T21.00265 Ruimtelijke Adaptatie Strategie

2.5.2 Overstromingsrisico Lansingerland Bij het vierde risico, het overstromingsrisico, zien we op onze eigen stresstestkaart dat we omringd worden door lagere polders. Er zijn echter wel risicogebieden waar waterhoogtes toch tot 2,5 meter kunnen oplopen. Hierbij moet wel vermeld worden dat deze kaart uitgaat van een zeer onwaarschijnlijk scenario waarin alle regionale waterkeringen het tegelijkertijd begeven. Het zou een goede oefening zijn om ons calamiteitenplan met alle maatregelen die genomen worden in het geval van een calamiteit, eens langs deze kaart te leggen. Zijn onze noodopvanglocaties wel gelegen op geschikte plekken, of staan deze dan 2,5 meter onder water? Is er nagedacht over welke locaties eventueel geschikt zouden zijn voor verticale evacuatie? Hoe staat het met onze hoofdont­ sluitingswegen, zijn deze nog wel begaanbaar?

Regionaal Waterkering < = 0.5 m 0.5 - 1.0 m 1.0 - 1.5 m 1.5 - 2.0 m 2.0 - 2.5 m 2.5 - 5 m > 5 m Figuur 41. Overstromingsrisico regionale waterkeringen

64

GEMEENTE LANSINGERLAND

3. Ambities en strategie per gebieds­type 3.1 Inleiding Lansingerland is een gemeente met natuur, uitgestrekte woongebieden, kerngebieden, tuinbouw en grootschalige bedrijvigheid. Gebieden met verschillende ruimtelijke eigenschappen en gebruik vragen om een aanpak en maatregelen op maat. In dit hoofdstuk wordt er een eerste inzicht gegeven in welke ambitieniveaus we onderscheiden. In een nog te organiseren interne gemeentelijke ambitiedialoog worden de ambities per gebiedstypen gezamelijk bepaald. De gebiedstypologie volgt de omgevingsvisie. Deze activiteit is in het hoofdstuk “Bouwstenen voor de uitvoerings­ agenda” opgenomen in bouwsteen no.1.

3.2 Gebiedstype Lansingerland bestaat uit verschillende kernen, linten, buurtschappen, groen- en watergebieden, glas- en bedrijventerreinen en doorgaande infrastructuur. Deze gebiedstypen komen uit de omgevingsvisie3. Omwille van de integraliteit gebruiken wij deze gebiedstypen. En we willen aansluiten bij de al bestaande terminologie, zoals

3

stedelijk watersysteem en stedelijk gebied. Stedelijk is hier synoniem aan kernen, linten en buurtschappen. De gebouwde omgeving is voor ons synoniem aan kernen, linten en buurtschappen. De vier gebiedstypen sluiten als volgt aan op de gebieds­ typen die gehanteerd worden in de omgevingsvisie4.

Gebiedstype Strategie Klimaatadaptatie

Gebiedstype Omgevingsvisie

Groen-stedelijk woongebied

kernen, linten, buurtschappen

Kerngebied

kernen, linten, buurtschappen

Grootschalige gebiedsontwikkelingen

kernen, linten, buurtschappen

Bedrijventerrein en glastuinbouw

glas- en bedrijventerreinen

Nota uitgangspunten en ontwikkelstrategie, omgevingsvisie gemeente Land T20.01221

Binnen het gebiedstype “groen-stedelijk woongebied” uit de omgevingsvisie ontstaat dan een verbijzondering voor

4

kerngebieden en grootschalige gebiedsontwikkelingen

65

AMBITIES EN STRATEGIE PER GEBIEDSTYPE

Voor elk gebied geven we een korte karakterschets, inclusief de relevante onderscheidende ruimtelijke eigenschappen. Vervolgens presenteren we het niveau waarop het gebied in de huidige situatie is ingericht én het ambitieniveau dat we nastreven voor een klimaatbestendige inrichting. De ambitieniveaus zijn afgeleid van het programma van eisen van het Convenant Klimaatadaptief bouwen5 en de StraaDkrant6. Zij worden nader bepaald in een ambitiedialoog.

3.3 Ambitieniveaus We onderscheiden vier ambitieniveaus: 0, A, A+ of A++. Een gebied dat is ingericht zoals beschreven onder niveau 0 is niet klimaatbestendig. Niveau A is klimaatbestendig, niveau A++ is het meest klimaatbestendig. Een voor­ beeld: voor wateroverlast is niveau 0 de situatie waarin hemelwater wordt afgevoerd in het rioolstelsel, waarvan de capaciteit beperkt is. Bij extreme buien is de kans op wateroverlast en schade in deze situatie, groot. Bij A++ wordt het hemelwater volledig geborgen in voorzienin­ gen en is er slechts een kleine kans op wateroverlast en -schade. Deze tabel laat zien hoe de niveaus concreet zijn ingevuld.

Water­ overlast

A

A+

A++

Hemelwater wordt afgevoerd door het rioolstelsel.

Hemelwater wordt afgevoerd door het rioolstelsel én gebor­ gen in voorzieningen. Geen schade aan ge­ bouwen en voorzienin­ gen bij T=10 in 2050 (40 mm).

Hemelwater wordt afgevoerd door het rioolstelsel én gebor­ gen in voorzieningen. Geen schade aan ge­ bouwen en voorzienin­ gen bij T=100 in 2050 (70 mm).

Hemelwater wordt volledig geborgen in voorzieningen.

Geen schade aan ge­ bouwen en voorzienin­ gen bij T=<2 in 2050 (20 mm).

Geen schade aan ge­ bouwen en voorzienin­ gen bij T=250 in 2050 (90 mm).

Ten minste 40% scha­ duw bij verblijfsplek­ ken en langzaam verkeer. Ten minste 50% van alle oppervlakten zijn verkoelend ingericht.

Ten minste 60% scha­ duw bij verblijfsplek­ ken en langzaam verkeer. Ten minste 80% van alle oppervlakten zijn verkoelend ingericht. Koeling van gebouwen leidt niet tot opwar­ ming buitenruimte.

Hitte

Er zijn geen maatre­ gelen genomen tegen hittestress.

Ten minste 20% scha­ duw bij verblijfsplek­ ken en langzaam verkeer. Ten minste 30% van alle oppervlakten zijn verkoelend ingericht.

Droogte

Hemelwater wordt afgevoerd door het rioolstelsel.

In het gebied wordt 20% van de jaarlijkse neerslag geïnfiltreerd.

In het gebied wordt 50% van de jaarlijkse neerslag geïnfiltreerd.

In het gebied wordt 100% van de jaarlijkse neerslag geïnfiltreerd en is beschikbaar bij droogte.

Bij een waterdiepte tot 20 cm treedt geen schade aan gebouwen op en zijn hoofdwegen begaanbaar.

Bij een waterdiepte tot 50 centimeter geldt dat maatregelen getroffen worden om schade aan gebouwen te beperken, mits deze doelmatig/effectief zijn. In het gebied zijn maatregelen genomen om veilig te schuilen.

Bij een waterdiepte van 200cm geldt dat er maatregelen worden getroffen om vita­ le infrastructuur en kwetsbare objecten te beschermen. In het ge­ bied zijn maatregelen genomen om veilig te schuilen.

Over­ stroming

66

0

Er zijn geen lokale overstromingsgevolgen beperkende maatrege­ len genomen.

5

https://www.zuid-holland.nl/onderwerpen/klimaat/klimaatadaptief

6

http://vier.destraad.nl

GEMEENTE LANSINGERLAND

Figuur 42. Voorbeeld: omgeving Oranjetuin Bleiswijk

3.4 Ambitieniveau groen-stedelijk woongebied Lansingerland is ruim en groen opgezet. Dat zien we met name in onze groen-stedelijke woonmilieus, met relatief lage dichtheden en veel grondgebonden wonin­ gen. Door de meeste woonwijken lopen watergangen, die ons helpen droge voeten te houden door overtollig hemelwater af te voeren en de grondwaterstand te reguleren.

Deze woongebieden zijn door de ruime, grote opzet vaak al relatief koel. Het aandeel verhard oppervlak is relatief beperkt, al ligt verharding van particuliere tuinen en terreinen op de loer. Om droogteschade aan groen te beperken is het noodzakelijk verharding van groene oppervlakken tegen te gaan. Tijdens de nog te voeren ambitiedialoog zal de inzet voor deze gebieden zijn om voor een hoger ambitieniveau voor wat betreft wateroverlast en overstroming te gaan, en de huidige situatie voor hitte en droogte te consolideren.

Wateroverlast

Hitte

Droogte

Overstroming

Huidige situatie

Niveau A: Hemelwater wordt afgevoerd door het rioolstelsel én geborgen in voorzie­ ningen. Geen schade aan ge­ bouwen en voorzienin­ gen bij T=10 in 2050 (40 mm).

Niveau A+: Ten minste 40% schaduw bij verblijfsplekken en langzaam verkeer. Ten minste 50% van alle oppervlakten zijn verkoelend ingericht.

Niveau A+: In het gebied wordt 50% van de jaarlijkse neerslag geïnfiltreerd.

Niveau 0: Er zijn geen lokale overstromings­ gevolgen beperkende maatregelen genomen.

Ambitie: Nader te bepalen in een ambitie­ dialoog

Niveau A+: Hemel­ water wordt afgevoerd door het rioolstelsel én geborgen in voor­ zieningen. Geen schade aan ge­ bouwen en voorzienin­ gen bij T=100 in 2050 (70 mm).*

Niveau A+: Ten minste 40% schaduw bij verblijfsplekken en langzaam verkeer. Ten minste 50% van alle oppervlakten zijn verkoelend ingericht.*

Niveau A+: In het gebied wordt 50% van de jaarlijkse neerslag geïnfiltreerd.*

Niveau A: Bij een waterdiepte tot 20 cm treedt geen schade aan gebouwen op en zijn hoofdwegen begaanbaar.*

* Voorlopige ambities opgehaald in de risicodialoog 67

AMBITIES EN STRATEGIE PER GEBIEDSTYPE

Figuur 43. Voorbeeld: kerngebied Bergschenhoek

3.5 Ambitieniveau Kerngebied We onderscheiden verschillende kerngebieden in onze gemeente, waar verschillende stedelijke functies samen­komen. Het is de plek waar mensen hun dagelijk­ se boodschappen doen en ontspannen. De ruimtelijke druk op zowel de onder- als bovengrond is door deze functiecombinaties relatief hoog. Dat kan het nemen van adaptatiemaatregelen bemoeilijken. Het maaiveld

Huidige situatie

Ambitie: Nader te bepalen in een ambitie­ dialoog

In de kerngebieden zetten we in op een verbetering over de hele linie: wateroverlast, hitte, droogte en overstroming. Dit is noodzakelijk om deze essentiële gebieden in de toekomst leefbaar te houden.

Wateroverlast

Hitte

Droogte

Overstroming

Niveau A: Hemelwater wordt afgevoerd door het rioolstelsel én geborgen in voorzie­ ningen. Geen schade aan ge­ bouwen en voorzienin­ gen bij T=10 in 2050 (40 mm).

Niveau A: Ten min­ ste 20% schaduw bij verblijfsplekken en langzaam verkeer. Ten minste 30% van alle oppervlakten zijn verkoelend ingericht.

Niveau A: In het gebied wordt 20% van de jaarlijkse neerslag geïnfiltreerd.

Niveau 0: Er zijn geen lokale overstromings­ gevolgen beperkende maatregelen genomen.

Niveau A+: Hemel­ water wordt afgevoerd door het rioolstelsel én geborgen in voor­ zieningen. Geen schade aan ge­ bouwen en voorzienin­ gen bij T=100 in 2050 (70 mm).*

Niveau A++: Ten minste 60% schaduw bij verblijfsplekken en langzaam verkeer. Ten minste 80% van alle oppervlakten zijn verkoelend ingericht. Koeling van gebouwen leidt niet tot opwar­ ming buitenruimte.*

Niveau A++: In het gebied wordt 100% van de jaarlijkse neerslag geïnfiltreerd en is be­ schikbaar bij droogte.*

Niveau A+: Bij een waterdiepte tot 50 cm treedt geen schade aan gebouwen op en zijn hoofdwegen begaanbaar. In het gebied zijn maatregelen genomen om veilig te schuilen.*

* Voorlopige ambities opgehaald in de risicodialoog 68

is vaak verhard, waardoor hitte en wateroverlast rela­ tief vaak voorkomen in deze gebieden.

GEMEENTE LANSINGERLAND

Figuur 44. Voorbeeld: Wilderszijde

3.6 Ambitieniveau Nieuwbouw In Lansingerland geven we invulling aan de regionale woningbouwopgave door grootschalige gebieds­ ontwikkeling. Een goed voorbeeld is de ontwikkeling Wilderszijde. Bij dit soort grootschalige gebieds­

Huidige situatie

Ambitie

ontwikkelingen hebben we de kans het ‘in één keer goed’ te doen. Door klimaatadaptatie al vroeg mee te nemen in het ontwikkelproces kunnen kosten bespaard worden. Het ambitieniveau voor alle klimaateffecten is daarom hoog.

Wateroverlast

Hitte

Droogte

Overstroming

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

Niveau A++: Hemel­ water wordt volledig geborgen in voorzie­ ningen. Geen schade aan gebouwen en voorzieningen bij T=250 in 2050 (90 mm).

Niveau A++: Ten minste 60% schaduw bij verblijfsplekken en langzaam verkeer. Ten minste 80% van alle oppervlakten zijn verkoelend ingericht. Koeling van gebouwen leidt niet tot opwar­ ming buitenruimte.

Niveau A++: In het gebied wordt 100% van de jaarlijkse neerslag geïnfiltreerd en is be­ schikbaar bij droogte.

Niveau A++: Bij een waterdiepte tot 200 cm treedt geen schade aan gebouwen op en zijn hoofdwegen begaanbaar. In het gebied zijn maatregelen genomen om veilig te schuilen.

69

AMBITIES EN STRATEGIE PER GEBIEDSTYPE

Figuur 45. Voorbeeld: omgeving Hoefweg Bleiswijk

3.7 Ambitieniveau Bedrijventerreinen en glastuinbouw Lansingerland kenmerkt zich ook door de bedrijvigheid, en dan met name in de logistieke en tuinbouwsector. We vinden deze terug in een aantal clusters die om de woonkernen heen liggen. Typisch voor de sectoren zijn de grote hallen en kassencomplexen.

Huidige situatie

Ambitie: Nader te bepalen in een ambitie­ dialoog

Voor deze gebiedstypen zetten we in op een significan­ te verbetering ten opzichte van de huidige situatie.

Wateroverlast

Hitte

Droogte

Overstroming

Niveau A: Hemelwater wordt afgevoerd door het rioolstelsel én geborgen in voorzie­ ningen. Geen schade aan ge­ bouwen en voorzienin­ gen bij T=10 in 2050 (40 mm).

Niveau 0: Er zijn geen maatregelen genomen tegen hittestress.

Niveau A+: In het gebied wordt 50% van de jaarlijkse neerslag geïnfiltreerd.

Niveau 0: Er zijn geen lokale overstromings­ gevolgen beperkende maatregelen genomen.

Niveau A+: Hemel­ water wordt afgevoerd door het rioolstelsel én geborgen in voor­ zieningen. Geen schade aan ge­ bouwen en voorzienin­ gen bij T=100 in 2050 (70 mm).

Niveau A++: Ten minste 40% schaduw bij verblijfsplekken en langzaam verkeer. Ten minste 80% van alle oppervlakten zijn verkoelend ingericht. Koeling van gebouwen leidt niet tot opwar­ ming buitenruimte.

Niveau A+: In het gebied wordt 50% van de jaarlijkse neerslag geïnfiltreerd.

Niveau A+: Bij een waterdiepte tot 50 cm treedt geen schade aan gebouwen op en zijn hoofdwegen begaanbaar. In het gebied zijn maatregelen genomen om veilig te schuilen.

* Voorlopige ambities opgehaald in de risicodialoog 70

De hoeveelheid verhard oppervlak is relatief hoog. Vandaar dat deze gebieden kwetsbaar zijn voor water­ overlast. Het kassengebied kent een grote watervraag en is daarmee kwetsbaar voor droogte.

GEMEENTE LANSINGERLAND

3.8 Van ambitie naar uitvoering Een volgende stap is om te kijken of en in hoeverre eerder opgehaalde ambities uit de risicodialoog wenselijk en haalbaar zijn. Deze zullen moeten worden gespiegeld aan de kaart, waarbij het bijvoorbeeld onmogelijk is om in een zeer versteende buurt met weinig openbare ruimte ambitieniveau A+ te halen. In een nog te voeren ambitiedialoog zoals omschreven in de bouwstenen zullen de ambities verder uitgewerkt worden per gebiedstype naar financiële en personele capaciteit en technische haalbaarheid. Zo kan een mogelijke uitkomst bestaan uit een kaart van Lansingerland met daarop de maximaal haalbare ambitieniveaus per wijk/gebied.

71

GEMEENTE LANSINGERLAND

Stresstest kaarten

73

STRESSTEST KAARTEN

A

1

A

2 5

3

6 E F

9

G

10 H

C

7

8 D

11 4

B

1

I2 5

3

6 E F G

9

7

8

10 H I

bieden waterschade aan n bij extreme neerslag en nbaarheid wegen

miraal Helfrichplein glocaties Oranjetuin chtegaallaan mniee van Couwenhovelaan rrenweg ndemeerplatsoen thouder Schipperstraat an van Oldebarneveltlaan eenkruidstraat huriumsingel verveld

C

11 B waterschade aan gebouwen bij D Risicogebieden 4 extreme neerslag en onbegaanbaarheid wegen

1 Omgeving Admiraal Helfrichplein

A Nieuwe Hoefweg

2 Omgeving Zorglocaties Oranjetuin

B Tunnel Hoeksekade

3 Omgeving Nachtegaallaan

C Kruising Berkelseweg - HSL

4 Omgeving Domniee van Couwenhovelaan

D Kruising N472 - HSL

5 Omgeving Sterrenweg

E Toegang zorgcomplex Muiderstraat

6 Omgeving Brandemeerplatsoen

F Kruising N471 - Randstadrail

7 Omgeving Wethouder Schipperstraat

G Kruising Stationssingel - Randstadrail

Aanvullende risicogebieden Water op straat 8 AOmgeving Johan van Oldebarneveltlaan onbegaanbaarheid wegen (inundatie in m)

H Tunnel Oudelandselaan

9 Omgeving Speenkruidstraat A

Nieuwe Hoefweg

C

Kruising Berkelseweg - HSL

E F G H I

Toegang zorgcomplex Muiderstraat Kruising N471 - Randstadrail Kruising Stationssingel - Randstadrail Tunnel Oudelandselaan Kruising Roderijseweg - Randstadrail

10 Anthuriumsingel B Omgeving Tunnel Hoeksekade 11 Haverveld D Omgeving Kruising N472 - HSL

>0.2 0.1 - 0.2 >0.05 - 0.1 Bij 70mm in één uur, op basis van hoogtespel oppervlakte.

I

Kruising Roderijseweg - Randstadrail

Water op straat (inundatie in m) > 0.2

0.1 - 0.2

> 0.05 - 0.1

Herhalingstijd T=100 in 2050

Gebieden de achteliggende hoogtedata voor

Gebieden devan achterliggende hoogtedata voor de modellering van de modellering water op straat achter-

Bij 70mm in één uur, op basis van hoogtespel oppervlakte.

water op straat achterhaald is door de uitvoer van projecten

Herhalingstijd T=100 in 2050

haald is door de uitvoer van projecten

74

Aanvullende risicogebieden onbegaanbaarheid wegen

GEMEENTE LANSINGERLAND

1 7 6 2

5

4

3

Risicogebieden hitte: gebrek aan koele plekken nabij kwetsbare voorzieningen

Gevoelstemperatuur (PET) en gemiddelde ervaring hittestress

1 Omgeving Zorglocaties Oranjetuin

>51 °C

exterme hittestress niveau 3

2 Centrum Bergschenhoek

46 °C

exterme hittestress niveau 2

3 Omgeving Laan van de Vrijheid

41 °C

exterme hittestress niveau 1

4 Omgeving Eiberplein

35 °C

sterke hittestress

5 Omgeving Valeriusstraat

> 31 °C

matige tot geen hittestress

6 Centrum Berkel 7 Componistenbuurt

Risico uitzetting beweegbare bruggen PET kaart op basis van voorschriften DPRA: gemiddelde gevoelstemperatuur voor het tijdvak van 12.00 - 18.00 lokale tijd voor een hete zomerdag: 1 Juli 2015.

Herhalingstijd T=1000 in 2004-2018, T=450 in 2050.

75

STRESSTEST KAARTEN

Risico droogtestress Matig (10-20% opbrengstderving bij gras) Risico droogtestress

Hoog (10-20% opbrengstderving bij gras) Matig (10-20% opbrengstderving bij gras) Hoog (10-20% opbrengstderving bij gras)

Risico bodemdaling

Risico bodemdaling

> 15cm aanvullende bodemdaling door > 15cm aanvullende bodemdaling door

klimaatverandering klimaatverandering Risico paalrot

Risico paalrot Groot risicoop op paalrot paalrot Groot risico

Kwetsbaar groen en landbouw Openbaar groen Grasland Akkerbouw

76

Kwetsbaar groen en landbouw Openbaar groen Grasland Akkerbouw

GEMEENTE LANSINGERLAND

® t t ® ® t t ® tt ® t ® ® t ®

t ® ® t

t t® ® t ® t ® ® t t® t t® ®

® t

t ® t ® ® t t® ® t

t ® ® t t ®

t ®

® t t ® ®® t t t ®

t ®

® t

® t t ® ® t t ® t® ® t t ® t ®

t ® ® t

t t® ® ® t t ® ® t t® t t® ®

® t

t ® t ®

t ® ® t t ®

t ®

sdiepte bij ing (inundatie in m)

® t

® t t® ® t

t ®

Maximale overstromingsdiepte bij doorbraak t ® t ® t® ® t t ® regionele kering (inundatie in m) > 5 2.5 - 5 1.0 - 2.5 0.5 - 1.0 0.1 - 1.0 < 0.1 Kwetsbare voorzieningen

Kwetsbare voorzieningen School, verzorgingstehuis, kinderopvang  School, verzorgingstehuis, kinderopvang Gebouw met een zorgfunctie  Gebouw met een zorgfunctie

77

STRESSTEST KAARTEN

A

1 2 5

3

6 E F G

9 10

H

C

7

8

11

D

4

B

Water op straat (inundatie in m) I

> 0.2 0.1 - 0.2 > 0.05 - 0.1

Bij 70mm in één uur, op basis van hoogtespel oppervlakte.

bieden waterschade aan n bij extreme neerslag en nbaarheid wegen

miraal Helfrichplein glocaties Oranjetuin chtegaallaan mniee van Couwenhovelaan rrenweg ndemeerplatsoen thouder Schipperstraat an van Oldebarneveltlaan eenkruidstraat huriumsingel verveld

Aanvullende risicogebieden Herhalingstijd T=100 in 2050 A onbegaanbaarheid wegen A B C D E F G H I

Nieuwe Hoefweg Tunnel Hoeksekade Kruising Berkelseweg - HSL Kruising N472 - HSL Toegang zorgcomplex Muiderstraat Kruising N471 - Randstadrail Kruising Stationssingel - Randstadrail Tunnel Oudelandselaan Kruising Roderijseweg - Randstadrail

Water op straat (inundatie in m) >0.2 0.1 - 0.2 >0.05 - 0.1 Bij 70mm in één uur, op basis van hoogtespel oppervlakte. Herhalingstijd T=100 in 2050

Gebieden de achteliggende hoogtedata voor Gebieden devan achterliggende hoogtedata voor de modellering van de modellering water op straat achterhaald is door de uitvoer van projecten

water op straat achterhaald is door de uitvoer van projecten

78

GEMEENTE LANSINGERLAND

Gevoelstemperatuur (PET) en gemiddelde ervaring hittestress >51 °C exterme hittestress niveau 3 46 °C exterme hittestress niveau 2 41 °C exterme hittestress niveau 1 35 °C sterke hittestress >31 °C matige tot geen hittestress

PET kaart op basis van voorschriften DPRA: gemiddelde gevoelstemperatuur voor het tijdvak van 12:00-18:00 lokale tijd voor een hete zomerdag: 1 Juli 2015.

Herhalingstijd T=1000 in 2004-2018, T=450 in 2050.

79

COLOFON

80

GEMEENTE LANSINGERLAND

Colofon Dit is een uitgave van de gemeente Lansingerland. We bedanken iedereen die aan deze Ruimtelijke Adaptatie Strategie heeft meegewerkt door aanwezigheid bij de risicodialogen, geven van feedback of anderszins. De volgende organisaties hebben meegewerkt: Arcadis Glastuinbouw Nederland Hoogheemraadschap van Delfland Hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard Koninklijke Nederlandse Natuurhistorische Vereniging (KNNV), afdeling Delfland Natuur en vogelwacht Rotta Veiligheidsregio Rotterdam Rijnmond Natuurmonumenten Lansingerland Samen Duurzaam 3B-Wonen LTO Staatsbosbeheer GGD Dunea Stedin TENNET Alliantie Groenblauwe Rotte Stichting Rotte-Verband Provincie Zuid Holland Greenport West Holland

Redactie: Gemeente Lansingerland Productie: Soet & Blank Tekst & Communicatie, Breda Fotomateriaal: Ariane Kok Maarten Soeteman, Kroese Infra

© 2021 Gemeente Lansingerland

81

Gemeente Lansingerland Tobias Asserlaan 1 2662 SB Bergschenhoek

Postbus 1 2650 AA Berkel en Rodenrijs

T 14 010 W www.lansingerland.nl