Definitief rapport participatievisie Lansingerland.pdf (zelfde versie ander PDF-formaat)

Inwonerspeiling participatievisie Lansingerland rapport I&O Research

www.ioresearch.nl

Colofon Uitgave I&O Research Piet Heinkade 55 1019 GM Amsterdam

Rapportnummer 2023/concept

Datum

februari 2023

Opdrachtgever

Gemeente Lansingerland

Auteurs

Maartje van de Koppel Gwendolyn van Straaten

Copyright

Het overnemen uit deze publicatie is toegestaan, mits de bron duidelijk wordt vermeld.

Inwonerspeiling participatievisie Lansingerland

2 van 48

Inhoudsopgave Samenvatting _________________________________________________________________________________5 Aanleiding onderzoek _____________________________________5 Onderzoeksverantwoording __________________________________5 Belangrijkste uitkomsten ___________________________________5

1

Inleiding ____________________________________________________________________________10 1.1 1.2

Aanleiding en doel onderzoek ___________________________10 Onderzoeksverantwoording ____________________________10

Methode_____________________________________________10 Analyse _____________________________________________11 Respons _____________________________________________11

2

Het beeld van inwoners bij de visie __________________________________________________12 2.1

Eerste associaties bij de kaders __________________________12

Inclusie _____________________________________________12 Transparantie _________________________________________14 Efficiëntie ____________________________________________16 Uitwisseling (deliberatie) ___________________________________17 Democratische vaardigheden_________________________________19 Zeggenschap __________________________________________20 Betrouwbaar en voorspelbaar ________________________________22 2.2

Eerste associaties bij de uitgangspunten _____________________23

Contact _____________________________________________23 Ruimte _____________________________________________24 Vooraf ______________________________________________25 Passende overheid _______________________________________26 Kracht van de samenleving __________________________________28 Samen besturen ________________________________________29 Efficiënte participatie _____________________________________31 2.3

Belang van de elementen______________________________32

Belang van de kaders: algemeen _______________________________32 Belang van de uitgangspunten: algemeen _________________________33 Belang van de elementen: dilemma’s ____________________________33 Afweging belangen in het participatietraject ________________________38

3

Vormt de visie een goede samenwerking? ___________________________________________40

Inwonerspeiling participatievisie Lansingerland

3 van 48

3.1 3.2 3.3

Visie als basis voor samenwerking ________________________40 Aanvullingen op de visie vanuit houding basis voor samenwerking _____41 Aanvullingen op de visie en participatie algemeen _______________44

Inwonerspeiling participatievisie Lansingerland

4 van 48

Samenvatting Aanleiding onderzoek Dit onderzoek is het derde onderzoek dat I&O Research uitvoert voor de gemeente Lansingerland op het vlak van burgerparticipatie. Het onderzoek gaat in op de participatievisie die de gemeente heeft opgesteld. I&O Research heeft bij inwoners getoetst wat hun houding is ten aanzien van de kaders en uitgangspunten uit de visie Dit onderzoek heeft het volgende doel: Als gemeente inzicht krijgen of inwoners de opgestelde participatievisie als een goede basis voor samenwerking tussen gemeente en inwoners zien. De gemeente wil de inzichten gebruiken om de visie op onderdelen aan te scherpen of te verduidelijken.

Onderzoeksverantwoording Voor dit onderzoek is een online enquête verspreid onder: 1. Alle panelleden van Lansingerland Peilt; 2. De groep inwoners die, op basis van eerder onderzoek uit 2021, heeft aangegeven nog een keer benaderd te willen worden over het onderwerp burgerparticipatie; 3. Via een open link, verspreid via de gemeentelijke socials en hun nieuwsbrief. Deze enquête konden inwoners van 19 januari tot en met 2 februari 2023 invullen. De uitkomsten van deze enquête zijn gewogen op leeftijd en geslacht. Dit betekent dat de verhoudingen naar deze kenmerken zijn teruggebracht naar de werkelijk bestaande verhoudingen in de bevolking van Lansingerland. Groepen die ondervertegenwoordigd zijn, krijgen een groter gewicht, terwijl oververtegenwoordigde groepen een kleiner gewicht krijgen. Op deze manier zijn de resultaten representatief voor de gehele gemeente Lansingerland wat betreft deze achtergrondkenmerken.

Belangrijkste uitkomsten Meerderheid ziet kaders en uitgangspunten van de visie als goede basis voor samenwerking Zeven op de tien inwoners geven aan dat ze de kaders en uitgangspunten uit de visie een goede basis vinden voor samenwerking met de gemeente. Vijf procent ziet de kaders en uitgangspunten niet als goede basis. Vooral inwoners die het zinvol vinden om mee te denken met de gemeente, zien de kaders en uitgangspunten uit de visie ook als goede basis voor samenwerking (75%). Onder de inwoners die het niet zinvol vinden om mee te denken met de gemeente deelt alsnog een kwart dezelfde mening. Een kanttekening bij deze uitkomsten is het kleine aantal inwoners dat aangeeft het niet zinvol vindt om mee te denken met de gemeente (22 personen).

Inwonerspeiling participatievisie Lansingerland

5 van 48

Figuur 0.1 - De kaders en uitgangspunten van de participatievisie vormen volgens mij een goede basis in de samenwerking met de gemeente

61%

8%

0%

10%

20%

30%

40%

50%

60%

17%

4%

80%

90%

70%

Helemaal mee eens

Mee eens

Niet mee eens, niet mee oneens

Mee oneens

Helemaal mee oneens

Weet niet / geen mening

8%

100%

Associaties van inwoners bij kaders en uitgangspunten sluiten grotendeels aan bij de visie Inwoners begonnen de vragenlijst met het invullen van hun eigen eerste associaties bij de kaders en uitgangspunten. Het algemene beeld is dat de associaties van inwoners grotendeels overeenkomen met de kaders en uitgangspunten zoals deze in de visie zijn verwoord. Sommige kaders en uitgangspunten vindt een deel van de inwoners abstract of moeilijk verwoord dan wel voor zichzelf of andere inwoners. Dit geldt voor: inclusie, democratische vaardigheden, passende overheid. Daarnaast is voor sommige inwoners het verschil tussen zeggenschap en uitwisseling niet duidelijk. Twee kaders uit de visie sluiten het minst goed aan bij de verwoording in de visie. Dit geldt voor democratische vaardigheden en zeggenschap. Bij democratische vaardigheden noemen inwoners vooral hun twijfels bij de term ‘vaardigheden’. Deze zouden niet ‘gekregen’ kunnen worden van de gemeente. Anderen noemen als kanttekening dat inwoners vaardig maken te veel gevraagd is. Inwoners dragen de termen ‘middelen’ en ‘mogelijkheden’ als alternatieven. Bij zeggenschap hebben inwoners andere associaties dan hoe deze genoemd staan in de participatievisie. Inwoners interpreteren dit kader voornamelijk als 1) het delen van meningen, en 2) het meebeslissen over beleid.

Inwoners geven aan dat de verschillen tussen de kaders zeggenschap en uitwisseling voor hen onduidelijk zijn. Bij een aantal kaders en uitgangspunten sluit de interpretatie van inwoners wel grotendeels aan, maar noemen ze een aantal aanvullingen: ➢ ➢ ➢ ➢

Transparantie: inwoners hebben twee aanvullingen op dit kader: 1) niet alleen afspraken maken, maar ook afspraken nakomen en 2) begrijpelijke en toegankelijke communicatie. Uitwisseling: inwoners hebben twee aanvullingen op dit kader: 1) (actief, onbevooroordeeld) luisteren en 2) het delen van informatie. Ruimte: aanvullend benadrukken inwoners dat het uitgangspunt ruimte voor hen ook betekent dat de gemeente tijd maakt voor haar inwoners. Kracht van de samenleving: inwoners die een aanvulling hierop hebben geven vooral aan dat de (inbreng van de) inwoner boven de (inbreng van de) gemeente moet staan.

Inwonerspeiling participatievisie Lansingerland

6 van 48

Inwoners hechten over het algemeen belang aan de kaders en uitgangspunten Inwoners hechten over het algemeen belang aan de kaders en uitgangspunten uit de participatievisie. Wel blijkt dat de inwoners meer verschillen in het belang dat ze aan de kaders hechten dan aan de uitgangspunten. Het meeste belang hechten inwoners aan de kaders betrouwbaar en voorspelbaar (83% heel veel belang) en transparantie (79% heel veel belang). Inwoners hechten het minste belang aan democratische vaardigheden (26% heel veel belang). Van de uitgangspunten hecht men het meeste belang aan vooraf (57% heel veel belang) en het minst aan samen besturen (32%).

Belang van kaders en uitgangspunten is situatieafhankelijk In het onderzoek kregen inwoner de kaders en uitgangspunten ook voorgelegd in de vorm van stellingen die betrekking hadden op een fictieve praktijkcasus. Hieruit blijkt dat het belang dat inwoners hechten aan de kaders en uitgangspunten situatieafhankelijk is. Bij stellingen die betrekking hebben op communicatie vanuit de gemeente, komt de houding van inwoners overeen met hun algemene houding. Inwoners hechten in deze stellingen de meeste waarde aan betrouwbaar en voorspelbaar en transparantie. Dit belang is ook terug te zien in het antwoord dat inwoners geven op de vraag: ‘Waaraan hecht u de meeste waarde in een participatietraject?’. Vier op de tien inwoners (43%) geven aan dat ze het meeste waarde eraan hechten als de gemeente een beslissing maakt en uitlegt welke belangen ze heeft meengenomen en waarom. Wanneer het gaat om efficiëntie versus inclusie, en uitwisseling en samen besturen versus efficiëntie en efficiënte participatie is een genuanceerder beeld te zien. In algemene zin vindt een groter deel van de inwoners inclusie belangrijk in vergelijking tot efficiënte participatie. Wanneer inwoners praktijkcasussen voorgelegd krijgen, lijken inwoners over het algemeen meer naar efficiëntie te neigen. Echter hangt dit wel van de situatie af.

Inwoners hechten er wel waarde aan dat alle stemmen worden gehoord (inclusie), maar vinden wel dat in de uiteindelijke besluitvorming de meningen van de direct betrokkenen/belanghebbenden zwaarder wegen.

Aanvullingen op de visie volgens inwoners Het grootste deel van de inwoners geeft aan de kaders en uitgangspunten een goede basis te vinden in de samenwerking met de gemeente. Inwoners hebben wel opmerkingen en vragen bij de visie. Inwoners uiten bijvoorbeeld hun vragen en twijfels over de uitwerking van de visie in de praktijk. Dit onderdeel is in de enquête ook niet uitgevraagd en moet ook nog verder worden uitgewerkt in het vervolgtraject. Een aantal andere belangrijke aandachtspunten vanuit inwoners zijn: •

•

het belang van de inbreng van en de samenwerking met inwoners “De mening van de inwoners zwaar laten meewegen.” “Niet gemeente-bewoner denken. maar integraal. Nu wordt het gepresenteerd als 2 partijen. Ideaal is als de belangen van de gemeente en de bewoners gelijk lopen. Beide partijen moeten zich hiervoor inspannen.” “Het is belangrijk goed samen te werken met je burgers als die een goed plan hebben en daar kan de gemeente gebruik van maken.” duidelijke afspraken over verantwoordelijkheden en het proces “Een duidelijke aanpak met heldere stappen en kaders zorgt achteraf niet voor onbegrip.” “Duidelijk maken binnen welke grenzen er nog gewijzigd kan worden. Veelal blijken die

Inwonerspeiling participatievisie Lansingerland

7 van 48

mogelijkheden beperkt. Dan heeft de burger er veel energie erin gestoken en blijft de burger blijft teleurgesteld achter.” • Duidelijkheid en transparantie “Transparantie over alle participatietrajecten voor alle inwoners is belangrijk om deel te kunnen nemen. Nu is dat moeilijk inzichtelijk.” “Transparantie en openheid zijn hele belangrijke parameters, echter de complexiteit van het bestuur is zodanig groot dat weinig inwoners daar zicht op hebben. Dat is volgens mij wat er vaak mis gaat in dit soort processen.” Een aantal inwoners benoemt ook het taalgebruik en de concreetheid van begrippen in de visie als een punt van aandacht. Op dit vlak spreken sommige inwoners voor de ‘ander’. Men begrijpt het zelf wel maar verwacht dat de ander er moeite mee zullen hebben: “Daarnaast denk ik dat het stuk niet voor iedereen goed leesbaar is omdat niet alle burgers Nederland als eerste taal hebben. Ik adviseer om voor die groep burgers een extra communicatie te doen bv met behulp van filmpjes.” Dit gebrek aan concreetheid had ook een link met de uitvoering in de praktijk: “Ik heb niet voldoende inzicht gekregen in de daadwerkelijke visie. De omschrijvingen van de trefwoorden zijn mij niet duidelijk genoeg verwoord. Ik mis in ieder geval het vastleggen van de regels en het tijdspad wat geldt voor een inspraakronde.

Dit kan uiteraard per onderwerp verschillen, maar moet wel helder zijn geformuleerd, zodat inspraak ook zin heeft.”

Inwonerspeiling participatievisie Lansingerland

8 van 48

Inleiding

Inwonerspeiling participatievisie Lansingerland

9 van 48

1

Inleiding

1.1

Aanleiding en doel onderzoek

De gemeente Lansingerland is een gemeente die actief nadenkt over het vormgeven van haar participatiebeleid. I&O Research heeft Lansingerland hier in 2021 en 2022 in ondersteund door de uitvoering van twee participatieonderzoeken. De gemeente Lansingerland heeft een concept-participatievisie opgesteld, waarin is beschreven waar het samenwerken met inwoners aan moet voldoen. Dit heeft de gemeente gedaan op basis van deze onderzoeken, gesprekken in de organisatie en beeldvormende avonden met de gemeenteraad. Het derde onderzoek dat I&O Research voor de gemeente Lansingerland uitvoert gaat in op hoe inwoners aankijken tegen de inhoud van de conceptvisie. De vraag die hieraan ten grondslag ligt is: als een proces volgens deze kaders en uitgangspunten verloopt, zorgt de samenwerking dan voor een gevoel van procedurele rechtvaardigheid? Verloopt de samenwerking dan op zo’n wijze dat de gemeente tot een goed besluit kan komen, en kunnen inwoners hun ideeën en inzichten inbrengen?

Doel van het onderzoek In het gezamenlijke oriënterende overleg met de gemeente Lansingerland en I&O Research is het volgende doel van het onderzoek geformuleerd: Als gemeente inzicht krijgen of inwoners de opgestelde participatievisie als een goede basis voor samenwerking tussen gemeente en inwoners zien. De gemeente wil de inzichten gebruiken om de visie op onderdelen aan te scherpen of te verduidelijken. Het onderzoek richt zich hoofdzakelijk op de onderdelenkaders en uitgangspunten uit de participatievisie. Het onderdeel ‘leren en ontwikkelen’ uit de visie is niet opgenomen in de vragenlijst.

1.2

Onderzoeksverantwoording

Methode De vragenlijst is op drie verschillende manieren uitgezet: 1. Er is een uitnodiging verstuurd naar panelleden van Lansinterland Peilt. 2. Een uitnodiging om de vragenlijst in te vullen naar een aanvullende groep geïnteresseerde inwoners. In 2021 heeft I&O Research een kwantitatief onderzoek gedaan onder inwoners uit het panel en een steekproef van inwoners. In dit onderzoek konden inwoners aangeven of ze nog een keer benaderd wilden worden over het onderwerp burgerparticipatie: ongeveer 900 personen hebben toen aangegeven nogmaals over dit onderwerp te willen meedenken. Deze groep is, ontdubbeld van burgerpanelleden, ook uitgenodigd. 3. Via een open link is de enquête via de gemeentelijke sociale media en nieuwsbrief verspreid. De vragenlijst kon worden ingevuld van 19 januari tot en met 2 februari 2023.

Inwonerspeiling participatievisie Lansingerland

10 van 48

Analyse Vanwege het onderwerp van het onderzoek is de verwachting dat relatief meer betrokken inwoners, die al geïnteresseerd waren in het onderwerp burgerparticipatie vooral gemotiveerd waren om de vragenlijst in te vullen. Hierdoor zijn de inwoners die de vragenlijst hebben ingevuld waarschijnlijk minder representatief voor alle inwoners van de gemeente Lansingerland. Om dit gedeeltelijk te corrigeren is op de data een weging toegepast naar leeftijd en geslacht. Dit betekent dat de verhoudingen naar deze kenmerken zijn teruggebracht naar de werkelijk bestaande verhoudingen in de bevolking van Lansingerland. Groepen die ondervertegenwoordigd zijn, krijgen een groter gewicht, terwijl oververtegenwoordigde groepen een kleiner gewicht krijgen. Op deze manier zijn de resultaten wat betreft deze achtergrondkenmerken representatief voor de gehele gemeente Lansingerland. Indien de percentages niet optellen tot 100 procent, is dit het gevolg van afrondingsverschillen.

Respons Lansingerland Peilt telt 2082 panelleden, van wie 304 de vragenlijst hebben ingevuld. Dat is een respons van 15 procent. Aanvullend is de vragenlijst ingevuld door 152 inwoners die in eerder onderzoek hadden aangegeven nogmaals over burgerparticipatie te willen meedenken. Elf inwoners vulden de vragenlijst in vanuit de open link. In totaal hebben 467 inwoners de vragenlijst ingevuld. Dit is ruim voldoende om betrouwbare uitspraken te kunnen doen. Tabel 1.1 – ongewogen respons naar leeftijdsgroep Leeftijdsgroep

Aantal

%

18-34 jaar

23

5%

35-49 jaar

90

19%

50-64 jaar

173

37%

65-plussers

161

35%

Onbekend

20

4%

Totaal

467

100%

Aantal

%

Man

302

65%

Vrouw

164

35%

Tabel 1.2 – ongewogen respons naar geslacht Geslacht

Onbekend Totaal

Inwonerspeiling participatievisie Lansingerland

1

0%

467

100%

11 van 48

2

Het beeld van inwoners bij de visie

In dit hoofdstuk bespreken we welke associaties inwoners hebben bij de kaders en uitgangspunten uit de participatievisie. Daarnaast bekijken we hoeveel belang zij hechten aan de verschillende kaders en uitgangspunten, zowel in het algemeen als aan de hand van prikkelende stellingen.

2.1

Eerste associaties bij de kaders

Kaders zijn de waarden die de gemeente Lansingerland wil hanteren bij (het organiseren van) burgerparticipatie. We legden deze kaders voor aan de inwoners die deelnamen aan de vragenlijst, met een korte toelichting om te laten zien wat de gemeente onder deze begrippen verstaat. Deze toelichtingen zijn in de figuurbijschriften terug te vinden. De vragen ‘waar denken inwoners aan bij de kaders? En wat betekenen de kaders voor hen?’ staan in dit onderdeel centraal.

Inclusie Figuur 2.1 - Kunt u bij elk kernwoord in maximaal 10 woorden aangeven waar u aan denkt? Wat betekent het woord voor u? Inclusie. Iedereen kan meedoen. Basis: inwoners met een associatie bij het kader (n = 420).

In de woordenwolken geven we de 75 meest voorkomende woorden uit de associaties van inwoners weer. Hoe groter het woord, hoe vaker het in de associaties voorkomt. Veelvoorkomende ‘stopwoorden’ (bijv. de, het, zijn, maar, als) zijn weggelaten

In de participatievisie draait het kader inclusie erom dat iedereen kan meedoen aan het participatieproces. De gemeente spant zich in om zoveel mogelijk belangen in beeld te krijgen

Inwonerspeiling participatievisie Lansingerland

12 van 48

door te garanderen dat het participatieproces voor iedereen toegankelijk is en door alle belangen als gelijkwaardig te beschouwen. Al deze onderdelen komen in de antwoorden van inwoners voorbij. Het woord ‘iedereen’ komt het meest voor in de antwoorden van inwoners. Veel inwoners geven aan dat inclusie voor hen betekent dat alle bewoners op een gelijkwaardige manier kunnen meedoen, ongeacht opleidingsniveau, gender, geloof, geaardheid, culturele achtergrond of lichamelijke beperkingen: “Dat inderdaad iedereen kan meedoen ongeacht huidskleur, religie of geaardheid.” “Dat niemand buiten de boot valt. Dat er niet gediscrimineerd wordt, maar iedereen mee mag doen.” “Iedereen is gelijkwaardig en wordt gelijkwaardig behandeld.” Toegankelijkheid van het proces wordt meermaals benoemd als voorwaarde voor inclusie. Een aantal inwoners benoemt ook expliciet dat de gemeente een actieve rol moet spelen om te zorgen dat iedereen betrokken is – wat sommigen specificeren naar ‘een goede afspiegeling’ van de bevolking van Lansingerland. “Er wordt actief moeite gedaan om allerlei verschillende mensen mee te laten doen en hen het gevoel te geven dat ze mee mogen doen.” “Alles toegankelijk maken voor iedereen en voor iedereen in gelijke mate.” “Afspiegeling van de bevolking.” Tenslotte geven sommige inwoners aan dat zij het woord inclusie te ingewikkeld vinden.

“Veel te moeilijk woord voor de grote massa. Vanzelfsprekend dat iedereen mee moet kunnen doen.” “Ik ben hoog opgeleid, maar deze term is niet te begrijpen voor anderen.” “Te moeilijk, onbegrijpelijk”

Goede aansluiting op visie De associaties die inwoners hebben bij het kader inclusie sluiten goed aan bij de participatievisie. Wel geeft een deel van de inwoners aan dat zij de term ‘inclusie’ – voor zichzelf of voor anderen – te ingewikkeld vinden.

Inwonerspeiling participatievisie Lansingerland

13 van 48

Transparantie Figuur 2.2 - Kunt u bij elk kernwoord in maximaal 10 woorden aangeven waar u aan denkt? Wat betekent het woord voor u? Transparantie. Tijdigheid, helderheid, duidelijkheid in informatie en afspraken. Basis: inwoners met een associatie bij het kader (n = 430).

Transparantie betekent in de participatievisie dat de gemeente tijdig, helder en duidelijk is over met wie de gemeente in gesprek gaat en wat inwoners kunnen inbrengen in het participatieproces. De gemeente is transparant over afspraken en hoe deze tot stand komen. De antwoorden van de inwoners sluiten hierop aan. Het belangrijkste woord is ‘open’. Dit komt op twee manieren terug. Ten eerste verwachten inwoners dat de gemeente open is over afspraken en eventuele plannen die er al zijn. Zij willen graag dat het inzichtelijk is hoe beslissingen tot stand zijn gekomen – dat betekent geen ‘verborgen agenda’ of ‘achterkamertjes’. Hierin moet ook vooral eerlijk gecommuniceerd worden. “Dat er op een actieve manier zichtbaar gemaakt wordt hoe een besluiten tot stand komen en wat er met het geld gebeurt.” “Op tijd met plannen, informatie en doelen komen waardoor mensen een goed beeld hebben wat er mogelijk gaat veranderen. Inzichtelijk” Ten tweede verwachten inwoners openheid van informatie. Veel inwoners benoemen dat de gemeente alle informatie die inwoners nodig hebben om (goed) te kunnen participeren moet

Inwonerspeiling participatievisie Lansingerland

14 van 48

delen. Informatie moet voor en tijdens het participatieproces tijdig beschikbaar zijn, niet (alleen) achteraf pas. “Eerlijke en volledige informatie, ook als dat minder leuk nieuws is.” “Informatie op tijd bekend maken en niet als het besluit is genomen.” Uit de antwoorden van inwoners komen, wat betreft het kader transparantie, twee aanvullingen op de visie naar voren. Ten eerste betekent transparantie volgens inwoners niet alleen afspraken maken, maar ook afspraken nakomen. “Afspraken maken en vooral nakomen” “Dat je op tijd geïnformeerd wordt. Wanneer je antwoord er nog toe doet. De afspraken die met je met elkaar maakt deze ook nagekomen worden.” Ten tweede benadrukken veel inwoners het belang van laagdrempeligheid: transparantie betekent ook dat de gemeente in begrijpelijke taal communiceert en ambtelijk jargon probeert te vermijden. “De communicatie moet door iedereen te begrijpen zijn.” “Duidelijkheid, vooral het vermijden van jargon.”

Associaties sluiten aan, met twee aanvullingen Het beeld dat de inwoners bij het kader transparantie hebben sluit goed aan bij de participatievisie. Aanvullend komen in de associaties van inwoners twee aspecten naar voren die de visie momenteel niet benadrukt. Voor inwoners betekent transparantie ook: • •

niet alleen afspraken maken, maar ook afspraken nakomen; begrijpelijke en toegankelijke communicatie.

Inwonerspeiling participatievisie Lansingerland

15 van 48

Efficiëntie Figuur 2.3 - Kunt u bij elk kernwoord in maximaal 10 woorden aangeven waar u aan denkt? Wat betekent het woord voor u? Efficiëntie. Op tijd oog hebben voor hoeveel tijd en geld participatie van mensen vraagt. Basis: inwoners met een associatie bij het kader (n = 422).

In de visie wordt het kader efficiëntie beschreven als het oog hebben voor de mate en intensiteit van participatie – de investering in tijd en geld wordt afgewogen tegen de opbrengst. De gemeente maakt een inschatting van de vereiste investering en communiceert zo veel mogelijk hierover aan de voorkant van het participatieproces. Uit de antwoorden blijkt dat inwoners efficiëntie ook zien als het afwegen van kosten tegen baten. Het meest genoemde woord is tijd: het gaat er hier vooral om dat participatie niet te veel tijdsinvestering van inwoners mag vragen. Daarna volgt geld, waarmee inwoners vooral doelen op het geld van de gemeente. Zij zien liever geen ‘onnodige’ en ‘overbodige’ inzet van publieke middelen. “Geen stroperige bureaucratie.” “Ons belastinggeld moet goed besteed worden.” “Echt Nederlands; tijd is geld.” Uit de antwoorden blijkt ook dat inwoners efficiëntie veelal zien als een kwestie van doelmatigheid. Dit kan volgens velen bereikt worden als de gemeente vooraf een duidelijk plan heeft en kaders aan het participatieproces stelt. Er moet van tevoren nagedacht worden over wat

Inwonerspeiling participatievisie Lansingerland

16 van 48

er bereikt moet worden: zorg dat je weet wat je wat je doel is, en vervolgens wat ervoor nodig is om dat te bereiken. “Nadenken hoe je iets doet op een logische manier.” “Op een doeltreffende manier omgang met de schaarste middelen.” “Vooraf al bepalen hoe participatie in een acceptabele tijd en energie ingezet kan worden.”

Goede aansluiting op visie De associaties die inwoners bij het kader efficiëntie sluiten goed aan bij de participatievisie.

Uitwisseling (deliberatie) Figuur 2.4 - Kunt u bij elk kernwoord in maximaal 10 woorden aangeven waar u aan denkt? Wat betekent het woord voor u? Uitwisseling. Alle standpunten krijgen de ruimte. Basis: inwoners met een associatie bij het kader (n = 423).

Volgens de visie betekent uitwisseling dat de gemeente ervoor zorgt dat alle bekende standpunten, ideeën, belangen, wensen en grenzen meedoen in het participatieproces. Waar mogelijk worden verschillen overbrugd. De gemeente heeft oog voor degenen die zich niet (hebben) kunnen uitspreken. De associaties van inwoners sluiten deels aan op de visie. Wat overeenkomt is dat zij uitwisseling voornamelijk zien als het delen van standpunten en ideeën. Net als in de visie wordt benoemd vinden inwoners het belangrijk dat alle standpunten en ideeën de ruimte krijgen; inwoners

Inwonerspeiling participatievisie Lansingerland

17 van 48

gebruiken vaak het woord ‘iedereen’. Het overbruggen van verschillen wordt door de inwoners niet genoemd. “Dat iedereen zijn mening kan inbrengen en er ook naar geluisterd wordt.” “Iedereen betrekken, vragen en aan het woord laten, informatie halen en ook brengen.” “Iedereen moet mee kunnen praten.” In de antwoorden komen daarnaast twee aanvullingen op het kader naar voren. Ten eerste is een van de kernwoorden in de antwoorden van inwoners ‘luisteren’. Uitwisseling betekent voor veel inwoners niet alleen het delen van meningen, maar ook het écht (onbevooroordeeld, actief) luisteren naar elkaars standpunten. Dit geldt voor inwoners zelf, maar inwoners benoemen ook vooral dat zij verwachten dat de gemeente actief luistert naar de inwoners. “Gemeente leer a.u.b. actief luisteren” “Luisteren naar elkaar.” “Luisteren naar elkaar in plaats van alleen zenden eigen boodschap.” Ten tweede komt ook bij dit kader weer het belang van heldere informatie naar voren. Inwoners associëren bij het kader uitwisseling niet alleen het delen van standpunten, maar ook het delen van informatie. “De beschikbare informatie met de betrokkenen delen” “Informatie uitwisselen en ook daadwerkelijk luisteren”

Gedeeltelijke aansluiting op visie, twee aanvullende associaties Het kader uitwisseling (deliberatie) roept bij inwoners van Lansingerland associaties op die deels aansluiten op de participatievisie. In overeenkomst met de visie zien inwoners uitwisseling als het delen van alle standpunten en ideeën: iedereen kan meepraten. Daarnaast komen twee aanvullende associaties naar voren: inwoners associëren uitwisseling ook sterk met 1) (actief, onbevooroordeeld) luisteren en met 2) het delen van informatie.

Inwonerspeiling participatievisie Lansingerland

18 van 48

Democratische vaardigheden Figuur 2.5 - Kunt u bij elk kernwoord in maximaal 10 woorden aangeven waar u aan denkt? Wat betekent het woord voor u? Democratische vaardigheden. Iedereen krijgt de vaardigheden om te participeren, het proces wordt hierop aangepast. Basis: inwoners met een associatie bij het kader (n = 411).

In de participatievisie draait het kader democratische vaardigheden erom dat de gemeente moeite doet om iedereen die ertoe doet1 vaardig genoeg te maken om deel te nemen aan het participatieproces. Het proces wordt hierop aangepast. In overeenkomst met de visie vinden inwoners ook dat iedereen mee moet kunnen doen in participatie. ‘Iedereen’ is een van de meest genoemde woorden. De associaties bij dit kader komen hierin overeen met de associaties bij de kaders inclusie en uitwisseling: iedereen kan meedoen, ieders mening wordt zonder vooringenomenheid gehoord. “Een ieder moet de mogelijkheid krijgen om zijn competenties en skills te kunnen inzetten.” “Iedereen kan daadwerkelijk zijn mening geven.”

1

Inwoners die belang hebben bij het onderwerp of (direct) betrokken zijn.

Inwonerspeiling participatievisie Lansingerland

19 van 48

“Iedere mening telt en is evenveel waard hoe deze ook geformuleerd is.” Veel inwoners spreken echter hun twijfel uit over de term ‘vaardigheden’. Velen benoemen dat vaardigheden niet ‘gekregen’ kunnen worden van de gemeente. Anderen denken dat het vaardig maken van inwoners (te) veel zou vragen of zelfs helemaal onmogelijk zou zijn. Meermaals worden de termen ‘middelen’ en ‘mogelijkheden’ aangedragen als alternatieven. “Dat zal lastig worden, niet iedereen heeft voldoende vaardigheden.” “‘Vaardigheden krijgen’? Dit kan nooit zo! Moet het niet ‘mogelijkheden’ zijn?” “Hoe kan de gemeente vaardigheden bij burgers aanleren?” “Ik denk niet dat democratische vaardigheden aangereikt kunnen worden. Wel middelen.” “Nutteloos, onmogelijk” “Vaag begrip, mij niet duidelijk wat ik hierop moet antwoorden.” “Vaardigheden krijg je niet, die verwerf je. Bedoeld wordt wellicht ‘middelen’.”

Inwoners negatief over de term ‘vaardigheden’ Het beeld dat inwoners hebben bij het kader democratische vaardigheden sluit niet goed aan op de participatievisie. Velen geven aan de term niet passend of te abstract te vinden.

Zeggenschap Figuur 2.6 - Kunt u bij elk kernwoord in maximaal 10 woorden aangeven waar u aan denkt? Wat betekent het woord voor u? Zeggenschap. Iedereen kan aangeven wat voor hem/haar belangrijk is. Basis: inwoners met een associatie bij het kader (n = 420).

Inwonerspeiling participatievisie Lansingerland

20 van 48

In de participatievisie wordt het kader zeggenschap omschreven als het mogen agenderen van onderwerpen die voor stakeholders ertoe doen. De gemeente bekijkt samen met betrokkenen in hoeverre deze onderwerpen relevant zijn. De associaties van inwoners sluiten hier niet op aan. Inwoners spreken bij zeggenschap vooral over het geven van meningen: iedereen moet kunnen zeggen wat hij/zij vindt. De associaties zijn vergelijkbaar met de associaties bij het kader uitwisseling – een aantal inwoners benoemt ook expliciet het verschil tussen deze twee kaders niet te zien. “Gelegenheid om mening te geven, luisteren naar alle argumenten.” “Iedereen mag zeggen wat zij denken en belangrijk vinden.” “Wat is het verschil met ‘Uitwisseling’? Dubbelop.” “Synoniem aan uitwisseling?” Daarnaast hebben inwoners bij zeggenschap de aanvullende associatie van meebeslissen. ‘Inspraak’, ‘invloed’ en ‘beslissen’ zijn termen die vaak terugkomen in de associaties. Inwoners zien zeggenschap niet alleen als een kwestie van het mogen meepraten, maar ook het kunnen uitoefenen van invloed op beslissingen. “Bevoegdheid om ergens over te beslissen.” “De burgers hebben invloed op beleid en beslissingen.” “Dit is uitwisseling voor mij. Zeggenschap is meer gericht op invloed.” “Inspraak en serieus genomen worden. Meedoen.” “Meedenken en mee beslissen”

Associaties sluiten niet goed aan op visie De associaties die inwoners bij het kader zeggenschap hebben sluiten niet goed aan op de participatievisie. Waar de participatievisie zeggenschap voornamelijk beschrijft als het kunnen agenderen van onderwerpen, interpreteren inwoners dit kader voornamelijk als 1) het delen van meningen, en 2) het meebeslissen over beleid. Inwoners geven aan dat de verschillen tussen de kaders zeggenschap en uitwisseling voor hen onduidelijk zijn.

Inwonerspeiling participatievisie Lansingerland

21 van 48

Betrouwbaar en voorspelbaar Figuur 2.7 - Kunt u bij elk kernwoord in maximaal 10 woorden aangeven waar u aan denkt? Wat betekent het woord voor u? Betrouwbaar en voorspelbaar. Zeggen wat je doet en doen wat je zegt. Basis: inwoners met een associatie bij het kader (n = 416).

De visie omschrijft het kader betrouwbaar en voorspelbaar als “we zeggen wat we doen en we doen wat we zeggen”. Dit sluit goed aan bij het beeld dat inwoners van dit kader hebben. Uit de kernwoorden blijkt dat inwoners vooral spreken van afspraken: de gemeente maakt met de inwoners afspraken en komt deze vervolgens ook na. Veel inwoners geven aan: afspraak is afspraak. De communicatie over deze afspraken moet helder en tijdig zijn. Bovendien associëren inwoners dit kader sterk met eerlijk zijn; dit is een van de meeste genoemde kernwoorden. “Aankondigen en vervolgens uitvoeren. Wijzigingen communiceren.” “Afspraken nakomen zoals verwacht mag worden.” “Eerlijk en duidelijk zijn.” “Exact zoals tussen haakjes staat!” “Je kunt erop rekenen en komt niet voor verrassingen te staan.”

Goede aansluiting op visie De associaties van inwoners bij het kader betrouwbaar en voorspelbaar sluiten goed aan op de participatievisie.

Inwonerspeiling participatievisie Lansingerland

22 van 48

2.2

Eerste associaties bij de uitgangspunten

Uitgangspunten leggen uit hoe de gemeente en inwoners bij burgerparticipatie samen te werk gaan. Net als bij de kaders vroegen we aan de deelnemers van de vragenlijst waar zij aan denken bij de zes uitgangspunten uit de participatievisie.

Contact Figuur 2.8 - Kunt u weer bij elk woord in maximaal 10 woorden aangeven waar u aan denkt? Wat betekent het woord voor u? Contact. Het gesprek aangaan. Basis: inwoners met een associatie bij het uitgangspunt (n = 409).

Het eerste uitgangspunt in de participatievisie is contact. De gemeente licht dit toe als het gesprek aangaan, met respect en een persoonlijke aanpak waar mogelijk. Hieronder valt ook goede informatievoorziening en luisteren naar elkaar. Deze toelichting in de visie sluit goed aan op de associaties die inwoners delen. De kernwoorden van dit uitgangspunt zijn volgens inwoners ‘gesprek’, ‘contact’ en vooral: ‘luisteren’. Inwoners benoemen voornamelijk dat zij het belangrijk vinden dat men met aandacht en belangstelling luistert. “Aandachtig met elkaar communiceren, luisteren zonder oordeel.” “Actief luisteren om te begrijpen en niet om te antwoorden.” “Communicatie, betrokken, geïnteresseerd, begripvol.” “Dialoog, luisteren naar elkaar.”

Inwonerspeiling participatievisie Lansingerland

23 van 48

Ook is het belangrijk dat de gemeente bereikbaar is, waarbij ook de persoonlijk aanpak in contact en communicatie meermaals genoemd wordt. “Van mens tot mens en/of ook telefonisch bereikbaar zijn.” “Bereikbaar en benaderbaar zijn.”

Goede aansluiting op visie De associaties van inwoners bij het uitgangspunt contact sluiten goed aan bij de participatievisie.

Ruimte Figuur 2.9 - Kunt u weer bij elk woord in maximaal 10 woorden aangeven waar u aan denkt? Wat betekent het woord voor u? Ruimte. Ruimte maken voor de inbreng van inwoners. Basis: inwoners met een associatie bij het uitgangspunt (n = 396).

De participatievisie omschrijft het tweede uitgangspunt als het geven van zoveel mogelijk ruimte aan inwoners om hun inbreng in het proces te hebben. In alle fases van het ontwikkelen en uitvoeren van beleid wordt gebruik gemaakt van de kennis, ideeën en ervaring van bewoners, organisaties en initiatiefnemers. De associaties van de inwoners aan de vragenlijst sluiten goed aan bij de visie. Zij benadrukken vooral dat inwoners voldoende ruimte, gelegenheid en mogelijkheid geboden moet worden om mee te doen in het besturen. De inbreng van inwoners moet gehoord en serieus genomen worden.

Inwonerspeiling participatievisie Lansingerland

24 van 48

“Besluiten die nog in wording zijn, liggen echt nog niet vast. Inwoners kunnen echt nog invloed uitoefenen op de uitkomst.” “Burgers wordt de mogelijkheid geboden mee te praten en te denken.” “Gelegenheid bieden waar het kan en ook effect kan hebben.” In de associaties van inwoners ligt daarnaast nadruk op tijd. Het woord ‘tijd’ wordt relatief vaak genoemd en inwoners geven aan dat ‘ruimte’ voor hen betekent dat de gemeente tijd maakt en de tijd neemt om naar inwoners te luisteren. “Tijd en ruimte creëren om naar inwoners te luisteren.” “Dat er tijd is voor overleg en inbreng.”

Associaties sluiten aan, met aanvulling van tijd De associaties van inwoners bij het uitgangspunt ruimte sluiten goed aan bij de participatievisie. Aanvullend op de visie benadrukken inwoners nog het belang van ‘tijd’: het uitgangspunt ruimte betekent voor hen ook dat de gemeente tijd maakt voor haar inwoners.

Vooraf Figuur 2.10 - Kunt u weer bij elk woord in maximaal 10 woorden aangeven waar u aan denkt? Wat betekent het woord voor u? Vooraf. Voor het participatieproces begint zijn verwachtingen duidelijk. Basis: inwoners met een associatie bij het uitgangspunt (n = 396).

Het derde uitgangspunt van de visie, vooraf, houdt volgens de participatievisie in dat vóór de start van een participatietraject duidelijk wordt gemaakt hoe het proces eruit ziet, waar inwoners

Inwonerspeiling participatievisie Lansingerland

25 van 48

invloed kunnen hebben en wat de kaders en grenzen zijn. Kortom: voor het proces begint zijn de verwachtingen duidelijk. Dit is ook wat inwoners bij het uitgangspunt vooraf associëren. Het kernwoord van de associaties is ‘duidelijk’: voor inwoners betekent dit dat zowel de doelen als het proces helder zijn en worden gecommuniceerd richting inwoners. “Communicatie in tekst en beeld wat er gaat gebeuren.” “Duidelijke doelen en verwachting voor het participatietraject.” “Kaders schetsen en doelen.” “Spelregels vaststellen.” Ook de woorden ‘voordat’ en ‘vooraf’ worden vaak genoemd: voor inwoners betekent dit uitgangspunt dat zij aan de voorkant, bij de start, op de hoogte zijn van de verwachtingen. “Alvorens je begint tijdig informeren.” “Op tijd, gepland, aangekondigd, voorbereid.”

Goede aansluiting op visie De associaties van inwoners bij het uitgangspunt vooraf sluiten aan op de participatievisie.

Passende overheid Figuur 2.11 - Kunt u weer bij elk woord in maximaal 10 woorden aangeven waar u aan denkt? Wat betekent het woord voor u? Passende overheid. Duidelijk maken wat de rol van de gemeente is en wanneer deze verandert in het proces. Basis: inwoners met een associatie bij het uitgangspunt (n = 396).

Inwonerspeiling participatievisie Lansingerland

26 van 48

Het vierde uitgangspunt van de visie houdt in dat de gemeente een passende rol kiest per participatieproces en per fase in het proces: presterend, responsief, rechtmatig, samenwerkend? Voor alle betrokkenen is duidelijk wat deze rol is en wanneer deze verandert. Het element van duidelijkheid bieden komt ook vaak in de associaties van inwoners naar voren. Voor velen betekent dit uitgangspunt dat de gemeente helder aangeeft waar het proces zich bevindt en welke rol de gemeente op dat punt speelt. Inwoners associëren hierbij dat gemeente communiceert over wat zij kan en gaat doen, maar ook wat de grenzen van haar kunnen zijn. “Als de gemeente in plaats van beleidmaker, beleidsvolger wordt (vanwege landelijke wetgeving), wordt dat transparant gecommuniceerd.” “Duidelijkheid over plichten en mogelijkheden die de gemeente heeft.” “Helderheid in handelen wat wel en wat niet kan.” “Wat wordt wanneer door wie beslist.” Veel inwoners geven echter bij dit uitgangspunt aan niet te weten wat het betekent. Vergeleken met andere uitgangspunten komt hier sterk naar voren dat inwoners dit uitgangspunt vaag, abstract of moeilijk vinden. “Beetje abstract” “Bij passende overheid heb ik geen enkel gevoel. Vage begrippen.” “Dit kan duidelijker” “Moeilijk en vaag begrip.” “Niet duidelijk wat bedoelt wordt. Waarom zou deze veranderen in het proces?”

Uitgangspunt onduidelijk voor inwoners Ten dele sluiten de associaties die inwoners hebben bij het uitgangspunt passende overheid aan bij de participatievisie: voor hen betekent dit kader dat zij gedurende het participatieproces duidelijkheid hebben over wat de gemeente kan en gaat doen. Veel inwoners geven echter aan dat het uitgangspunt meer uitleg en concretisering behoeft. Zij vinden de term ‘passende overheid’ abstract en moeilijk te begrijpen.

Inwonerspeiling participatievisie Lansingerland

27 van 48

Kracht van de samenleving Figuur 2.12 - Kunt u weer bij elk woord in maximaal 10 woorden aangeven waar u aan denkt? Wat betekent het woord voor u? Kracht van de samenleving. De gemeente en inwoners zijn gelijkwaardig en dragen allebei bij. Basis: inwoners met een associatie bij het uitgangspunt (n = 396).

In het vijfde uitgangspunt van de visie beschrijft de gemeente dat zij uitgaat van de kracht van de samenleving om samen zaken op te lossen. Gemeente en inwoners zijn gelijkwaardig in het proces van besluitvorming. Uiteindelijk beslissen het college en/of de raad. Voor een groot deel van de inwoners van de vragenlijst sluiten hun associaties aan bij de visie. Zij associëren hier vooral voldoende inbreng van inwoners in het besluitvormingsproces: inwoners worden gehoord en meegenomen in het besluitvormingsproces. De woorden ‘gelijkwaardig’ en ‘gelijkwaardigheid’ worden ook relatief vaak genoemd. De gemeente en inwoners doen het samen. “De inbreng van gemeente en inwoners weegt even zwaar.” “Echt gelijkwaardig, niet alleen dat uitdragen maar ook naar handelen.” “Evenwichtige en gebalanceerde visie.” “Samen staan wij sterker.” “Gedachtenwisseling van beide partijen, open staan voor elkaar.”

Inwonerspeiling participatievisie Lansingerland

28 van 48

Een ander deel van de inwoners gaat echter minder uit van gelijkwaardigheid: zij associëren bij de kracht van de samenleving vooral het belang en de invloed van de inwoner, die zwaarder zouden moeten wegen dan de stem van het gemeentebestuur. “De inwoners weten beter wat nodig is” “Inwoners belangrijker dan gemeente. Echter inwoners kiezen gemeente raad.” “Inwoners zouden belangrijker moeten zijn. Overheid is in dienst van…” Ook wordt meermaals aangegeven dat dit uitgangspunt een utopie is; in de praktijk beslist de gemeente en echte gelijkwaardigheid zou niet mogelijk zijn. “Is een utopie omdat het gemeentelijk bestuur uiteindelijk haar eigen belangen voorop stelt.” “Was het maar waar.”

Associaties sluiten grotendeels aan Voor veel inwoners sluiten de associaties die zij hebben bij het uitgangspunt kracht van de samenleving goed aan bij de participatievisie. Zij associëren dit uitganspunt met het verzekeren van voldoende inbreng van de inwoners, die gelijkwaardig is aan de inbreng van de gemeente. Waar de associaties minder goed overeenkomen stellen inwoners vooral dat de (inbreng van de) inwoner boven de (inbreng van de) gemeente moet staan.

Samen besturen Figuur 2.13 - Kunt u weer bij elk woord in maximaal 10 woorden aangeven waar u aan denkt? Wat betekent het woord voor u? Samen besturen. Alle perspectieven zijn welkom en krijgen aandacht. Basis: alle inwoners (n = 467).

Inwonerspeiling participatievisie Lansingerland

29 van 48

Volgens de participatievisie betekent democratie dat we ‘samen besturen’. Alle perspectieven mogen op tafel komen. Het proces van participeren moet uiteindelijk op een gevoel van sociale rechtvaardigheid kunnen rekenen. In overeenkomst met de visie noemen inwoners bij dit uitgangspunt voornamelijk dat inbreng van alle inwoners en allerlei soorten perspectieven aandacht krijgen. Velen stellen dat dit uitgangspunt voor hen betekent dat de gemeente luistert naar inwoners en hun inbreng met zorg overweegt. “Samen tot besluiten komen.” “Alle perspectieven zijn welkom en worden overwogen.” “De gemeente luistert naar de bewoners en voert een beleid dat allen zoveel mogelijk recht doet.” “De gemeenteraad bestuurt, niet de bewoners.” Er wordt echter ook meermaals aangegeven dat het uiteindelijk het gemeentebestuur is dat bestuurt: inwoners moeten inspraak hebben, maar de gemeente heeft ook een verantwoordelijkheid om beslissingen te nemen. “Het bestuur bestuurt en luistert naar betrokkenen.” “Gefundeerde afweging van belangen.”

Goede aansluiting op visie De associaties die inwoners hebben bij het uitgangspunt samen besturen sluiten goed aan op de participatievisie.

Inwonerspeiling participatievisie Lansingerland

30 van 48

Efficiënte participatie Figuur 2.14 - Kunt u weer bij elk woord in maximaal 10 woorden aangeven waar u aan denkt? Wat betekent het woord voor u? Efficiënte participatie. De intensiteit van participatie past bij de opgave. Basis: alle inwoners (n = 467).

Volgens de participatievisie betekent het laatste uitgangspunt, efficiënte participatie, dat de intensiteit van participatie passend moet zijn bij de opgave. De gemeente bekijkt, met maatwerk voor elk project, wat de opgave is. Voor inwoners is het bij verschillende soorten project en in verschillende projectfases duidelijk in welke mate zij kunnen meedoen en -denken. De associaties die inwoners hebben bij dit uitgangspunt zijn uiteenlopend. De woordenwolk illustreert dit: de grootste gemene deler in de antwoorden is de algemene term ‘participatie’. Associaties die wel meermaals terugkeren zijn deels in lijn met de associaties die inwoners opgaven bij het kader efficiëntie: efficiënte draait om doelmatigheid. Om geen ‘onnodige’ middelen in te zetten moet men een doel en nut voor ogen hebben. “Zinvol handelen.” “Deelname met zo min mogelijk ruis op de lijn.” “Geen onnodige tijd, geld en middelen verspillen.” “Nut en noodzaak in beeld.” Aansluitend bij de visie benoemen inwoners daarnaast het belang van maatwerk: het inrichten van een participatieproces, en diens intensiteit, zouden af moeten hangen van het onderwerp ter sprake. “Hangt van het onderwerp af.” “Oog houden op de situatie.”

Inwonerspeiling participatievisie Lansingerland

31 van 48

“Afhankelijk van onderwerp.”

Uiteenlopende associaties, doelmatigheid en maatwerk sluiten aan Inwoners hebben uiteenlopende associaties bij het uitgangspunt efficiënte participatie. Twee terugkerende aspecten in hun associaties zijn 1) doelmatigheid en 2) maatwerk. Dit sluit goed aan bij de participatievisie.

2.3

Belang van de elementen

Inwoners die deelnamen aan de enquête kregen opnieuw de verschillende kaders en uitgangspunten voorgelegd, nu met de vraag hoeveel belang men hecht aan deze elementen met betrekking tot burgerparticipatie. Figuur 2.15 en Figuur 2.16 laten de mate van belang zien die inwoners aan de verschillende kaders en uitgangspunten hechten, lopend van heel veel belang naar weinig belang.

Belang van de kaders: algemeen Het grootste deel van de inwoners hecht belang aan de verschillende kaders. Slechts een klein deel van de inwoners zien de verschillende kaders als weinig van belang. Betrouwbaar en voorspelbaar en transparant zijn de kaders waar inwoners het meeste belang aan hechten: acht op de tien hechten hier heel veel belang aan. Inclusie, zeggenschap en efficiëntie zijn voor ongeveer vier op de tien heel erg belangrijk. Uitwisseling ziet een derde als heel belangrijk, voor een kwart zijn democratische vaardigheden heel erg van belang. Bij dit laatste kader neemt een relatief groot deel een neutrale houding (24%) aan. Figuur 2.15 - Als u denkt aan burgerparticipatie, kunt u aangeven hoeveel belang u hecht aan de verschillende kaders? Basis: alle inwoners (n = 467).

Inwonerspeiling participatievisie Lansingerland

32 van 48

Betrouwbaar en voorspelbaar

83%

Transparant

10%

79%

15%

Inclusie

42%

35%

Zeggenschap

40%

41%

Efficiëntie

39%

Uitwisseling

10%

Heel veel belang

34%

20%

Veel belang

30%

40%

Neutraal

60%

Een beetje belang

70%

4%

18%

5%

19%

5%

24%

50%

6% 3%

12%

41%

26%

0%

13%

34%

33%

Democratische vaardigheden

4%

6%

80%

Weinig belang

3%

90%

6%

100%

Weet niet

Belang van de uitgangspunten: algemeen Net zoals bij de kaders vindt het grootste deel van de inwoners de verschillende uitgangspunten van belang in burgerparticipatie. Naar verhouding hechten de meeste inwoners belang aan het uitgangspunt vooraf (57% heel veel belang). De helft hecht heel veel belang aan contact. Vier op de tien hechten heel veel belang aan passende overheid (42%) en ruimte (40%). Voor het uitgangspunt ruimte geldt dat een relatief groot deel (47%) er veel belang aan hecht. Een derde hecht veel belang aan kracht van de samenleving (35%), efficiënte participatie (33%) en samen besturen (32%). Figuur 2.16 - En als u denkt aan burgerparticipatie, kunt u aangeven hoe veel belang u hecht aan de verschillende uitgangspunten? Basis: alle inwoners (n = 467).

Inwonerspeiling participatievisie Lansingerland

33 van 48

Vooraf

57%

Contact

26%

49%

Passende overheid

42%

Ruimte

40%

36%

32%

Efficiënte participatie

33%

36%

Samen besturen

32%

Heel veel belang

20%

14%

47%

35%

10%

12%

38%

Kracht van de samenleving

0%

12%

10%

21%

Veel belang

40%

Neutraal

50%

6%

22%

35%

30%

4%

21%

60%

Een beetje belang

70%

80%

Weinig belang

5%

7%

90%

100%

Weet niet

Belang van de elementen: dilemma’s Inwoners die de enquête invulden kregen een fictieve casus te lezen over een herinrichting van een straat: Hieronder leest u een fictief voorbeeld van een participatieproces in een gemeente. We willen graag weten wat u belangrijk vindt als u aan zo’n soort proces zou meedoen. Deze casus is hiervoor een hulpmiddel. Bedenk dus vooral hoe u dat ook bij andere vraagstukken zou zien. Stelt u zich voor: In uw gemeente ligt een straat, dicht bij het centrum. In de straat liggen nu klinkers. De gemeente wil de straat graag asfalteren. De straat moet een belangrijke fietsroute worden, zodat andere straten die nu erg druk zijn worden ontzien. Om te zorgen dat er meer fietsers voor de route kiezen moeten de keien plaatsmaken voor asfalt. Veel bewoners van de straat zijn het niet eens met dit plan, zij willen de keien behouden. Zij zijn bang dat zowel fietsers als auto’s harder gaan rijden in de straat. Aan de hand van deze casus kregen inwoners verschillende stellingen (dilemma’s) voorgelegd over onderdelen van het fictieve participatietraject. Inwoners konden op een schaal van 1 tot 5 aangeven in hoeverre een stelling bij hun mening past. Deze stellingen zijn praktijkuitwerkingen van de verschillende kaders en uitgangspunten uit de participatievisie. Door dit type

Inwonerspeiling participatievisie Lansingerland

34 van 48

vraagstelling kunnen we achterhalen hoe inwoners het belang van de kaders en uitgangspunten inschatten in een (fictieve) praktijkcasus. De eerste twee stellingen die inwoners voorgelegd kregen werden als volgt ingeleid: ‘De gemeente wil graag met inwoners in gesprek gaan om samen tot een goede invulling van de herinrichting van de straat te komen. Welke stelling komt het meest overeen met uw eigen mening?’ De twee bijbehorende dilemma’s bestaan uit: ‘Inwoners moeten op elk moment zelf kunnen bepalen hoe en wanneer zij betrokken willen zijn’ en ‘De gemeente moet van tevoren een duidelijk plan communiceren over hoe en wanneer inwoners betrokken worden’. Figuur 2.17 - De gemeente wil graag met inwoners in gesprek gaan om samen tot een goede invulling van de herinrichting van de straat te komen. Welke stelling komt het meest overeen met uw eigen mening? Basis: alle inwoners (n = 467).

8%

21%

0%

10%

20%

Inwoners moeten op elk moment zelf

22%

30%

40% 1

2

50% 3

4

4%

36%

60% 5

70%

weet niet

80%

90%

100%

De gemeente moet van tevoren een

kunnen bepalen hoe en wanneer zij

duidelijk plan communiceren over hoe

betrokken willen zijn.

en wanneer inwoners betrokken worden.

Uit de antwoorden blijkt dat inwoners meer neigen naar duidelijke communicatie vanuit de gemeente over hoe en wanneer inwoners betrokken worden bij een participatietraject (36% helemaal van mening), dan dat inwoners op elk moment zelf kunnen bepalen hoe en wanneer zij betrokken willen zijn (21% helemaal van mening). Inwoners willen graag dat de gemeente bij aanvang van het participatieproces afspraken en verwachtingen duidelijk maakt en dat de gemeente duidelijk uitlegt wat ze doet en doet wat ze zegt. Deze uitkomsten laten zien dat in deze casus inwoners wat meer neigen naar het uitgangspunt vooraf en het kader betrouwbaar en voorspelbaar dan naar het kader zeggenschap. Inwoners kregen als tweede de volgende beschrijving voorgelegd: ‘De gemeente wil inwoners van het participatieproces op de hoogte houden van de plannen en ontwikkelingen. Welke stelling komt het meest overeen met uw eigen mening?’ Deze twee stellingen bestaan uit: ‘Ik wil informatie krijgen over hoe afspraken zijn gemaakt’ en ‘Ik wil alleen informatie krijgen over de gemaakte afspraken.’ Figuur 2.18 - De gemeente wil inwoners van het participatieproces op de hoogte houden van de plannen en ontwikkelingen. Welke stelling komt het meest overeen met uw eigen mening? Basis: alle inwoners (n = 467).

Inwonerspeiling participatievisie Lansingerland

35 van 48

21%

52%

0%

10%

20%

30%

40% 1

Ik wil informatie krijgen over hoe

2

50% 3

4

60% 5

70%

Weet niet

13%

6%

80%

90%

6% 2%

100%

Ik wil alleen informatie krijgen over de gemaakte afspraken.

afspraken zijn gemaakt.

Inwoners hebben meer behoefte aan uitgebreidere informatie over afspraken (52%) dan alleen informatie over de uitkomsten (6%). Op basis van deze stellingen valt op te maken dat inwoners waarde hechten aan de kaders transparantie en betrouwbaar en voorspelbaar, als het gaat om informatiedeling vanuit de gemeente. Het organiseren van een inspraakavond is een mogelijk onderdeel van een participatietraject. Deze werd ook in de fictieve casus bij inwoners onder de aandacht gebracht. De stellingen die hierop aansluiten gaan over het betrekken van iedereen versus een specifieke groep. In deze stellingen zijn de kaders inclusie en uitwisseling en het uitgangspunt samen besturen uitgewerkt (linker stellingen). De rechter stellingen passen bij het kader efficiëntie en het uitgangspunt efficiënte participatie. Figuur 2.19 - De gemeente wil een inspraakavond organiseren om de asfaltering van de straat te bespreken. Welke stellingen komen het meest overeen met uw eigen mening? Basis: alle inwoners (n = 467).

17%

26%

0%

10%

20%

30%

15%

40% 1

2

20%

50% 3

Op de inspraakavond moet iedereen zijn mening kunnen geven, ook als dat veel tijd kost.

4

60% 5

70%

Weet niet

19%

80%

90%

3%

100%

De gemeente moet alleen direct betrokkenen, zoals inwoners van de straat, uitnodigen zodat de inspraakavond niet te lang duurt.

De meningen van inwoners zijn bij deze twee stellingen meer verdeeld. Een kwart (26%) is het er helemaal mee eens dat iedereen zijn mening moet kunnen geven, een vijfde (19%) vindt dat alleen de direct betrokkenen voor een inspraakavond moeten worden uitgenodigd. Figuur 2.20 - De gemeente wil een inspraakavond organiseren om de asfaltering van de straat te bespreken. Welke stellingen komen het meest overeen met uw eigen mening? Basis: alle inwoners (n = 467).

Inwonerspeiling participatievisie Lansingerland

36 van 48

13%

0%

10%

10%

13%

20%

30%

Iedereen moet wat van de plannen

28%

40% 1

2

32%

50% 3

voor de straat kunnen vinden.

4

60% 5

70%

Weet niet

80%

3%

90%

100%

De voorkeuren van direct betrokkenen, zoals inwoners van de straat, moeten het zwaarst wegen bij het maken van de plannen.

Wanneer inwoners de twee stellingen ‘Iedereen moet wat van de plannen voor de straat kunnen vinden’ en ‘De voorkeuren van direct betrokkenen, zoals inwoners van de straat, moeten het zwaarst wegen bij het maken van de plannen’ voorgelegd krijgen, neigen inwoners meer naar het zwaarder laten wegen van de voorkeuren van direct betrokkenen (32% helemaal mee eens) dan naar de stelling dat iedereen wat van de plannen moet kunnen vinden (13% helemaal mee eens). Figuur 2.19 en 2.20 lijken verschillende (mogelijk tegenstrijdige) uitkomsten te hebben. Een mogelijke verklaring voor dit verschil kan zijn dat inwoners het wel van belang vinden dat iedereen de mogelijkheid moet krijgen om bij een inspraakavond aanwezig te zijn, maar wanneer het gaat om hoe zwaar deze stemmen moeten worden meegenomen in de plannen, men toch meer neigt naar het belang van de direct betrokkenen dan naar de algemene inwoner. In de praktijk kan het voorkomen dat na een inspraakavond bepaalde inwoners het niet eens zijn met de uitkomsten. We hebben hierbij twee mogelijke reacties geformuleerd: ‘Inwoners hebben hun kans op inspraak gehad, het voorstel kan nu uitgevoerd worden’ en ‘Inwoners moeten nog een keer de kans krijgen om hun mening te geven.’

Figuur 2.21 - Aan het eind van de inspraakavond ligt er een voorstel waar alle aanwezigen zich in kunnen vinden. Een week later blijkt dat sommige inwoners die niet naar de inspraakavond zijn gekomen het niet eens zijn met het voorstel. Welke stelling komt het meest overeen met uw eigen mening? Basis: alle inwoners (n = 467).

Inwonerspeiling participatievisie Lansingerland

37 van 48

19%

32%

0%

10%

20%

30%

Inwoners hebben hun kans op

12%

40% 1

2

50% 3

inspraak gehad, het voorstel kan nu

4

17%

60% 5

70%

14%

80%

90%

5%

100%

Weet niet Inwoners moeten nog een keer de kans krijgen om hun mening te geven.

uitgevoerd worden.

Uit

Figuur 2.21 blijkt dat een groter deel van de inwoners van mening is dat het voorstel moet worden uitgevoerd. Een derde (32%) is het hier helemaal mee eens, ten opzichte van 14 procent die vindt dat inwoners nog een keer de kans moeten krijgen om hun mening te geven. Wanneer we dit vertalen naar de kaders en uitgangspunten van de participatievisie, neigen inwoners bij deze casus meer naar efficiëntie in de participatie dan naar inclusie, uitwisseling en samen besturen. Het laatste onderdeel van het stellingenblok gaat in op de weerstand vanuit inwoners met betrekking tot het uiteindelijke besluit van de gemeente. Inwoners konden hierbij aangeven of ze meer van mening zijn dat het terecht is dat tegenstanders zich verzetten tegen het besluit of dat inwoners zich moeten neerleggen bij het besluit, zolang het participatieproces netjes en naar verwachting is doorlopen. Figuur 2.22 - De gemeente heeft met inwoners alle, vooraf afgesproken stappen van het traject doorlopen. De betrokkenen zijn positief over het participatietraject. De gemeente maakt de beslissing om de straat te gaan asfalteren. Een aantal inwoners zijn het niet eens met dit besluit. Welke stelling komt het meest overeen met uw eigen mening? Basis: alle inwoners (n = 467).

Inwonerspeiling participatievisie Lansingerland

38 van 48

16%

0%

10%

9%

20%

Het is terecht dat inwoners zich

17%

30%

25%

40% 1

2

verzetten tegen het besluit.

50% 3

4

27%

60% 5

70%

80%

5%

90%

100%

Weet niet Inwoners moeten zich neerleggen bij het besluit.

Ruim een kwart (27%) van de inwoners is helemaal van mening dat inwoners zich neer moeten leggen bij het besluit. Zestien procent (helemaal mee eens) vindt het terecht dat inwoners zich verzetten tegen het besluit. Deze uitkomst sluit aan bij de uitkomst bij

Figuur 2.21. Inwoners zijn, bij deze fictieve casus, dus meer van mening dat een spoedige uitvoering van het plan belangrijker is dan dat inwoners nog de mogelijkheid krijgen om zich te verzetten tegen het plan. De zinssneden ‘De gemeente heeft met inwoners alle, vooraf afgesproken stappen van het traject doorlopen. De betrokkenen zijn positief over het participatietraject’ kunnen ertoe hebben geleid dat inwoners bij deze situatie meer neigen naar het neerleggen bij het besluit dan dat zij verzet tegen het besluit terecht vinden. Dit kan een indicatie zijn dat inwoners besluiten meer accepteren als het participatieproces zorgvuldig en volgens afspraak is verlopen.

Afsluitend De bovenstaande uitkomsten laten zien dat het belang dat inwoners aan elementen hechten situatieafhankelijk is. In het algemeen hechten inwoners de meeste waarde aan betrouwbaar en voorspelbaar (83%) en transparantie (79%). Dit is ook terug te zien in de stellingen die betrekking hebben op de communicatie van de gemeente aan de voorkant van het traject (Figuur 2.17) en over de gemaakte afspraken ( Figuur 2.18). Op het gebied van efficiëntie versus inclusie, en uitwisseling en samen besturen versus efficiëntie en efficiënte participatie, neigen inwoners op basis van de praktijkcasussen meer naar efficiëntie. In algemene zin vindt juist een groter deel van de inwoners inclusie (42% heel veel