[I18.34923] Verzoek vaststelling Kader recreatieschap Rottemeren
Tekst van het document
Ruimte voor een groenblauwe toekomst Kader en koers voor recreatief landschapspark Rottemeren
r- i.
"j' .ţ :.h!
í
«Vį
ŕí fŕ į
Recreatieschap Rottemeren 10 december 2018
r. :-i ļļŗ-*
IV -I --f
Foto omslag: Eelco de Jong Photography'
Ruimte voor een groenblauwe toekomst Kader en koers voor recreatief landschapspark Rottemeren
Samenvatting................................................................................................... 4
Inleiding....................................................................................... 6
1 | Context............................................................................................................ 10 De Rottemeren vergeleken met andere parken en landschappen............................. 10 Geschiedenis en huidige betekenis van de Rottemeren...............................................12 Trends en ontwikkelingen............................................................................................. 12
2 | Duurzaam buiten in metropolitaan landschapspark Rottemeren................................................................14 Koers op hoofdlijnen
14
Wat is een landschapspark?.............................................................................................17
3 | Vijf ambities voor landschapspark Rottemeren.................................................................................. 18 1 Centrale schakel in de regionale groenblauwe-structuur.........................................18 2 Landschapspark met Rotte en polderkamers als dragers 22 3 Duurzaam buiten zijn: sport en actieve vormen van vrijetijdsbesteding...............26 4 Rondom bereikbaar en optimaal toegankelijk............................................................ 30 5 Samenwerken vanuit een gemeenschappelijke verantwoordelijkheid...................... 34
4 | Samenhang en speelruimte, de betrokken partijen en hun rollen
36
Bronnen
38
Colofon
40
Samenvatting Aanleiding
2) Landschapspark met Rotte en polderkamers als dragers
De Rottemeren bevinden zich in een dynamische omgeving. Er staan
Er wordt een stevige landschappelijk raamwerk ontwikkeld met de
verschillende ontwikkelingen op stapel en de verstedelijkingsdruk in
Rotte als blauwe ruggengraat, en groene ribben van lanen, dijken
de nabije omgeving is hoog. Meer inwoners in de regio betekent een
en tochten haaks daarop . Het raamwerk brengt samenhang en zorgt
toenemende recreatievraag, waardoor het aantal bezoekers van de
voor betere verbindingen met de omgeving. In de daarin gelegen
Rottemeren de komende jaren zal stijgen . De functie van groen- en
polderkamers is er speelruimte voor een eigen invulling voortbouwend
recreatiegebieden in een aldoor verstedelijkende omgeving wordt in de
op de huidige inrichting en inspelend op (toekomstige) wensen voor
toekomst steeds belangrijker voor het woon- en leefklimaat. De groene
gebruik (recreatie, natuurlijk, agrarisch). De polderkamers bestaan
ruimte die de Rottemeren biedt, draagt dus bij aan een aangename,
zowel uit de open polders (bijvoorbeeld de Eendragtspolder en
gezonde en aantrekkelijke leefomgeving.
polder De Wilde Venen) en de als park en bos ingerichte polderdelen (bijvoorbeeld het Hoge en Lage Bergse Bos). Het ‘Rondje Rottemeren’
Naast de verstedelijking spelen er ook andere ontwikkelingen een rol in
vergroot de samenhang en er komt een gebiedseigen ‘huisstijl’ van
de toekomst van de Rottemeren . De komende jaren is energietransitie
verlichting, borden en meubilair Aan de grenzen van de Rottemeren
een belangrijke opgave en in het kader van klimaatadaptatie zijn
mag slechts bij uitzondering getornd worden volgens het principe ‘nee
aanpassingen aan het watersysteem van het gebied voorzien . Ook
tenzij’ Vergroten van het gebied mag wel en is voor een aantal smalle
moeten de beplantingen die het groene raamwerk en decor van het
zones ook gewenst .
recreatiegebied vormen worden omgevormd vanwege de optredende essentaksterfte . Al deze ontwikkelingen vragen om een nieuwe kijk en
3) Duurzaam buiten zijn: sport en actieve vormen van
een samenhangende visie op de toekomst van de Rottemeren .
vrijetijdsbesteding
Koers op hoofdlijnen
bewegen, buiten zijn en sport Daarbij wordt gezorgd voor goede
Het recreatief programma wordt versterkt vanuit de invalshoek van De drie gemeenten willen de tijdloze waarde van de grote groene
recreatieve voorzieningen voor de lokale bevolking (ommetjes, de
ruime die de Rottemeren is borgen voor toekomstige generaties
hond uitlaten, een eindje fietsen, skeeleren, joggen en barbecueën).
Daarvoor worden de Rottemeren ontwikkeld als recreatief
Daarnaast heeft de Rottemeren een flink aantal intensief recreatieve
landschapspark met de Rotte en de polderkamers als dragers . Een
trekpleisters van regionale betekenis . Deze functies blijven behouden
klimaatrobuuste en duurzame landschapsontwikkeling gericht op
en worden versterkt maar niet ten koste van het gevoel van rust en
actieve vormen van vrijetijdsbesteding waarbij de ontwikkelkracht van
ruimte Verbeteren van de zonering biedt hierbij kansen: de rustige
betrokken partijen wordt benut Duurzaamheid is een overkoepelend
gebieden rustiger, de intensieve gebieden intensiever
thema dat op alle schaalniveaus doorklinkt in de toekomstige ontwikkeling van het landschapspark. Het gaat daarbij over
4) Rondom bereikbaar en optimaal toegankelijk
bijvoorbeeld beplanting, materiaalgebruik, type vervoer en recyclen .
De Rottemeren zijn hoofdzakelijk toegankelijk voor langzaam
Bij de ambities die in deze rapportage worden geformuleerd wordt per
verkeer, de auto is te gast. Belangrijke toegangen tot het gebied
ambitie aangegeven wat de duurzaamheidskansen zijn
worden herkenbaar gemaakt als ‘poorten’ met parkeerplaatsen en
Vijf ambities voor recreatief landschapspark de Rottemeren
verkeersnetwerk binnen het gebied. Dit netwerk wordt via regionale
Op basis van de koers op hoofdlijnen zijn er vijf ambities
fiets- en wandelnetwerken verbonden met de grote groengebieden
geformuleerd, elk vanuit een bepaalde invalshoek. Deze ambities zijn:
in de wijdere omgeving. Het maken van vaarverbindingen naar de
overstappunten vanuit het openbaar vervoer naar het langzaam-
Zevenhuizerplas, de Oude Rijn en de Vliet, en het verbinden van de 1) Centrale schakel in de regionale groenblauwe structuur
Rottemeren met het Bentwoud is een ambitie die door verschillende
De Rottemeren is een centrale schakel in de groenblauwe structuur
partijen wordt gekoesterd.
van de stedelijke regio . Er wordt ingezet op het verbeteren van verbindingen met andere ‘binnenlandschappen’ zoals het Midden-
5) Samenwerken vanuit een gemeenschappelijke
Delfland. Daarnaast worden stad-land relaties verbeterd door een
verantwoordelijkheid
evenwichtigere opbouw van het groene netwerk in de omliggende
Het Recreatieschap is verantwoordelijk voor de inrichting en het
wijken en een betere aantakking op de Rottemeren . Bij de ontwikkeling
beheer van het Rottemerengebied, maar doet dat niet alleen . Er wordt
van toekomstige wijken worden groene routes en waterlopen vanuit de
gewerkt aan een grotere bewustwording van de gemeenschappelijke
Rottemeren in de nieuwe wijk doorgezet.
verantwoordelijkheid voor het geheel door het Recreatieschap, gemeenten, de terreinbeheerder, huidige en toekomstige bewoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties.
4
Samenhang en speelruimte, de betrokken partijen en hun
Partijen bouwen mee aan het landschappelijk raamwerk en aan de
rollen
uitstraling en herkenbaarheid van het gebied als geheel Daarnaast
In het voorgaande zijn de ambities voor de toekomst van het
nemen zij initiatief voor en geven uitvoering aan deelprojecten
Rottemerengebied beschreven . Zij vormen de basis voor de nog te
en zorgen zij voor de financiering hiervan . Het Recreatieschap
ontwikkelen ontwikkelingsplan met uitvoeringsprogramma . Het
speelt hierbij een coördinerende, initiërende en adviserende rol.
Recreatieschap neemt hierin het voortouw en werkt hierin nauw
Deelprojecten worden door de afzonderlijke gemeenten juridisch-
samen met overheden (gemeenten, provincie, Hoogheemraadschap,
planologisch begeleid. Afhankelijk van de opgave en planfase zullen de
Landschapstafel, Hof van Delfland en Metropoolregio Rotterdam-
rollen van de betrokken partijen verschillen
Den Haag), belangengroepen (bijvoorbeeld de Stichting Plezierrivier, natuurvereniging Rotta en de Ondernemersvereniging Rottemeren), ondernemers (o a agrarisch en recreatie), maatschappelijke organisaties en burgers
HUUv
Ijspret op de Rottemeren (Rob Kints)
5
Inleiding Aanleiding
Rollen van de betrokken partijen
De Rottemeren bevinden zich in een dynamische omgeving. Er staan
Bij het opstellen van ‘Ruimte voor een groenblauwe toekomst’ zijn
verschillende ontwikkelingen op stapel en de verstedelijkingsdruk
diverse partijen betrokken geweest. In een serie bijeenkomsten hebben
in de nabije omgeving is hoog. Met de toevoeging van 240.000
de drie gemeenten, Staatsbosbeheer, provincie, Hoogheemraadschap,
woningen tot 2030 in de provincie Zuid-Holland, zal de stedelijke
ondernemers, diverse belangengroepen en experts wensen en ideeën
verdichting in de directe omgeving van de Rottemeren flink toenemen .
ingebracht Met elkaar hebben zij ambities, opgaven en speerpunten
Meer inwoners in de regio betekent een toenemende recreatievraag,
geformuleerd die de basis zijn voor de in dit stuk geformuleerde koers
waardoor het aantal bezoekers van de Rottemeren de komende
voor de Rottemeren .
jaren zal stijgen . De functie van groen- en recreatiegebieden in een steeds verder verstedelijkende omgeving wordt in de toekomst steeds
Het vaststellen van ‘Ruimte voor een groenblauwe toekomst’
belangrijker voor het woon- en leefklimaat . De groene ruimte die
gebeurt door de raden van de drie deelnemende gemeenten . Het
de Rottemeren biedt, draagt dus bij aan een aangename, gezonde en
vastgestelde kader vormt de basis voor het ontwikkelingsplan en het
aantrekkelijke leefomgeving.
uitvoeringsprogramma. Hiermee worden de ambities uit het kader een stap verder gebracht richting realisatie
Naast de verstedelijking spelen er ook andere ontwikkelingen een rol in de toekomst van de Rottemeren . De komende jaren is energietransitie
Leeswijzer
een belangrijke opgave en in het kader van klimaatadaptatie zijn
‘Ruimte voor een groenblauwe toekomst’ is verdeeld in vier
aanpassingen aan het watersysteem van het gebied voorzien . Ook
hoofdstukken
moeten de beplantingen die het groene raamwerk en decor van het
In hoofdstuk 1 zijn een beknopte geschiedenis, de belangrijkste trends
recreatiegebied vormen worden omgevormd vanwege de optredende
en ontwikkelingen en een vergelijking met enkele andere parken en
essentaksterfte . Al deze ontwikkelingen vragen om een nieuwe kijk en
recreatielandschappen opgenomen
een samenhangende visie op de toekomst van de Rottemeren .
In hoofdstuk 2 wordt de koers op hoofdlijnen voor de Rottemeren geformuleerd. Het gaat hierbij om richting geven op hoofdlijnen en het
Doel van ‘Ruimte voor een groenblauwe toekomst’
formuleren van belangrijke thema’s en principes
Met ‘Ruimte voor een groenblauwe toekomst’ geven de drie aan het
Vervolgens worden in hoofdstuk 3 (de uit de koers voortvloeiende)
Recreatieschap Rottemeren deelnemende gemeenteraden (Zuidplas,
vijf ambities voor de toekomst beschreven . Naast de beschrijving
Lansingerland en Rotterdam) aan welke koers ze zien voor de
van de ambities komen hier de belangrijkste opgaven en strategische
Rottemeren . Het gaat hierbij om het op hoofdlijnen richting geven en
speerpunten aan bod
het formuleren van belangrijke thema’s en principes voor de toekomst
Tot slot worden in hoofdstuk 4 de verschillende betrokken partijen en
van de Rottemeren
hun betrokkenheid en verantwoordelijkheid bij de vervolgstappen om tot een ontwikkelingsplan, uitvoeringsprogramma en gerealiseerde
De reikwijdte van ‘Ruimte voor een groenblauwe toekomst’ is één
projecten te komen beschreven
generatie, een periode van 30 à 40 jaar. Het overstijgt de looptijd van
Bij ‘Ruimte voor een groenblauwe toekomst’ hoort een
het ontwikkelingsplan en het uitvoeringsprogramma . Hier is voor
achtergronddocument met de titel ‘Bouwstenen voor het
gekozen vanuit het oogpunt van goed rentmeesterschap . De drie
ontwikkelingsplan . Hierin zijn ideeën en onderzoeksvragen
gemeenten hebben de ambitie om voor langere tijd het bijzondere en
genoteerd die niet in deze rapportage zijn opgenomen, maar die
kwetsbare landschap van de Rottemeren te borgen en de bijzondere
wel waardevolle input leveren voor het ontwikkelingsplan en
landschappelijke kwaliteiten te versterken en te ontwikkelen voor
het uitvoeringsprogramma Voor een kader zijn deze ideeën en
toekomstige generaties . De concrete ruimtelijke uitwerking van
onderzoeksvragen te concreet
‘’Ruimte voor een groenblauwe toekomst’’ zal in een volgende fase plaatsvinden in een ontwikkelingsplan met uitvoeringsprogramma ‘’Ruimte voor een groenblauwe toekomst’’ is daarbij toetsingskader voor het dagelijks bestuur van het Recreatieschap bij de beoordeling van ontwikkelingsplan en uitvoeringsprogramma .
6
Zoetermeer
y
Polder de Wilde Venen f f „----f" tl i i
ţ
Ir l ! I I I I . .
Klappolder
Moerkapelle 1 l
t
„ Tweemanspolder
\
l
-v
i
\
\
„ i rì
f '
įį.
Zevenhuizer Zoom
udf r
'jí
Bleiswijk
Zevenhuizen ì l !\
\ ^
k
\
13
Ji-m \" Bleiswijkse Zoom
Eendragtspolder
\
\
i
-\-“
\
V
Willem-Alexander Baan
zz//\ \ '
Bergschenhoek
\
\
e \ \ i-''I i i
Hoge Bergse Bos
/x N Z 7
z
,
z
X
X z
1 V
Nesselande
\
ZV \ ZZ vZ
A16 •4“"—11—-V
z ^
'■'•X Lage Bergse Bos
Zevenhuizerplas
Nessebos
ì X \
Ommoordse Veld
V
Zevenkamp
Ommoord \
:\
v Hillegersberg
\
át
Capelle aan den IJssel
Rotterdam
Nieuwerkerk aan den IJssel
Het Recreatieschap en de gemeenschappelijke regeling van 1 januari 2018 De Werkcommissie bracht in 1963 het Recreatieplan Rottemeren en
Het Recreatieschap Rottemeren behartigt voor deze drie gemeenten
omgeving uit, waarin de volgende doelstellingen staan omschreven:
de gemeenschappelijke belangen . Het dagelijks bestuur van het
‘In de naaste omgeving van de stad moeten recreatieruimten aanwezig zijn waar de stedelingen, speciaal op vrije dagen, de nodige
gemeenten, de uitvoerende taken gebeuren door Staatsbosbeheer.
Recreatieschap bestaat uit drie wethouders van de deelnemende
ontspanning zullen vinden Groter van schaal en meer landschappelijk en algemeen recreatief van karakter' Het Recreatieschap Rottemeren
In de gemeenschappelijke regeling van 1 januari 2018 (art. 2.2) staat
is in 1967 opgericht ter bevordering van de openluchtrecreatie. Het
het volgende:
Recreatieschap bestaat nu al 51 jaar. Het recreatieschap behartigt voor de deelnemers binnen het gebied in De formele aanleiding voor het opstellen van dit kader- en
onderlinge samenhang de navolgende belangen:
koersdocument met de naam ‘Ruimte voor een groenblauwe toekomst’ is de per 1 januari 2018 gewijzigde Gemeenschappelijke Regeling
a . de belangen van de openluchtrecreatie;
tussen de gemeenten Zuidplas, Lansingerland en Rotterdam . De
b. de belangen van de natuurbescherming;
gemeenten nemen deel aan deze regeling vanuit de gezamenlijke
c . het bewaren en bevorderen van het natuur en landschapsschoon .
ambitie de Rottemeren onder gedeelde verantwoordelijkheid verder te ontwikkelen en het belang van behoud van recreatie en groen in een verder verstedelijkende omgeving te behartigen
Gemeenschappelijke regeling
Positionering kader
8
Kader en ambities
Ontwikkelingsplan
Uitvoeringsprogramma
"..:
ia
»Ŵ3BEKİBK!s^si k»ļ 1 áf* k»^Vr
*ļS’ Ē
Ŵ*8 v« *A . Ĵľ~V^ ■^įįtį
«fcseaT
t
.S'-'* --r
—
1 | Context Geschiedenis en huidige betekenis van de Rottemeren
het centrum van Rotterdam, van bron tot dam De Rottemeren heeft
Eeuwenlang stroomde de Rotte door uitgestrekte veengebieden . Waar
een grote betekenis op verschillende schaalniveaus De provincie
de Rotte uitmondde in de Maas, ontstond Rotterdam . Het veen werd
Zuid-Holland benoemt de Rottemeren samen met het Bentwoud als
in de 16e en 17e eeuw als turf opgestookt door de bewoners van de
een belangrijke metropolitane groenblauwe structuur: de zogenaamde
groeiende stad. Er ontstond een uitgestrekt landschap van veenplassen,
Rottewig Het Rottemerengebied maakt onderdeel uit van de groen- en
en land geworden, een unieke verbinding van het buitengebied met
die vervolgens werden drooggelegd. Met molengangen werd het water
waterstructuur van de regio, het heeft een aantal belangrijke recreatieve
uit de plassen opgepompt in de Rotte, die als boezemvaart fungeerde.
trekpleisters die op regionaal schaalniveau van belang zijn en het
De laatste plassen werden in 1874 drooggemalen tot de Prins
voorziet in de recreatieve behoefte van de omliggende woonwijken om
Alexanderpolder. Vanaf de tweede helft van de 17e eeuw bouwen veel
te wandelen, fietsen, sporten en buiten te zijn . Het is een belangrijk
rijkelui een buitenplaats langs de Rotte . Voorbeelden zijn Soetendaal,
gebied in de dagelijkse leefomgeving van honderdduizenden mensen
Rust van Onrust, Woelwijk, den Arend en Huis te Crooswijk. Deze zijn
als recreatieplek, dagelijkse portie ‘buiten’, woonplek, werkplek, als
niet meer terug te vinden
fietsforens, als vestigingslocatie voor hun onderneming enzovoort. Bovendien is het Rottemerengebied belangrijk voor een gezond
De afgelopen decennia is het Rottemerengebied van een slingerend
leefklimaat en een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor de stedelijke
veenriviertje hoog tussen open, agrarisch polderland veranderd in
regio als geheel
een recreatielandschap, ingeklemd tussen glastuinbouw en stedelijke
10
gebieden . Samen met de toenemende verstedelijking van de regio
De Rotte is uniek door zijn lange en bijzondere geschiedenis, en door
is langs de Rotte sinds de jaren vijftig van de vorige eeuw een reeks
de unieke ligging van de Rotte in de regio en in de stad De Rotte,
groengebieden aangelegd Van een strategische handelsverbinding
de polders en het watersysteem bepalen het sterke karakter van het
met het achterland is de Rotte de recreatieve verbinding tussen stad
landschap waaraan in de toekomst wordt verder gebouwd
De Rottemeren zijn belangrijk in de dagelijkse leefomgeving van honderdduizenden mensen als groene recreatieplek in een verstedelijkte omgeving
KW*
‘Gezicht op de Rotte’ Rotte door Charles Henri Joseph Leickert L
De Rotte door Henk Chabot
Cįuíieiir "
i
j,
1AA! lAřOOOO
■Tĩį/.y
. 1 lp 1 ļ j Wp'W V 1
.
T !ř7.
Historische kaart van de verschillende polders in en rondom het Rottemerengebied uit 1928 11
Trends en ontwikkelingen
grootschalig. Deze trend zit in de komende periode door.
Hieronder is op hoofdlijnen een aantal trends en ontwikkelingen
Watersport: er vindt een verschuiving plaats van bezit naar huur
beschreven die bij het ontwikkelen van een kader en koers voor de
van boten
Rottemeren van belang zijn .
Toename van gezondheidsklachten als stress, depressiviteit,
^
^
^
•
^
^
De doelstelling is om tot 2030 in de provincie Zuid-Holland zo’n
obesitas en diabetes en een groeiend besef van de waarde van
240.000 woningen bij te bouwen . Dit geeft een stevige opgave
een gezond leven door goede voeding en beweging en dat natuur
voor de directe omgeving van de Rottemeren . Er wordt verwacht
toegevoegde waarde heeft. Dit vertaalt zich in toenemende
dat het bouwen van nieuwe woningen na 2030 door zal gaan
belangstelling voor het duurzaam buiten zijn’ en actieve vormen
Een belangrijk deel hiervan zal nabij de Rottemeren gerealiseerd
van vrijetijdsbesteding waaronder sport en andere vormen van
worden
bewegen, in een groene omgeving die goed is aangesloten op de
Verandering van de bevolkingssamenstelling in de Rotterdamse
directe woonomgeving
regio; het percentage mensen met een andere etnische
Een vergrijzing van de bevolking met daarmee grotere behoefte
achtergrond en het aantal ouderen neemt toe. Dit kan leiden
aan (openlucht)recreatieve voorzieningen in de directe
tot andere behoeften en wensen, zoals grotere behoefte aan
leefomgeving
(openlucht)recreatieve voorzieningen in de directe leefomgeving,
Jongeren beleven de natuur steeds meer via internet en
waarop flexibel ingespeeld moet kunnen worden .
computergames dan buiten . Voor hen neemt de waardering voor
De steeds grotere noodzaak van een ‘groene long’ in verband met
natuur als een op zichzelf staande kwaliteit af. Natuur wordt in
de aantasting van luchtkwaliteit in de regio en de toename van
toenemende mate gewaardeerd als integraal onderdeel van een
hittestress.
moderne leefstijl, waarbij waarden als gezondheid, vriendschap,
Verandering naar een duurzame, circulaire economie waarvan
veiligheid en welzijn samenkomen . Door groene, gezonde
ook de kringloop van het recreatiegebied deel uitmaakt. De
plekken in en rondom de stad in te richten die hierop inspelen,
komende jaren is bovendien de energietransitie een belangrijke
wordt tegemoet gekomen aan twee aspecten die voor jongeren
opgave en in het kader van klimaatadaptatie zijn verdere
van belang zijn; beweging en rust in je hoofd. Bij jongere jeugd
aanpassingen van het watersysteem en de beplanting van het
kan natuureducatie een rol spelen om de betrokkenheid met
gebied voorzien
natuur te vergroten
Een aanzienlijk deel van de vrijetijdsbesteding zal in de
Zelforganisatie: autonome burgers verenigen zich om eigen
toekomst nog steeds bestaan uit wandelen en fietsen in de
dromen na te jagen De reeds aanwezige maatschappelijke focus
directe leefomgeving, ongeacht leefstijl of motief. Wandelen
op biodiversiteit en ecologie wordt hierdoor in toenemende
krijgt een ander imago en nieuwe toepassingsvormen: ‘detoxen’
mate aangevuld met focus op recreatieve natuur in en nabij
van de stad, internet en het drukke bestaan, wandeloverleggen,
de eigen woonomgeving, waarbij men actief wil bijdragen aan
biowalking (vermindering diabetes 2), zintuigenwandelingen,
de inrichting en het beheer van de eigen leefomgeving Dit
meditatiewandelingen, wandelcoaches, stiltewandelingen, etc Er
sluit ook aan bij de toenemende interesse in duurzaamheid en
ontstaat daardoor een bredere doelgroep De sterke opkomst van
milieu; door bewoners actief te betrekken, ontstaat draagvlak en
de elektrische fiets heeft impact op de inrichting van fietspaden,
betrokkenheid voor het gebied.
ook worden hierdoor langere afstanden afgelegd.
Authenticiteit scoort; mensen willen het ‘echte’ verhaal, dit biedt
Festivalisering: in het afgelopen decennium is het aantal festivals
kansen voor het zichtbaar en beleefbaar maken van de oude
en festivalbezoek enorm toegenomen, zowel kleinschalig als
cultuurhistorie van het gebied
De Rottemeren vergeleken met andere parken en landschappen Hiernaast worden de Rottemeren vergeleken met vijf andere parken en landschappen op grootte, landschappelijke context, programma, en toegankelijkheid. Wat kan de Rottemeren leren van deze gebieden?
12
Meiswijk
..
--
Rottemeren (ca. 3000 ha)
Amsterdamse Bos, Amsterdam (1000 ha)
Landschap: Rotte als landschappelijke drager van recreatiegebied in een verstedelijkend landschap. omgeven door verschillende landschapstypen. Programma: Verschillende recreatiegebieden met voorzieningen en programma met wisselende intensiteit. Met onder meer waterberging, fiets- en wandelpaden door het Rottemerengebied. Toegankelijkheid: Open gebied, maar Rotte niet optimaal bereikbaar vanuit omliggende kernen.
Landschap: Groot, ontworpen bospark om in te wandelen, fietsen en sporten Programma: Sportvelden, wandelpaden, kinderboerderij, natuur, roeibaan. Toegankelijkheid: Afbakening door omringende waterstructuren met aantal duidelijke ingangen Betekenis voor Rottemeren: Park ontworpen als éen geheel
•t \ 'i*
Park Lingezegen, Arnhem-Nijmegen (1700 ha)
,
Landschap: Landschapspark als groene buffer met ruimte voor landbouw. Programma: Stadspark, waterberging, landbouw, fiets- , wandel- en hardlooproutes . Toegankelijkheid: Nieuwe routes vanuit woongebieden als aanvulling op bestaande routes, snelfietspad . Betekenis voor Rottemeren: Routing vormt parklaag .
Park 21, Haarlemmermeer (1000 ha)
Landschap: Idyllische parklaag over verrijkte polderstructuur Programma: recreatieplas, horeca, sport en spel, attractiepark, evenemententerrein. Toegankelijkheid: Aansluiting op bestaande wegstructuur, plus extra fiets- en loopingangen. Betekenis voor Rottemeren: Parklaag verbindt hele gebied
«Smb AmŕŕrÄirTí .ľttiïūōsr
Amstelscheg, Amsterdam (ca. 4000 ha)
Landschap: Agrarisch, ‘niet ontworpen’ groene scheg . Programma: Uitloopgebied langs bestaande routes, geen grootschalig recreatief programma. Toegankelijkheid: Route langs Amstel met edwarsverbindingen naar omgeving Betekenis voor Rottemeren: Eenvoudige invulling, doorlopende routing en duidelijke afbakening.
Central Park, New York (340 ha)
Landschap: Arcadisch stadspark vol paden, hoogteverschillen en water, midden in stad Programma: Fiets- en hardlooproutes, wandelpaden, sportvelden, dierentuin, bootverhuur, ligweides . Toegankelijkheid: optimaal verwoven met stad Betekenis voor Rottemeren: Sterke randen en optimale verbondenheid
13
2 | Duurzaam buiten in recreatief landschapspark Rottemeren Koers op hoofdlijnen De drie gemeenten willen de tijdloze waarde van de
Rotte als ruggengraat van bron tot dam
grote groene ruimte die de Rottemeren is borgen voor toekomstige generaties. Daarvoor worden de Rottemeren
Ringvaartpark Zuidplaspolder
ontwikkeld als recreatief landschapspark met de Rotte
Groene ribben: verstevigde lanen, dijken en tochten die onderdeel zijn van de polderstructuur
en de polderkamers als dragers. Een klimaatrobuuste en duurzame landschapsontwikkeling gericht op actieve
Rondje Rottemeren: herkenbare doorgaande route voor langzaam verkeer (indicatief tracé)
vormen van vrijetijdsbesteding waarbij de ontwikkelkracht van betrokken partijen wordt benut.
Polderkamers: elk een eigen inrichting, die kan veranderen in de tijd X
Cultuurparels: sluisjes en molengangen
Tijdloze waarde borgen voor toekomstige generaties
Natuurparels: diverse natte natuurgebieden
De Rottemeren leveren een belangrijke bijdrage aan een aangenaam en gezond leefklimaat en een aantrekkelijk vestigingsklimaat van de
Recreatieve clusters: intensiveren van gebruik mogelijk
metropoolregio Rotterdam-Den Haag, nu en in de verre toekomst . Het is één van de top vijf grootste groen- en recreatiegebieden in de
Recreatieve trekpleiutern (be staand of nieuw)
provincie Zuid-Holland en dat moet zo blijven . De metropoolregio kent een grote ontwikkelingsdynamiek, de verstedelijkingsdruk is
ge
Overige recreatieve voorzian ingen
groot . Belangrijkste uitdaging voor de Rottemeren is het veiligstellen
kan door de groene ruimte te borgen (want; elke woning die je in het
© ®
gebied erbij bouwt gaat nooit meer weg) en de huidige kwaliteit van
Ci
van de tijdloze waarde van de grote groene ruime die de Rottemeren is in een verdichtende stad, voor nu en voor toekomstige generaties . Dat
Overstappunt van auto naar langzaam verkeer Oversteppuat van ov (trein, metro, tram en bus) naar langzaam verkeer Nabijgelegen ov-haltes
het landschap overeind te houden, te versterken en te zorgen voor een Rvetsteekplaatsen over de Rotte
goede bereikbaarheid Daarbij hoort een update van het recreatieve aanbod, aansluitend bij wensen van de samenleving en trends en ontwikkelingen op het gebied van recreatie en vrije tijd (zie hoofdstuk 3, Ambities) .
G
Ommetjes vanuit de omliggende wijken
---------------
Bestaande vaarverbindingen met de Rotte
Recreatief landschapspark met Rotte en polderkamers als dragers
Restaand fietsroutenhtwerk
’
Mogelijke nieuwe vaarverbindingen met de Rotta (potentieel)
Door het Rottemerengebied meer nog dan nu te zien als één samenhangend geheel en te ontwikkelen tot een landschapspark bestaande uit een stevig landschappelijk raamwerk met daarin verschillende polderkamers met een eigen identiteit, ontstaat samenhang en speelruimte (zie het kader voor een nadere toelichting op het begrip landschapspark). Het landschappelijke raamwerk zorgt voor ruimtelijke samenhang en goede verbindingen binnen het gebied en met de omgeving, als onderdeel van de overkoepelende groenstructuur van de regio . Daarvoor wordt een stevige landschapsstructuur ontwikkeld op basis van de bestaande polder- en waterstructuur (de Rotte en de hoofdwegen- en waterlopen van de polders, o a de ringvaart van de Zuidplaspolder) In de verschillende polderkamers is speelruimte voor een eigen invulling voortbouwend op de huidige inrichting en wensen voor gebruik. Dat kan intensief recreatief gebruik zijn, maar ook een natuurlijke of agrarische inrichting. De polderkamers bestaan zowel uit de open polders (bijvoorbeeld de Eendragtspolder en polder De Wilde Venen) en de als park en bos ingerichte polderdelen (bijvoorbeeld het Hoge en Lage Bergse Bos).
14
De Rotte, de groene ribben, de polderkamers en het Rondje Rottemeren als structuurdragers
Zoetermeer
Moerkapelle
h x x
Bleiswijk
izen
Bergschenhoek
Nieuwerkerk aan den IJssel
Capelle aan den IJssel Rotterdam
Landschapspark gericht op actieve vormen van
Benutten ontwikkelkracht betrokken partijen
vrijetijdsbesteding
De druk op de omgeving zal de komende decennia toenemen
Een aanzienlijk deel van de vrijetijdsbesteding zal in de toekomst nog
Het belang dat aan de Rottemeren als grote groene ruimte wordt
steeds bestaan uit wandelen en fietsen in de directe leefomgeving,
gehecht wordt daardoor groter Een betere samenwerking tussen de
ongeacht leefstijl of motief. Daarnaast is de behoefte van de recreant
betrokken partijen kan daarbij veel opleveren . De samenwerking
de afgelopen decennia veranderd, en moet het gebied een inhaalslag
tussen de drie gemeenten is daartoe de eerste stap . Het Recreatieschap
maken; delen zijn 50 jaar of ouder en eigenlijk nooit echt heringericht .
heeft de ambitie de betrokkenheid van gebruikers, omwonenden,
Er is een groeiend besef van de waarde van een gezond leven
gebiedsontwikkelaars van omliggende locaties, ondernemers en
door goede voeding en beweging. Dit vertaalt zich in toenemende
maatschappelijke organisaties goed te organiseren . Zo ontstaat er
belangstelling voor het ‘duurzame buiten’ en actieve vormen van
synergie tussen de verschillende partijen en worden de krachten
vrijetijdsbesteding waaronder sport. Daarom wordt ervoor gekozen
gebundeld om gezamenlijk vanuit eenzelfde perspectief aan de
om in aansluiting op de huidige inrichting en aanwezige functies het
toekomst van het gebied te werken .
recreatief programma te versterken vanuit de invalshoek van bewegen, buiten zijn en sport. Er wordt gestreefd naar een uitloopgebied voor
Vijf ambities voor landschapspark de Rottemeren
mensen dichtbij (lokaal, de omliggende dorpen en wijken) en grote
De hierboven beschreven tekst beschrijft de koers voor de Rottemeren
trekpleisters voor mensen ver weg (regionaal, de regio Rotterdam). Dat
op hoofdlijnen . Daaruit voortvloeiend zijn vijf ambities geformuleerd,
vertaalt zich in intensief gebruikte delen en rustigere delen .
elk vanuit een bepaalde invalshoek. Zij worden in het hiernavolgende hoofdstuk uitgewerkt . De ambities zijn:
De benadering vanuit samenhang en speelruimte geeft de mogelijkheid
1.
Centrale schakel in de regionale groenblauwe structuur
te denken in twee snelheden . Uitspraken over landschappelijk
Deze ambitie beschrijft de ideeën over de bijdrage van de
raamwerk hebben een langere houdbaarheid en het landschappelijk
Rottemeren aan de grote groenstructuur in de metropoolregio op
raamwerk is erbij gebaat de tijd te krijgen om zich te ontwikkelen
het gebied van landschap, waterstructuur, natuurnetwerk en als
Uitspraken over doelgroepen, veranderende gebruikswensen en vormen van recreatief gebruik en de invulling van de polderkamers
recreatiegebied 2.
Landschapspark met Rotte en polderkamers als dragers
gaan waarschijnlijk in een hoger tempo . Doel is om een robuust
Hierbij gaat het om de gewenste ontwikkelingsrichting voor
landschapspark te maken waarin verschillende invullingen mogelijk
het landschap en de landschapsstructuur, voortbouwend op
zijn
de landschapsstructuur met de Rotte en de polderkamers, de belangrijkste cultuurhistorische elementen en natuurgebieden als
Klimaatrobuuste en duurzame landschapsontwikkeling Om antwoord te geven op de klimaatopgave wordt het veerkrachtige
basis 3.
watersysteem dat de Rottemeren is, verder ontwikkeld. Dit kan door
Duurzaam buiten zijn: sport en actieve vormen van vrijetijdsbesteding
nog meer samenhang aan te brengen in het watersysteem en indien
Deze ambitie beschrijft de gewenste ontwikkelingsrichting van
mogelijk meer aan te sluiten bij de systemen in de omgeving, en door
het recreatief programma.
het uitbouwen van de buffercapaciteit . Bij de inrichting en het beheer
4.
Rondom bereikbaar en optimaal toegankelijk
wordt geanticipeerd op klimaatverandering door onder andere in de
Hierbij gaat het om de ambities voor het verbeteren van de
sortiments- en gewaskeuze aan te sluiten bij het veranderende klimaat
bereikbaarheid, de toegankelijkheid en de ontsluiting van het
en de toenemende zoute kwel. En door goede beschaduwde routes
gebied
vanuit de omliggende wijken te maken
5.
Samenwerken vanuit een gemeenschappelijke verantwoordelijkheid
Duurzaamheid is een overkoepelend thema dat op alle schaalniveaus
Hierbij gaat het over de ambitie om betrokken partijen in de
doorklinkt in de toekomstige ontwikkeling van het landschapspark.
toekomst nog beter te laten samenwerken bij het bereiken van
Het gaat daarbij over bijvoorbeeld beplanting, materiaalgebruik, type
gemeenschappelijke doelen
vervoer en recyclen . Bij de ambities die in het komende hoofdstuk worden geformuleerd wordt per ambitie aangegeven wat de duurzaamheidskansen zijn Grootschalige energieopwekking geeft het beeld van een geïndustrialiseerd landschap en sluit niet aan bij de koers en ambities voor de Rottemeren . Daarom wordt ervoor gekozen geen grootschalige complexen van zonnevelden en windmolenparken in het landschapspark toe te laten . Er wordt wel, waar mogelijk, gestreefd naar het leveren van kleinschalige bijdragen aan de energietransitie, passend bij de schaal van het landschap en bijdragend aan de ambities van de Rottemeren . Zoals wilgenplantages voor biomassa, kleinschalige individuele windmolens, zonnepanelen op daken van bestaande bebouwing en warmte-koude opslag in de bodem en het water 16
Wat is een landschapspark?
beeldkwaliteitsplan voor het gehele gebied op te stellen
Een landschapspark is een grootschalig park of een samenhangend
Optimaal gebruik maken van bestaande routes en functies en
landschap waar agrarische, natuurlijke- en cultuurelementen
deze onderling te verbinden door ontbrekende schakels in te
onderdeel van uitmaken, met een samenhangend recreatief netwerk en
vullen Er ontstaat zo een samenhangend netwerk van openbare
recreatieve voorzieningen . Op een aantal sleutellocaties is de inrichting
ruimten en paden, waardoor bezoekers kunnen wandelen, fietsen
hoogwaardig en er wordt een huisstijl van borden en parkmeubilair
en verblijven .
ontwikkeld
Zorgen voor ‘overruimte’ waarin terloopse functies en
Het volgende is kenmerkend:
krijgen
betekenissen en nog onbekende programma’s een plek kunnen ^
Met minimale middelen maximaal effect door het landschapspark over het gehele gebied op te ‘spannen.
^
In plaats van een relatief klein gebied voor lOO'Xi inrichten, circa lO'Xi van de totale oppervlakte samenhangend inrichten . Samenhang creëren, onder andere door een huisstijl van wegwijzers en informatieborden te ontwikkelen en door een
JBÉSİI
m ÜÜÉ Met minimale middelen maximaal effect door het landschapspark over het gehele gebied op te ‘spannen’
Er ontstaat een netwerk van openbare ruimten en paden, waardoor bezoekers kunnen wandelen, fietsen en verblijven
ífï
1
„
1? .
«f i
Optimaal gebruik maken van bestaande netwerken en functies op het water
Overruimte, waarin terloopse functies en betekenissen en nog onbekende programma’s een plek kunnen krijgen
Ĵhtjï ÈÊ 9 t■.T-.-íHp--,-.
In plaats van een relatief klein gebied voor 100inrichten, circa Wfa van de totale oppervlakte samenhangend inrichten
Optimaal gebruik maken van bestaande netwerken en functies op het land
17
ŗ
\C' 'ř ' * j : . Midden Delfland: groene contramal omringd door steden, verbonden via Vlinderstrik
Wijk en Wouden: agrarisch polderlandschap als stapsteen van stad naar het Groene Hart
' -
Lj
Krimpenerwaard: door rivieren omsloten landschap ten noorden van de IJssel
-
Maas: getijdenrivier vormt een aaneenschakeling van stedelijke en natuurlijke gebieden
3 | Vijf ambities voor landschapspark Rottemeren Ambitie 1
Centrale schakel in de regionale groenblauwe structuur De Rottemeren is een centrale schakel in de groenblauwe structuur van de stedelijke regio. Er wordt ingezet op het verbeteren van verbindingen met andere ‘binnenlandschappen’, zoals het Midden-Delfland. Daarnaast worden stad land relaties verbeterd door een evenwichtigere opbouw van het groene netwerk in de omliggende wijken en een betere aantakking op de Rottemeren. Bij de ontwikkeling van toekomstige wijken worden groene routes en waterlopen vanuit de Rottemeren in de nieuwe wijk doorgezet. Versterken gebied zelf en verbeteren verbindingen met
en Wouden en de Krimpenerwaard/Hollandse IJssel. Belangrijke
andere ‘binnenlandschappen’
dragende waterstructuren zijn de Oude Rijn, de Schie, De Hollandsche
Een robuuste regionale groenblauwe structuur draagt bij aan het
IJssel, de Vliet en natuurlijk de Rotte .
economisch vestigingsklimaat en een aantrekkelijk leefklimaat . Een
18
grote regionale ambitie is het creëren van een (klimaat)robuuste
De heldere lineaire structuur van de Rotte is sterk, maar de identiteit
groenblauwe structuur als contramal voor de verstedelijkingsopgave .
van het gebied kan krachtiger (zie ambitie 2). De ruimtelijke relaties
De Rottemeren is een centrale schakel in deze regionale groenblauwe
en goede inbedding in de omgeving kunnen worden versterkt. De
structuur binnen de stedelijke regio . De regionale groenstructuur
Rottemeren is via de Vlinderstrik, het Bentwoud en het recreatieschap
bestaat uit een aantal met elkaar verbonden grote groengebieden,
Hitland verbonden met de omliggende binnenlandschappen De
ook wel ‘binnenlandschappen’ genoemd. De belangrijkste
ambitie is om deze verbindingen te behouden en te versterken Het
‘binnenlandschappen’ zijn het Midden-Delfland, het Land van Wijken
gaat hierbij om verbindingen voor ecologie, water en recreatief verkeer.
Dude Rijn Alphen a/d Rijn
Land van Wijk en Wouden
Zoetermeer
Rotte Gouda
Schie
Krimpenerwaard
Midden-Delfland
Rotterdam
Hollandse IJssel
Maas
Verbeteren stad-land relaties
Een duurzaam en adaptief watersysteem en natuurnetwerk
Voor elk van de groengebieden en dus ook voor de Rottemeren
De Rottemeren maakt op regionaal niveau deel uit van het water- en
geldt dat de stad-landrelaties beter kunnen . De ambitie is om
ecologisch systeem . De ambitie is een grotere bijdrage te leveren aan
een evenwichtigere opbouw van het groene netwerk in de directe omliggende wijken en een betere aantakking vanuit de wijken op de
te versterken (meer buffers, betere aansluiting tussen peilvakken,
deze systemen door binnen het gebied zelf de waterhuishouding
Rottemeren te realiseren Groene verbindingen tussen groenplekken
meer (natuurlijke) peilfluctuatie, minder peilvakken), de verbinding
in bestaande wijken kunnen beter (Nesselande, Prins Alexander,
tussen de gebieden te verbeteren en ecologische verbindingen binnen
Bleiswijk), waterstructuren kunnen beter op elkaar aansluiten en
het gebied en met de omgeving te versterken (ecologische oevers,
de kwaliteit van verbindingen voor langzaam verkeer kan beter
ecopassages, uitbreiden natuurparels, meeliften met grote projecten
(kwalitatieve routes die hotspots met elkaar verbinden) Bij de
(verlengen A16)).
ontwikkeling van toekomstige wijken grenzend aan de Rottemeren is het de ambitie groene routes en waterlopen vanuit de Rottemeren door te trekken de wijken in (o a Zuidplaspolder en Wilderszijde) Door indien mogelijk in de toekomst het gebied op enkele plekken aan de westkant van de Rotte uit te breiden ontstaat er meer randlengte, meer oppervlak aan de smalle westzijde van het landschapspark en betere uitwisselingsmogelijkheden tussen de wijken en het landschapspark. 19
Kwalitatieve routes voor langzaam verkeer (foto: Polderpad van Rotte tot Schie)
m V
--
ijw, - o; , - .vj,. L w:.: -
De Kralingse Plas is de groene schakel tussen de Rottemeren en de binnenstad van Rotterdam
fora
«fa -y ‘Ŵ
aBŽiíJ
/JKÜě*
ŵűoĒGS
Het Bentwoud verbindt de Rottemeren met “binnenlandschap” Land van Wijk en Wouden
Opgaven en waar we aan gaan werken De aansluiting op het groenblauwe raamwerk van de wijdere omgeving kan beter Er ontbreken schakels in de groene en blauwe verbindingen tussen de Rottemeren en de grotere groene gebieden (‘’binnenlandschappen’’) in de wijdere omgeving. Om het groenblauwe raamwerk van de Rottemeren ecologisch en landschappelijk robuust te maken, is het nodig om de samenhang tussen groengebieden en blauwe structuren op de grotere schaal te versterken . Hierbij gaan we aan het volgende werken: ^
We verbeteren en stimuleren de ecologische en landschappelijke samenhang van de Rottemeren met groenblauwe netwerken in de wijdere omgeving, zoals de verbindingen met de Vlinderstrik en Polder Schieveen (richting het Midden-Delfland), en de verbinding met het Bentwoud (richting het Land van Wijk en Wouden)
De verweving met de bebouwde omgeving kan beter De Rottemeren heeft zich als recreatielandschap ontwikkeld in een tijd waarin wonen, werken en recreatie ruimtelijk werden gescheiden . Het gevolg hiervan is dat een aantal gebieden in de Rottemeren met de rug naar of op enige afstand van de woongebieden ligt . Het plaatselijk ontbreken van landschappelijke verbindingen tussen het groenblauwe raamwerk van de Rottemeren en lokale groenstructuren beperkt het geïntegreerd aanpakken van maatschappelijke opgaven, zoals gezond bewegen, verminderen van hittestress en educatieprogramma’s Hierbij gaan we aan het volgende werken: ^
We verweven het Rottemerengebied met de bebouwde omgeving door aan te takken op of het toevoegen van lokale groenblauwe structuren in woongebieden
20
Het Hitland maakt deel uit van de verbinding Rotte-Hollandse IJssel
Hierdoor wordt het eenvoudiger om maatschappelijke opgaven in de omliggende wijken te integreren in het Rottemerengebied. We verbeteren de landschappelijke kwaliteit van de randen en de overgangen van het Rottemerengebied. Achterkanten worden voorkanten . We werken bij toekomstige stedelijke ontwikkelingen aan de aansluiting en integratie van het groenblauwe netwerk van de Rottemeren, bijvoorbeeld door bij de ontwikkeling van nieuwe woongebieden in de Zuidplaspolder de Ringvaart en daaraan gekoppelde groene ontwikkelingen als belangrijke schakel op te nemen We vergroten het draagvermogen van het groenblauwe netwerk waar nodig, bijvoorbeeld door agrarische tussengebieden (deels) te integreren We benutten de ontwikkelingen rondom de A16 om de relatie met het Lage Bergse Bos te verbeteren We werken verder aan het concept van de Rotte ‘van bron tot dam’ om de verbinding met de Rotterdamse binnenstad en de Nieuwe Maas de verbeteren .
: ■éc ..--L
Grote behoefte aan groene, open ruimte als contramal voor de verstedelijkingsopgave
-
Gebruik wateropgaven als kans om het waterrijke karakter van het gebied te versterken
■fMS/r't v
f*ï * 'éï O '
ķg:* v
ď Ji^
Bijenweiden bieden kansen voor ecologie én natuurbeleving (foto: Groene Cirkels)
Versterken van de samenhang tussen groengebieden voor ecologie en recreatie
Aanpassingen watersysteem op komst De Rotte heeft een sleutelpositie in het regionale watersysteem .
Kansen voor duurzaamheid, klimaatadaptatie en
Hierdoor zal het Rottemerengebied de komende jaren te maken
energietransitie
krijgen met aanpassingen aan het watersysteem, om het voor de bereiden op de toekomst Opgaven die in het gebied spelen zijn
bij de ambitie
bijvoorbeeld verzilting van delen van het gebied en de noodzaak om
^ Langs en tussen waterverbindingen is er plek voor meer
meer zoetwaterbuffers en waterbergingen aan te leggen . Hierbij gaan we aan het volgende werken: ^
^
^
Hieronder worden een aantal voorbeelden genoemd die aansluiten
natuurlijke oevers, vispassages en helofytenfilters . ^ Om de ecologische verbindingen tussen gebieden te verbeteren
We integreren wateropgaven in het gebied en benutten deze
zijn er kansen voor bijenweiden of een bijenvallei, bloemrijke
om het waterrijke karakter van het gebied te versterken . We
bermen, bijenkasten, ecoducten en habitats voor vleermuizen . Dit
gebruiken het groenblauwe raamwerk om het gebied robuuster
biedt ook kansen voor educatie, het vergroten van de recreatieve
en meer toekomstbestendig te maken .
natuurbeleving en het realiseren van aantrekkelijke verbindingen
We vergroten de biodiversiteit en de belevingswaarde van het
met woonwijken, waarin biodiversiteit binnen en buiten
gebied door te variëren met een meer natuurlijke inrichting en
bebouwde kom elkaar versterken Rottemeren gaat hiermee ook
beheer
bijdragen aan een groter systeem in Zuid-Holland om de bij te
We gebruiken de wateropgaven van het Hoogheemraadschap Schieland als kans voor het stimuleren van natuurgerichte recreatie
redden ^ Als onderdeel van de recreatieve verbindingen moet worden gedacht aan duurzame en intelligente verlichting (evt. geïntegreerd in het wegdek), fietssnelwegen met energieopwekking en herbruikbaar asfalt
21
t' i- -
-ff-mi
F*-
m dfe
De Rotte met beide oevers en dijken als ruggengraat van het gebied van bron tot dam
De cultuurhistorische polderstructuur als drager voor een nieuw groenblauw raamwerk
MMN
De verschillende polderkamers worden begrensd door nieuwe groene ribben
Een herkenbaar “Rondje Rottemeren” over bestaande en nieuwe paden vergroot de samenhang
Ambitie 2
Landschapspark met Rotte en polderkamers als dragers Er wordt een stevige landschappelijk raamwerk ontwikkeld met de Rotte als blauwe ruggengraat, en groene ribben van lanen, dijken en tochten haaks daarop. Het raamwerk brengt samenhang en zorgt voor betere verbindingen met de omgeving. In de daarin gelegen polderkamers is er speelruimte voor een eigen invulling voortbouwend op de huidige inrichting en inspelend op (toekomstige) wensen voor gebruik (recreatie, natuurlijk, agrarisch). Het ‘Rondje Rottemeren’ vergroot de samenhang en er komt een gebiedseigen ‘huisstijl’ van verlichting, borden en meubilair. Aan de grenzen van de Rottemeren mag slechts bij uitzondering getornd worden volgens het principe ‘nee tenzij’.
+
Landschapspark 22
Groen-blauw raamwerk
Polderkamers
Rondje Rottemeren
Rotte als ruggengraat van bron tot dam Ringvaartpark Zuidplaspolder Groene ribben: verstevigde lanen, dijken en tochten die onderdeel zijn van de polderstructuur
BRON
Rondje Rottemeren: herkenbare doorgaande route voor langzaam verkeer (indicatief tracé) Polderkamers: elk een eigen inrichting, die kan veranderen in de tijd Cultuurparels: sluisjes en molengangen Natuurparels: diverse natte natuurgebieden
Moerkapelle
xx®
■Ü
Bleiswijk
Zevenhuizen
Bergschenhoek
Nieuwerkerk aan den IJssel
Capelle aan den IJssel Rotterdam
23
IHmh ^1-^1
'ÏÍÍ-X fļįl "
-
^* JP Iļ
Nieuwe buitenplaatsen kunnen iconen opleveren in het gebied (foto: Museum Belvédère)
Polderkamers bieden speelruimte voor eigen invulling (foto: Outdoor Valley in Hoge Bergse Bos)
Rijke historie en landschappelijkepolderstructuur beter herkenbaar en beleefbaar
Groene ribben: verbrede, beplante lanen, dijken en tochten, haaks op de Rotte
Landschappelijk raamwerk brengt samenhang
Speelruimte in de polderkamers met elk een eigen
De ambitie is om een stevige landschapsstructuur te ontwikkelen
invulling, veranderend in de tijd
op basis van de bestaande polder- en waterstructuur (de Rotte en de
In de verschillende polderkamers is speelruimte voor een eigen
hoofdwegen- en waterlopen van de polders). Het raamwerk brengt
invulling voortbouwend op de huidige inrichting en wensen voor
eenheid, zorgt voor verbindingen intern en met de omgeving. Het
gebruik. Dat kan intensief recreatief gebruik zijn, maar ook een
raamwerk bestaat globaal uit drie onderdelen:
natuurlijke of agrarische inrichting. De polderkamers bestaan uit de
^
De Rotte met beide oevers en dijken als ruggengraat van het gebied.
polders en groengebieden in het gebied (bijvoorbeeld het Lage Bergse
«
Groene ribben; lanen, dijken en tochten die onderdeel zijn van
Bos, de Eendragtspolder en polder De Wilde Venen). Op dit moment
«
de polderstructuur en die haaks op de Rotte staan Deze worden
hebben de polderkamers een specifieke inrichting, maar in de loop
verstevigd, bijvoorbeeld door water breder te maken, dijkjes
van de tijd kan deze veranderen, als de recreatievraag verandert, of
met boom/bosbeplanting aan te brengen en brede rietoevers
als de recreatiedruk als gevolg van verdergaande verstedelijking in
te maken De groene ribben maken dat de verschillende
de omgeving toeneemt In het gebied zijn op verschillende locaties
polderkamers beter van elkaar te onderscheiden zijn Het
belangrijke cultuurhistorische plekken en natuurplekken te vinden,
Ringvaartpark van de Zuidplaspolder maakt onderdeel uit van
de cultuur- en natuurparels . Voorbeelden zijn de Wybertjes, het
dit raamwerk De ambitie is om de groene ribben door te laten
Korenmolengat en diverse sluisjes en molengangen . De ambitie
lopen in bestaande en nieuw te ontwikkelen wijken en duidelijk
op het gebied van cultuur en natuur is de nu nog onderbelichte
gemarkeerde entrees eraan te koppelen
cultuurhistorische waardevolle plekken beter voor het voetlicht te
Het Rondje Rottemeren, een herkenbare doorgaande route
brengen en het natuurnetwerk verder uit te bouwen
voor fietsers, wandelaars, hardlopers en skeelers die door de verschillende onderdelen van het landschapspark loopt. Het
Van oudsher komen er in het Rottemerengebied buitenplaatsen
rondje maakt (deels) gebruik van bestaande paden en wegen
voor, maar deze zijn nu niet meer terug te vinden (Land van Belofte
maar krijgt een eigen gezicht en inrichting Het idee voor het
bij Moerkapelle is hiervan wel een latere vorm). Het toevoegen van
rondje is voortgekomen uit het probleem dat het aan beide zijden
nieuwe buitenplaatsen kan een interessant middel zijn om bestaande
van de Rotte heel druk kan zijn . Deze ‘’tweede ring’’ is dan ook
functies te clusteren of nieuwe functies (zoals een nieuw te bouwen
bedoeld om de dijken rondom de Rotte te ontlasten . Langs het
icoon in de vorm van een Rottemuseum) een plek te geven . Nieuwe
rondje liggen twee bestaande uitzichttorens (Eendragtspolder,
buitenplaatsen combineren de historie van het gebied met nieuwe
Lage Bergse Bos), eventueel kan er een aantal nieuwe
ontwikkelingen en kunnen ook worden gekoppeld aan intensieve
uitkijkpunten aan worden toegevoegd.
recreatie-hotspots bijvoorbeeld dicht bij de Rotte (jachthaven) of elders in het gebied als overstapplek De nieuwe buitenplaatsen hebben primair een recreatieve functie
24
Niet kleiner, eventueel wel groter... De grenzen liggen vast om de Rottemeren voor toekomstige generaties
^
We brengen variatie aan in het groenblauwe decor, bijvoorbeeld
te borgen . Aan deze grenzen mag bij uitzondering getornd worden
door gebruik te maken van verschillende sortiments- en
volgens het principe ‘nee tenzij’. Nee tenzij het landschapspark
gewaskeuze, maar ook door afwisseling aan te brengen in beheer
er beter van wordt, bijvoorbeeld meer door randlengte, betere
(bijvoorbeeld plaatselijk door toepassing van meer natuurlijk
entrees, een betere indeling van een polderkamer. Vergroten van
beheer), waardoor de eigenheid van deze polderkamers wordt
het gebied mag wel en is voor een aantal smalle zones ook gewenst .
benadrukt en er een nog afwisselender beeld ontstaat
Wanneer de mogelijkheid zich voordoet moet onderzocht worden of areaaluitbreiding meerwaarde heeft.
Duurzame en aantrekkelijke beplanting
Een aantal agrarische gronden valt binnen het werkingsgebied van
De hierboven beschreven oudere gebieden worden getroffen door de
het Recreatieschap maar is wel eigendom van de agrariërs. Hier is een
essentaksterfte, waaronder het decor van bossen, boomgroepen en
potentie om in de toekomst bij een hogere gebruiksdruk delen van de
laanbeplanting lijdt . Er zijn gebieden waar dit grote impact heeft als
gebieden anders te benutten
gevolg van de grote hoeveelheid essen die hier staan Er is behoefte
Er zijn verschillende randen en verschillende soorten interactie met
aan de omvorming naar duurzame beplanting en duurzaam beheer,
de bebouwde omgeving. Zoals de oriëntatie van woningen op het
waarbij het recreatief gebruik voorop staat maar waarbij er aandacht
landschapspark, ommetjes, mooie groene erfscheidingen en duidelijke
is voor biodiversiteit, natuurbelevingswaarde en klimaatadaptatie
entrees . Om dit te verbeteren is soms op het laagste schaalniveau
Hierbij gaan we aan het volgende werken:
uitwisseling nodig tussen landschapspark en woonwijk, in een
^
We gaan zuinig om met bestaande, volwassen beplanting en
nog nader te definiëren randzone waarin de bebouwing beter kan
revitaliseren bossen, boomgroepen en laanbeplantingen in
aansluiten
lijn met de identiteit van de polderkamers en gericht op een duurzaam, gemengd bomenbestand
Opgaven en waar we aan gaan werken
^
We werken aan een beheervisie voor de komende 30 jaar,
Eigenheid en historie kan sterker
meerjarenbeheerplannen en het flexibel inzetten van
De eigenheid en de bijzondere historie van de Rotte en haar
beheerbudgetten en spelen in op een veranderende vraag en het
omgeving komen nog onvoldoende uit de verf. Vooral de bijzondere
gewenste streefbeeld.
karakteristieken van het poldersysteem spelen nu slechts een bescheiden rol. Hierbij gaan we aan het volgende werken: ^
^
Opgave nieuwe gebieden oostzijde
De rijke historie en landschappelijke structuur met boezems
De nieuwere gebieden, die vooral langs de oostzijde van de Rotte
en droogmakerijen vormen de basis voor ruimtelijke
liggen, hebben een open agrarisch karakter Hier ligt een opgave
ontwikkelingen en de nieuwe visie We maken de geschiedenis,
vanwege de verwachte toenemende gebruiksdruk Daarmee komt de
de landschapsstructuur en het watersysteem met de verschillende
potentiële recreatieve betekenis van aanliggende agrarische gebieden
waterpeilen daarin beter herkenbaar en beleefbaar.
op de agenda Hierbij gaan we aan het volgende werken:
We bouwen aan een landschapspark voor de 21 eeuw. We creëren
^
We versterken de landschappelijke structuur van de open
eenheid in verscheidenheid door een gemeenschappelijke
gebieden door het toevoegen van stevige groene ribben, die
uitstraling en een hoge beeldkwaliteit We zorgen voor
doorgetrokken worden in de nieuwe woongebieden aan de oostzijde van het Rottemerengebied.
een aantrekkelijk groen raamwerk op de korte en lange termijn, met zorgvuldig geënsceneerde routes en plekken Bij stedelijke ontwikkelingen nabij de Rotte kan hier in o . a .
^
Met het oog op de verstedelijkingsopgave en de toenemende recreatiedruk op het Rottemerengebied kijken we ook naar
verkavelingsplannen en beeldkwaliteitseisen voor architectuur
alternatieve functies en betekenissen voor de agrarische gronden
mee rekening worden gehouden, zodat nieuwbouw buiten het
binnen het werkingsgebied van het Recreatieschap
gebied bijdraagt aan de beleving in het gebied ^
We passen communicatie- en marketingprogramma’s aan op de nieuwe ambities en stimuleren in samenwerking met anderen de
Kansen voor duurzaamheid, klimaatadaptatie en
verdere ontwikkeling van de binnenstedelijke Rotte .
energietransitie Hieronder worden een aantal voorbeelden genoemd die aansluiten
Herkenbaarheid en oriëntatie ‘oude’ recreatiegebieden kan
bij de ambitie
groter
^ Duurzamer watersysteem door oppepper polderstructuur, meer
De wat oudere gebieden (Lage Bergse Bos, Hoge Bergse Bos en Bleiswijkse Zoom) aan de westzijde van het Rottemerengebied zijn
wateroppervlakte, meer riet voor een betere waterkwaliteit ^ Meer bomen en bos in het landschappelijk raamwerk, groter
aangelegd volgens de destijds geldende formule van een derde bos,
biodiversiteit, koele routes van en naar de omliggende wijken
een derde water en een derde open ruimte Hierdoor is het in deze
^ Het Rondje Rottemeren als doorgaande route die energie opwekt .
gebieden nu vooral veel van hetzelfde . De herkenbaarheid en de
^ Duurzaam onderhoud en beheer (elektrisch, circulair gebruik
oriëntatie van deze gebieden kan worden vergroot . Hierbij gaan we aan het volgende werken: ^
We versterken de beleving en herkenbaarheid van de Rotte als
materialen), duurzame verlichting in het gehele gebied ^ Het raamwerk kan worden verrijkt met meer natuurlijke oevers, helofytenfilters, fietssnelwegen met herbruikbaar asfalt,
ruggengraat die het buitengebied verbindt met het centrum
duurzame verlichting (evt . geïntegreerd in het wegdek) en met
van Rotterdam en die de polderkamers samensmeedt tot een
energieopwekking
samenhangend geheel Zicht op de Rotte en de skyline van de omliggende steden zorgt voor een goede oriëntatie.
^ De polderkamers kunnen worden ingevuld met bijvoorbeeld biomassa in velden, bijenweiden of raingardens . 25
•-v j: ' cï . -v:-
Alledaagse recreatie, zoals fietsen, skeeleren en wandelen
Ontwikkelen van recreatieve clusters met een eigen karakter of thema (foto: Willem-Alecander baan)
v V*
Uitgewerkt programma aan recreatieve voorzieningen met verschillende sferen
Ontspannen buiten zijn: barbecueën, de hond uitlaten, spelen aan de waterkant
Ambitie 3
Duurzaam buiten zijn: sport en actieve vormen van vrijetijdsbesteding Het recreatief programma wordt versterkt vanuit de invalshoek van bewegen, buiten zijn en sport. Daarbij wordt gezorgd voor goede recreatieve voorzieningen voor de lokale bevolking (ommetjes, de hond uitlaten, een eindje fietsen, skeeleren, joggen en barbecueën). Daarnaast heeft de Rottemeren een flink aantal intensief recreatieve trekpleisters van regionale betekenis. Deze functies blijven behouden en worden versterkt maar niet ten koste van het gevoel van rust en ruimte. Verbeteren van de zonering biedt hierbij kansen: de rustige gebieden rustiger, de intensieve gebieden intensiever.
26
Lokale en regionale betekenis
Duurzaam buiten zijn: accent op sport en actieve vormen
De Rottemeren hebben een belangrijke lokale functie, want de grootste
van vrijetijdsbesteding
groep bezoekers van het gebied zijn mensen uit de aanliggende
Er is een groeiend besef van de waarde van een gezond leven
woongebieden . Zij gebruiken het gebied voor alledaagse landgebonden
door goede voeding en beweging Dit vertaalt zich in toenemende
recreatieactiviteiten zoals een ‘ommetje’, langere wandelingen vanuit de
belangstelling voor het ‘duurzame buiten’, actieve vormen van
stad, barbecueën, de hond uitlaten, een eindje fietsen, skeeleren, joggen
vrijetijdsbesteding waaronder sport en trends zoals de opkomst van
en spelen aan de waterkant op mooie dagen . Met de verwachte groei
het elektrisch fietsen Daarom is de ambitie om in aansluiting op de
van het regionale inwoneraantal zal deze behoefte verder toenemen .
huidige inrichting en aanwezige functies het recreatief programma
De belangrijkste ambitie is om te zorgen voor een goed uitgewerkt
te versterken vanuit de invalshoek van bewegen, buiten zijn, sport en
programma aan recreatieve voorzieningen voor de lokale bevolking,
ontspannen . Het Recreatieschap kijkt bij de inrichting en het beheer
duidelijke verbindingen van en naar de omliggende woonwijken, goede
vanuit deze invalshoek. Er zijn nog meer mogelijkheden om het gebied
entrees en een heldere zonering in drukte en rust en verschillende
te profileren als sportparadijs voor de regio . Bij de beoordeling van
sferen . Het Recreatieschap heeft hierbij een voortrekkersrol .
nieuwe initiatieven vanuit de markt staan kwaliteit en een bijdrage
Daarnaast heeft de Rottemeren een belangrijke regionale functie,
aan het grotere geheel voorop en een plus in de opbrengsten voor het
er is aan een flink aantal intensief recreatieve trekpleisters
Recreatieschap telt hierbij mee . Zoals een kleinschalig hardloop- annex
(commerciële voorzieningen, waaronder golfen, klimmen, skiën,
jog-centrum met horecafaciliteiten . De huidige recreatieparken en de
mountainbiken, paardrijden en roeien (de Willem Alexander-
andere ondernemingen in het gebied blijven gehandhaafd. De inzet
baan is een topsportcentrum met een roeibaan van internationale
is dat ze op termijn een grotere functie krijgen voor het gebied door
wedstrijdkwaliteit)). De ambitie is om deze functies te behouden en te
minder naar binnen gericht te zijn en zich aan te passen aan de sfeer en
versterken maar dit niet ten koste te laten gaan van het gevoel van rust
landschappelijke inrichting.
en ruimte en de lokale behoefte waarin het gebied voldoet.
f
Recreatieve clusters: intensiveren van gebruik mogelijk Recreatieve trekpleisters (bestaand of nieuw) Overige recreatieve voorzieningen
- Fì
Bleiswijk
Elysium
Bergschenhoek
\
Outdoor Valley
Rotterdam
27
raas ’N.
.
KAgi LL*.ľ’ Ja sfcufesįïŕĶ'^įp ****XĹĹ
i*®** [fcj i-ļfcr' ^-."v'"
y Kleinschalige voorzieningen en elementen verrijken het gebied (foto: theetuin in Park 21)