten ruimte als mensen proberen mee te lopen met een gebruiker. Zeker als die niet voorzien is van bemensing. ^ Alternatieve stallingsopties worden gebruikt door mensen die normaalgesproken in deze ruimte parkeren maar niet bereid zijn een abonnement af te sluiten. Met name een groot risico op meer scooter op het maaiveld.
NS Kluizen
Gemeente kluizen
Aanschaf C9.000,- (4 boxen) Plaatsing in overleg met ProRail
Aanschaf vanaf C25.000,- 8 boxen Kosten gebruiker n.t.b. door gemeente
15 Kosten zijn C25.000,- voor 8 boxen incl. plaatsing. Mogelijkheden per box moeten besproken met de leverancier. Onderhoud en exploitatie lasten zijn op te vragen per offerte.
17
boer&croon Fietskluizen Kluizen zijn de meest afgesloten manier van het stallen van een fiets. Niemand anders dan de gebruiker zelf heeft toegang tot de ruimte waar de fiets geplaatst staat. Kluizen nemen echter veel ruimte in beslag en bieden zeer beperkte stallingsmogelijkheden. Daarbij zijn er vier opties: exploitatie door gemeente, exploitatie door ProRail/NS, exploitatie door de RET en exploitatie door een marktpartij. De gemeente kan ook op eigen initiatief kluizen plaatsen. Hierdoor kan zij zelf bepalen welke abonnementsovereenkomsten zij aangaat met de gebruiker. Ook bestaat de exploitatie door een externe partij te laten organiseren en geen abonnementen te verbinden aan de kluis, maar deze op dag-basis te verhuren aan de gebruiker. Hierdoor kunnen meer mensen gebruik maken van een kluis; maar hebben mensen ook geen "eigen" kluis meer en dus geen garantie op beschikbaarheid. De NS kluizen worden geplaatst door ProRail via een cofinanciering met de gemeente. Vervolgens belegd ProRail de exploitatie van de kluizen bij de NS. De NS biedt gebruikers alleen jaarabonnementen van C109,- per jaar. Voordelen ^ Zeer veilige manier van stallen. ^ Flexibiliteit in de inrichting van de kluis. Ook mogelijkheden om de kluis per dag te verhuren. ^ Mogelijkheden om de exploitatie te beleggen bij een externe partij.
^ In geval van plaatsing door ProRail en exploitatie door NS: lage tot geen exploitatielasten voor de gemeente d.m.v. cofinanciering. ^ Beproefd concept. Nadelen ^ Experts geven aan dat fietskluizen "uit" zijn vanwege exclusieve karakter. ^ T.o.v. NS-kluizen is bij deze variant de gemeente zelf verantwoordelijk voor de aanschaf. ^ Kluizen nemen veel ruimte in beslag en zijn daarmee per gestalde fiets ruimte-inefficiënt. ^ De gebruiker moet betalen voor deze stallingsoptie, waarbij kluizen vervolgens waarschijnlijk alsnog een verlieslatende exploitatie zijn voor de gemeente.
18
Deel 3: Hoe doen andere gemeenten het? Om beeld te krijgen van verschillende manieren van het beveiligen van fietsenstallingen hebben we een beknopte benchmark-analyse uitgevoerd. Hierbij hebben we gekeken naar hoe drie andere gemeenten zich verhouden tot de gemeente Lansingerland in de manier waarop zij fietsenstallingen beveiligen en hoeveel ze hier aan uitgeven. We hebben hierbij gekozen voor de gemeentes Rotterdam, Leiden en Zoetermeer.
Variabelen
Gemeente Rotterdam
Gemeente Leiden
Gemeente Zoetermeer
Gemeente Lansingerland
Kerngegevens per Gemeente
» » » »
671.000 inwoners16 6 NS stations 5 Metrolijnen (34 metrostations) 11 Tramlijnen
» » » »
130.000 inwoners 2 NS stations 0 Metrolijnen 0 Tramlijnen
» » » »
128.000 inwoners 2 NS stations 0 Metrolijn 2 Tramlijnen (Lightrail)
» » » »
66.000 inwoners 1 NS stations 1 Metrolijn (2 metrostations) 1 Tramlijn (Lightrail)
Fietsendiefstal in 2023 (aangiftecijfers)
» »
4755 gestolen fietsen 0,0071 per inwoner
» »
1160 gestolen fietsen 0,0089 per inwoner
» »
340 gestolen fietsen 0,0026 per inwoner
» »
260 gestolen fietsen 0,0039 per inwoner
Fietsenstallingen in de gemeente met substantiële beveiligingsinterventies17
»
8 stallingen, waarvan: 5 OV-knooppunten (8000 instappers per dag tot 75.000 instappers per dag) 3 Stadslocaties
»
5 stallingen, waarvan: 3 OV-knooppunten (2200 instappers per dag tot 60.000 instappers per dag) 2 Stadslocaties
»
5 stallingen, waarvan: 2 OV-Knooppunten (ca. 2000 instappers per dag) 3 Stadslocaties
»
o
1 stalling, waarvan18: 1 OV-Knooppunt (ca. 1500 instappers) 0 Stadlocaties
Kleinere stalling C300.000,- tot C350.000,- per jaar (incl. personeel & onderhoud) Grotere stalling C500.000,- tot C700.000,- per jaar (incl. personeel & onderhoud)
Leiden heeft een ruim budget om op veel verschillende locaties zowel bemensing als andere veiligheidsmaatregelen te nemen. Wij hebben geen inzicht kunnen krijgen in de daadwerkelijke kosten.
»
C900.000,- (structurele begroting, enkel personele kosten) Kosten per stalling variëren wegen verschillende manuren en openingstijden.
» »
C200.000,- (structurele begroting) Geen indicatie per stalling
In Leiden is de exploitatie van de fietsenstallingen verdeeld over NS, ProRail en de gemeente Leiden. Hierdoor ontbreekt eenduidigheid in de manieren van stallen voor gebruikers (OV-Kaart, Tag aan sleutel en fiets, stallen op abonnement etc.)
Beheer is op alle locaties in beheer bij de gemeente. Dit betekent dat plaatsing en onderhoud van de stallingen door de gemeente wordt gedaan. De exploitatie is uitbesteed aan U-Stal (als "Z-stal").
o
o
Jaarlijkse exploitatielasten bewaakte fietsenstallingen (Grove schatting)
» » »
Beheer en exploitatie fietsenstallingen met substantiële beveiligingsinterventies
Rotterdam doet veel zelf. De gemeente heeft bijna alle stallingen zelf in beheer behalve bij Rotterdam CS (NS / ProRail). Hierdoor heeft de gemeente meer grip op het mobiliteitsprogramma maar liggen de kosten hoger.
o
o
16 Afgerond naar duizenden. Bron: CBS 17 Locaties in de gemeente waar of bemensing of een Zelf Service Fietsenstalling (ZSF) aanwezig is. 18 Gemeten op 1 januari 2024 toen Biesieklette nog actief was in Lansingerland
19
o o
»
o
Beheer was in de handen van gemeente en de exploitatie was uitbesteed bij Biesieklette.
boer&croon Manieren van beveiligen
Er wordt ingezet op zowel techniek als bemensing. Rotterdam werkt toe naar de volgende modellen of een combinatie hiervan: 1) Full time bemensing: Bemensing van de fietsenstalling, al dan niet, door personeel met een afstand tot de arbeidsmarkt. Stalling sluiten wanneer deze niet bemenst is. 2) Hybride model: Bemensing alleen op drukke momenten op OV-locatie (dit om kosten op personeel te besparen). Verder alleen gebruik maken van techniek zoals kluizen, camera's en mechanische toegangspoorten. Verder stalling altijd open. 3) Uitbater die een oogje in het zeil houdt: In samenwerking met bijvoorbeeld een fietsenmaker die zich vestigt bij de staling. Dit vergroot sociale veiligheid.
Leiden heeft veel verschillende vormen van stallen. NS stallingen verlenen toegang via OV-chipkaarten aan bemenste locaties. Andere locaties zijn ook voornamelijk bemenst en werken in sommige gevallen met systeem waarbij een barcode aan de sleutelbos als een code op de fiets zelf wordt gescand. Dit is het meest waterdichte systeem ter voorkoming van diefstal. Deze stallingen hebben meestal geen elektronische toegangspoorten. Deze stallingen sluiten als het personeel weg is.
Zoetermeer heeft vol ingezet op bemenste fietsenstallingen.
Lansingerland heeft tot voorkort gebruik gemaakt van bemensing via Biesieklette.
Alle stallingen worden geëxploiteerd door Z-Stal (onderdeel van U-Stal)
De stallingsfaciliteiten waren niet afgesloten en bleven na inzet van het personeel open.
Z-stal hanteert een systeem waarbij zowel een barcode aan de sleutelbos als een code op de fiets zelf wordt gescand. Dit is het meest waterdichte systeem ter voorkoming van diefstal.
Tenslotte heeft Leiden Lammerschans ook een buurtstalling die in beheer is bij Biesieklette. Voor deze stalling kan een gebruiker toegang krijgen via een abonnement.
De inzet van camera's in de stallingen
» » »
Passief cameratoezicht. Beperkte opsporing. Slimme camerasystemen worden ingezet om data te verzamelen over gebruik.
» » »
Passief cameratoezicht. Beperkte opsporing. Camera's worden gebruikt om zwerffietsen te registreren.
» »
Passief cameratoezicht. Beperkte opsporing.
Adviezen 7 Best Practices
»
Bemensing - ondanks dat Rotterdam inzet op techniek blijft bemensing het meest effectief voor veiligheid. Onconventioneel - Denk aan oplossingen zoals samenwerkingen met ondernemers in fietsenstallingen die ook een oogje in het zeil kunnen houden. Zet camera's breder in - Camera's kunnen ingezet worden voor verzamelen van data over gebruik en het opgeruimd houden van stallingen.
»
Bemensing - is het meest effectief voor veiligheid en bied daarnaast ook een extra service voor de gebruiker. Sociale aspect - Beveiliging van fietsenstallingen kan een mooie kans bieden voor werkgelegenheid voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Keten denken - Denk na over de hele keten. Door wie kunnen weesfietsen worden opgehaald? Kunnen we hier een sociaal aspect aan koppelen etc. Pop Up stallingen - zorg dat er ook bij evenementen in de gemeente nagedacht wordt over fietsparkeren.
»
Bemensing - is het meest effectief voor veiligheid en bied daarnaast ook een extra service voor de gebruiker. Camera's - helpen met name een beveiliger veilig te houden, maar opvolging na diefstal heeft bijna geen nut. Doelmatigheid- bedenk waar je maatregelen het meest effectief zijn. Doorverwijzing - verwijs op onbeveiligde stallingen door naar andere plekken die wel beveiligd zijn.
»
»
Vanaf 1 juli zal de gemeente voor onbepaalde Berkel Westpolder bemensen met particuliere beveiligers.
»
»
»
20
»
» »
» »
Passief cameratoezicht. Beperkte opsporing.
Deel 4: Welke visies zijn er? In deze paragraaf zoomen we uit en staan we stil bij een stuk abstractere theorie. Niet: wat kan? of wat doen andere gemeenten? maar: hoe zou je naar het vraagstuk kunnen kijken? Dat is altijd riskant, omdat we ons daarmee ook begeven op politiek-bestuurlijk terrein. Het onderzoek en advies gaat over het kunnen, politiek over het willen. Deze paragraaf zit op het snijvlak hiervan, maar biedt inzichten om een keuze op te baseren. In de eerdere delen kunnen we ons beroepen op literatuur en experts; dit stuk is geheel geschreven naar eigen inzicht. We willen daarbij kort stilstaan bij twee aan elkaar gerelateerde kernvragen: wat voor een vraagstuk is het? en wie is dan de probleemeigenaar? Wij schetsen een aantal perspectieven op deze twee vragen. Wat voor vraagstuk is het? (mobiliteit - veiligheid - sociaal beleid) Verschillende stakeholders benaderen dit vraagstuk vanuit een ander perspectief. Afhankelijk van dat perspectief veranderen ook de doelen om na te streven bij het investeren van de beschikbare middelen, en hoe proportioneel een eventuele inzet van middelen is. ^
Mobiliteit: met een mobiliteitsbril op is het belangrijk om zoveel mogelijk mensen te stimuleren om gebruik te maken van het openbaar vervoer. Dat vraagt om goede infrastructuur, gebruikersgemak, een gevoel van veiligheid (in de eerste plaats van de persoon, secondair van eventuele vervoersmiddelen zoals van de fiets) en betaalbaarheid. Investeringen daarin leiden tot baten zoals: meer reizigers, minder ruimtegebruik en duurzamere mobiliteit.
^
Veiligheid: Met een veiligheidsbril op is vooral het aanpakken van overlast en het opsporen van fietsendieven essentieel. Investeringen kunnen leiden tot meer veiligheid, beter recht doen aan slachtoffers en het aanpakken van daders.
^
Sociaal beleid: vanuit het sociaal domein geredeneerd is het creëren van werkplekken voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt, en deze werkplekken stimulerend maken, cruciaal. Enkel door stallingen te bemensen kan dit doel misschien worden bediend. Denk bij dit doel aan: het creëren van werkgelegenheid en het creëren van kansen voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt.
Het perspectief bepaalt welke investeringen gelegitimeerd zijn, en ook welke investeringen proportioneel zijn. In een maatschappelijke kosten-batenanalyse worden al deze drie maatschappelijke waarden meegenomen, maar ze blijven van een andere orde. Wie is probleem-eigenaar? (gebruiker - via de concessie - gemeente) Afhankelijk van hoe je naar het vraagstuk kijkt, verandert mogelijk ook de meest voor de hand liggende eigenaar: ^
Gemeente: de gemeenteraad geeft aan dat de gemeente een rol heeft in het bestrijden van fietsendiefstal in de gehele gemeente, inclusief de metrostations, bijvoorbeeld met haar motie: "Met spoed beveiligers op fietsenstalling Berkel Westpoldeŕ' van 25 april jl..
^
MRDH: wanneer we het vraagstuk van fietsendiefstal beschouwen als onderdeel van een breder, regionaal mobiliteitsvraagstuk, waarbij de MRDH ook een verantwoordelijkheid draagt voor last-mile oplossingen, dan is de MRDH een logische (mede-)eigenaar voor het verzorgen van mobiliteitsgerelateerde voorzieningen rondom de OV-punten, inclusief het eventueel bewaken van fietsparkeren. Via de bestaande subsidieregeling laat de MRDH zien dat zij op zijn minst een rol heeft.
21
boer&croon ^
RET: zoals de ProRail en de NS verantwoordelijkheid nemen bij het verzorgen van de gehele klantreis van reizigers met bijvoorbeeld het realiseren van stallingen en het verzorgen van OV-fietsen19, zou de RET ook een rol kunnen spelen bij het bewaken van de fietsen van haar reizigers. De MRDH en RET geven aan dat het realiseren en bewaken van de fietsenstallingen bij de metrostations nu geen onderdeel is van de concessie, en dat het kostbaar en ondoelmatig is om dit voor alle metrostations in te richten.
^
Gebruiker: de gemeente zou de kosten van eventuele aanvullende maatregelen kunnen verrekenen met gebruikers. Door gebruikers bijvoorbeeld per dag te laten betalen voor het stallen van een fiets. Bij de hypothetische invoering hiervan bij station Berkel Westpolder zou dit met 2.500 instappers per werkbare dag, een gebruikerspercentage van ca. 20% en een tarief van C1,- per dag leiden tot C100.000,- aan inkomsten per jaar. Wij achten de kans echter klein dat deze exploitatie dekkend kan en vermoeden een lage betalingsbereidheid onder inwoners.
De gemeente Lansingerland voert momenteel een lobby om het bewaken van de fietsenstallingen bij de metrostations Rodenrijs en Berkel Westpolder onderdeel te maken van het openbaar vervoer als integrale reisdienstverlening, wat zou betekenen dat deze een verantwoordelijkheid is van de vervoersautoriteit (MRDH), die het weer onderdeel kan maken van de concessie naar de vervoerder (RET).
19 Het bewaken van fietsenstallingen is onderdeel van de spoorexploitatie, maar hiervoor ontvangt de NS geen exploitatiebijdrage. Voor de exploitatie van OV-fiets stelt het Rijk als voorwaarde dat deze service volledig kostendekkend moet zijn en niet ten koste gaat van de dienstuitvoering.
22
boer&croon Aanbevelingen Boer & Croon In deze paragraaf komen we op basis van onze analyse tot een aantal algemene aanbevelingen en een aantal aanbevolen maatregelen per onderzochte locatie. Deze aanbevelingen zijn onafhankelijk tot stand gekomen. Algemene Aanbevelingen Wij hebben de volgende algemene aanbevelingen ten aanzien van het beveiligen van de geïdentificeerde fietsenstallingen: 1. Kies voor effectieve maatregelen, ook als deze indirect of passief ogen. Het (kunnen) vastzetten van fietsen aan de "vaste wereld" is een van de meest effectieve maatregelen bij het bestrijden van fietsendiefstal. Op de locaties zou er voor alle type fietsen voorzieningen beschikbaar moeten zijn om fietsen vast te zetten (inclusief kratfietsen, bakfietsen, scooters en fietsen met bredere banden, de zogenaamde 'buitenmodel fietsen'). Op de locaties zijn rekken beschikbaar, maar niet voor alle typen fietsen, of is er een tekort aan capaciteit. Het plaatsen van voldoende rekken, het accommoderen van verschillende typen fietsen en het plaatsen van goede verlichting zijn daarmee randvoorwaarden voor elke locatie. Dit regelen klinkt relatief zacht van aard en weinig daadkrachtig, maar vormen een basisbehoefte in elke aanpak. 2. Acteer proportioneel. Wees reëel over de orde van grootte van het probleem en acteer vervolgens proportioneel.
De maatschappelijke kosten van fietsendiefstal zijn hoger dan enkel de kosten van een gestolen fiets en impact van de diefstal op het slachtoffer. Desalniettemin: weeg de kosten van eventuele maatregelen af tegen (de beoogde reductie in) het aantal gestolen fietsen. In heel Lansingerland is er in 2023 van de diefstal van 260 fietsen aangifte gedaan. Stel er is sprake van een reductie in het aantal aangiften van gestolen fietsen van 260 naar 160 bij een structurele investering van C200.000,-, dan houdt dit een investering van C2.000,- per "voorkomen aangifte" in. 3. Pak weesfietsen consequent aan. De algemene netheid van een stalling heeft veel impact op stallingsgedrag en daardoor ook op de eenvoud waarop fietsen gestolen kunnen worden. Wij adviseren om consequenter en frequenter te handhaven op het juist parkeren van fietsen rondom de OV-locaties en om consistenter op te treden tegen weesfietsen dan dat de gemeente nu doet. Het actief verwijderen van wrakfietsen en het labelen en verwijderen van weesfietsen draagt bij aan de netheid, het correct stallingsgedrag van bewoners en het aantal beschikbare fietsenstallingen. Zorg tenslotte voor een duidelijk aanwijsbesluit over waar fietsen wel/niet geparkeerd mogen worden en handhaaf deze, zodat fietsen alleen in de stalling geplaatst wordt en niet daarbuiten. 4. Bemensing is slechts secondair sociaal beleid.
We merken op dat er relatief makkelijk gesproken wordt over het inzetten van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt ten behoeve van het bemensen van stallingen. Wij denken dat dit relatief ongeschikt werk is voor mensen uit deze doelgroep, en dat deze doelgroep door de algehele krapte op de arbeidsmarkt ook vaak al elders aan het werk is. Bemens een fietsenstalling dus primair als maatregel om de sociale veiligheid van een locatie te verhogen, en beschouw dit slechts secondair als onderdeel van eventueel sociaal beleid. 5. Kapitaal intensieve maatregelen worden gesubsidieerd. Conform de subsidieregeling van de MRDH is 50% van de investeringskosten in bijvoorbeeld fysieke maatregelen rondom de OV-locaties subsidiabel, de exploitatiekosten zijn dat niet. Vanuit een financieel oogpunt stimuleert dit het kiezen voor maatregelen die hogere investeringskosten hebben, maar lagere exploitatiekosten. 6. Veilig voelen en veilig stallen. (Het gevoel) van veiligheid heeft meer impact dan het beveiligd kunnen stallen van een fiets. Een volledig gesloten stalling dient een open en vriendelijke uitstraling te hebben om je ook daadwerkelijk veilig te voelen. Zeker als er gekozen wordt voor een onbemande of beperkt bemande stalling zoals wij adviseren. Daarnaast zijn zichtlijnen en verlichting in gesloten stallingen belangrijk voor het gevoel van veiligheid.
23
boer&croon Aanbevelingen ten aanzien van de locaties Per locatie adviseren we een set aan maatregelen. Samengevat adviseren wij: ^ Voor Rodenrijs en Berkel Westpolder omvangrijkere maatregelen dan voor station LansingerlandZoetermeer omdat station Rodenrijs en Berkel Westpolder hogere fietsdiefstalcijfers hebben dan station Lansingerland-Zoetermeer. Omdat de fietsenstalling in Casa Cadanza nog gerealiseerd moet worden en de mate van gebruik en de mogelijke diefstal in deze stalling niet in te schatten is adviseren wij daar vooralsnog niet voor te sorteren op uitgebreide preventieve maatregelen. ^ Om in elk geval Zelfservice Fietsenstallingen (ZSF) in te richten bij metrostations Rodenrijs en Berkel Westpolder. De ZSF biedt extra beveiliging en controle op de entree van fietsenstallingen. Zeker in combinatie met bemensing zien wij dit als een geschikte manier van beveiligen. Daarnaast zijn de investeringskosten hiervan voor 50% subsidiabel door de MRDH. Wij adviseren nadrukkelijk om voor doorzichtige toegangspoortjes te kiezen i.p.v. ondoorzichtige i.v.m. sociale veiligheid. ^ Om deze fietsenstalling met één ploeg semipermanent te bemensen (roulatieschema). Dit is een vorm van tussentijds beheer. Bemensing is de meest effectieve maatregel ter preventie van fietsendiefstal, die het meest effectief is wanneer deze structureel en permanent van aard is.