T21.05411 Ontwerp omgevingsvisie 1.0 gemeente Lansingerland

Omgevingsvisie Lansingerland: verbonden, vindingrijk en gezond Ontwerpversie

Ontwerp omgevingsvisie

1

Colofon Omgevingsvisie Lansingerland: verbonden, vindingrijk en gezond Foto’s door Ariane Kok, gemeente Lansingerland en KuiperCompagnons Ontwerpversie 05-07-2021

2

Inhoudsopgave Voorwoord door wethouder 

5

1.Inleiding  1.1. Omgevingsvisie Lansingerland 1.2. De Omgevingswet 1.3. Proces 1.4. Rolopvatting en sturingsfilosofie  1.5. Leeswijzer

7 7 9 10 12 13

2.Lansingerland in 2021  2.1. Het verleden en het nu als basis voor de toekomst 2.2. Regionaal perspectief: Lansingerland in ontwikkeling  2.3. Identiteit en kernkwaliteiten  2.4. Onze opgaven  2.4.1. Gezonde en veilige samenleving 2.4.2. Wonen 2.4.3. Kwaliteit van de leefomgeving  2.4.4. Mobiliteit 2.4.5. Horti Science  2.4.6. Economie 2.4.7. Duurzaamheid  2.5. Regionale positionering

15 15 15 20 26 26 27 29 29 30 31 31 36

3.Op weg naar een verbonden, vindingrijk en gezond Lansingerland 3.1. Introductie 3.2. Verbonden in de metropool 3.2.1. Ambitie op hoofdlijnen 3.2.2. Sterke ruimtelijke structuren en ruime groengebieden 3.2.3. Toekomstbestendige omgeving  3.2.4. Goed bereikbaar en moderne mobiliteitsvormen  3.3. Vindingrijk en ondernemend 3.3.1. Ambitie op hoofdlijnen 3.3.2. Home of Horti Science  3.3.3. Lokaal en regionaal werken en ondernemen 3.3.4. Slimme verduurzaming 

41 41 42 42 45 46 47 48 48 51 52 53

3.4. Gezond samen leven 3.4.1. Ambitie op hoofdlijnen 3.4.2. Een sterke samenleving met oog voor mensen 3.4.3. Gezonde levensstijl in een passende omgeving 3.4.4. Ontwikkelen met karakter 3.5. Omgevingsvisiekaart

56 56 59 60 61 63

4.Een koers voor de verschillende delen van Lansingerland 4.1. Gebiedskwaliteiten  4.2. Levendige kernen, linten en buurtschappen 4.2.1. Omschrijving deelgebied 4.2.2. Algemene uitgangspunten  4.2.3. Berkel en Rodenrijs & Bergschenhoek  4.2.4. Bleiswijk  4.2.5. Linten en buurtschappen  4.3. Groene flanken 4.3.1. Omschrijving deelgebied 4.3.2. Algemene uitgangspunten  4.4. Hoogwaardige bedrijvigheid 4.4.1. Omschrijving deelgebied 4.4.2. Algemene uitgangspunten 

65 65 68 68 70 72 74 76 78 78 80 84 84 86

5.Werken met de Omgevingsvisie  5.1. Inleiding 5.2. Sturingsfilosofie  5.3. De Omgevingsvisie en de andere Omgevingswetinstrumenten 5.4. Lokale en regionale samenwerking 5.5. Uitvoering 5.6. Financiële uitvoerbaarheid en kostenverhaal 5.7. Samenhang met leefomgeving effectrapportage 5.8. Monitoring, aanvulling en herziening

91 91 91 92 94 94 95 97 100

Bijlagen103 Bijlage 1. Ontstaansgeschiedenis 103 Bijlage 2. Projectentabel 110 Ontwerp omgevingsvisie

3

4

Voorwoord door wethouder Hoe ziet u Lansingerland in de toekomst? Met die vraag gingen wij de afgelopen jaren in gesprek met onze inwoners, ondernemers en partners. Dit leverde mooie gesprekken op en ook waardevolle input voor de uitdagingen waarvoor we staan en de keuzes die we moeten maken in de toekomst voor ons Lansingerland. Lansingerland staat voor verbonden, vindingrijk en gezond. Ik ben trots dat we om dit te realiseren de eerste versie van de Omgevingsvisie hebben vastgesteld. In de visie hebben we de uitdagingen en keuzes geschetst voor Lansingerland in 2040. Lansingerland staat voor een groene, gezonde en duurzame leefomgeving, waar alle inwoners veilig en prettig kunnen wonen, werken, recreëren. We hebben een unieke ligging midden in de Metropoolregio. Hier werken de wereldspelers uit de glastuinbouw (Horti Science) aan impactvolle oplossingen voor complexe, mondiale voedselvraagstukken, voor huidige en toekomstige generaties. Met deze visie hebben we zowel bestuurlijk, als samenleving een afwegingskader voor de uitdagingen waar we als Lansingerland voor staan. Ik wil alle inwoners, ondernemers, ketenpartners en belangenorganisaties bedanken voor hun bijdragen. Samen maken we Lansingerland! Op onze website lansingerland.nl/omgevingsvisie vindt u de meest recente versie van de Omgevingsvisie.

Ook in de toekomst werken we graag met u samen aan de doorontwikkeling van deze Omgevingsvisie en blijven we graag met u in gesprek voor een verbonden, vindingrijk en gezond Lansingerland.

Ankie van Tatenhove Wethouder Omgevingswet

Ontwerp omgevingsvisie

5

1

6

1.

Inleiding

1.1. Omgevingsvisie Lansingerland Het doel van de omgevingsvisie In de Omgevingsvisie beschrijven we wat voor gemeente we in de toekomst willen zijn. De Omgevingsvisie schets de gewenste ontwikkelingen voor thema’s als wonen, werken, recreëren, natuur, duurzaamheid, mobiliteit, cultuurhistorie, ruimtelijke kwaliteit en gezondheid. In 2040 is Lansingerland, nog meer dan nu, verbonden, vindingrijk en gezond. Om dat voor elkaar te krijgen moeten we strategische keuzes maken en bepalen wat ons beleid voor de fysieke leefomgeving is. De uitkomst van dat proces hebben we in de voorliggende Omgevingsvisie beschreven. De Omgevingsvisie vervangt daarmee de gemeentelijke structuurvisie uit 2010. De visie geeft op hoofdlijnen antwoord op de volgende vragen: • Welke ambities hebben we voor het toekomstig Lansingerland? Hoe willen we dat Lansingerland er in 2040 uitziet? • Welke uitdagingen en ruimtelijke en maatschappelijke ontwikkelingen kent Lansingerland? • Welke keuzes maken we vandaag om het toekomstige Lansingerland vorm te geven?

Een visie, meerdere ambities Deze versie van de Omgevingsvisie richt zich op het jaar 2040. Dat betekent dat we voorsorteren op trends, ruimte reserveren voor ontwikkelingen op de lange termijn en nu al kaders stellen voor keuzes die later gemaakt moeten worden. Veel van de ambities in deze visie zijn niet nieuw. De gemeente heeft de afgelopen jaren nieuw thematisch beleid ontwikkeld en onderzoekt, parallel aan de Omgevingsvisie, nog andere ontwikkelingen. Niet alle ambities richten zich op 2040. Verschillende economische ambities zijn al bedoeld voor 2030 en duurzaamheidsambities zetten, in lijn met landelijk beleid, in op 2030 en 2050. De Omgevingsvisie brengt al die ambities samen, bepaalt ambities voor nieuwe thema’s en werkt zo toe naar een verdere integratie van beleid.

Na vaststelling van de Omgevingsvisie worden thema’s verder uitgewerkt. Ook aan de gebiedsgerichte uitwerking werken we door. Deze visie is daarom een dynamisch document, waarbij dit de 1.0 versie is. Na vaststelling wordt het regelmatig geactualiseerd op basis van nieuwe ontwikkelingen en de relatie met andere Omgevingswetinstrumenten. Daarmee wordt de Omgevingsvisie de kapstok voor al ons beleid voor de fysieke leefomgeving en krijgt thematische beleid steeds verder vorm in deze visie. We leggen de verbinding met maatschappelijke vraagstukken als die een ruimtelijke component hebben.

Samen met elkaar De Omgevingsvisie is bindend voor het gemeentebestuur. Voor de inwoners en ondernemers in Lansingerland heeft de Omgevingsvisie geen directe consequenties. De Omgevingsvisie is echter wel belangrijk voor inwoners. De beleidskeuzes in de Omgevingsvisie worden uiteindelijk namelijk vertaald in regels in het Omgevingsplan. Dat instrument is wel juridisch bindend voor iedereen. Bovendien laat de Omgevingsvisie zien waar we naartoe willen, de ontwikkelingen die plaatsvinden en de rol die wij als gemeente nemen en wat we van andere partijen verwachten. Daarnaast vormt het een inspiratiekader voor initiatiefnemers. Voornemens om een bepaalde ontwikkeling in gang te zetten? De Omgevingsvisie geeft een goed beleidskader voor hoe en waar dat zou kunnen. Hierbij verandert de manier van kijken van de gemeente van ‘nee, tenzij’, naar ‘ja, mits’. Omdat de Omgevingsvisie de koers richting de toekomst bepaalt, is het ontzettend belangrijk om de visie samen met de verschillende belanghebbenden op te stellen. De Omgevingsvisie wordt door de gemeenteraad vastgesteld, maar de koers heeft de komende jaren invloed op iedereen. Mensen zijn steeds meer betrokken bij hun omgeving en veel uitdagingen waar we voor staan, zijn te complex om als gemeente zelfstandig over te beslissen. Dat vraagt om een goede samenwerking en relatie met inwoners, ondernemers en ketenpartners.

Ontwerp omgevingsvisie

7

Door middel van bijeenkomsten, werksessies, enquêtes en andere middelen zijn er zoveel mogelijk mensen betrokken bij het opstellen van deze Omgevingsvisie. We waren aanwezig bij vier evenementen1, organiseerden drie Omgevingsvisie-avonden en drie bijeenkomsten met ketenpartners en maatschappelijke organisaties, ontvingen 784 reacties op een online-vragenlijst en hadden veel sessies met betrokken raadsleden, het college en ambtelijke werkteams. Op die manier hebben ongeveer 1.000 mensen meegedacht. Natuurlijk verschilt de mate van betrokkenheid van een enthousiaste kreet op een post-it tot uitgebreide adviezen en alles ertussenin. De inbreng van inwoners, ondernemers, ketenpartners en maatschappelijke organisaties is als zwaarwegend advies meegenomen naast de inbreng van het gemeentebestuur en de ambtelijke organisatie. Bij iedere stap in het proces is de informatie op vergelijkbare wijze gepresenteerd aan alle betrokkenen. Werk aan de volgende fase begon pas nadat alle reacties waren beoordeeld op relevantie, waren vergeleken en was bepaald hoe ze de inhoud van de Omgevingsvisie konden beïnvloeden. Het gaat natuurlijk niet alleen over het ophalen van ideeën. We willen samen werk maken van de opgaven en ambities. In het uitvoeringsprogramma (zie hoofdstuk 5) staat welke projecten we met welke partijen oppakken en wat we van de samenleving verwachten.

We staan altijd open voor nieuwe ideeën en samenwerkingsverbanden en beschouwen deze Omgevingsvisie als een open uitnodiging om Lansingerland samen (nog meer) verbonden, vindingrijk en gezond te maken. Deze Omgevingsvisie is daarom een startpunt voor verdere samenwerking en brede maatschappelijke betrokkenheid.

1 (Feest van de Smaak, voorjaarsconcert, Oranjemarkt, Veiligheidsdag)

8

1.2. De Omgevingswet Op 1 juli 2022 treedt de Omgevingswet in werking. De wet bundelt 26 bestaande wetten voor onder meer bouwen, milieu, water, ruimtelijke ordening en natuur. Deze verandering vraagt om een grote operatie met veel inspanning van gemeentes. De Omgevingswet moet uiteindelijk meer snelheid, flexibiliteit en samenhang brengen. De wetgever wil met de wet aan de ene kant ruimte voor ontwikkeling bieden en aan de andere kant de kwaliteit van de leefomgeving waarborgen.

moet, net als elke provincie en het Rijk, een Omgevingsvisie opstellen. Omgevingsprogramma’s kunnen een thematische of gebiedsgerichte verdieping zijn van bepaald beleid of specifieke ontwikkelingen en opgaven uit de Omgevingsvisie. Omdat programma’s meer op uitvoering gericht zijn, kunnen concrete avcties in de fysieke leefomgeving hierin worden beschreven. In het Omgevingsplan staan alle regels voor de fysieke leefomgeving in de gemeente. Het Omgevingsplan vervangt uiteindelijk alle bestemmingsplannen en een groot deel van de gemeentelijke verordeningen. De Omgevingsvisie dient als kapstok voor het opstellen van het Omgevingsplan.

Er staan zes ‘kerninstrumenten’ in de wet, waarvan de Omgevingsvisie, het (omgevings)programma, het Omgevingsplan en de omgevingsvergunning de belangrijkste zijn voor gemeenten. De Omgevingsvisie beschrijft de lange termijn keuzes in de leefomgeving op hoofdlijnen. Nieuwe ontwikkelingen moeten in beginsel bijdragen aan deze langetermijnvisie. Iedere gemeente Ontwerp omgevingsvisie

9

1.3. Proces De verschillende instrumenten zijn sterk met elkaar verbonden. Het is de bedoeling dat ze actief gemonitord en met regelmaat aangescherpt worden. Op die manier worden nieuwe ontwikkelingen snel onderdeel van beleid, kan er gestuurd worden op ambities die niet gehaald worden en ontstaat een navolgbaar beleidsproces voor inwoners en ondernemers. Dat continue proces van beleidsontwikkeling, doorwerking, uitvoering en terugkoppeling heet de beleidscyclus en is en essentieel onderdeel van de Omgevingswet. In hoofdstuk 5 is meer informatie te vinden over de samenhang met andere instrumenten en de manier waarop we dit als gemeente oppakken.

Als gemeente zijn wij druk bezig met het voorbereiden op de invoering van de Omgevingswet. In 2018 zijn we met een pilot begonnen in Bleiswijk. In 2019 hebben we dat verbreed naar de hele gemeente. Het proces om te komen tot de Omgevingsvisie en de uiteindelijke inhoud en opmaak ervan is grotendeels vormvrij. Het uitgangspunt is dat al het strategische beleid voor de fysieke leefomgeving in de Omgevingsvisie staat. Het gaat om onderwerpen zoals woningbouw, natuur, water, mobiliteit, bedrijvigheid en recreatie. De fysieke leefomgeving gaat echter ook over gezondheid, duurzaamheid en veiligheid. Die onderwerpen horen dus ook in de omgevingsvisie thuis. Zodoende komt met de Omgevingswet steeds meer nadruk te liggen op de relatie tussen onze (natuurlijke) leefomgeving en de mensen die erin leven. Gelijktijdig met de Omgevingsvisie werd er gewerkt aan de mobiliteitsvisie, woonvisie, operationalisering van de duurzaamheidsvisie en de regionale energiestrategie. Allemaal belangrijke processen en onderwerpen die thuishoren in een integrale Omgevingsvisie. Al die trajecten zijn op elkaar afgestemd met als resultaat dat de belangrijkste afwegingen en uitspraken in deze visie zijn opgenomen. In de eerst volgende aanscherping zetten we de volgende stap in het integreren van thematisch beleid.

Beleidsontwikkeling op basis van de beleidscyclus.

10

Ontwerp omgevingsvisie

11

1.4. Rolopvatting en sturingsfilosofie Om de inhoud van deze Omgevingsvisie ook tot uitvoering te brengen moeten we duidelijk weten wat we als gemeente willen en kunnen doen. Dat gaat over de rol van het college en de gemeenteraad, de manier waarop we samenwerken met inwoners, bedrijven, organisaties en overheden en de (juridische) middelen die we in kunnen zetten. Afhankelijk van het thema zullen we de aanpak moeten kiezen. In hoofdstuk 5 beschrijven we wat dit betekent voor onze organisatie.

12

Toekomstperspectief Het Toekomstperspectief Lansingerland is een intern proces om het fysieke en sociale domein verder op elkaar af te stemmen. Vanuit dit traject zijn inhoudelijke bouwstenen aangeleverd voor deze Omgevingsvisie 1.0, onder andere op het terrein van Wonen, Mobiliteit, Horti Science, Duurzaamheid en de Kwaliteit van de Leefomgeving. Ook vanuit de sociale opgaven is een bijdrage geleverd, denk hierbij aan de opgaven Ouderen Langer Thuis, Jeugd of Volwassenen in de Knel. Een krachtige samenleving voor alle inwoners van Lansingerland vraagt immers om goede fysieke randvoorwaarden die een plek hebben in de Omgevingsvisie. Met het Toekomstteam staan we goed voorgesorteerd om in de geest van de Omgevingswet over de schotten van verschillende beleidsterreinen samen te werken. Deze groep strategisch adviseurs is dan ook het eerste aanspreekpunt voor de actualisatie van vervolgversies van de Omgevingsvisie.

1.5. Leeswijzer In hoofdstuk 2 gaan we in op de ruimtelijke ontstaansgeschiedenis van onze gemeente, onze identiteit en kernkwaliteiten en de opgaven waar we de komende jaren mee aan de slag moeten. In hoofdstuk 3 schetsen we onze overkoepelende visie voor de hele gemeente. Onder de noemer ‘verbonden, vindingrijk en gezond Lansingerland’ pakken we onze verschillende ambities en opgaven aan. In hoofdstuk 4 werken we de overkoepelende visie uit naar een koers per kenmerkend deelgebied. In hoofdstuk 5 staat hoe we gaan werken met de Omgevingsvisie en wat de relatie is met andere Omgevingswetinstrumenten en beleidsontwikkelingen.

Ontwerp omgevingsvisie

13

2

14

2.

Lansingerland in 2021

2.1. Het verleden en het nu als basis voor de toekomst

2.2. Regionaal perspectief: Lansingerland in ontwikkeling

In Lansingerland, dat centraal is gelegen in de metropoolregio Rotterdam Den Haag, bieden we voor inwoners en ondernemers ‘het beste van twee werelden’: groen, rust en voorzieningen met de stad op een steenworp afstand. Het ontstaan van Lansingerland en haar verdere ontwikkeling is in sterke mate bepaald door onze ligging. Door de geschiedenis heen is te zien hoe de kernen zijn ontstaan in het landschap, maar ook hoe het landschap om de kernen heen is veranderd. Ook de wijdere regio om Lansingerland heen is de afgelopen decennia flink veranderd. Vandaag de dag hebben we steeds meer te maken met een regionaal perspectief, waarbinnen we onze positie moeten bepalen. Daarnaast vragen nieuwe ontwikkelingen om ruimte in onze gemeente. In de bijlagen vindt u een analyse van onze ontstaansgeschiedenis en de huidige Lansingerlandse samenleving. De samenvatting hiervan staat op de volgende pagina’s.

Lansingerland is onderdeel van de Metropoolregio Rotterdam Den Haag en bevindt zich tussen de bijzondere groene gebieden van het Groene Hart en Midden-Delfland. De Metropoolregio Rotterdam Den Haag bestaat uit 23 gemeenten met samen 2,3 miljoen inwoners. De metropoolregio groeit tot 2030 met ongeveer 400.000 inwoners. Het leeuwendeel van de nieuwe inwoners zal gaan wonen en werken in de steden. Om hen te huisvesten zijn er ongeveer 170.000 extra woningen nodig in de regio. De groei heeft effect op mobiliteit en op de vraag naar werk en ruimte voor werklocaties en voorzieningen. De verstedelijkingsopgave kan niet los worden gezien van de infrastructuur. Woningen bouwen kan alleen als openbaar vervoer, wegen en fietspaden daar goed op afgestemd zijn. En de economie vereist dat de energietransitie goed verloopt. Als onderdeel van een snel veranderende stedelijke omgeving beïnvloeden allerlei ontwikkelingen elkaar. Ruimtelijke en maatschappelijke opgaven zoals ruimtelijke kwaliteit, woningbouw, energietransitie, klimaatadaptatie, mobiliteit, gezondheid en economische vitaliteit moeten we als regio integraal oppakken om te voorkomen dat er onlogische keuzes gemaakt worden.

Ontwerp omgevingsvisie

15

Veenontginning Net zoals een groot deel van de regio, bestond1 Lansingerland uit uitgestrekte veengebieden. Die gronden zijn uiteindelijk ‘ontgonnen’ door het veen te ontwateren via sloten. Die ontginning vond plaats vanaf een aantal lijnen, die zich uiteindelijk ontwikkelende tot de kenmerkende linten die we nu hebben. Na een periode van turfwinning, het afgraven van veen voor brandstof, ontstonden er grote plassen. Na de komst van de grote droogmakerijen ontstonden de grote polders zoals we die nu hebben. Vanuit die linten zijn uiteindelijk onze kernen gegroeid en in het landschap ligt de basis van onze nu zo kenmerkende groen- en waterstructuren.

1 Een uitgebreide beschrijving van onze geschiedenis is in de bijlage te vinden.

16

Schematische weergave van de cultuurhistorische elementen van Lansingerland en het omliggende landschap.

Ontwerp omgevingsvisie

17

Kernen in een metropool Na verloop van tijd groeit de bebouwing uit tot een aantal volgroeide kernen, zoals we die vandaag kennen. Berkel en Rodenrijs en Bergschenhoek groeien naar elkaar toe, maar blijven gescheiden door de oorspronkelijke landscheiding en het Annie M.G. Schmidtpark. Bleiswijk bevindt zich los van de andere twee kernen, maar is verbonden via de lintbebouwing. De regio is sindsdien uitgegroeid tot een metropool van formaat. Lansingerland ligt midden in die metropool, en is door de komst van snelwegen, metro, trein en busbaan stevig verbonden met de bredere regio. De glassector, die al sinds begin negentiende eeuw aan de weg timmert in deze regio, heeft zich ontpopt tot een cluster van internationale betekenis.

18

Schematische weergave van de ontwikkeling van Lansingerland en omgeving door de tijd.

Ontwerp omgevingsvisie

19

2.3. Identiteit en kernkwaliteiten Vier kwaliteiten Onze gemeentelijke organisatie is vrij jong, maar onze ruimtelijke identiteit komt zoals gezegd voort uit de historie van deze plek en recente ontwikkelingen. Die identiteit en kwaliteiten vormen de basis van onze Omgevingsvisie. Het zijn de kenmerken die ons Lansingerland maken en de reden dat zoveel mensen hier met plezier wonen en ondernemen. We hebben de identiteit samengevat in vier kernkwaliteiten.

20

Gemoedelijk wonen in de metropool

Gezonde en sterke samenleving

Betrokken ondernemers en vernieuwende wereldspelers

Afwisselend polderlandschap aan de Rotte

Gemoedelijk wonen in de metropool

Gezonde en sterke samenleving

Het herkenbare karakter van Lansingerland dat door bewoners zo wordt gewaardeerd gaat over verbondenheid, moderne en aantrekkelijke woonwijken, ruimte, groen en kenmerkende historische centra en linten.

Onze samenleving is van jongste in Nederland. Voorzieningen, woningen en activiteiten zijn er voor alle leeftijden. Inwoners hebben over het algemeen een goed opleidingsniveau, zijn zelfredzaam en het percentage werkeloosheid is laag. Voor kinderen is Lansingerland een fijne plek dankzij de goede scholen en alle activiteiten. In Lansingerland zijn ook gemiddeld meer kinderen lid van een sportvereniging dan elders in het land (80% van 10-14-jarige en 40% van de 14 tot 17-jarigen).

We hebben een woningaanbod van hoge kwaliteit en mooie groene wijken. De drie kernen en verschillende linten en buurtschappen hebben elk hun eigen karakter en vullen elkaar goed aan. Met de Groenzoom, als onderdeel van het Bijzonder Provinciaal Landschap, en landschapspark de Rotte heeft iedere inwoner van Lansingerland een prachtige groene achtertuin. De groene omgeving rondom de kernen biedt veel mogelijkheden voor ontspanning en beweging. Er zijn uitgebreide padennetwerken voor wandelaars en fietsers. We hebben sterke voorzieningencentra en uitgebreide sport-, cultuur- en recreatievoorzieningen. Met de Randstad aan onze voeten zijn de stedelijke voorzieningen ook altijd in de buurt.

We zijn een gezonde en sterke samenleving, met ruime en toegankelijke voorzieningen voor iedereen. Sociale contacten zijn goed, er is weinig eenzaamheid, een sterk verenigingsleven, een betrokken maatschappelijk middenveld en veel vrijwilligers. Activiteiten zijn er voor iedereen, niet voor een bepaalde buurt of bepaalde groep mensen.

De ligging en verbondenheid van onze gemeente is van onze krachtige kenmerken. Onze gemeente is goed aangesloten op allerlei (boven)regionale knooppunten en vervoerlijnen zoals de A12, A13, A16 en A20. De RandstadRail (lijn E), de Zoetermeer-Rotterdambusbaan en Station Lansingerland-Zoetermeer zijn de basis van een stevig openbaar vervoernetwerk. Dit zorgt voor een uitstekende verbondenheid met onze omgeving. Ook voor de fiets zijn er sterke verbindingen richting Zoetermeer, Rotterdam, Delft en Den Haag.

Ontwerp omgevingsvisie

21

22

Betrokken ondernemers en vernieuwende wereldspelers

Afwisselend polderlandschap aan de Rotte

Dankzij (onder andere) verschillende bedrijventerreinen en een logistiek cluster rond de A12, heeft het bedrijfsleven zich ontpopt tot sterke speler. Met de invulling van de bedrijventerreinen Prisma en Oudeland heeft de gemeente een sterke rol gepakt bij het invullen van de regionale vraag. Daarnaast zijn er meerdere kleine en grote terreinen met een lokale en regionale functie zoals Leeuwenhoekweg, Hoefslag en Klappolder.

Aan de randen van onze gemeente zijn omvangrijke open polderlandschappen, meren en bossen aaneengeschakeld. Aan de oostkant loopt de Rotte met aangrenzende groengebieden door tot in Rotterdam. De hele Rotte, van oorsprong tot dam, van open polders tot binnenstad Rotterdam, is één groot samenhangend landschapspark. Via de ‘Vlinderstrik’ gaat de verbinding door naar het Bijzonder Provinciaal Landschap Midden Delfland, het eerste van zijn soort in Nederland. Dit is aan de westkant van de gemeente weer verbonden met de Groenzoom, een natuur- en recreatiegebied tussen Lansingerland, Pijnacker-Nootdorp en Zoetermeer met het karakter van een Oudhollands open polderlandschap.

Bovenal is hier een unieke innovatieve Greenport met een internationale betekenis ontstaan, gericht op de ontwikkeling van gezonde voeding. De clustering van innovatieve bedrijven heeft geleid tot een sterk kennisnetwerk voor het hele (glas)tuinbouw-complex. Lokale ondernemers zijn hier uitgegroeid tot innovatieve wereldspelers. Het Horti Science park met de WUR en Delphy, meerdere wereldmarktleiders (Anthura, Bayer Crop Science en Koppert Biological Systems) en diverse andere toonaangevende greenportbedrijven genieten internationaal veel aanzien vanwege hun innovatieve producten en diensten. De Greenport draagt in grote mate bij aan de lokale economie en is een belangrijke werkgever. De totale exportwaarde van de Greenport in Lansingerland is 1,1 miljard en met 8.500 arbeidsplaatsen is de Greenport de grootste werkgever van Lansingerland (1 op de 3 banen). Wageningen University en Research Center, het meest toonaangevende tuinbouwinstituut ter wereld, heeft een locatie in onze gemeente. Bovendien ligt de eerste geothermiebron van Nederland in het Lansingerlandse glasgebied en hebben we het grootste warmtenet in een Nederlands glasgebied.

Het Annie M.G. Schmidtpark is het park van Lansingerland en volgt de lijn van de oude Landscheiding (de naamgever van onze gemeente). Alle kernen hebben een rijke aaneenschakeling van kleine en grote groen- en waterstructuren, waar de vaak groene tuinen van de inwoners ook aan bijdragen. De vorm van onze gemeente zoals we die nu kennen is ontstaan vanuit onze historie. Alle drie de kernen hebben een historisch gevormd hart met herkenbare centra. De boezemlinten en kades van Kruisweg, Berkel en Rodenrijs, Bleiswijk, Bergschenhoek, de landscheiding en de Rotte zijn historische noord-zuid lijnen door het landschap. Berkelseweg-Julianalaan en Leeweg zijn twee dorpslinten die van west naar oost lopen. Dit zijn duidelijk doorgaande structuren waar ook de oorspronkelijke kernen en het wegennet sterkt door beïnvloed zijn.

Lansingerland heeft een sterke, betrokken en gezonde middenstand. Iedere kern heeft een eigen kenmerkende mix aan winkels en voorzieningen, betrokken ondernemersverengingen en relatief weinig winkelleegstand. Ontwerp omgevingsvisie

23

Samenvatting kernkwaliteiten Gemoedelijk wonen in de metropool • • • • • •

Woningaanbod van hoge kwaliteit en mooie groene wijken; Variatie in karakter tussen de kernen, linten en buurtschappen; Bijzondere groengebieden dichtbij zoals de Groenzoom en Landschapspark De Rotte; Sterke voorzieningencentra en uitgebreide sport-, cultuuren recreatievoorzieningen; Goed bereikbaar en ontsloten met de auto en het openbaar vervoer; Sterke regionale fietsverbindingen.

Gezonde en sterke samenleving • • • • • •

24

Voorzieningen en activiteiten voor alle leeftijden; Sterke sociale samenhang en goede onderlinge contacten; Sterk verenigingsleven, betrokken maatschappelijk middenveld en veel vrijwilligers; Inwoners hebben een relatief hoog opleidingsniveau en het percentage werkeloosheid is relatief laag; Kindvriendelijk dankzij goede scholen, voorzieningen en activiteiten; Een gemiddeld jonge bevolking.

Betrokken ondernemers en vernieuwende wereldspelers • •

• •

Gezonde regionale en lokale bedrijventerreinen en een logistiek cluster rond de A12; Innovatieve Greenport van internationale betekenis met een sterk kennisnetwerk en een grote bijdrage aan de lokale economie en werkvoorziening; Het grootste warmtenet in een Nederlands glasgebied; Sterke, betrokken en gezonde middenstand en bruisende centra.

Afwisselend polderlandschap aan de Rotte • • • • • •

Omringd door open polderlandschappen, meren en bossen; Via de Rotte onderdeel van aaneengeschakeld landschapspark van tot aan de binnenstad van Rotterdam; Via de ‘Vlinderstrik’ verbonden met het Bijzonder Provinciaal Landschap Midden Delfland; De Groenzoom is een natuur- en recreatiegebied met het karakter van een Oudhollands open polderlandschap; Het Annie M.G. Schmidtpark als bijzonder stadspark op de oude Landscheiding; Karakteristieke linten en monumenten die de verbinding vormen met de ontstaansgeschiedenis van onze omgeving.

Ontwerp omgevingsvisie

25

2.4. Onze opgaven Inspelen op trends en ontwikkelingen We koesteren de kernkwaliteiten omdat ze Lansingerland maken tot wat het is. Samen vormen ze de identiteit van de gemeenten. Het is niet vanzelfsprekend dat die kwaliteiten zo blijven. Er komen namelijk tal van trends en ontwikkelingen op de gemeente af die die kwaliteiten bedreigen en/of een kans bieden kwaliteiten te versterken. Ook zijn er kwaliteiten die we willen toevoegen. De opgaven die hieruit naar voren komen, hebben we ondergebracht in zeven thema’s.

Corona De Coronapandemie heeft ontegenzeggelijk invloed (gehad) op de samenleving. Het is alleen nog te vroeg om te kunnen duiden welke invloed blijvend is en welke van tijdelijke aard was. Voor zover mogelijk houden we er nu al rekening mee, maar hier is een belangrijke rol weggelegd voor de monitoring en evaluatie. In hoofstuk 5 kijken we vooruit naar versie 2.0 kunnen we hier dus meer over zeggen.

26

GEZOND EN VEILIG

2.4.1. Gezonde en veilige samenleving Veranderende samenleving Net als heel Nederland, krijgt Lansingerland te maken met een aantal belangrijke demografische ontwikkelingen. Het aantal senioren neemt verhoudingsgewijs toe en het aantal jongeren neemt af. De gemiddelde leeftijd neemt daardoor toe. Het aantal huishoudens neemt toe terwijl gelijktijdig het gemiddelde aantal mensen in een huishouden afneemt. Zo een veranderende samenleving stelt andere eisen aan (zorg)voorzieningen, woningen en de openbare ruimte. Ouderen langer thuis Door een toenemende vergrijzing zijn er in 2030 zijn er 40% meer 65-plussers dan nu. In 2040 is het aantal 70-plussers zelfs verdubbeld. Doordat onze levensverwachting steeds hoger wordt en de zorguitgaven steeds sneller groeien, bestaat het risico dat collectieve zorg onbetaalbaar wordt. Het is daarom van belang om te zorgen dat de groeiende groep ouderen zo lang mogelijk actief en vitaal kan blijven en de zorglasten waar mogelijk te voorkomen. Bovendien blijven ouderen langer zelfstandig wonen. Een belangrijk aandachtspunt is daarom het bouwen van een gelijkvloers en gevarieerd woningaanbod voor deze doelgroep. Senioren zijn een groeiende groep die zoekt naar unieke locaties en programma’s voor (kortdurende) recreatie in de buurt, waarbij de ‘beleving’ centraal staat. Jeugd Kinderen moeten hier gezond en veilig opgroeien.

Een goede samenwerking met scholen, een veilige buitenruimte en voorzieningen voor kinderen en jongeren zijn nodig om aantrekkelijk te blijven voor jonge gezinnen. Voor jongeren is een passend belevingsaanbod met sport en cultuur nodig. Wij vinden het belangrijk dat jongeren hierover meedenken. Het culturele aanbod in Lansingerland is

2.4.2. Wonen sterk afhankelijk van lokale voorzieningen en buurthuizen. Met name jongere tot en met 16 jaar hebben behoefte aan een goed lokaal aanbod. De oudere groep kan ook gemakkelijk met de Randstadrail gebruik maken van het aanbod in omliggende gemeenten en steden. Volwassenen in de knel Een aantal inwoners is, soms ten gevolge van corona, op achterstand geraakt in de samenleving. Dat leidt vaak tot gezondheidsproblemen en tot isolement. Een prettige leefomgeving heeft een goede invloed op het welbevinden en geluk van mensen. Een gezonde, veilige en aantrekkelijke fysieke leefomgeving kan dus bijdragen aan het herstel van veerkracht van inwoners in de knel. Meer veerkracht kan leiden tot het terugdringen van zorgkosten. Een gezonde en gelukkige samenleving heeft ook behoefte aan sport, cultuur en ontspanning. Dat vraagt dus om een goed aanbod. Een bijkomend aandachtspunt is dat volwassenen minder vaak lid zijn van verenigingen en dat ze vaker op eigen gelegenheid sporten. Dat heeft mogelijk ook invloed op de toekomstbestendigheid van bepaalde verenigingen. Veiligheid Op het gebied van verkeersveiligheid is er een aantal aandachtspunten. Het autobezit en autogebruik is in de gemeente relatief hoog, wat kan zorgen voor onveilige situaties voor fietsers en voetgangers. Met name plekken waar veel kinderen komen, zoals scholen en sportverenigingen verdienen extra aandacht.

Het bewaken van sociale veiligheid is ook belangrijk. Betrokkenheid bij de buurt, veilige routes naar voorzieningen (dorp, sport etc.) en fysieke veiligheid zoals veilige fietsroutes, veilige speelplekken, voldoende aandacht voor kinderwagens en rollators op stoepen dragen hier allemaal aan bij.

De demografische veranderingen die beschreven zijn onder ‘Gezonde en veilige samenleving’, zoals de veranderende huishoudenssamenstelling, hebben een invloed op de toekomstige woningvraag. De woningvoorraad bestaat op dit moment voor ongeveer 80% uit eengezinswoningen, terwijl de behoefte gaat veranderen. Daarnaast ligt de gemiddelde verkoopprijs ver boven het landelijk gemiddelde. Het aanbod is daarmee prima voor gezinnen met een hoog inkomen, maar niet passend voor de groeiende groep ouderen, jongvolwassenen en lage en middeninkomens. Daardoor kunnen veel mensen moeilijk een eerste stap zetten op de woningmarkt. De druk op het betaalbare deel van de woningvoorraad zien we ook terug in de toegenomen wachttijd voor een sociale huurwoning. Er is dus behoefte aan een ander woningtype dan het type waar Lansingerland er op dit moment veel van heeft. We verwachten dat er tot 2040 een behoefte is aan meer dan 8.000 nieuwe woningen. Daarbij is er lokaal vooral vraag naar levensloopbestendige en gelijkvloerse woningen. Regionaal is er juist behoefte aan grondgebonden (koop)woningen. De komende jaren voegen we de nodige woningen toe. Nieuwe woningen moeten aansluiten bij de vraag van een samenleving met verschillende achtergronden en inkomens. Het huisvesten van verschillende (bijzondere) doelgroepen is de laatste jaren voor gemeenten een steeds specifiekere opgaven geworden.

Daarnaast is er aandacht nodig voor het gebrek aan voldoende passende woningen voor woonwagenbewoners, arbeidsmigranten, asielgerechtigden en spoedzoekers.

Ontwerp omgevingsvisie

27

28

Het is opvallend dat de groep van 65-plussers in ieder geval blijft doorgroeien tot 2030 terwijl de andere groepen stabiliseren. Bevolkingsprognose Lansingerland 2020 – gemeente Lansingerland

De geluidsbelasting is vooral hoog rondom wegen en spoorwegen. Atlas voor de Leefomgeving

De luchtkwaliteit is in de gemeente, net als in de rest van de regio, matig. Atlas voor de Leefomgeving

De geluidshinder van vliegtuigen is duidelijk te herkennen in de gemeente. Atlas voor de Leefomgeving

2.4.3. Kwaliteit van de leefomgeving

2.4.4. Mobiliteit

De kwaliteit onze kenmerkende ruimtelijke structuren en elementen staat onder druk door verschillende ontwikkelingen. Klimaatverandering en de daardoor versnelde bodemdaling (plaatselijk tot 1 cm per jaar), nieuwe ontwikkelingen en veranderend beleid hebben invloed op de uitstraling en toekomstbestendigheid van onze landschappen en historische structuren. Oude linten, vaarten, dijken en gebouwen die bepalend zijn voor onze uitstraling en identiteit, komen hierdoor onder druk te staan. De openheid van de laatste landbouwgebieden in de Rottezoom en nabij de Lange Vaart komt in het gedrang.

Thema in beweging De manier waarop we ons voortbewegen is aan het veranderen. De afstand in woon-werkverkeer neemt al jaren toe, het aantal en de variatie in voertuigen groeit. Er komen nieuwe brandstoffen bij zoals waterstof en we gaan over op elektrisch rijden. Ook de manier waarop we over voertuigen kunnen beschikken verandert van bezit naar gebruik.

De Groenzoom, het Rottemerengebied en het tussenliggende groen en water kunnen pas optimaal ecologisch, klimaatadaptief en recreatief functioneren als ze goed verbonden zijn met elkaar en met andere groengebieden in de omgeving en het groen in de kernen. De (natuurlijke) kwaliteit van groengebieden en waterstructuren staat onder druk door toenemende recreatieve druk en vervuiling. De oppervlaktewaterkwaliteit in de gemeente is op dit moment lang nog niet overal goed genoeg, met name door het aantal lekstromen en lozingen uit de glastuinbouw. Sinds 2021 is het voor alle tuinders verboden is om ongezuiverd water te lozen op het oppervlaktewater. Drukke wegen, het spoor en het vliegveld zorgen voor geluidhinder en luchtvervuiling, wat een slechte invloed heeft op de woon- en leefomgeving. Maar ook kleinere bronnen zoals (particuliere) houtstook en verkeersdrukte zorgen lokaal voor ongezonde of onveilige situaties.

Een toenemende mobiliteit Het aantal verplaatsingen neemt toe, zowel vrijetijd- als werk gerelateerd. De wegen in en rond Lansingerland lopen regelmatig vol en het verkeer loopt vast. Dat is slecht voor het milieu. Een minder goed bereikbare regio heeft bovendien economische gevolgen. Het groeiende aantal inwoners in de gemeente en de bredere regio zorgt waarschijnlijk voor nog meer groei. Niet alleen op de doorgaande wegen leiden meer auto’s tot meer hinder en onveilige situaties. Ook in onze woonwijken zal een toenemend autobezit leiden tot een openbaar gebied vol ‘blik’ op straat, waardoor het woongenot afneemt. Ook het openbaar vervoer kan tijdens de piekuren de toestroom aan reizigers nauwelijks aan. En dat terwijl er een fikse groei verwacht wordt richting 2030 op de metro E-lijn en op de Zoetermeer-Rotterdam buslijn. Duurzamer en gezonder onderweg Mensen maken steeds meer gebruik van elektrisch fietsen of racefietsen. Als ontspanning maar ook als goed alternatief voor de auto of het openbaar vervoer. Daarnaast stijgt het aandeel emissieloze voertuigen. De markt toont veel initiatief, maar een stevige verdere groei van deze schone vervoermiddelen gaat niet vanzelf. De openbare ruimte is nog van oudsher ingericht op traditioneel autogebruik en zonder aanpassingen komt de transitie naar actieve en duurzame mobiliteit minder goed op gang.

De belangrijke OV-verbindingen Ontwerp omgevingsvisie

29

met de grote steden om ons heen moeten een impuls krijgen om de transitie te versnellen. Hetzelfde geldt voor fietsverbindingen naar de regio, en ook tussen onze kernen. Veilige en comfortabele verbindingen kunnen inwoners verleiden tot gezond en duurzaam fietsgebruik. Mobiliteit verandert sneller dan ooit Ontwikkelingen in informatietechnologieën zorgen voor allerlei nieuwe mogelijkheden waarop we ons kunnen verplaatsen. Om deze optimaal te kunnen benutten, is het zaak om er nu op voor te sorteren. We zien de bus naderen in onze app, we bestellen een Uber of reserveren een deelscooter. Hoe we aankijken tegen mobiliteit verandert ook. Van bezit naar bewust gebruik. Ook werkgevers denken na over slimme mobiliteitsoplossingen voor hun werknemers. Daarnaast is onze innovatieve Greenport- en logistieke sector continu op zoek naar nog slimmere en efficiëntere oplossingen. In een omgeving met een traditioneel (brandstof)autogerichte samenleving komen innovaties minder snel van de grond. De Horti campus gedijt wanneer deze voor iedereen met hoogwaardig openbaar vervoer te bereiken is. Jongeren hebben behoefte aan de toegang tot nieuwe vervoerconcepten die beter aansluiten bij hun wensen dan traditioneel openbaar vervoer of de auto. Als we die behoefte niet goed beantwoorden dan bieden we niet de juiste voorzieningen om hen te behouden of te verleiden in Lansingerland te wonen.

Zonder maatwerkvoorzieningen of fijnmazig vervoer op afroep hebben ouderen niet de bewegingsvrijheid die zij tot op steeds hogere leeftijd wensen. Bereikbaarheid komt in woononderzoeken naar voren als een van de belangrijkste aspecten als het gaat om een fijn woonklimaat. Ons aantrekkelijk vestigingsklimaat neemt af en onze positie loopt achteruit als we hier niet voldoende op inspelen en onze (relatieve) bereikbaarheid daardoor in de toekomst afneemt. 30

2.4.5. Horti Science Ondanks het hoge innovatiegehalte, staat de traditionele bedrijvigheid in de Greenport onder druk. De sector bestaat voor een groot deel uit bulkproductie (tomaten, komkommers en paprika) die kostprijs gedreven is, en is nog sterk afhankelijk van fossiele brandstoffen. Er zijn al meerdere geothermiebronnen in bedrijf en ontwikkeling, er is een beperkte aantal biomassacentrales en een groot deel van de kassen is aangesloten op een warmtenet. Maar er moet nog een flinke slag worden geslagen om steeds energiezuiniger te gaan telen en de verschillende nationale duurzaamheidsdoelen te halen. Om economisch vitaal te blijven moet er ingespeeld worden op de grote ontwikkelingen die op ons afkomen. Lansingerlandse bedrijven in de greenport moeten continu kunnen innoveren om mee te blijven doen als wereldspelers. Hierbij speelt ook de vraag hoe we om moeten gaan met minder toekomstbestendige glastuinbouwgebieden.

2.4.6. Economie Behoefte aan gekwalificeerde mensen Een uitdaging is de momenteel beperkte instroom van (jonge) gekwalificeerde werknemers binnen de Greenport, horeca, zorg en recreatie. Dit zorgt voor afhankelijkheid van arbeidsimmigranten, die ook een goede woonplek moeten hebben. De transitie naar een kenniseconomie, en op langere termijn de rol van robotisering en automatisering, verandert de behoefte aan personeel. De benodigde kwalificaties zullen er dan anders uitzien dan nu. Vitale centra Het is ook van belang dat de economie op de lokale schaal vitaal blijft. Hierbij is aandacht nodig voor de invloed van digitalisering en online winkelen op het type en de vorm van fysieke winkels en voorzieningen. Dit zet druk op het functioneren van de centra, lokale werkgelegenheid, het woongenot van de inwoners en levendigheid.

2.4.7. Duurzaamheid Toekomstbestendige leefomgeving Ons klimaat verandert en de aarde warmt op. Sinds het begin van de metingen in 1901 is de gemiddelde jaartemperatuur in Nederland met ruim 2°C toegenomen, waarvan de laatste drie decennia verantwoordelijk zijn voor iets meer dan de helft van deze toename. Daarnaast nam tussen 1910 en 2013 de jaarlijkse neerslag in Nederland toe met 26%. De effecten hiervan worden steeds meer zichtbaar. De toename van extreme weersomstandigheden heeft invloed op de leefbaarheid en weerbaarheid van een plek en daarmee de benodigde inrichting van onze leefomgeving. Dit vraagt om klimaatadaptieve acties (het blijvend aanpassen aan de omstandigheden).

De effecten van klimaatverandering zijn met name hittestress, droogte, wateroverlast en een toenemend risico op overstromingen. De kwetsbaarheid voor hemelwateroverlast neemt alleen maar toe de komende decennia. Dit kan schade veroorzaken aan gebouwen, maar kan er ook voor zorgen dat hulpdiensten niet meer ter plaatse kunnen komen doordat straten en tunnels onder water staan. Ook de kans op grondwateroverlast neemt toe. Een uitdaging is dat Lansingerland in een van de diepste polders van Nederland ligt, met een bijbehorende hoge grondwaterstand. Hierdoor kan er weinig extra water opgenomen worden en ligt er extra druk op regenwaterafvoer via buizen. Het aantal tropische dagen verdubbelt richting 2050, waardoor de negatieve invloed van droogte en hitte verder toeneemt. De bedrijventerreinen en delen van de kernen hebben al een verhoogd risico op hittestress met negatieve gevolgen voor gezondheid en productiviteit. Daarnaast stijgt het neerslagtekort. Negatieve effecten zijn onder andere verdroging van planten, lokale bodemdaling en bijbehorende paalrot in funderingen, zettingsschade, consequenties voor de volksgezondheid, afnemende oppervlaktewaterkwaliteit en een tekort aan gietwater in de glastuinbouwgebieden. Het lukt nu niet om voldoende regenwater in het gebied vast te houden om periodes van droogte op te vangen.

Om de waterstand en kwaliteit op peil te houden, wordt door de waterschappen water ingelaten. Omdat het ‘gebiedsvreemd’ water is, heeft dat mogelijk een negatieve invloed op ecologische kwaliteit van het water. Ook op het gebied van natuur is er extra inzet nodig om deze toekomstbestendig te houden. Landelijk en regionaal loopt de biodiversiteit nog altijd sterk terug door onder andere bestrijdingsmiddelen, vervuiling, concurrentie met uitheemse soorten en versnipperde en kleine groengebieden. Lokaal zetten activiteiten en gebruik van groengebieden druk op natuurwaarden. Ontwerp omgevingsvisie

31

32

Het waterbergend vermogen van de ondergrond is beperkt. Atlas voor de Leefomgeving

Het stedelijke hitte eiland effect is duidelijk te herkennen in de kernen en glastuinbouwgebieden. Atlas voor de Leefomgeving

Soortendiversiteit is lager dan in de omgeving, behalve in omliggende glastuinbouwgebieden. Atlas voor de Leefomgeving

Het valt op dat er minder bomen zijn dan in de omliggende gebieden. Atlas voor de Leefomgeving

Energie en circulariteit Ook Lansingerland moet zich actief inzetten om werk te maken van de energietransitie. Dit wordt regionaal opgepakt in de Regionale Energie Strategie (RES) Rotterdam-Den Haag. Stap één is het verminderen van de energievraag. Woningen, glastuinbouw en bedrijfspanden moeten verduurzamen door te isoleren, energie te besparen en waar mogelijk in de eigen opwekking te voorzien. Samen met de glastuinbouwsector en de regio werken we aan de transitie naar fossielvrij telen. Desondanks zijn met name de transport- en distributiesector en de glassector nog sterk afhankelijk van fossiele brandstoffen. Daarnaast moeten woningen gefaseerd van het aardgas af en moet er via wijkgerichte warmteplannen een goede balans gevonden worden tussen haalbaarheid, betaalbaarheid, ruimtelijke kwaliteit en koppelkansen met andere opgaven.

De transitie naar een circulaire economie in 2050 vraagt ook in Lansingerland om aanpassingen van de eigen bedrijfsvoering en samenwerkingen tussen inwoners, bedrijven en ketenpartners om grondstofkringlopen zo goed mogelijk te sluiten, met een zo hoog mogelijk behoud van waarde. Dit vraagt erom slim en zuinig om te gaan met materialen en (rest)afval te verminderen.

De energietransitie is niet alleen een opgave voor gebouwen. Als onderdeel van de RES Rotterdam-Den Haag moeten wij ons aandeel leveren in de regionale en landelijke opgave voor om in 2030 35TWh aan hernieuwbare energie op land op te wekken. In Lansingerland zijn er de nodige ruimtelijke beperkingen voor windenergie (aanvliegroute voor Rotterdam The Hague Airport en de nabijheid van geluidgevoelige objecten zoals woningen) en grootschalige zonneenergie (beperkte ruimte). Voldoende maatschappelijk draagvlak en ruimtelijke kwaliteit zijn daarbij een belangrijke uitgangspunten. Een andere uitdaging is dat de warmtevraag fors hoger is dan de lokale duurzame opwekcapaciteit, waardoor ook duurzame warmte van buiten de gemeentegrenzen nodig is. Andere uitdagingen zijn de belasting van het energienet, de toenemende drukte in de bodem en de potentiële negatieve effecten op milieukwaliteit en externe veiligheid van bepaalde opwekbronnen.

Ontwerp omgevingsvisie

33

Samenvatting opgaven Gezonde en veilige samenleving • • GEZOND EN VEILIG

• • • •

Toename aantal huishoudens, afname huishoudensgrootte en toenemende vergrijzing; Passend belevingsaanbod met sport en cultuur nodig in de buurt (o.a. voor jongeren); Realiseren van een gezonde, veilige en aantrekkelijke fysieke leefomgeving; Toenemend individualisme risico voor verenigingen; Hoog autobezit en -gebruik verhoogt onveilige situaties voor fietsers en voetgangers; Aandacht voor sociale veiligheid blijft van belang.

Kwaliteit van de leefomgeving • • • •

• •

34

Historische structuren komen onder druk te staan van nieuwe ontwikkelingen; Bodemdaling is plaatselijk 1cm per jaar; Openheid van laatste landbouwgebieden in het gedrang; Gemeentelijk groen dient met elkaar verbonden te worden voor optimaal ecologisch, klimaatadaptief en recreatief functioneren; Kwaliteit van groenblauwe structuren staat onder druk door toenemende recreatieve druk en vervuiling; Drukke infrastructuur heeft een negatieve invloed op verschillende milieufactoren.

Wonen • • • •

Mismatch tussen vraag en aanbod woningvoorraad en bovengemiddeld hoge verkoopprijs; Aanbod niet passend voor ouderen, jongvolwassenen en lage en middeninkomen; Toenemende wachttijden voor sociale huurwoningen; Tot 2040 verwachting meer dan 8.000 woningen nodig.

Mobiliteit • • •

• • • •

De verwachte bevolkingsgroei zorgt voor een groei in verkeer en in autobezit; Meer auto’s op de weg leidt tot meer verkeershinder en ongelukken en minder woongenot; Flinke groei verwacht van het aantal OV-reizigers, terwijl verschillende lijnen nu al op maximale capaciteit zitten in de spits; Toename van fietsverkeer op de middellange afstand, o.a. dankzij elektrische fietsen; Het aandeel emissieloze voertuigen stijgt en men maakt meer gebruik van deelconcepten; Belangrijke OV-en fietsverbindingen moeten een impuls krijgen om de mobiliteitstransitie te versnellen. Informatietechnologieën zorgen voor nieuwe mogelijkheden waarop we ons kunnen verplaatsen.

Horti Science

Duurzaamheid

•

•

•

•

•

Traditionele bedrijvigheid in de Greenport staat onder druk. Bulkproductiebedrijven zijn sterk afhankelijk van fossiele brandstoffen en kostprijs gedreven; Ondanks de voorlopersrol liggen er nog grote verduurzamingsopgaven; Lansingerlandse bedrijven in de greenport moeten continu kunnen innoveren om mee te blijven doen als wereldspelers; Omgang minder toekomstbestendige glastuinbouwgebieden.

•

•

•

Economie •

•

•

De transitie naar een kenniseconomie, robotisering en automatisering, veranderen de behoefte aan personeel op termijn; Beperkte instroom van (jonge) gekwalificeerde werknemers vergroot afhankelijkheid arbeidsimmigranten; Digitalisering en online winkelen zet druk op het functioneren van de centra, lokale werkgelegenheid, het woongenot van de inwoners en levendigheid.

• •

•

De effecten van klimaatverandering zijn met name hittestress, droogte, wateroverlast en een toenemend risico op overstromingen. Landelijk en regionaal loopt de biodiversiteit nog altijd sterk terug. Lokaal uitwerken van regionale afspraken over energiebesparing en -opwekking en duurzame warmte. In Lansingerland zijn er meerdere ruimtelijke beperkingen voor windenergie en grootschalige zonne-energie. Woningen, glastuinbouw en bedrijfspanden moeten verduurzamen door te isoleren, energie te besparen, van het gas af te gaan en in de eigen opwekking te voorzien. De warmtevraag is fors hoger dan de lokale duurzame opwekcapaciteit De belasting van het energienet, de toenemende drukte in de bodem en externe veiligheid van opwekbronnen zijn aanvullende uitdagingen. Een circulaire economie vraagt om aanpassingen in bedrijfsvoering en materiaalkringlopen.

Ontwerp omgevingsvisie

35

2.5. Regionale positionering Regionale positionering Als gemeente staan we er niet alleen voor. Veel opgaven en ambities overstijgen de gemeentelijke schaal. Die pakken we dan ook samen op met verschillende regiopartners. Daarom beschouwen hier de visies van het Rijk, de provincie en een aantal regionale verbanden.

Die inrichtingsprincipes zijn: 1. combineren boven enkelvoudig; 2. kenmerken en identiteit van een gebied staan centraal en; 3. afwentelen voorkomen.

NOVI

POVI Zuid-Holland

Het Rijk stelt in de Nationale Omgevingsvisie (NOVI) dat Nederland in de toekomst een gezonde en aantrekkelijke leefomgeving moet bieden en economisch moet kunnen floreren. Met de NOVI wordt toegewerkt naar de verdere ontwikkeling van het Stedelijk Netwerk Nederland. De ontwikkeling vindt plaats in lijn met de ambities van de integrale verstedelijkingsstrategie: zo veel mogelijk in bestaand stedelijk gebied, klimaatbestendig en natuurinclusief, waarbij grote open ruimten tussen de steden hun groene karakter behouden. Daarbij wordt erkend dat de druk op de ruimte en de leefomgeving voortdurend om een afweging van verschillende belangen vraagt. De opgaven waar we voor staan komen samen in vier prioriteiten die samenhangen met grote transities. Deze prioriteiten zijn: 1. naar een duurzame en concurrerende economie; 2. naar een klimaatbestendige en klimaatneutrale samenleving; 3. naar een toekomstbestendige en bereikbare woon- en werkomgeving en; 4. naar een waardevolle leefomgeving. Deze vier prioritaire opgaven kunnen alleen in samenhang verder worden gebracht wanneer er aandacht is voor thema’s die hier dwars doorheen lopen, zoals omgevingskwaliteit, gezondheid, cultuurhistorie, klimaatadaptatie, water, bodem, (nationale) veilig-heid en milieukwaliteit. Hierbij worden drie inrichtingsprincipes gehanteerd die helpen om een zorgvuldige afweging te maken.

36

In het Omgevingsbeleid heeft de provincie al het provinciale beleid voor de fysieke leefomgeving samengebracht. Het bestaat uit twee kaderstellende instrumenten: de Omgevingsvisie en de Omgevingsverordering (zeg maar het provinciale omgevingsplan). Daarnaast zijn in het Omgevingsbeleid operationele doelstellingen opgenomen, die deel uit maken van verschillende uitvoeringsprogramma’s en -plannen. De ambitie van de provincie is een slim, schoon en sterk Zuid-Holland. De Provincie gaat uit van zes richtinggevende ambities, waarbinnen een aantal opgaven zijn geformuleerd: 1. Naar een klimaatbestendige delta 2. Naar een nieuwe economie: the next level 3. Naar een levendige meerkernige metropool 4. Energievernieuwing 5. Best bereikbare provincie 6. Gezonde en aantrekkelijke leefomgeving

Metropoolregio Rotterdam – Den Haag Lansingerland is onderdeel van de Metropoolregio Rotterdam Den Haag (MRDH). In de Strategische Agenda van de MRDH gaat de aandacht uit naar de ruimtelijkeconomische versterking van de regio en het verhogen van het welzijn en de welvaart van haar inwoners. In dit verband legt de MRDH de focus op het vernieuwen van de economie en het verbeteren van de bereikbaarheid De hoofdambities Vernieuwen Economie en Verbeteren Bereikbaarheid bestaan uit een aantal doelstellingen. 1. Vernieuwen Economie 1. Stimuleren van innovatie en economische groei 2. Verbeteren aansluiting onderwijs-arbeidsmarkt 3. Ruimte om te werken 4. Stimuleren van groen en recreatie als vestigingsfactor 5. Goede digitale connectiviteit 6. Meer regionale samenwerking bij de energietransitie 2. Verbeteren Bereikbaarheid 1. Verbeteren bereikbaarheid toplocaties en banen 2. Verbetering kwaliteit en efficiency OV 3. Betrouwbaar op weg 4. Versnellen van innovatie in mobiliteit 5. Minder CO2 uitstoot bij verkeer 6. Verhogen verkeersveiligheid 7. Samen voortvarend werken aan de bereikbaarheid van woon en werklocaties

Lansingerland ligt centraal tussen meerdere knooppunten in het Stedelijk netwerk Nederland (Nationale Omgevingsvisie).

Ontwerp omgevingsvisie

37

Samenwerking Middengebied

Reflectie (boven)regionale visies

Met de gemeenten Zoetermeer en Pijnacker-Nootdorp werken we samen aan de invulling van een aantal regionale opgaven en de positiebepaling op een aantal gedeelde ambities. Samen dragen wij aan de agglomeratiekracht van de regio en sluiten we effectief aan regionale en nationale ontwikkelingen. Dat doen we aan de hand van volgende doelstellingen:

Gezien onze ligging midden in de metropool zijn er verschillende thema’s uit bovenstaande samenwerkingsverbanden die extra belangrijk voor ons zijn. Het bewaken van belangrijke groenstructuren van regionale betekenis, de (inter) nationale rol van onze horti science sector, klimaatopgaven door onze lage ligging, energietransitie-afspraken en een regionale woningbouwopgave zijn daar een aantal voorbeelden van. Als gemeente zoeken we met deze partners naar een goede balans en een integrale afweging tussen de verschillende thema’s. De ambities in onze Omgevingsvisie kleuren een aantal van de regionale opgaven lokaal in, maar voor andere thema’s zullen we ook de komende periode keuzes moeten maken.

1. Verbinden en innoveren van arbeidsmarkten en economieën. 2. Middengebied als ‘quality of life’-gebied in de Zuidvleugel van de Randstad. 3. Aanvullende, compacte en duurzame verstedelijking. Daarbij hebben we specifiek aandacht voor een aantal belangrijke opgaven: • Woningbouw: ontwikkelingen die bijdragen aan het functioneren van de regionale woningmarkt. • Mobiliteit: hoogwaardig openbaar vervoer- en fietsverbindingen die van belang zijn om woon- en werklocaties bereikbaar te maken en te houden. • Economie en werkgelegenheid: projecten die bijdragen aan behoud en versterking van het economisch klimaat op gebieden als duurzaamheid (duurzame warmteleverantie), innovatie en herstructurering van de tuinbouw, intensivering van de samenwerking tussen ICT en de glastuinbouw en onderwijs en werkgelegenheid. • Landschap, natuur en recreatie: versterken van de gebruiks- en belevingswaarde van onze regionale natuur- en recreatie¬gebieden.

38

Ontwerp omgevingsvisie

39

3

40

3. Op weg naar een verbonden, vindingrijk en gezond Lansingerland 3.1. Introductie Drie pijlers Op basis van onze kwaliteiten en de opgaven waar we mee aan de slag moeten, richten we ons in dit deel van de visie op de toekomst. Hier tonen we onze ambities, waar met Lansingerland naar toe willen en hoe we met opgaven om willen gaan. Als gemeente zetten we in op een ‘verbonden, vindingrijk en gezond Lansingerland in 2040’. We staan voor een groene, gezonde en (sociaal) duurzame leefomgeving, waar alle inwoners veilig en prettig kunnen wonen, werken, recreëren en zich verplaatsen. We werken samen aan impactvolle oplossingen voor complexe, mondiale voedselvraagstukken, voor huidige en toekomstige generaties. Om dat te realiseren is onze visie gebaseerd op drie pijlers: • ‘Verbonden in de Metropool’ • ‘Vindingrijk en ondernemend’ • ‘Gezond samen leven’ Met de pijlers verbinden we onze leefomgeving, de samenleving en het ondernemerschap. Ieder pijler beschrijft belangrijke ambities voor de hele gemeente. Die zijn in een tweede ring verder thematisch uitgewerkt. De fysieke vertaling van de ambities is per pijler visueel weergegeven in een kaartbeeld. De belangrijkste elementen uit de kaarten per pijler vormen samen de Omgevingsvisiekaart (pagina 63). Idealiter zijn de drie pijlers met elkaar in evenwicht. Die balans is niet overal in Lansingerland hetzelfde.

Een eigen koers per deelgebied zorgt ervoor dat de overkoepelende ambitie gebiedsgericht kan landen (H4). Dit diagram is te beschouwen als het integraal inspiratie- en afwegingskader van de omgevingsvisie, dat richting geeft aan het beleid op onderdelen en helpt keuzes te maken. Het dient ook als kader voor nieuwe initiatieven en als basis voor de monitoring. Ontwerp omgevingsvisie

41

3.2. Verbonden in de metropool 3.2.1. Ambitie op hoofdlijnen In Lansingerland komt de dynamiek van de Metropool samen met de rust van groene en karakteristieke waarden. We versterken onze positie midden in de Randstad door Lansingerland nog meer te verbinden met de omgeving. ‘Verbonden’ is voor Lansingerland een breed begrip. Enerzijds gaat het om onze fysieke verbindingen. Voorbeelden zijn de groei van onze kernen aan oude linten en onze groen- en waterstructuren die doorlopen tot in het Groene Hart en het Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland. Anderzijds gaat het over (snel)wegen en metro- en spoorlijnen, die ons verbinden met alle steden in de regio. Verbonden zijn gaat ook over het aangaan van samenwerkingen in de regio. In de verbonden regio maken we werk van een toekomstbestendige omgeving. De kaart ‘verbonden in de metropool’ toont de fysieke vertaling van de ambities in dit hoofdstuk. Het toont de belangrijkste groenstructuren zoals het ‘Annie M.G. Schmidtpark’, ‘de groene flanken’ en gebieden met een ‘open groen karakter’ maar ook het waardevolle groen en water in de kernen. Ook de ‘lange linten’ en verschillende monumenten zijn belangrijke karakteristieke elementen. Pictogrammen, pijlen en vlakken met arceringen geven de belangrijkste ontwikkelingen en ambities weer. De betekenis van de legenda items is beschreven in de volgende paragrafen.

42

Ontwerp omgevingsvisie

43

44

3.2.2. Sterke ruimtelijke structuren en ruime groengebieden Inleiding Wij willen onze aantrekkelijke en groene woon- en werkomgeving naar een hoger niveau brengen, zodat die kwaliteiten klaar zijn voor de toekomst. Goed ontsloten en intensief gebruikte groen- en recreatiegebieden Gemeentebreed verbeteren we de verbindingen tussen kernen en groengebieden en is er meer aandacht voor de meervoudige functies van groen en de bereikbaarheid en beleving van het groen en water (groenblauwe verweving*). Overal moet de juiste balans tussen gebruik en kwaliteit gevonden worden, door na te denken over verschillende recreatievormen. Zo lopen ook verschillende gebruikersgroepen elkaar niet in de weg. Mooie groenstructuren met aandacht voor ecologische waarden We versterken de zichtbaarheid en kwaliteit van groen- en waterstructuren (versterken groenblauw netwerk*), waarbij we de nadruk leggen op nieuwe oostwestverbindingen. We zorgen ervoor dat beplanting een lange levensduur heeft. Bomen moeten tot volle wasdom kunnen komen en daarom op een klimaatbestendige en weloverwogen manier geplaatst en beheerd worden. Daarnaast gaan we aan de slag met het vergroten van de biodiversiteit. Dit geldt niet alleen voor de grotere doorlopende gebieden, maar juist ook voor het fijnmazige groen en water in woonwijken.