[BV23.0069] Verslag van de gezamenlijke commissies ruimte, AB en samenleving d.d. 21 juni 2023

VERSLAG Commissie Algemeen Bestuur kaderbrief

Corsanummer: BV23.0069 Datum vergadering

: 21 juni 2023

Aanwezig in de raadszaal: Commissieleden: Leefbaar 3B : Don van Doorn, Johan Philippens, Terry Duivesteijn, Jean-Paul Meuldijk WIJ Lansingerland : Mark Bik, Ton Jansen, Jan Jumelet, Bianca Boonstra CDA : Jan Willem van den Beukel, Job Halkes, Charles van Harn, Wouter de Ruiter VVD : Matthijs Machielse, Ed van Santen, Marloes Draak, Christiaan Toussaint D66 : Brecht Weerheim, Ronald van der Stad, Ineke den Heijer CU : Kees Willen Markus, Paul Lieverse, Arjen Hofman GroenLinks : Marko Ruijtenberg, Manon van Splunter PvdA : Hamid Azzouzi, Nanno Scheringa, Sonnie Biharie Wethouders

: Simon Fortuyn, Leon Hoek, Michiel Muis, Titia Cnossen

Voorzitter Commissiegriffier

: Jan Pieter Blonk : Lianne van den Houten

1. Opening en mededelingen voorzitter De voorzitter, om 17.00 uur: Goedemiddag, ik open de vergadering van de gezamenlijke commissievergadering van de gemeente Lansingerland. Het is vandaag 21 juni. Mede namens de commissiegriffier welkom inwoners thuis kijkend naar de webcast, welkom toehoorders op de publieke tribune, welkom wethouders en welkom medewerkers van de gemeente Lansingerland en natuurlijk u, commissieleden, van harte welkom op deze vergadering. Ik zie dat 8 van de 9 fracties aanwezig zijn. De burgemeester is vandaag afwezig vanwege verplichtingen elders. Wethouder Cnossen heeft ook verplichtingen elders, maar die is iets later. Vandaag geeft u uw oordeel over de kaderbrief 2024, de zomerrapportage 2023. In het presidium is afgesproken dat voor de kaderbrief per fractie maximaal 17 minuten beschikbaar is. Dat is het totaal van de eerste en tweede termijn en de interrupties. Ook is afgesproken dat de eerste termijn maximaal 10 minuten zal duren. Als u nog 1 minuut op de klok heeft staan, dan zal ik u daar even aan helpen herinneren. Na de eerste termijn wordt er een uur geschorst voor het avondeten. Dan zijn we terug voor de beantwoording eerste termijn van het college en verdere afhandeling van de kaderbrief. Dan gaan we na de zomerrapportage, daar is per fractie maximaal 6 minuten beschikbaar, ook inclusief eerste en tweede termijn en interrupties.

Tot slot, als u denkt dat de medewerkers van de griffie blijkbaar niet tot 10 kunnen tellen, moet ik u aangeven dat dat niet het geval is. In de agenda ontbreken de agendapunten 3, 7, 8 en 9, omdat die agendapunten in het format van de reguliere agenda staan en nu dus niet zijn ingevuld. Vandaar dat we van agendapunt 6.b overspringen naar 10. Voor u in verwarring bent, kan ik het later nog een keer uitleggen. Er zitten geen geheime bedoelingen achter dat geheel. 2. Insprekers De voorzitter: Insprekers hebben zich niet aangemeld.

1/35

3. Vaststelling agenda en inventarisatie rondvragen De voorzitter: Is de agenda akkoord? Dat is het geval, dan hebben we die vastgesteld. 4. Bespreekpunten: De voorzitter: Er zijn geen bespreekpunten geagendeerd. 6. Stukken ter advisering aan de raad: 6.a Kaderbrief 2024 - 2027 De voorzitter: De kaderbrief is de opmaat naar het opstellen van de begroting 2024. Wat geven de fracties vandaag aan het college mee voor de opstelling van de begroting, die door de gemeenteraad in oktober in beeldvormende en oordeelsvormende vergadering wordt besproken en op 2 november in de raad ter besluitvorming zal worden behandeld. In het presidium is ook afgesproken dat de volgorde van sprekers op basis van fractiegrootte is wat betreft deze kadernota. De heer Van Doorn, L3B: Ik heb 10 minuten om een gat van € 4 tot € 10 mln te dichten, dus ik zal geen tijd verliezen. Daarbij heb ik ook geen zicht op de kosten en baten van ons beleid, dus ik hoop dat we dat goed voor elkaar krijgen. Daarmee schets ik wel een heel lastige positie voor deze raad om toch richting te geven, terwijl er nog heel veel getallen en cijfers ontbreken en zicht daarop. Neemt niet weg dat wij wel ons afwegingskader met jullie kunnen delen en daarmee richting geven uiteindelijk en de consequenties van het afwegingskader van ons en de uitgangspunten. Allereerst wordt er gevraagd: instemmen met het proces.

Het feit dat we al flink op weg zijn en ik net een context schets waarbinnen we opereren, geeft weinig ruimte om een ander proces met elkaar in te richten, wat dat betreft akkoord natuurlijk. Maar we willen wel nadrukkelijk aandacht vragen voor het tijdig leveren van updates en niet aan het eind van het hele proces, maar dat we echt de komende periode na het reces stap voor stap alle ontwikkelingen met elkaar doorleven en ook tijdig daarop onze standpunten kunnen innemen. De problematiek, ik schetste het al, een flink gat in de begroting, naar ons oordeel is een dergelijk gat niet meer te dichten zonder actieve steun vanuit provincie en rijk, temeer omdat zij daar toch ook een behoorlijk aandeel in hebben in het creëren van onze problematiek. Wat ons betreft wordt dat één van de tonen die wij aanslaan vanavond, want wij achten beide mede verantwoordelijk en dat willen we ook terugzien in de opstelling ten opzichte van voorstellen die wij indienen. Ik ben toch nieuwsgierig hoe de raad hier naar kijkt en hoe het college daar invulling aan wil geven, want maar blijven roepen dat we het allemaal zelf gaan oplossen, daar geloven wij niet in, dit kan niet zonder steun. Dan komen we bij de oplossingsrichtingen zelf. Het inhoudelijk kader, werd al geschetst, eerder dat het nog ontbrak, maar voor ons is vanuit de inhouden leiden het coalitieakkoord. Daar staat ook nog ambitie in.

Ik noemde net een tekort, maar als coalitie en raad hebben we bij meerderheid ook nog een ambitie met elkaar op de inhoud en dat willen wij nog wel terugzien. Dat betekent dat dat meegenomen moet worden straks bij de uitwerkingen. Wat ons betreft werken we alleen nog maar met gedekte cheques. Dat betekent dat we de aangenomen motie ‘geen geld, geen Zwitsers’ een slag verder willen laten brengen, om echt inzichtelijk te maken: wat moeten wij doen, wat is de cheque die mee komt, wat betekent dat voor de uitvoering, waar zitten overschotten, waar de tekorten, wat blijft er onderaan de streep over aan een tekort als we dat integraal afwegen tegenover elkaar en wat zijn dan nog de mogelijkheden? Wat ons betreft zouden wij van het college in brede zin terug willen krijgen: hoe heeft u het VNG-congres recent ervaren, is daar een dergelijke lijn landelijk te ontdekken, waarbij gemeentebreed landelijk een standpunt wordt ingenomen, dat men het zat is en eindelijk betaald wil krijgen voor het belangrijke werk dat we leveren. Ik wil daarbij wel de aantekening maken: wat wij uitvoeren is wezenlijk en essentieel. We willen het niet zondermeer zomaar schrappen, maar eerst de ruimte geven om aan te haken op geld. Een andere lijn, het

2/35

zwaartepunt ligt bij bezuinigen en niet bij lastenverhoging, dat zullen we bij de uitgangspunten terug willen zien komen. We sluiten het niet uit, maar we willen het wel minimaliseren. De omvang is dermate groot, dat je niet meer kunt zeggen: we doen het alleen maar met bezuinigen. Het is de optelsom van de lijnen, die we bij elkaar optellen. In dat kader, als we het hebben over bezuinigen, willen we heel concreet richting mee geven, dat is ook waar het college om vraagt. Wij zouden per beleidsveld een taakstelling willen zien van 10% reductie in beleid. Dat wil niet zeggen dat we in alle budgetten 10% gaan schrappen, maar we willen echt uitgewerkt zien in de gereedschapskist 10% per beleidsveld, een reductie van beleid, wat de opbrengsten zijn en wat de maatschappelijke effecten ervan zijn. De 10% over alle beleidsvelden telt naar een hoger bedrag op dan waar we mogelijk nu voor aan de lat zijn in ieder geval voor volgend jaar, maar dat brengt automatisch met zich mee dat we een bredere afweging kunnen maken op het moment dat het aan de orde is bij de begrotingsbehandeling. Daarnaast is voor ons een belangrijke lijn dat we de maximale ruimte gaan opzoeken met het dekken van kosten vanuit incidenteel geld.

Daarom riep ik net ook op, we verwachten ook van de andere overheden dat ze daar met een wat creatievere blik naar kijken dan alleen maar de boekhoudkundige blik, want onderaan de streep zijn we anders echt de samenleving aan het kapot maken en ontwrichten, dat is een gezamenlijke verantwoordelijkheid, die ligt niet alleen bij ons. Wij vinden ook, dat we beter gebruik moeten maken van de subsidies, gisterenavond was daar een mooi voorbeeld van in de commissiebehandeling. Als je het goed uitlegt, kunnen er ook middelen naar binnen gehaald worden, dus wij zouden daar juist een investering willen zien in dergelijke functionarissen, specialisten, desnoods in samenwerking met het maatschappelijk middenveld om te kijken waar we op een andere schaal subsidies naar binnen kunnen halen. Een laatste lijn is het bouwen van woningen, omdat daarmee de inwonersaantallen groeien en je daarmee een effect krijgt op het gemeentefonds. Wat voor consequenties heeft dat voor de uitgangspunten? Uitgangspunt capaciteit wensen wij te schrappen, omdat wij constateren dat deze raad mogelijkheden ziet om te bouwen voor mensen in nood, dat is hartstikke goed, maar dat betekent dat wij die lijn doortrekken en wij dezelfde mogelijkheden zien voor onze eigen inwoners.

Wij willen de ambitie niet naar beneden bijstellen om meer woningen te bouwen en daarmee het inwonersaantal naar beneden bij te stellen, maar wij willen juist een intensivering daarop en daar verwachten we ook een uitwerking van. De realisatie van het coalitieakkoord zouden we willen toevoegen aan de uitgangspunten, omdat dat voor ons vanzelfsprekend is. We willen de motie ‘geen geld, geen Zwitsers’ als uitgangspunt om uit te werken in de uitgangspunten hebben. We willen per beleidsveld de taakstelling van 10% ook vanuit perspectief in welke lijn draagt iets bij aan het terugdringen van de instroom dan wel aan de batenkant. De heer Markus: Ik zit nog even te kauwen op uw capaciteitsstuk, kunt u dat wat nader toelichten? Heeft u het over de capaciteit van woningen of een andere capaciteit? Misschien dat ik niet helemaal goed luister, maar die snapte ik niet helemaal. De heer Van Doorn: Dat hangt met elkaar samen natuurlijk. Op het moment dat je ambtelijke capaciteit op het één zet en je beleidsdoelstelling op capaciteit woningen bij te stellen, dan is dat voor ons belangrijk, het gaat over de inwonersaantallen, die we naar beneden bij stellen, zo heb ik het uit de tekst gehaald en vervolgens een daling vanuit het gemeentefonds. Op het moment dat we die ambitie naar beneden bij stellen, dan betekent dat we onze capaciteit anders inzetten.

Wij willen juist die intensivering van handhaven, zodat we daar geen tekorten oplopen. De andere is het voorstel uitwerken om inkomsten te vergroten, dat is die specialist aan de subsidiekant. En de uiterste grens opzoeken om met incidenteel geld kosten te dekken. Dat was hem voor de eerste termijn. Dank u wel. De heer Van den Beukel: Ik hoor veel zaken bij de heer Van den Beukel die mij zeer aanspreken, goed gebruik maken van subsidies, realistisch begroten, eerder bezuinigen dan lastenverhoging, veel dingen die ik verhelderd wil zien in de eerste termijn. De heer Van Doorn start met de noodzaak van actieve steun van rijk en provincie. Hij geeft aan: ik verwacht van de provincie dat ze creatief kijken. Heeft hij nog andere ideeën, andere verwachtingen bij die actieve steun. Gaan we een rekening doorleggen? Of gaan we iets bijzonder creatiefs doen? Of een motie indienen, op de brievenbus doen en zeggen: er moet meer geld bij. En

3/35

wachten tot het gebeurt. De heer Van Doorn: Onze fractie constateert gewoon dat de interbestuurlijke verhoudingen momenteel een bende zijn. Daar verwachten wij, of je dat in je eentje doet, dat lijkt me niet slim, een brief sturen naar Den Haag, dat doen we iedere keer, dat haalt helemaal niets uit. Zoek de gezamenlijkheid op. Vandaar dat ik ook om een reflectie vroeg: hoe is het bij de VNG gegaan, begint er een tegenmacht te ontstaan richting rijk, dat er momenteel maar alles doorheen ramt. Wij zijn het zat. Er wordt continu begrip gevraagd en de rekening wordt iedere keer bij onze inwoners neergelegd. We moeten dit gezamenlijk oppakken. Dat vraagt misschien strijd aan de voorkant, maar wel met het doel uiteindelijk naast elkaar te komen en dat zij erkennen dat ze mede verantwoordelijk zijn voor wat hier gebeurt. Dat is mijn doel. Hoe we daar terecht komen, ik sta open voor suggesties, maar dat begint met de krachten bundelen. De heer Van den Beukel: Dank, helder, wat de heer Van Doorn hiermee bedoelt. Ik heb er nog geen oordeel bij, maar het is fijn om goed te begrijpen wat we inbrengen. Een tweede, op het punt van woningaantallen, inwonersaantallen. U vraagt eigenlijk iets wat strijdig zou kunnen zijn met realistisch begroten.

Het college stelt voor om uit te gaan van de werkelijke aantallen die we mogen verwachten en de inkomsten die daarbij passen ook mee te nemen in de raming. Dit jaar lopen we al achter. Stelt u nou werkelijk voor om dit jaar een niet reëel inwonersaantal te gaan hanteren? De heer Van Doorn: Ik ben nog niet zover dat ik het als irreëel wil aanvaarden. Ieder jaar zitten we hier moties, oproepen te doen om te intensiveren, iedereen vindt dat belangrijk. En dan gaan we in plaats van dat we daar blijven sturen, ik wil het gewoon nog niet loslaten. Als we hier wel 300 of 400 andere plekken en woningen kunnen realiseren, tijdelijk of in wat voor vorm dan ook, dan ben ik nog helemaal niet zover dat ik erken dat onze inwoners, die ook zitten te springen om een huis, het maar moeten uitzoeken. Ik verwacht nog steeds extra inzet om toch die aantallen te gaan realiseren. Dat is ons standpunt daarin, daar wil ik echt nog aan vast houden, ik wil nog niet opgeven. De heer Jumelet, WIJ: Wat was de Tour de Lansingerland afgelopen vrijdag in Bergschenhoek ontzettend gaaf. Wat mogen we blij zijn om het bestuur te mogen zijn van deze vitale, krachtige, sociale, veilige, rijke, groene, sportieve en bedrijvige gemeente. Een gemeente waar het goed wonen, leven en werken is. Laten we ons dat goed blijven realiseren. Voor ons ligt de kaderbrief 2024.

Onze primaire reactie was dan ook: zo dan, € 10,4 mln tekort voor 2024. Echter, wij realiseren ons dat de meicirculaire nog niet was verwerkt. De brief van het college over de uitkomst van de meicirculaire geeft een wat minder ongunstig beeld, maar er blijft wel een tekort van een kleine € 8mln voor 2024, dat opgelost moet worden. Het is goed dat het college samen met de raad besloten heeft minder gewicht te hangen aan de kaderbrief. Immers, een beeld dat nog niet helemaal uitgetrild is geeft onvoldoende grond voor specifieke keuzes en geeft onnodig onrust. Het is goed, dat het college de raad vraagt om duidingen voor het maken van de begroting 2024 en volgende jaren. Wat ons betreft akkoord met het voorgestelde proces. Vanavond gaan we hoog over duidingen meegeven aan het college. Mijn fractie zal dan ook het e.e.a. meegeven. Echter, vooraf wil ik 5 technische zaken aan de orde stellen en vragen stellen aan de wethouder. 1. Ziet u middels de techniek van de begroten, bijvoorbeeld zero based begroten, based begroten, mogelijkheden om de begroting verder te professionaliseren waardoor het gesignaleerde tekort wellicht anders zou kunnen zijn en op welke termijn zou dat kunnen? 2. Sommigen suggereerden tijdens de beeldvorming om de stelposten eruit te halen, waardoor het tekort aanzienlijk wordt verlaagd. Hoe kijkt u hier tegenaan? 3.

Het geprognotiseerde inwonersaantal is gelijk aan die van 2023. Dit heeft structurele financiële gevolgen. Mijn fractie twijfelt daar zeer aan. Is het niet verstandiger om de eerder genoemde aantallen te behouden? We hebben toch ambities? De heer Van Doorn gaf het al aan, rekenen we ons nu niet arm? 4. Klopt het dat de meicirculaire op basis van de waarde van de woningen en niet-woningen en actuele tarieven WOZ Lansingerland € 730.000 wordt gekort en dat dit feitelijk belastingruimte is die ingelopen moet worden? 5. Hoe ziet u de mogelijkheden op incidenteel geld verder in te zetten? Brengt rijkdom voor onze gemeente en de samenleving, waar

4/35

ik mijn bijdrage mee begon een bijzondere verantwoordelijkheid met zich mee? Ja, natuurlijk. De kwaliteit van onze samenleving is af te lezen aan hoe wij omgaan met de zwakkeren, degenen die het minder hebben of die onze bijzondere aandacht nodig hebben. Dit is voor onze samenleving en voor mijn fractie zeer belangrijk. Het is dan ook mooi om te zien hoe we recent ruimhartig de energietoeslag voor de minder draagkrachtigen hebben uitgevoerd, de jeugdzorg expliciet op de agenda staat, de realisatie van de opvang van ontheemde Oekraïners en straks ook de opvang van asielzoekers. de vele vrijwilligers die hard werken en dagelijks klaarstaan. Laten we blijven delen van hetgeen we hebben en niet te bekrompen zijn, ons laten regeren door angst, door onderbuik, naar binnen gerichtheid, kleingeestigheid, boekhoudersmentaliteit of te vluchten in allerlei procedures. Lansingerland is een krachtige en vitale samenleving met een sterk bestuur, middenveld, sportverenigingen, kerken, moskeeën en heel veel vrijwilligers. Wij zijn tot veel in staat met elkaar en als we een stapje terug moeten doen of keuzes moeten maken om de begroting 2024 sluitend te krijgen, dan stelt mijn fractie dat de inwoners die dat steuntje in de rug nodig hebben om mee te kunnen doen of gewoonweg een bestaan te kunnen hebben, niet getroffen mogen worden door bezuinigingen.

Natuurlijk is er altijd wat te wensen over, wensen om iedereen aan bod te laten komen of om mee te laten doen, de samenleving verder te versterken of ons wonen, leven en werken completer, duurzamer of beter te maken. Onze inwoners een passende plek te bieden. Het coalitieakkoord is en blijft de basis voor de verdere invulling van dat kader. Aanvullend daarop wil mijn fractie dan ook voor de komende begroting een vijftal duidingen mee geven. 1. Voer uit wat we eerder besloten hebben en geen nieuw beleid. 2. Maak keuzes wat wel of niet kan met de capaciteit van ons gemeentelijk apparaat. Maak een goede en heldere lange termijnplanning en leg keuzes voor aan de raad. We moeten met elkaar zichtbaar de keuzes durven maken en dat begrijpt iedereen, want dan doen we thuis immers ook. Capaciteit en financiële middelen zijn niet onbegrensd. Ik hoorde net L3B zeggen: stop met zaken waar je geen geld voor krijgt of zaken die niet werken. Dat klinkt mijn fractie wel logisch in de oren. Immers, als we keuzes moeten maken, zijn er wellicht ook goede afwegingsgronden, maar we horen daar graag de reactie van het college op. 3. Blijf investeren met name in de preventie van onze jeugd en jongeren in bredere zin en neem suggesties en initiatieven vanuit jongeren serieus. 4.

Overeenkomstig eerder unaniem gesteunde door WIJ ingediende moties, maak werk van de versnelling realisatie seniorenwoningen, met name aan de Lijsterlaan in Bleiswijk. Onze ouderen wachten al zo lang op meer passende huisvesting. Als ik het over ouderen heb, heb ik het natuurlijk ook over jeugd. Tot slot in het rijtje een bijzondere wens c.q. oproep. Mijn fractie maakt zich ernstig zorgen over de jongeren die een woning zoeken en willen kunnen starten met het zelfstandig worden. Zij moeten nu noodgedwongen buiten Lansingerland zoeken of zijn gedwongen om langdurig thuis te blijven wonen. Onze jongeren hebben een behoefte om, net als u en ik, die stap in het leven te zetten naar een volgende levensfase waarin zij een eigen thuis kunnen opbouwen. Mijn fractie wil graag starterswoningen, extra flexwoningen voor onze jonge starters. We zijn in staat gebleken voor de diverse doelgroepen flexwoningen te organiseren. Mijn fractie daagt het college en de raad uit om ook voor onze jongeren die stap te gaan zetten. Juist hier geldt voor ons allen, ook voor de samenleving: denk niet in problemen, maar juist creatief in oplossingen, stap eens over uw eigen schaduw heen. In onze samenlevingsvisie horen jongeren er ten volle bij. Tot slot wil ik nog stilstaan bij ons als bestuur van Lansingerland.

De open bestuurscultuur heeft stevige voet aan de grond gekregen, mijn fractie is daar zeer blij mee. Zowel wij als college en als raad moeten ons uiterste best doen om hier verder vorm en inhoud aan te geven. Wat mijn fractie betreft is dit echt verfrissend. Wij, het college en de 33 raadsleden vormen immers samen het bestuur van Lansingerland. Dat betekent dat het debat in dit huis in deze raad moet plaats vinden en dat wij als bestuurders het debat niet moeten voeren via bijvoorbeeld social media en laten we niet doen aan cherry picking. Dit voegt niets toe en beschadigt het vertrouwen in ons bestuur en polariseert alleen maar, ook in Lansingerland. Zoals het CDA treffend zegt: minder ik en meer wij, niet in hoofdletters, maar in kleine letters, wij. De heer Van den Beukel: Mooie woorden van collega

5/35

Jumelet, vooral die laatste. Even een vraag over de open bestuurscultuur, dat is geland, hoe dat zich verhoudt in zijn beleving bij het toch slaan van een piketpaal, gezien het verklaren van een heilig huisje van het coalitieakkoord. Is hij het niet met mij eens, nu we zo’n groot vraagstuk hebben voor volgend jaar, voor de komende jaren, dat ook coalitiepartijen bereid zijn te moeten verklaren juist in het kader van die open bestuurscultuur waarin je samen nieuwe keuzes wilt maken om ook wanneer het passend zou zijn zaken die afgesproken zijn in het coalitieakkoord, die u heeft gesloten, toch opnieuw tegen het licht te houden? De heer Jumelet: Wij zijn gaarne bereid om keuzes te maken, dat heb ik gezegd. Ik hoor collega Van Doorn ook zeggen: wij gaan keuzes niet uit de weg. Ik neem aan dat de andere 2 coalitiepartners dat ook zullen gaan zeggen. De vraag is: welk startpunt heb je? Ons startpunt is uiteraard het coalitieakkoord, dat wij gesloten hebben. Dat zult u ook begrijpen, want in de vorige periode toen u zelf in het college zat, had u ook een coalitieakkoord waar u op voer. Misschien leidt het tot keuzes die contrair zijn aan het coalitieakkoord, maar wij gaan de discussie aan vanuit het coalitieakkoord, dat vinden wij belangrijk. U zult zich baseren op iets anders, wat weet ik niet, maar dat zal waarschijnlijk het verkiezingsprogramma zijn.

Ik denk dat als het gat van € 8 mln gedicht moet worden, dan moet je bereid zijn om je over je eigen schaduw heen te zetten, maar dat wil niet zeggen dat wij het coalitieakkoord los laten. We zijn gaarne bereid met elkaar het gesprek aan te gaan, niet alleen als coalitiepartners, maar ook als hele raad. Dat vind ik wel de verdienste van de open cultuur, die wij hier belijden. De heer Van den Beukel: Dank, dat verheldert inderdaad, bij de heer Van Doorn klonk het iets stelliger dan nu bij de heer Jumelet. U zult misschien begrijpen dat het als uitgangspunt voor ons niet zo’n goed idee lijkt, vanuit onze partij geredeneerd, dat is ons verkiezingsprogramma, dat het uw uitgangspunt maakt en tegelijkertijd bereid bent om opnieuw te kijken naar zaken als dat nodig zou moeten zijn, dat siert u, dus dank u wel. De heer Jumelet: Voordat meneer Van den Beukel zich rijk gaat rekenen, daar kom ik straks in de tweede termijn wel op. Ik ga afsluiten. Een kaderbrief aangevuld met de eerste doorkijk van de meicirculaire levert een zwaar weer beeld op. Goed dat het college vanavond op deze wijze het net ophaalt. Mijn fractie heeft haar duidingen gegeven. Er moet nog veel werk verzet worden, maar we maken zeker keuzes, wij lopen daar niet voor weg. Wij wensen het college en de ambtelijke organisatie veel wijsheid toe met het verder opstellen van de begroting 2024.

Mijn fractie kijkt uit naar de uitkomst, maar zeker ook naar de toegezegde gereedschapskist, waarmee de raad in staat wordt gesteld haar taak en rol op te pakken. Mijn fractie bedankt het ambtelijk apparaat, de politie, de brandweer, het middenveld, de sportverenigingen, de kerken, moskeeën, de ondernemers en de vele vrijwilligers voor hun inzet. We blijven erop vertrouwen dat we in de komende periode op ieders inzet mogen blijven rekenen voor onze mooie gemeente. Dank u wel. De heer Van den Beukel, CDA: Er is veel moois gezegd, vooral veel mooie woorden richting de samenleving, dat is heel passend. Ik kom in de verleiding daar ook nog warme woorden aan te wijden, maar tegelijkertijd denk ik: het is een kaderbrief, een financieel stuk, waarin we kaders bepalen waarmee de gemeente goede dingen kan doen voor onze inwoners, dus ik probeer de meeste tijd te besteden aan het financiële kader. De Lansingerlander die ik ken zijn gemiddeld genomen financieel verstandige mensen. Ze werken, ze verdienen, ze investeren en ze sparen voor tijden van tegenspoed. En ze helpen elkaar. Zo is het ook voor onze gemeenschap, onze gemeente. Terwijl we elk jaar bijna € 200 mln uitgeven en ook weer ontvangen, hebben we een spaarpot van ruim € 80 mln opgebouwd in de algemene reserve dankzij de verkoop van o.a. bedrijventerrein Oudeland. Daarop kijken we in dankbaarheid terug.

En nu? Nu blijkt dat spaargeld ook een bittere noodzaak is, want de meerjarencijfers kleuren rood, dieprood, van 2023 tot en met 2027, geen uitzondering. De ernst van die situatie ziet u allen onder ogen en die zien wij ook onder ogen als fractie van het CDA Lansingerland. Als we niets zouden doen, dat verwacht ik niet, en de wereld om ons heen zou niet veranderen en het rijk zou niet mee bewegen, dan zijn wel over 4 jaar zo’n € 60 mln armer met zijn allen. Dan is de bodem van die spaarpot dus echt in zicht. Dat lijkt een

6/35

somber beeld en misschien wel te somber, want raad en college gaan natuurlijk ongetwijfeld wel iets doen. En er is ook altijd een kans dat de wereld om ons heen zich positief ontwikkelt, de inflatie daalt, mooie dingen gebeuren, maar garanties krijgen we niet. Dat is ook een beetje mijn kanttekening bij het optimisme van de heer Van Doorn richting rijk en provincie, ook daar is de spoeling dun, ook daar klotst het geld momenteel niet tegen de plinten, ook daar moet extra geld naar defensie, naar Oekraïne, naar asielopvang en nog 100 doelen, dus we rekenen onszelf daar niet rijk. Dus laten we verstandig zijn en doen wat nodig is. Het wrange is wel, ooit de boodschap van mijn partij vorig jaar bij de begrotingsbehandeling, want ook toen al zagen we donkere wolken zich samen pakken. Maar de stapeling van nieuwe structurele uitgaven, die de situatie waarin we nu zitten veroorzaken, is intussen wel door gegaan. Een flinke kostenoverschrijding op het cultuurhuis is goedgekeurd, gratis openbaar vervoer is toe besloten en zo kan ik nog een paar dingen noemen. Dus collectief hebben we gelukkig wel op de rem getrapt bij een paar andere zaken, zoals de niet onderbouwde groei van het ambtelijk apparaat, die vorig jaar werd voorgesteld. De heer Jumelet: Om uw lijstje even compleet te maken, u vergeet 1 ding: de wijkbrandweerman.

Die kwam uit de koker van het CDA, toch? De heer Van den Beukel: Mevrouw Den Heijer geeft het goede antwoord, dank u wel. Voor de goede luisteraar en de mensen met een boekhoudersmentaliteit, die weten het verschil tussen incidenteel en structureel. Wij zijn er vrij kien op geweest, dat we vorig jaar zaken hebben voorgesteld, die incidenteel geld kosten. Sterker, dat is waar ik straks nog een voorstel voor zal doen, want daar zit wel ruimte, met name onze Eneco-reserve. Maar in structureel nieuwe uitgaven zijn we terughoudend geweest, dat klopt. De heer Jumelet: Misschien voor de analen dan even, dan stellen we hier vast dat het een incidenteel verhaal is, dus ik kan me voorstellen dat u volgend jaar de wijkbrandweerman af serveert, want dan wordt hij structureel, anders is het raar wat u zegt. Dank u wel. De heer Van den Beukel: De heer Jumelet stelt iets vast, hij stelt geen vraag, dat mag. Het wrange is dat we dit vorig jaar ook al zeiden, alsnog zitten we nu dus met de gebakken peren, niet helemaal zwarter dan had gehoeven als we eerder op de rem hadden getrapt. Hoe nu verder? Ik zie een aantal goede uitgangspunten en toch zou ik nog de collega’s in overweging willen geven er 2 aan toe te voegen. Ten eerste staat in de uitgangspunten, zoals wij het lezen, nog niets over de verhouding lastenverhoging / bezuinigingen. De heer Van Doorn zei iets wat me aansprak.

Ik zou benieuwd zijn of de andere fracties het met ons eens zijn om als ondergrens wel vast te stellen, dat de woonlasten, zoals we dat in de vorige coalitieperiode hebben geformuleerd, dat de woonlasten niet boven het landelijk gemiddelde mogen uitkomen. Dat dwingt onszelf, maar ook het college om maximaal te zoeken naar eerst besparingen en bezuinigingen. Zo ja, als daar steun voor zou zijn, maak ik graag samen een amendement. Een tweede punt, als het gaat om de uitgangspunten. De heer Azzouzi: Ik heb een vraag aan de heer Van den Beukel over het landelijk gemiddelde. Hoe ziet u dat? Voor nu of voor straks? Alle gemeenten zitten met hetzelfde en gaan ook bezuinigen, dus dat gaat stijgen. De heer Van den Beukel: Een goede vraag van de heer Azzouzi, er valt veel te nuanceren: wat zijn woonlasten, is dat OZB of is dat breder? Ik trek graag samen met u op, als u daar goede ideeën over heeft, dan lijkt het me de moeite waard om dat te bespreken. Inderdaad, dat is een bewegend doel. Tegelijkertijd, in de huidige praktijk weten we wat de gemiddelde woonlasten zijn, dus dat zou je als startpunt kunnen kiezen. Ik treed er graag over in overleg. Een tweede uitgangspunt, dat we ons zouden kunnen voorstellen, is een zoektocht naar nieuwe structurele inkomstenbronnen. Daar hebben we eerder ook over gesproken in deze raad.

Bijvoorbeeld het Stedin-dividend, een structurele inkomstenbron die ons echt helpt in het niet hoeven bezuinigen. Preferent dividend is dat ook. Eerder is gesproken over de mogelijkheid van erfpacht. Zouden collega’s, zou het college het met ons eens zijn, dat we gaan proberen om vanaf 1 januari volgend jaar bedrijven die grond willen kopen in Lansingerland ook de mogelijkheid te geven om het in erfpacht te nemen? Dat incidentele geld hebben we namelijk minder nodig, maar de structurele inkomsten wel. Als u het met ons eens bent, zou ik dat kunnen voorstellen en kunnen realiseren. En ja, dat kost ambtelijke tijd en capaciteit om zo’n systeem op te tuigen, maar ja, dan zouden we daar een keuze in kunnen maken. Ik hoor graag van het college wat er voor zou moeten

7/35

wijken. Dan tot slot, naast deze 2 uitgangspunten nog 3 verzoeken aan het college. Sommige van die lastenverzwarende ambities zijn wel besloten maar nog niet uitgevoerd. Ik denk aan gratis openbaar vervoer, een buitengewoon sympathiek idee, maar de vraag is of het nu financieel verstandig is. Ik vermoed dat sommige partijen eraan hechten, maar toch in het belang van de situatie wil ik graag een lijst ontvangen van het college van dat soort uitgaven. Zaken waartoe besloten is, maar nog niet uitgevoerd zijn. Ik bedoel de structurele uitgaven. Graag ontvang ik een toezegging van het college. Daarnaast als separate vraag, vraag ik om een pauze bij de invoering van dat soort maatregelen. De heer Markus: Even over uw punt, dat wel is vastgesteld maar nog niet is uitgevoerd. Is dat in uw optiek ook één van de onderdelen die in de gereedschapskist kan worden toegevoegd, dat is dan een onderdeel waar we niets mee gaan doen dus bezuinigen? De heer Van den Beukel: Als het handig is om het daarin mee te nemen, dan zou ik daar zeer voor open staan. Ik hecht wel aan een goed separaat inzicht daarin. Als we weten waar de samenleving nog niet aan gewend is, dan is het prettig om dat te weten, want dan kan je makkelijker alsnog besluiten dat maar even niet te doen en misschien later wel te doen, maar nu niet. Dus aan een separaat inzicht zouden we wel hechten.

De heer Azzouzi: Kan de heer Van den Beukel uitleggen wat hij bedoelt met dat de samenleving er niet aan went. Als iets nodig is, dan is het toch nodig? De heer Van den Beukel: Als het nodig is, dan blijft het een politieke afweging. Gratis openbaar vervoer, is dat nodig of niet? Onze inwoners zijn er nog niet aan gewend, dus dat zou je nu nog kunnen pauzeren. Ik ga door. Ik vroeg als tweede om een pauze bij de invoering van die maatregelen, zodat we ruimte hebben om bij de begroting inderdaad bewust af te wegen: is dit in dit tijdsgewricht nog passend ja of nee? Ook daar graag een toezegging. Tot slot, we willen niet met de hand in de snoeppot van de Eneco-middelen gaan zitten de komende tijd. Die verleiding is daar. Waar we wel naar uitzien als het gaat om die middelen, is een investeringsagenda van het college voor de realisatie van de groenblauwe visie van het college, tenminste de uitbreiding van het Lage Bergsche Bos en een vergroening van de Hoeksekade, de Merenweg en de Voorlaan. Onze inwoners wachten al 2 jaar op het uitvoeren van een ontwikkelplan, van het recreatieschap en we willen ze dat ook graag geven. Daar graag een voorstel van het college om bij de begroting te investeren uit die Eneco-middelen. Dank u wel. De heer Van Doorn: Ik wil toch vragen aan de heer Van den Beukel: heeft u ook nog voorstellen die substantieel gaan bijdragen aan een oplossing.

OV voor ouderen met een heel klein inkomen, leuk om daar op te pakken, dat is prima, zo’n afweging van u. Maar heeft u ook iets wat echt bijdraagt? Bent u bereid om in het sociaal domein 10% te snijden in beleid? Of blijft u een beetje in de marge hangen qua oplossingslijnen? De heer Van den Beukel: In de marge hangen, van dik hout zaagt men planken. Nee, zeker niet. Ik vond het een goed voorstel van de heer Van Doorn om 10% inzicht te bieden in wat er per beleidsveld sprake kan zijn. Ik heb ook veel vertrouwen dat er ook veel te bezuinigen is. Maar nu, bij gebrek aan een overzicht daarvan en gelet op de tijd in het proces, ga ik daar geen concrete voorstellen voor doen, maar dat is meer een kwestie van timing, dan een gebrek aan bereidheid. De heer Machielse, VVD: Laat ik eens beginnen met uitgangspunt 1, want solide financieel beleid zal nodig zijn, want alleen dat gaat zorgen voor lagere lokale lasten. Voor 2024 wordt er alweer een tekort voorzien van ruim € 11 mln structureel, dat is nog zonder de verwerking van de meicirculaire, dat daarna nog verder op kan lopen. Er wordt genoemd dat alleen wanneer het rijk gemeenten gaat compenseren voor het tekort op de jeugdzorg, inflatie, dat er dan naar verwachting het tekort misschien nog weleens mee zou kunnen vallen. Maar weet u, tegelijkertijd is veel onduidelijk.

Hoe gaat de economie zich ontwikkelen? Komt er nog een crisis of trekt de economie snel aan? Gaat het rijk zijn eigen huishoudboekje op orde krijgen of kunnen we de hand ophouden? In dat licht huldigen we hier vanavond het adagium: better be safed than sorry. We moeten ons nu inspannen om het tekort voor 2024 te dekken. Maar ook omdat nog zoveel onduidelijk is voor de jaren na 2024 moeten we ons nu inspannen om structureel besparingen te vinden en de begroting om te buigen. De meicirculaire herstelt weliswaar naar verwachting ruim

8/35

30% van het tekort, maar dat is volstrekt onvoldoende voor de uitdaging waar we nu voor staan. De VVD maakt zich dan ook zorgen of dit college zich wel voldoende realiseert wat een ernstige situatie dit is. En of ze zich wel realiseert voor welke uitdagingen we met elkaar staan. In de brief aan de raad noemt ze: het begrotingsjaar 2024 en de jaren die daarop volgen stellen ons voor een grote uitdaging. Het voorlopig saldo van deze kaderbrief met aandacht voor alle onzekerheden laat een fors structureel tekort zien. Om het tekort te dekken werkt het college aan een goed gevulde gereedschapskist. Daar moeten we het dan maar mee doen op dit moment. Dan vraagt u mij: wat wilt u terug zien in die gereedschapskist. Ik zal u zo een aantal dingen noemen. Maar dat die gereedschapskist al op tafel had moeten liggen vanavond, dat is wat de VVD had willen zien. Want we staan hier om kaders te bepalen voor een begroting en ik moet het doen met een zinnetje dat er parallel gewerkt gaat worden aan een gereedschapskist. Voor de OZB en andere lokale heffingen wordt een stijging van 4,5% verwacht. Weliswaar is dat an sich mooi, omdat dat een beperktere uitdaging is dan de uitdaging waar we voor staan, maar ook dat betekent wederom dat de woonlasten in Lansingerland zullen stijgen en we willen juist naar het landelijk gemiddelde. Dat is strijdig met elkaar, dat begrijp ik.

Daarom heb ik een aantal suggesties voor u die helpen om in de goede richting te kunnen sturen. Laten we beginnen met een zeer positieve noot op het gebied van personeel en organisatie, want de investeringen die zijn gedaan in het recruitmentteam, de nieuwe aanpak op werving, het behoud van medewerkers, het boeien van de organisatie lijken enorm succesvol en vruchten af te werpen. Ik denk dat complimenten daarvoor op zijn minst op zijn plaats zijn, ook namens mij, dus bij deze. De beeldvorming van 14 juni jl. liet dat heel helder zien, maar ik heb er toch een kritische vraag over. Als we verwachten dat de route, die we hebben uitgezet op dit gebied, in ongeveer midden 2024 voltooid zal zijn en resultaat zal sorteren, dan zou ik toch moeten verwachten dat we daar een bezuiniging uit kunnen halen of een ombuiging op externe inhuur en frictiekosten van personeel, dat geworven moet worden en ingewerkt moet worden. We hebben bewust geïnvesteerd in die aanpak, daar staan we achter, maar als die zo succesvol is als wordt genoemd, dan verwacht je ook, dat je daar rendement van gaat zien. Het lijkt alsof deze begroting is gemaakt, deze kadernota, op de begroting van vorig jaar, gemuteerd voor een indexatie, nieuw beleid en de oorspronkelijke relatie tussen die taken, de begroting en het budget is niet meer te herleiden. Dat wordt ook weleens de delta-plus methode genoemd.

Dat muteren, dat verbloemt heel erg de lucht die er in de begroting zit. Maar voor ons ook de afweging tussen nut en noodzaak van veel uitvoeringen en uitgaven, of die nog wel relevant zijn. Dat kan ik niet meer beoordelen. Daarom bij deze een voorstel voor een extra uitgangspunt. In 2010 heeft Ewalt van Vliet hier in Lansingerland de biechtstoelmethode gebruikt. Het lijkt misschien een beetje op wat de heer Van Doorn net zei. Op ieder domein moest 10 of 15% worden gevonden aan inefficiënt beleid, beleid dat misschien niet nodig was, dat bovenwettelijk was. Niet met als doel om alles weg te snijden, maar met als doel opnieuw de raad in positie te stellen om bewust die afweging te gaan maken tussen nut, noodzaak, capaciteit en budget. Want op basis van de begroting van vorig jaar, de kadernota die nu voor ligt, kan ik het niet. Ik heb de grote vrees dat veel van onze collega’s dat dan ook niet kunnen. De heer Markus: Ik zit de VVD even te beluisteren, een oppositiegeluid. Volgens mij is het proces dat we nu volgen gelijk aan de jaren dat de VVD ook in de coalitie zat en toen vonden ze het fantastisch. Toch even, u stelt allerlei dingen voor als het vullen van een gereedschapskist, dat is precies wat we met elkaar willen.

In het proces is afgesproken dat we de kaderbrief, geen nota, kort en bondig zouden houden, alleen de zaken waar we iets van wisten en de techniek en dat het beleid verder in de loop van het proces gevuld zou worden met de gereedschapskist richting de begroting. Hoe komt u erbij dat het proces helemaal niet goed loopt? Kunt u dat wat nader duiden? Ik zie geen enkel verschil met wat er afgesproken is in deze raad. De heer Machielse: Ik heb niet eens letterlijk gezegd, dat het proces zo slecht is. Ik heb gezegd, dat wij de zorg hebben dat de ernst van de situatie niet voldoende is doorgedrongen. Ik had verwacht op dit moment verder te kunnen staan in informatie die we nodig hebben om keuzes en afwegingen te gaan maken, maar de methodiek die gehanteerd wordt, de delta-plus methode, verbloemt juist

9/35

heel veel van de mogelijke ruimte die we kunnen vinden om juist als raad bewust afwegingen te maken. Daar zit mijn zorg. De heer Azzouzi: Volgens mij heeft L3B die 10% kaasschaafmethode niet bedoeld als u nu bedoelt. Bedoelt u dat u ook in taken gaat snijden of alleen zero based? De heer Machielse: Een speculatieve vraag, of ik hem net zo bedoel als L3B, dat is voor tijdens het diner. Wat ik in ieder geval bedoel te zeggen, is dat opnieuw de relatie moet worden gevonden tussen het nut en noodzaak van budgetten en de taken en ambities die wij zien. Een deel is wettelijke taken, daar kunnen we niet onderuit. Een deel is bovenwettelijk en een deel is lokale ambities. Die beoordeling, dat is een uitgangspunt dat ik helder zou willen mee geven aan deze kaderbrief, zeg ik richting de heer Markus, omdat we dan met die methode, die biechtstoelmethode, en een aantal andere zaken die we hopelijk terug gaan vinden in de gereedschapskist, we een heel bewuste afweging kunnen maken. Juist de delta-plus methode die wordt gehanteerd in deze kaderbrief voorkomt dat ik op enige manier grip kan krijgen tussen nut en noodzaak van die uitgaven. Ik verwacht dat ik daarmee L3B aan mijn zijde vindt, of we letterlijk hetzelfde hebben bedoeld, gaan we tijdens het diner behandelen. Ik ga verder.

Het woord capaciteitsbegroting komt meermaals aan de orde in de kaderbrief, ook genoemd met het zinnetje, inmiddels populair geworden: capaciteit volgt beleid, groei en wettelijke taken. Dan gaat u mij vast vragen: hoe bedoelt u dat of hoe lees ik dat? Ik ga hem eens andersom vragen: hoe bedoelt het college dit? Ik kan niet anders vast stellen dan de drieslag capaciteit volgt beleid, groei en wettelijke taken. Een werkelijk andere is dan het amendement dat vorig jaar november is vastgesteld in deze raad op de begroting. Dat rept namelijk niet over groei, maar over beleidsambities en over prioriteiten die de raad stelt. Die mis ik in deze drieslag en daar is het woord groei voor in de plaats gekomen en dat is niet iets waar deze raad om heeft gevraagd. Ik zal het u daarom even kort voorlezen. In het dictum is opgenomen: het college vanaf de begroting 2024 en verder de systematiek formatie volgt beleid weer hanteert, waarbij budgetaanvragen worden gedaan per beleidsveld zodat inzichtelijk wordt welk budget er naar inschatting nodig is om door de raad gestelde ambities te behalen en waarbij het college naar beste inschatting dit budget kan inzetten voor mensen of middelen. An sich kan u zeggen: daar zit ruimte in. Maar ik heb goed nieuws, er is ook een toelichting in het amendement opgenomen hoe dit geïnterpreteerd dient te worden.

Dat schrijft letterlijk: door niet te koppelen aan aantallen inwoners op een norm blijft de raad maximaal in positie om een integrale afweging te maken tussen het verhogen van uitgaven, bezuinigen en/of lastenverzwaring voor haar inwoners in relatie met de ambities van de raad op beleid en uitvoering. Ik zeg u vandaag: ik had het niet mooier kunnen verwoorden, want dit is precies wat mist. Dit is precies waar de vrije ruimte wordt genomen in plaats van de letter van dit amendement wordt uitgevoerd. Ik concludeer dan ook dat dit amendement niet correct wordt uitgevoerd. Ik wil hier tekst en uitleg over van het college. Dat is een vraag aan de wethouder. Na meerdere beeldvormingen, waar de verschillende deelnemers aan die beeldvorming is aangegeven, dat de lezing van het amendement de tekst van het amendement is en niet de geest van het amendement, niet de interpretatie van het college, is het toch verdrietig voor mij om te moeten concluderen dat aan de letter van het amendement nog onvoldoende uitvoering is gegeven op dit moment. Ik zeg niet: volledig niet. Ik zeg: onvoldoende. Juist in deze tijd waarin onze financiën onder druk staan, de lokale lasten laag moeten houden voor onze inwoners en we zullen moeten samenwerken om dat te realiseren, kiest het college hier een eigen interpretatie van iets wat door de raad is vastgesteld. Ik trek daar zwaar aan, ik vind dat jammer.

Uiteraard zal het u dan niet verbazen dat de letterlijke uitvoering van het amendement voor ons ook een toevoeging is aan de uitgangspunten in de kadernota, want solide financieel beleid is nodig, want alleen dat zorgt voor lage lokale lasten. Dank u wel. Mevrouw Den Heijer, D66: Ik zou bijna zeggen: ben ik even blij dat ik het amendement niet had gesteund, dan hoef ik het ook niet te verdedigen. Het was voor ons ook even schrikken natuurlijk, toen wij de kaderbrief op IBABS lazen. Iedereen wist natuurlijk wel dat de situatie niet al te rooskleurig zou zijn, maar het tekort is toch wel erg groot. Ook wij zien dat onder ogen. Het is ook

10/35

een periode van maatschappelijke onzekerheid, waar we in zitten. Aan de ene kant zien we dat de maatschappij aandacht vraagt en investeringen nodig heeft, maar aan de andere kant zien we ook dat de middelen die we hiervoor hebben of krijgen heel beperkt zijn. Het dubbele is ook nog eens, dat de menskracht die we nodig hebben voor al die investeringen en voor onze maatschappij om beleid uit te voeren een hele opgave is. Ik denk dat iedereen dat wel ervaart in je eigen werk of een afspraak maken bij de kapper of als je je huis wilt verduurzamen, het gaat allemaal niet zo snel nu. In al die beperkingen moeten wij ook laveren, daarin moeten wij als raad laveren, maar ook onze wethouders en ook de ambtelijke organisatie. Ik vind ook, dat we daar rekening mee moeten houden. Ik denk ook dat grip krijgen, zoals ik al meer partijen heb horen zeggen, een steeds relatiever begrip wordt en daar moeten wij mee leren leven. Ik zal eerst even ingaan op het proces, hoe wij tot deze kaderbrief zijn gekomen al voor ik mij wend tot de brief en onze reactie erop. Wij zijn ook blij, dat het een echte brief is dit keer en geen lange nota. Het is fijn hoe het college, maar ook de ambtelijke organisatie heeft geluisterd naar de wensen van de raad en ook daarin heeft gelaveerd rondom die P&C cyclus.

Maar eerlijk gezegd, zitten wij ook wel weer een beetje in onze maag met deze kaderbrief: wat moeten we er nou precies mee? Het is geen kritiek, het is gewoon omdat er zoveel onduidelijkheid is. Daarin kan je dus echt alleen heel ruime kaders mee geven. We zien het dan ook als een soort van tussenstand of eigenlijk een update, de stand van zaken waar we op dit moment onze reflectie en onze input op leveren. Wat we erg waarderen om een beetje meer grip te krijgen is de duidelijkheid, het overzicht met alle mogelijke mee- en tegenvallers, want dat geeft duidelijk aan waar de onzekerheid zich bevindt. Dan nu toch even naar de inhoud. Wij kunnen ons vinden in de opgestelde uitgangspunten, deze zijn grotendeels in lijn met eerdere begrotingen van Lansingerland en laten voldoende ruimte om straks in het najaar ook nog strategische keuzes te maken voor de meerjarenbegroting. Ik licht enkele punten toe, die wij verder belangrijk vinden. Ten eerste natuurlijk de sluitende begroting. Waar we in ieder geval zeker van kunnen zijn, is dat we in het najaar een sluitende begroting moeten opleveren. Dat betekent, gezien alle tekorten, dat er gesneden moet worden of extra opbrengsten gegenereerd moeten worden. Dat is niet iets waar wij als Lansingerland bijzonder in zijn, er zijn voldoende gemeenten die dat ook mee maken.

Vanuit de fractie van D66 wil ik mee geven, dat we eigenlijk nog weinig taboes zien om dit tekort op te lossen. Het tweede punt dat wij belangrijk vinden is aandacht voor de klimaatcrisis. Bijvoorbeeld door het gebrek aan regen, waar we op dit moment mee te maken hebben. Het wordt steeds serieuzer en steeds meer voelbaar. Ondanks het kletsnatte voorjaar en winter is alles gewoon weer droog. Dit laat voor mijn fractie zien dat we als gemeente moeten blijven investeren in o.a. duurzaamheid en klimaatadaptatie. Als er ombuigingen nodig zijn om de begroting sluitend te krijgen, roepen wij het college op om duurzaamheid te ontzien. We betalen nu al de rekening voor vervuiling van het recente verleden en laten we alsjeblieft niet weer die fout maken. Hetzelfde belang hechten we aan mensen die het bijvoorbeeld al door de hoge inflatie al moeilijk hebben. We willen nergens in dit stadium echt een hek omheen zetten, maar we willen wel mee geven dat we de meest kwetsbare groepen, waar mogelijk, moeten ontzien en dat de sterkste schouders de zwaarste lasten moeten dragen. We zien een reële bijdrage aan de vluchtelingencrisis ook als een mogelijkheid, wat ons betreft. Uiteraard delen wij hierin dat wij als gemeente er niet alleen voor aan de lat staan, maar dat het ook een bijdrage van het rijk vraagt. Dat is ook een bruggetje naar de lokale lasten, ons vierde punt.

Ook lastig voor ons en ik merk dat bij andere fracties ook. Wij willen het liefst niet verlagen, we hechten aan het verlagen van de lokale lasten, we willen die knop bij voorbaat uitsluiten, maar we roepen het college op om pas aan deze knop te draaien als het echt niet anders kan. Wij roepen het college ook op om vooral te kijken naar beleid waar het niet duidelijk is of niet bijdraagt aan de gestelde doelen. Dat sluit eigenlijk aan bij wat meerdere partijen zeggen, snijden moet vooral gebeuren in nice-to-have uitgaven en niet in needto-have. Daarnaast hechten wij waarde aan dat het college verder gaat met het uitvoeren van het coalitieakkoord, daar staan veel belangrijke zaken in over een toekomstbestendig Lansingerland, zoals een prominente plaats voor burgerparticipatie en duurzaamheid. Burgerparticipatie is iets

11/35

voor ons waarvan wij denken dat investeringen op zijn plaats zijn. Dit betaalt zich op lange termijn ook gewoon terug in betere plannen. We kunnen het ons ook niet veroorloven dat er mensen achterblijven in alle transities die we met elkaar door moeten maken. Iedereen moet meedoen. Tot wil mijn fractie het volgende mee geven. Lansingerland moet een aantrekkelijke gemeente blijven, ook om voor onze toekomstige inwoners een fijn huis te bieden. Ook in deze tijd moeten we realistisch zijn en ook blijven investeren. Juist voor de toekomst van onze gemeente, maar ook voor de toekomst van het land. Uiteindelijk is de groei van het aantal inwoners ook noodzakelijk voor de inkomsten en voor de toekomst van onze gemeente als een jong, groen bruisend hart van deze regio. Dank u wel. De heer Markus, CU: Burgemeester Femke Halsema droeg bij de Amsterdamse Veteranendag afgelopen zaterdag per ongeluk dezelfde speech op als vorig jaar. Dezelfde gedachte speelde bij ons om dezelfde bijdrage te houden bij deze kaderbrief, veel is tenslotte hetzelfde. Veel onzekerheid, een hoop aannames, er ligt nu echt een baseline waar we van op aan kunnen. Dit zou geen recht doen, ik had het als test kunnen doen, ziet u de verschillen, maar ik heb het niet gedaan, want dit zou geen recht doen aan de discussie en helaas voor de notuliste geen copy/paste voor dit jaar.

Deze kaderbrief is toch een lastige opmaat naar de begroting, dat was het vorig jaar ook al. Zoals de cijfers zich nu laten zien hebben we te maken met een tekort van bijna € 8 mln, tenminste, als we de stelpost herverdeeleffecten opheffen. Een fors tekort. Als je echter de jaarrekeningen van de afgelopen 10 jaar bekijkt, hebben we gemiddeld per jaar zo’n € 7 mln over, uitgezonderd 1 jaar waarin er verlies geleden werd. Kortom, de ervaring leert dat we bijna altijd te maken hebben met een overschot, je zou het haast structureel noemen. Is het in dit licht bezien wel realistisch om uit te gaan van een tekort van € 8 mln, de ervaring leert tenslotte dat we altijd miljoenen over houden. Is een bezuiniging uit te leggen als we blijkens de jaarrekening geld over houden? Precies hier zit onze worsteling om bij deze commissie richting te geven richting begroting. In het geval van een tekort dus richting bezuinigingen en lastenverzwaringen. Maar niet getreurd, we zullen dat zeker doen, want er ligt tenslotte een forse opgave. Om alleen uit te gaan van een overschot, zo werkt het niet, maar het is wel een worsteling waar we mee zitten. Enkele accenten richting prioriteiten voor de begroting van 2024. Allereerst de uitgangspunten. Met veel punten zijn we het eens, maar een paar kritische kanttekeningen. O.a. inflatiecorrecties.

Hier zitten forse toenamen in en toch vragen we: in hoeverre zit hier ruimte? Ik snap dat er bij sommige inflatiecorrecties afspraken zijn met bijvoorbeeld de provincie, maar zijn hier mogelijkheden om hier zeer scherp in te gaan zitten? Dan het uitgangspunt capaciteit volgt beleid, groei en wettelijke taken. Een prima uitgangspunt, maar hierbij een oproep om realistisch te ramen. Alle beleid dat namelijk niet kan worden uitgevoerd om wat voor reden dan ook, zijn kosten die onterecht begroot zijn en die dus volgend jaar over blijven, structureel wellicht. Hier is wel voor bezuinigd en dat zou zonde zijn. Voorbeelden hiervan zijn: beleid dat is vastgesteld maar dat nog moet worden uitgevoerd, of beleid dat is vastgesteld maar waarvoor te weinig ambtelijke capaciteit is. Wees hier kritisch in en geef dat duidelijk aan. We zijn ook kritisch op de stelposten, dat is ook geen nieuws, dat waren we vorig jaar al en nu weer. Ons inziens wordt het bewijs geleverd met het verzoek van het college om de stelpost herverdeeleffecten op te heffen en dat gaan we zeker amenderen. Maar ook over de stelpost BTW compensatiefonds en op wellicht nog andere stelposten zijn we kritisch. Het verzoek is dan ook om deze bij voorkeur te schrappen, tenzij dit echt noodzakelijk is. Tot zover enkele uitgangspunten.

Welke richting willen we op als CU voor 2024 en verder? Waar liggen kansen voor eventuele bezuinigingen en waar voor lastenverzwaringen? Wees niet getreurd, voor ons is overal over te praten, € 8 mln vinden is tenslotte geen gemakkelijke opgave. Wat ons betreft moet de gereedschapskist dan ook goed gevuld gaan worden, hierbij rekening houdend met het eerdere punt over nog niet uitgevoerd beleid. Maar uiteindelijk zullen we ook met elkaar zaken moeten afwegen en daarin zijn voor ons de volgende thema’s van belang. Preventie en gezondheid, niemand in dit huis is tegen een gezonde gemeente en preventie daarin is belangrijk. Juist de

12/35

preventieve inzet om gezondheidsproblemen te voorkomen zijn belangrijk in het sociaal domein, maar ook de inzet op bewegen, bereikbare openbare ruimten zijn daarvan belangrijke onderdelen. Als tweede: armoede moet bestreden worden. Armoede en schulden zijn thema’s die in een welvarende gemeente als Lansingerland niet voor zouden moeten komen, maar helaas is de werkelijkheid anders. Mensen met schulden ondersteunen, schulden overnemen bij jongeren, zijn voor ons belangrijke zaken om op in te zetten. Als derde, onze groengebieden zijn de longen van onze gemeente, deze gebieden moeten beschermd worden en blijven en waar mogelijk uitgebreid met bijvoorbeeld het Triangelpark en de borging dat het gebied achter de Kruisweg groen blijft en gebruikt kan worden als een ecologische verbinding met Bentwoud. Zaken die terug moeten komen in de groenblauwe visie, omgevingsvisie en in het uitvoeringsbeleid. Vierde punt, mentaal gezond. De heer Van Doorn: Ik heb een vraag over preventie. Zeker, altijd steun, maar hoe kijkt u ernaar als we niet echt feitelijk kunnen aantonen dat de investeringen aan de voorkant niet leiden tot een daling van de instroom of echt een aantoonbaar maatschappelijk effect, dus als het allemaal vaag blijft.

Staat er dan, wat u betreft, nog steeds een hek omheen? Of is het dan bespreekbaar om wel dat beleid te schrappen, hoe goed bedoeld ook, maar je haalt niet altijd je doelen. De heer Markus: Laten we helder zijn, beleid waarvan niet exact duidelijk is wat het op gaat leveren, zal je altijd kritisch moeten beschouwen, dat geldt overigens voor alle beleid. Alleen, het lastige bij het sociaal domein is dat je nooit exact zult kunnen bepalen of de inzet die je nu pleegt later ook effect zal hebben. Als je het namelijk niet doet, je hebt geen vergelijk, dat is een heel lastige discussie. Maar zoals eerder aangegeven: wat ons betreft is alles bespreekbaar. Maar we zullen zeker kritisch kijken als het gaat om bezuinigen op een preventieve werking binnen het sociaal domein. Ik ga verder, mentale gezondheid jongeren. De mentale gezondheid van jongeren is de laatste jaren alleen maar verslechterd. Gevoelens van eenzaamheid, depressiviteit nemen helaas steeds meer toe. Deze jongeren zijn onze toekomst en kunnen we niet in de steek laten, een belangrijk punt voor ons. Waardig ouder worden. De komende jaren vergrijst onze gemeente verder en mede daardoor vinden wij het belangrijk dat iedereen waardig ouder kan worden. Tevens huisvesting voor senioren, volwaardige ontmoetingsplekken moeten altijd hoog op de agenda blijven staan. Als laatste duurzaamheid.

De energiecrisis heeft eens temeer duidelijk gemaakt dat onze energiebronnen niet zomaar kosteloos gebruikt kunnen worden. Energiebesparing en energietransitie zijn belangrijke thema’s om onze gemeente toekomst vast te houden. Samenvattend blijkt deze kaderbrief een hoop onduidelijkheden te hebben en het vooruitzicht van het tekort van € 8 mln stemt niet vrolijk. Maar tegelijkertijd is het zoeken naar oplossingen een worsteling, omdat we al jaren een overschot hebben. We willen het college mee geven om kritisch te kijken naar inflatiecorrecties, stelposten en het inplannen van activiteiten in relatie tot de beschikbare ambtelijke capaciteit en nog niet gestart beleid. Daarnaast blijven wij ons inzetten voor een samenleving, waarin iedereen mee kan doen, met name zij die het al financieel moeilijk hebben of worstelen met gezondheid. Preventie is daarin belangrijk. Daarnaast moeten we vooruit blijven kijken om onze gemeente toekomstbestendig te houden als het gaat om duurzaamheid en groen. Wij wensen het college en het ambtelijk apparaat veel wijsheid, succes en Gods zegen toe bij de verdere uitwerking van de begroting. Mevrouw Van Splunter, GL: Ik check even of ik het juiste word-document voor me heb en niet met mijn tekst van vorig jaar op de proppen kom, meneer Markus. Daarbij wel even de opmerking dat Femke Halsema na enkele zinnen het wel doorhad en zich corrigeerde.

Dit is even om de framing vanuit de CU te nuanceren. De begroting van de gemeente is enorm belangrijk voor de inwoners, want naast de wettelijke verplichtingen en de kosten die daarmee gepaard gaan, bepaalt de begroting hoeveel ruimte er is voor uitgaven en welke beleidskeuzen gemaakt kunnen worden. Deze keuzes hebben consequenties voor hen, voor zowel ondersteuning en hulp als de ontwikkeling van hun omgeving, maar ook in kosten als gevolg van gemeentelijke belastingen. Voor GL, voordat ik inga op de agendastukken, zijn 3 principes belangrijk, die ik daarbij wil noemen. Dat zijn

13/35

betaalbare woningen, voldoende betaalbare woningen, meer betaalbare woningen, sociale gelijkwaardigheid en duurzaamheid. Het proces van het vaststellen van de meerjarenbegroting is anders dan vorige jaren, met de keuze die wij als gemeente Lansingerland genomen hebben, zijn de te bespreken stukken beleidsarm en gaat het vandaag vooral over het proces, zoals beschreven in de kaderbrief en over de uitgangspunten. Het proces kan de goedkeuring van de fractie van GL krijgen. Dat geldt ook voor de uitgangspunten, waarbij wij positief willen reageren op de vermelding dat ervoor gekozen kan worden om de begrotingsknop OZB-tarieven in te zetten en aan te draaien, meer dan alleen een verhoging als gevolg van inflatie vanwege de huidige financiële situatie, want ook daar maakt de fractie van GL zich zorgen over. Het werd net al door de heer Van Doorn geopperd om het uitgangspunt capaciteit te schrappen. Daar is GL groot voorstander van. Wij hebben al tijdens de bespreking van de begroting 2023 aangegeven, dat wij het belangrijk vinden dat het ambtelijk apparaat voldoende bezet is, ondersteund is en niet overbelast wordt. De gereedschapskist is al eerder naar voren gekomen, dat was toen ook onderwerp van discussie. Wij vinden het net als D66 erg belangrijk, dat er een goede gereedschapskist is voor de klussen die je uit moet voeren.

We vinden het belangrijk dat we daarmee het advies van de ambtelijke organisatie volgen als het gaat om hun inzicht van capaciteit. Het debat over beleidsmatige keuzes zal in het vervolgproces beter en concreter worden gevoerd. Dan hebben we meer inzicht in daadwerkelijke cijfers en ontwikkelingen. Wel wil de fractie van GL het college mee geven, dat naast de ambities van het coalitieakkoord en wettelijke verplichtingen er bij beleidsmatige keuzes vooral minimaal bezuinigd gaat worden op het sociaal domein, waarbij vooral jeugdzorg ontzien moet worden. We wensen ze veel wijsheid en creativiteit en doen daarbij de suggestie om wellicht de aanschaf van een windmolen te overwegen en daarbij alle kosten voor gemeentelijke gebouwen naar nul te kunnen brengen. Voor deze termijn houd ik het daar bij. De heer Azzouzi, PvdA: Met grote zorgen hebben wij kennis genomen van de kaderbrief. Ik zal mijn bijdrage splitsen in financieel en beleidsmatig. De kaderbrief is dit jaar anders dan de kadernota, het is meer een uitgangspuntenbrief geworden. Het financieel beeld van 2023 wordt voortgezet in alleen de autonome ontwikkelingen, waarop de gemeente geen invloed heeft, zijn opgenomen. De kaderbrief biedt bovendien alleen een uitgewerkt overzicht van de kostenkant.