[BV22.0103] Verslag gezamenlijke commissies begroting 18 oktober 2022

VERSLAG Commissie Algemeen Bestuur BEGROTING

Corsanummer: BV22.0103 Datum vergadering

: 18 oktober 2022

Aanwezig in de raadszaal: Commissieleden: WIJ Lansingerland : Jan Jumelet,P. van Olst, Jan Alsemgeest, Mark Bik, Ton Jansen, Bianca Boonstra, Paul Zantman, Chantal van Weede, Abdel Afalah Leefbaar 3B : Don van Doorn, Johan Philippens, Terry Duivesteijn, Machiel Crielaard, Jean Paul Meuldijk, Marjolein Gielis, Leon Erwich CDA : Jan Willem van den Beukel, Job Halkes, Michel Krieger, Frans Ammerlaan, Charles van Harn, Dave Bergwerff VVD : Matthijs Machielse, Ed van Santen, Theo van Son, Ivo de Graaf, Christiaan Toussaint, Vincent Jumelet, Eric Kampinga D66 : Ineke den Heijer, Brecht Weerheim, Eva Heijblom CU : Kees Willen Markus, Arjen Hofman, Sam van Egmond GroenLinks : Marko Ruijtenberg, Manon van Splunter PvdA : Petra Verhoef, Hamid Azzouzi, Nanno Scheringa, Sonnie Biharie Burgemeester Wethouders

: Pieter van de Stadt : Simon Fortuyn, Leon Hoek, Michiel Muis, Titia Cnossen

Voorzitter Griffier Commissiegriffier

: Jan Pieter Blonk : Eveline Hamelink – van Rens : Lianne van den Houten, Karin Koemans, Rianne Kokke

Afwezig CDA VVD D66 CU GroenLinks PvdA

: Nelleke Bouman, Wouter de Ruiter, Rita Leijendekker : Marloes Draak, Boris Wezenberg, Nathalie van Bakel : Erik Jonker, Bert Bakker, Ronald van der Stad, Arjen van Berkel, Sander Smolders : Lenneke Maasland, Annette Molenaar, Paul Lieverse : Menno Duk, Selgei Gabin, Jorgen van de Burgt : Valmir Xhemaili

1. Opening en mededelingen voorzitter De voorzitter, om 17.00 uur: Ik open de raadscommissie over de begroting 2023, het is vandaag 18 oktober 2022. Mede namens commissiegriffier Lianne van den Houten welkom aan de inwoners hier op de tribune en zij die via de webcast nu of later naar ons kijken en luisteren. Fijn, dat ook alle fracties vertegenwoordigd zijn, welkom aan u, raadsleden, duo-raadsleden. En natuurlijk welkom aan de burgemeester, de wethouders en last but not least de ambtenaren, de griffier en de commissiegriffiers. Vanavond buigt de raad zich ter voorbereiding op het vaststellen van de begroting in de raadsvergadering van 3 november in een oordeelsvormende vergadering over de begroting van het volgend jaar. Met andere woorden: wat vinden de 8 fracties, de 8 politieke partijen in deze raad van de door het college voorgelegde begroting. Het is duidelijk wat het college voor ogen staat waar in 2023 ons geld aan wordt uitgegeven en waar onze inkomsten vandaan komen. Dat heeft het college in een 245 pagina’s tellend boekwerk opgeschreven. Zijn de fracties het daarmee eens, of willen fracties schuiven met de uitgaven of inkomsten? Uitgaven en inkomsten moeten wel altijd in evenwicht blijven, dus als u meer wilt uitgeven, moeten er meer inkomsten tegenover staat, andere uitgaven moeten dan verminderd worden.

Kortom: het kan vanavond interessant worden wat de verschillende fracties gaan voorstellen, waar ze meer of minder geld aan willen uitgeven. Of misschien wel inkomsten willen verhogen om extra uitgaven te doen. Wij zullen het zien vanavond. De spreektijden voor de fracties zijn vanavond 10 minuten in de eerste termijn, 1 minuut voor interrupties. De klok staat bij aanvang dus op 11 minuten. 5 minuten voor de tweede termijn en ook 1 minuut voor interrupties, dus 6 minuten. Als een fractie tijd overhoudt in de eerste termijn, wordt de resterende tijd mee genomen naar de tweede termijn voor meer ruimte en tijd in de tweede termijn.

1/30

Aan het eind van de eerste termijn van de commissie wordt de vergadering voor drie kwartier geschorst voor het nuttigen van de maaltijd, dat zal naar verwachting rond half zeven zijn. De volgorde van spreken is vanaf de grootste fractie aflopend tot aan de kleinste fractie. Dat waren mijn mededeling. Dan de aanwezigen. Ik heb gezegd: fijn dat alle fracties er zijn. Een heel rijtje van afwezigen noemen, daarvan hebben we afgesproken dat we dat niet meer doen. We zeggen: blij dat alle fracties er zijn. Dat ik een andere intro heb, dat is het gevolg van de cursus die wij afgelopen vrijdagochtend als voorzitters hebben gehad. 2. Insprekers De voorzitter: Die hebben zich niet gemeld. 3. Vaststelling verslag vorige vergadering De voorzitter: Dat doen we bij de volgende vergadering. 4. Vaststelling agenda en inventarisatie rondvragen De voorzitter: Is de agenda akkoord zo? Dat is het geval. 5. Bespreekpunten: De voorzitter: Er zijn geen bespreekpunten. 6. Stukken ter advisering aan de raad: 6.a Begroting 2023 - 2026 De heer Jumelet, WIJ: Het is mooi om te zien dat zo’n cursus toch snel vruchten afwerpt, dat is positief. We leven in een bizarre tijd. We worden niet geconfronteerd met een enkele crisis, maar inmiddels 2 handen vol aan crisissen. Kon ik bij de kadernota nog starten met de woorden: positief vooruit.

Nu geldt voor veel Lansingerlanders het adagium: ik worstel en ik hoop mijn kop boven water te houden. Een bizarre tijd. Was de klap van corona net voorbij, komt nu die enorme energiecrisis langs. Bizar en zorgwekkend. Dit vraagt van ons als samenleving en van ons als gemeente, maar ook van ons als raad veel. Polarisatie ligt snel op de loer, maar juist nu is eensgezindheid en solidariteit van levensbelang. Mijn fractie vraagt dan ook aan u, het college, maar bovenal ook van onze raad, om daar waar het moet en kan onze verantwoordelijkheid te nemen en met elkaar onze samenleving door deze periode te helpen. Gelukkig neemt de samenleving en nemen wij verantwoordelijkheid, er zijn voorbeelden te over. Tijdens de commissie samenleving j.l. liet wethouder Hoek zien wat er nu al allemaal gebeurt om te helpen en te stutten waar het kan. Mijn fractie was en is onder de indruk en blijft de verwachting uitspreken dat ook in de komende periode het college het maximale blijft doen en waar nodig terug komt naar de raad. Laten we als fracties niet polariseren, maar juist eensgezindheid uitstralen en samenwerken. De titel van het coalitieakkoord ‘samen verantwoord verder’ wint juist nu enorm aan kracht. Niet alleen voor de coalitie, maar juist voor ons allemaal, samenlevingbreed. Bij de kadernota was de stemming bedrukt: wat zou de meicirculaire brengen? U was terecht terughoudend.

Collega Hamid Azzouzi voorspelde met zijn berekeningen dat er geen reden was tot pessimisme, hij heeft gelukkig gelijk gekregen, complimenten voor zijn deskundigheid. Mijn fractie is erg content met de wijze van openheid en transparantie door raadsbreed vorm en inhoud te geven aan het begrotingsproces. Hiermee geven we met elkaar inhoud aan het meer in positie brengen van de raad en het politieke debat terug te brengen in deze raad. Mijn fractie vraagt zich wel af wat nut en noodzaak zou zijn van de kadernota in het voorjaar als deze gebouwd moet worden op drijfzand en met zoveel grilligheid in de cijfers. Vraag aan de wethouder: hoe kijkt u hier tegenaan? Ziet u een aanpassing van het proces? De voorliggende begroting is sluitend met zelfs een kleine plus, maar wel met financiële zorgen voor de jaren ’24 en volgende. Mijn fractie is blij dat naast de technische bijstellingen ook met name het collegeprogramma volledig is verwerkt in deze begrotingen en eveneens de bij de kadernota aangenomen moties en amendementen. Ik merk daarbij wel op, dat een aantal punten uit het coalitieakkoord nog verdere uitwerking vraagt, maar we gaan ervan uit dat het college werkendewijs dit in de komende periode oppakt en met voorstellen naar de raad gaat komen.

In mei gaf ik reeds aan dat mijn fractie behoedzaamheid voorstaat, zeker nu de onzekerheden groot zijn, er een recessie aankomt of misschien al is. De inflatie is gigantisch, de energieprijzen schieten de pan uit en we hebben nog steeds met allerlei onzekerheden te kampen. Behoedzaamheid is zeker op zijn plaats. Om de uitkomst van de septembercirculaire met extra geld voor onder meer de cao’s zet mijn fractie net als het college graag een hek om het te gebruiken waarvoor het bestemd is. U ziet een relatief tevreden fractie WIJ als het gaat om de voorliggende begroting 2023, maar ook een fractie die met zorg is vervuld als het gaat om de ontwikkelingen in de komende periode. Mijn fractie wil graag specifiek de volgende vragen aan het college stellen. M.b.t. de flexwoningen: bent u het eens met mijn fractie dat flexwoningen voor Lansingerlandse spoedzoekers, starters en anderen naast de realisatie in combinatie met ontheemde Oekraïners ook gerealiseerd moeten worden elders in Lansingerland en dat dit prioriteit blijft? Wanneer

2/30

verwacht u dat er daadwerkelijk flexwoningen voor arbeidsmigranten beschikbaar zullen komen in Lansingerland? Op welke wijze gaat u bevorderen dat deze specifieke woningen nu daadwerkelijk gerealiseerd gaan worden? Het beroep dat wordt gedaan op ons ambtelijk apparaat is groot en is zichtbaar in deze begroting. Mijn fractie geeft u graag mee, dat het niet alleen zit in de aantallen, maar juist ook in het goede werkgeverschap. Vraag aan de wethouder: op welke wijze bent u in staat om de kwaliteit te blijven garanderen van ons ambtelijk apparaat? Daarnaast is de raad gebaat bij een goed functionerende griffie, dat is dagelijks in ons werk zichtbaar. Complimenten voor de griffie. Wij zijn dan ook blij dat een halve fte specifiek voor communicatie wordt toegevoegd vanuit de 7,5 fte per 1.000 inwoners aan de griffie. Graag voor de raad van de wethouder een bevestiging hiervan. De investering in jeugd en jongeren dient ook juist in de preventieve sfeer te gebeuren. We weten wat de coronaperiode met jongeren gedaan heeft. Mogelijk worden we er de komende tijd weer mee geconfronteerd. Vraag aan de wethouder: hoe kijkt hij hier tegenaan? Wat gaat het college doen? Daarnaast vindt mijn fractie een preventieproject Kapot Sterk, Steek jij je hand uit, het lespakket in het basisonderwijs en voortgezet onderwijs om onze jeugd te behoeden voor het foute pad super belangrijk.

Mijn fractie zal dan ook een motie indienen om in 2023 € 100.000 uit het begrotingsoverschot extra te investeren om scholen het lespakket te geven. Mijn fractie ziet een toenemende financiële problematiek bij werkenden met een inkomen boven de 120%. Jongstleden is in de commissie samenleving van gedachten hierover gewisseld. Er wordt veel gedaan met name voor de groep inwoners tot 120% inkomen, maar juist de groep erboven valt veelal buiten de vele regelingen en voorzieningen. Vraag aan de wethouder: hoe kijkt u hier tegenaan en wat gaat het college doen? Tot slot mijn laatste vraag, het onderwerp wonen. Wij hebben met elkaar realistische doelstellingen afgesproken. Vraag aan het college: is het beeld op blz.6 van het coalitieakkoord voor u haalbaar? Mede afgezet tegen de toegenomen aantallen nieuwbouwwoningen in de begroting. Welke inspanning gaat u eventueel doen om die doelstellingen daadwerkelijk te gaan halen? Ik ga afsluiten. Ondanks de vele crisissen en ondanks het hetgeen we in Lansingerland voor onze kiezen krijgen, heeft mijn fractie er het volste vertrouwen in, dat we samen door deze periode gaan komen, mits we ook oog houden voor elkaar, de kracht van de samenleving benutten, maar daar waar nodig als lokale overheid onze verantwoordelijkheid nemen.

Ik bedank de verenigingen, de kerken, de vele instellingen en organisaties, de vele vrijwilligers, bedrijven, maar ook ons ambtelijk apparaat, de brandweer en politie, voor al het goede wat zij doen voor onze inwoners. Alleen samen lukt het. Dank u wel. De heer Van Doorn, L3B: Allereerst complimenten voor de voorliggende begroting. Meneer Jumelet haalde het al aan: dat er oog blijft voor de bijzondere uitdagingen waar wij als samenleving met elkaar voor staan. Dat we daar oog voor houden, met name voor degenen die het daar zwaar in hebben. Complimenten voor het proces, dat we doorlopen hebben. Dat is ons erg goed bevallen: open, transparant. In vergelijking met voorgaande jaren: gelijktijdig was iedereen op hetzelfde informatieniveau, waardoor er een gelijkwaardige positie in de raad ontstond. Wat mij betreft ervaar ik daar een heel positief effect op in de onderlinge samenwerking, het vertrouwen en het gezamenlijk optrekken als raad in plaats van individuele fracties. Dat deel is alvast geslaagd en daar wil ik complimenten voor uitspreken. We zijn blij met een echt uitgebalanceerde begroting. Er zit een aantal intensiveringen in: € 0,7 mln oplopend naar € 1,6 mln. Dat wordt niet met allemaal extra inkomsten gedekt, we hebben ook serieus gekeken naar ombuigingen. Dat is een traject dat L3B al langer omarmt.

Kritisch kijken naar ingezet beleid als dat niet aantoonbaar bijdraagt aan het bereiken van doelstellingen, dan moeten we niet schromen om die middelen te re-alloceren en op die manier een andere richting te geven aan deze mooie gemeente. Op dat laatste zien wij nog wel een ontwikkelpunt, blijvend, in de P&C cyclus. Dat is beter in beeld brengen wat het effect is van beleid dat wij hier met elkaar afspreken en waar wij middelen voor beschikbaar stellen. Dat instrument van indicatieve taakstellingen, dat is wat L3B betreft een doorlopend proces, daar stoppen we niet mee, dat blijven we ieder jaar doen. Verder bijstellen en actualiseren, wij hebben daar een sturend instrument. De raad moet steeds in positie zijn om de afwegingen te maken. Verder wil ik kort stilstaan bij de successen vanuit L3B. We hebben natuurlijk de verkiezingen achter de rug, er zijn allerlei beloftes gedaan. We zijn er erg tevreden over dat we een aantal mooie punten terugzien in de begroting. Gelukkig, door een positieve ontwikkeling, is er toch geen taakstelling m.b.t. OZB voor woningen. We zitten met zijn allen in een crisis en dat hakt er in de samenleving echt stevig in. We zijn er blij mee, dat we niet genoodzaakt zijn om ook aan die knop te draaien. Het versterken van de burgerparticipatie, een belangrijk item, het staat goed op de agenda, er zijn goede werkgroepen gaande.

Wat dat betreft hoopvol naar de toekomst toe om er echt eens meters in te gaan maken en het niet bij woorden te laten. De veiligheid vergroten: Lansingerland is echt een veilige gemeente, maar er is echt nog wel ruimte voor verbetering. Intensivering van het aantal BOA’s. Dat niet alleen, ik kom er later op terug als ik een aantal wensen heb. Er zit nog een doorontwikkeling in de wijze waarop we die inzetten. Gratis OV voor ouderen, zeker ook in deze tijd, daar kom ik straks op terug bij de wensen, om die verbinding goed te organiseren. De introductie van een mobiel servicepunt. Als je kijkt naar de openingstijden van de Snip. Een visie voor met name de kern Bleiswijk over verbonden zijn in het bestuursdeel, als je kijkt wanneer die open zijn,

3/30

dan is dat bedroevend. Desalniettemin verwachten wij veel van het mobiel servicepunt, niet alleen voor die kern, maar vooral ook voor de buitengebieden. En veiligheid natuurlijk, de introductie van nu eindelijk bewaakte fietsenstalling, dat zijn mooie ontwikkelingen die we graag omarmen. Ware het niet dat we ook een aantal wensen hebben, waar wij graag de visie van de andere partijen op willen horen om te kijken of ze de komende periode met ons willen kijken of we daar een dekking voor kunnen vinden en of ze het op de inhoud ook met ons eens zijn. We hebben het weleens vaker genoemd: binnen 6 minuten overal een AED. De fractie van L3B heeft het flink ingebracht als het gaat over de aanrijdtijden. Dat is belabberd, laten we dat vaststellen. De AED kan letterlijk levens redden en de investeringen zijn relatief laag. We hebben er nog 3 nodig en we willen niet gaan zitten wachten tot er een particulier initiatief is, dus we willen dat als gemeente als laatste verantwoordelijkheid op ons nemen. Die 3 kosten € 2.500 per stuk en het onderhoud € 750, dus wat ons betreft: oppakken. Ik hoop dat we daar steun voor krijgen, wie weet hoeveel levens we daarmee kunnen redden. Veiligheid plaatsen we daarmee in een breder perspectief dan alleen maar handhaving en repressie, ook aan de preventieve kant. Dat niet alleen, we zetten ook in op de gezondheid daarmee.

De BOA, we hebben daarbij een norm gesteld van 1 op 5.000. Normaal ben ik niet zo van de normen, daar kom ik nog op als ik het over een kritisch punt heb, maar in dit geval vinden we hem wel richtinggevend. Er zit een bepaalde visie achter. We komen er na deze intensivering nog steeds 2 tekort en ik wil graag met deze raad kijken hoe we mogelijk al versneld dekking kunnen vinden voor die 2. Wij verwachten van de portefeuillehouder inzicht te krijgen in de transitie van een repressieve BOA naar meer de wijkBOA, een regisseur die onderzoek doet, de contactpersoon in de wijk, gericht op preventie. Dat kan van heel smal, huftergedrag, als het gaat om afval, tot de brandweer en allerlei zaken die het veiligheidsdomein raken. Meer oog voor preventie en verbinding met de samenleving maken. Dat is een belangrijk wens en we kijken graag naar de andere fracties. Eerder al genoemd door onze fractie, dat gaan we dit jaar weer inbrengen, juist in deze tijden waarin verbinden van groot belang is en ontmoeting, de sportbox. Daar hebben we het al vaker over gehad, we willen er graag 3 aanschaffen voor in de buitenruimte. Laagdrempelige toegang tot bewegen kost relatief weinig: € 40.000 eenmalige aanschaf en vervolgens € 5.000 per jaar onderhoud. Niet alleen gezond, maar ook erg gezellig, dus we hopen daar ook steun voor te krijgen.

Gratis OV voor ouderen, daar heb ik nog een vraag aan de wethouder. Dit staat nu voor 2024, maar ik kan het me voorstellen dat we niet een heel jaar gaan zitten wachten met de ontwikkeling, dat we misschien in september of augustus al kunnen starten. Dan hebben we niet het volle bedrag voor dat jaar nodig, maar een deel. De vraag aan de andere fracties of ze het steunen, het initiatief naar voren trekken, zodat we medio 2023 echt van start kunnen. Zeker in deze tijd gun ik het onze ouderen om goed verbonden te zijn met de regio en daar middelen beschikbaar voor te stellen. Ik kondigde al aan, dat we ook een punt van kritiek hebben. Het zal niet verrassend zijn dat het gaat om 7,5 fte per 1.000 niet als richtinggevende stip op de horizon, dat snappen wij wel, je moet als organisatie meegroeien met de ontwikkeling van je gemeente, maar wat ons betreft is dat geen doel op zich. Dus L3B wil dat als een richtinggevende norm zien, maar niet op voorhand daar al budget voor vrij maken en dan kijken wat we ermee gaan doen. Dat is wat ons betreft echt de verkeerde volgorde. Ik kan me haast niet voorstellen dat het ambtelijk apparaat of het college dat voor ogen heeft, maar wat ons betreft doet u netjes een voorstel bij de kaderbrief en de begroting op basis van een uitgewerkt strategisch personeelsplan.

Vervolgens is dan altijd de eerste stap: welk beleid werkt, wat werkt niet of onvoldoende, kunnen we daar middelen re-alloceren? Als we dat gedaan hebben kijken we naar een ombuiging. Als dan blijkt dat meer fte nodig zijn, omdat wij als raad het beleid hebben geïntensiveerd, dan wil ik dat graag voorzien van een goede onderbouwing naar de raad krijgen, zodat we ieder jaar netjes dat soort besluiten kunnen nemen. Daar wil ik het in de eerste termijn bij laten. De heer Krieger, CDA: De fractie van het CDA heeft kennis genomen van de concept begroting 2023-2026 en dankt het college en de gemeentelijke ambtenaren voor het opstellen en aanleveren ervan. Mijn fractie wil een compliment geven over de open manier, waarop de concept begroting tot stand is gekomen. Ook zijn wij verheugd, dat de door de raad breed gedragen voorstellen om de stelposten inhuur en de uitgangspunten m.b.t. het BTW compensatiefonds te schrappen, hebben bijgedragen aan in ieder geval een sluitende begroting voor 2023. Over openheid gesproken, mijn fractie constateert dat de hoofdpunten van de concept begroting voor het overgrote deel volledig in lijn liggen met de eerder aan de raad gepresenteerde kadernota. Dit baart het CDA wel wat zorgen en wel om de volgende redenen.

Structureel koersen we als gemeente af op een tekort van € 8 mln in 2026 en zakt onze weerstandsratio onder de afgesproken marge 1.2 en dit moet 1.4 zijn. In 2023 is de begroting sluitend gemaakt, echter, dit gaat voornamelijk ten koste van het bedrijfsleven met een lastenverzwaring van ongeveer € 1.138.000 de OZB verhoging niet-woningen. Inmiddels lijkt de begroting voor 2023 ingehaald door de actualiteit. Mijn fractie vraagt zich af of het in deze tijd wel verstandig en gewenst is om de lasten voor het bedrijfsleven te verhogen. Dit met in het achterhoofd de hoge energieprijzen, de dreigende recessie, stijgende kosten voor grondstoffen, personeel et cetera. De opbouw van het structurele tekort en de lastenverzwaring voor het bedrijfsleven zijn in deze onzekere tijden onwenselijk, maar zeker als we kijken aan welke zaken geld besteed wordt. Gratis openbaar vervoer voor ouderen, wat het CDA betreft

4/30

doen we dat gericht en dan wel voor de oudere minima tot 140% van het bijstandsniveau. Heel dure bewaking van de geplande fietsenstalling onder het geplande cultuurhuis in Berkel centrum west, naast de tonnen die de fietsenstalling op Westpolder en bij Rodenrijs al kosten. Kan dit niet goedkoper? Is dit niet een mooie kans om mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt een kans te geven? Een structurele verhoging van de exploitatiekosten van het cultuurhuis. Dit is niet verstandig. Ja, wij zien het belang van de culturele sector, maar een gezond cultuurhuis zou zichzelf moeten kunnen bedruipen of in ieder geval kunnen draaien met de reeds eerder begrote exploitatiekosten. Iedereen moet de komende jaren de broekriem aanhalen, dus ook het cultuurhuis. Het sturen op 7,5 fte per 1.000 inwoners wat betreft de personele bezetting. Ja, de gemeentelijke organisatie kampt met personeelskrapte, maar dat ligt aan moeilijk vervulbare vacatures. Dan is het zo dat groei van de gemeente en nieuwe ambities capaciteit vragen, maar we hebben in de vorige periode steeds gezegd: personeel volgt beleid. Kortom: per beleidsveld formuleren we een ambitie en daarbij past een budget voor mensen en middelen. In die volgorde. Het platte sturen op de factor 7,5 fte per 1.000 inwoners lijkt ons dus niet zo verstandig.

Wij denken dat het beter blijft om gericht te sturen op beleidskeuzes wat betreft personele bezetting. Verder zien wij de algemene reserve de komende jaren slinken. In 2023 bedraagt deze € 70 mln, in 2026 voorspeld € 48 mln. Dat is weleens anders geweest. Onze vrees is dat gelden die nu worden gebruikt uit de algemene reserve de komende jaren weleens heel erg nodig blijken te zijn om inwoners en lokale economie in zware tijden te steunen. Reeds eerder sprak de wethouder financiën namens het college in de commissie de woorden dat hij geen glazen bol heeft en aldus naar beste kunnen en met de nu beschikbare informatie zijn werk doet. Daar heeft de wethouder volgens het CDA een punt, maar dat we de ijsbergen niet zien betekent niet dat ze niet op onze route liggen. Mijn fractie is oprecht bezorgd over de robuustheid van het financiële beleid van dit college. Tel daarbij op, dat de Eneco-gelden te makkelijk worden benut, ons allemaal bekend. € 3,6 mln naar flexwoningen. Ja, deze zijn nodig, maar dit mag geen precedent scheppen. Deze hadden uit de algemene reserve moeten worden gefinancierd. Het was eerlijk maar zorgelijk dat de wethouder bekende dat de greep uit de Eneco-middelen mede was ingegeven door de sterk dalende algemene reserve.

Daarom is het aanwenden van de Eneco-gelden voor de bouw van een nog veel duurder cultuurhuis financieel zeer onverstandig en onbespreekbaar, zoals ook al toegelicht door mijn collega de heer Bergwerff in de commissie samenleving. Hoe nu verder? Wat mijn fractie betreft moet het college scherp zijn op kostenverhogingen en hoeft de focus nu niet alleen te liggen op bezuinigingen. Wij zien als fractie dan ook ruimte om op de korte termijn de lastenverzwaring m.b.t. de OZB niet-woningen te schrappen en we vragen daarvoor steun van de andere partijen. Uit de brief van 11 oktober 2022, de septembercirculaire, blijkt dat er extra financiële ruimte is ten bedrage van € 1.683.000. Tellen we deze op bij het begrotingssaldo 2023 van € 158.000 dan is er een overschot van € 1.841.000. Na het schrappen van de lastenverzwaring OZB niet-woningen zou dan nog steed in 2023 een overschot resteren van ruim € 700.000. Dat zou in deze onzekere en zware tijden goed nieuws zijn voor ondernemers. Wat de lange termijn betreft, wil mijn fractie het college mee geven waakzaam te zijn en spaarzaam te zijn. Mede gezien het feit dat het lange termijnbeeld een structureel tekort laat zien met voorlopig een tekort van bijna € 8 mln in 2026. Tot zover. De heer Machielse, VVD: Lansingerland is nog niet af en dat zien we maar weer eens.

Toch, het is pas een paar maanden geleden dat er voor 2023 een tekort werd voorzien van vele miljoenen euro’s structureel, wat daarna nog zou kunnen oplopen. Natuurlijk, dat was met onzekerheid omgeven: wanneer zou het rijk ons structureel gaan compenseren voor de jeugdzorg, welke werkelijkheden zaten er in het gemeentefonds voor Lansingerland? Tegelijkertijd bleef voor ons onduidelijk hoe de economie zich zou gaan ontwikkelen, wanneer de coronapandemie bedwongen zou zijn. Zou er nog een crisis aankomen of zou de economie blijven aanzwellen? Veel van die vragen zijn vandaag nog niet beantwoord, maar toen ook niet. In dat licht huldigden we toen het adagium: better be safe than sorry. De raad deed voorstellen om de tekorten te verkleinen, zojuist ook door de heer Krieger genoemd. Het doemscenario, dat ik toen schetste, is dat er maar 1 alternatief zou zijn: lastenverhoging als sluitstuk. Dat had ook zo geweest als er geen zilvervloot was komen binnenvaren vanuit het rijk. Want vandaag treft u ook een blije VVD, want er gaat veel goed. Veel van de plannen en ambities van de vorige coalitie met verscherpingen en aanvullingen vanuit de huidige coalitie, hebben hun plek kunnen vinden in deze begroting. Maar we moeten wel eerlijk zijn, want daarbij zijn we geholpen door die zilvervloot die is komen binnenvaren. € 3,6 mln extra vanuit het rijk, in een paar maanden gevonden.

€ 2,4 mln daarvan zetten we nu in en € 1,2 mln behouden we nog voor onzekerheden. € 1,2 mln aan reeds eerder uitgewerkte bezuinigingen toch doorvoeren. Daar is de VVD positief over, want het zijn juist deze zaken die geen impact hebben op onze inwoners of een kleine impact hebben, waar we wel scherp op moeten blijven. Of we nou moeten bezuinigen of investeren, onzinnige uitgaven moeten we altijd de nek omdraaien. Tijdens deze voorbereiding kreeg ik ook een beetje een openbaring van de heer Van Santen. Hij zei: één van de redenen waarom ik ooit de gemeenteraad in ben gegaan is om iets aan die schuldpositie te gaan doen. En die is een stuk positiever. Een paar jaar geleden € 300 mln negatief, zijn er nu zelfs trends naar € 0 schuld te zien. Wie had dat durven dromen in Lansingerland 10 of 12 jaar geleden? Die positiviteit geeft ook ruimte voor ambities, want Lansingerland is nog niet af. De VVD heeft ambities om geen donkere

5/30

plekken meer te hebben in onze gemeente, om naar nul verkeersslachtoffers te gaan door infrastructurele gebreken. Een strakke aanpak op ondermijning rekent ook op onze steun om Lansingerland een stukje mooier te maken. Maar toch, niet alles is vandaag positief. Er moeten zaken beter. Er moeten zaken beter tussen ons, raad en college, qua onderbouwing en qua richting. Want een koppeling van het aantal ambtenaren aan inwoneraantal, die genoemde 7,5 fte per 1.000 inwoners, is iets wat de VVD niet kan plaatsen in de werkwijze die we met elkaar hebben. We werken al vele jaren met de systematiek dat formatie beleid volgt en dat de consequenties van ambities van deze raad is dat we moeten investeren in middelen, in externen en in eigen mensen. Dat is iets wat de VVD met veel plezier doet, maar enkel een benchmark presenteren aan de raad als enige onderbouwing om te zeggen: we gaan van 7,4 naar 7,5 ambtenaren per 1.000 inwoners en we gaan automatisch meegroeien, dat is voor de VVD geen enkel argument. Als iedere gemeente zou sturen op gemiddelden, dan worden we allemaal hetzelfde en dat is juist niet waarom ik in Lansingerland woon en dat is juist niet waarom onze inwoners in Lansingerland wonen. Als we gemiddeld wilden zijn, dan zou het hier niet zo mooi zijn.

Bij het ombuigen omlaag, als we moeten bezuinigen, volgen we een buitengewoon zorgvuldig proces, waarbij we exact de impact in kaart brengen. Hoe kunnen we de pijn verdelen, waar kunnen we eventueel bezuinigen of besparen op ambtenaren zonder de impact voor onze inwoners te groot te maken, hoe zit de mix met materiaal en mensen? Dan simpelweg bij de knop omhoog zeggen: we gaan de norm hanteren van 7,5 fte per 1.000. Dat kan de VVD niet plaatsen in de systematiek. Als we zo zorgvuldig zijn bij bezuinigen of ombuigingen naar beneden, dan moeten we minstens zo zorgvuldig zijn bij investeringen naar boven toe. Dat missen we op dit punt. Er zijn ook zorgen om Lansingerland verder af te maken. Een groot punt is de omgevingswet, die eraan komt. We zien nu dat we € 800.000 minder kosten daaraan gaan hebben in ieder geval in 2023. Maar ook las ik vorige week in Binnenlands Bestuur en ook op de NOS was dat te zien, dat de meeste gemeenten de ICT-systemen nog niet op orde hebben en dat de meeste gemeenten nog helemaal niet klaar zijn voor de invoering, die weer is uitgesteld tot 1 juli. Maar we willen Lansingerland afmaken en mooier maken. Gaan we daarmee door? Zijn we daar klaar voor? Ik zie de wethouder al moeilijk kijken, dus ik ben heel benieuwd. Er zijn andere zorgen bij de VVD.

Ik noemde zojuist al dat het doemscenario van dit voorjaar van lastenverhoging als sluitstuk dan gelukkig van tafel is, maar als we geld weten te vinden in onze begroting voor nieuwe ambities en voor investeringen in onze organisatie, moeten we dan niet ook onze inwoners een beetje gaan ontzien? In deze tijd van constante kostenverhogingen en energiecrisis en druk op het huishoudboekje van onze inwoners, de indexatie van de OZB niet kwijtschelden, die 2%? De VVD staat daar buitengewoon positief tegenover en rekent op steun in deze raad. Ook met al die zorg over de financiële situatie de komende jaren van onze inwoners is een verhoging van het budget schuldhulpverlening van 5% niet veel te laag? Ziet er niet een groot risico in verscholen, dat meer en meer inwoners daar een beroep op gaan doen? De VVD maakt zich daar zorgen om. Daarnaast, op het gebied van veiligheid. De VVD heeft steun voor de constante inzet van onze BOA’s en wil actief meedenken met L3B om een voorzet het daar beter te doen. Wat stralen we uit als gemeente als we investeren in BOA’s, maar een klein bedrag als € 10.000 gaan bezuinigen op de inzet van cameratoezicht, wat het veiligheidsgevoel van veel van onze inwoners verhoogt en de pakkans na incidenten verhoogt? Is het niet een voorbeeld van penny wise, pound foolish? Hier zal de VVD ook over nadenken.

Tot slot, ik noemde het al: Lansingerland is nog niet af, het kan altijd mooier, daar blijven we ons voor inzetten. Er is één voorstel, dat u van de VVD mag gaan verwachten bij de behandeling in de raad, dat gaat over de Sint-intochten dit jaar en de komende jaren. De winkeliersverenigingen hebben de noodklok geluid, dat met de budgetten die zij hebben ze het niet voor elkaar krijgen om mooie Sinterklaasintochten te gaan organiseren, nu het allemaal weer kan, fysiek bij elkaar na corona. Het gaat om een bedrag van slechts € 3.000 extra per kern, om de huidige subsidie van € 1.000 naar € 4.000 per kern op te rekken. Daarvoor hoopt de VVD op steun van veel partijen. De VVD heeft begrepen dat een andere partij reeds bezig is met een voorstel voor dit jaar. De heer Van Doorn: De VVD is me al voor. Gaat de VVD dan L3B steunen om het al naar dit jaar te trekken, omdat we nu de begroting voor volgend jaar behandelen? Ik zie aan het geknik dat we elkaar gaan vinden op dit punt. Dank u wel. De heer Machielse: Weet u wat er zo mooi is, als we tegen de winkeliersverenigingen zouden zeggen: we zijn nu voor de Sinterklaasintochten bezig met volgend jaar. Dan is de enige logische vraag die zij gaan stellen: kun je ons voor dit jaar ook helpen? Uiteraard kunnen de winkeliersverenigingen daar op onze steun rekenen, ook de heer Van Doorn van L3B.

Met deze woorden wil ik mijn eerste termijn afsluiten. Dank u wel. Mevrouw Den Heijer, D66: Ik neem u ook graag mee hoe wij als D66 deze begroting hebben gelezen en hebben gewaardeerd. Om te beginnen: we hebben het gelezen in een tijd waarin het niet makkelijk is om als gemeentebestuur aan de slag te zijn. We hebben te maken met de gevolgen van de verschrikkelijke oorlog, de vluchtelingenstromen, de energiecrisis en de hoge inflatie. Het grijpt iedereen aan, ook hier lokaal. Daarom allereerst de complimenten over hoe het college, de ambtenaren samen met de raad en de griffie de handschoen heeft opgepakt om als gezamenlijk bestuur deze begroting op te stellen. Ook buiten deze begroting is er natuurlijk veel gebeurd, zoals de besluitvorming voor de langdurige opvang van de Oekraïense vluchtelingen. Ook trok het bestuur, college en raad,

6/30

samen op om de opvang en de flexwoningen te realiseren. Dat is precies het soort besturen dat wij als D66 ook voor ons zien. Samen met de raad, samen met maatschappelijke partners en samen met onze inwoners onze gemeente verantwoord besturen. Daarom vinden we het ook belangrijk, dat we als raad blijven investeren in de samenwerking met respect voor elkaars verschillen, maar wel op zoek naar de gezamenlijkheid die ons bindt. Dat vooraf, dan terug naar de begroting. Onze eerste termijn zal ik gebruiken voor onze reactie op de begroting. In de tweede termijn wil ik ingaan op de aangekondigde moties en amendementen, die ik al voorbij heb horen komen. Na de kadernota, ombuigingen en de meevallende uitkomsten van de meicirculaire ligt hier dan toch echt, de eerste begroting van dit nieuwe bestuur. Complimenten heb ik al gegeven. Ondanks alle crisissen waar we middenin zitten en de sombere vooruitzichten kunnen we voor 2023 nu toch opgelucht adem halen. Mijn fractie kan zich goed vinden in de voorstellen van het college. Allereerst zijn de ombuigingen om een sluitende begroting te krijgen gelukkig beperkt gebleven, waarbij de maatschappelijke impact ook zo klein mogelijk is gehouden. Daarnaast zijn we van mening, dat het altijd goed is om te kijken naar eigen beleid en dat het niet heel gek is als je dat nu en dan bijstelt. Niet alleen als het moet, maar ook gewoon als het kan.

De lokale lasten voor de inwoners hoeven we niet te verhogen en de lijn om de OZB niet-woningen op het landelijk gemiddelde te brengen kunnen wij inmiddels ook steunen. We zien in die begroting ook investeringen terugkomen, zoals we die hebben afgesproken in het coalitieakkoord, omdat we een groen, gezond, sociaal en duurzaam Lansingerland willen zijn. Ook om Lansingerland te kunnen laten groeien en om ontwikkelingen mogelijk te maken hebben we die investeringen nodig. Ik ga er een paar specifiek benoemen. Allereerst duurzaamheid. Onze ambitie is om dit stevig te verankeren in onze gemeente, we zien daar nu al vele goede voorbeelden van, zowel groot als klein en betekenisvol. Zoals het invoeren van het afvalbeleid, het aangaan van de duurzaamheidsleningen waar goed gebruik van wordt gemaakt en kleine dingen zoals de energiewinkel en de energiecoaches. We zijn ook blij dat we inzetten op een financiële regeling die inwoners helpt om hun woning verder te verduurzamen, want daar is het nu echt tijd voor. Tijd om te isoleren, te elektrificeren en ook die zonnepanelen op je daken te leggen. We hebben als gemeente een ruime financiële positie door die Eneco-middelen, dus laten we die dan ook gebruiken om iedereen een stapje voorwaarts te helpen. We willen graag vaart maken en we willen ook graag het college daarbij helpen om die ambitie waar te maken.

Verder zijn we ook aan de slag met het verduurzamen van scholen. Voor ons is vooral belangrijk dat het gaat om het gezonde binnenklimaat. In het kader van duurzaamheid noem ik ook verder het verduurzamen van het IBP, het beheerplan. We geven hiermee ook invulling aan duurzaam ingerichte openbare ruimte in Lansingerland. Dat allemaal op het gebied van duurzaamheid, het gaat de goede kant op en wij zijn daar erg blij mee. Naast duurzaamheid zijn we ook blij, dat het college geld steekt in het verbeteren van burgerparticipatie. Een breed gedragen wens van deze hele raad, dus daar hoef ik niet verder op in te gaan. Als derde punt wil ik onze waardering uitspreken t.a.v. onze inzet in het sociaal domein. Het is geen gemakkelijke tijd, maar we kunnen wel zeggen dat het hier relatief goed gaat. We zijn dan ook blij dat het sociaal domein buiten schot is gebleven als het gaat om de ombuigingen. Een ander zeer belangrijk thema, we zullen het er donderdag verder over hebben, is cultuur in onze gemeente. Op dit moment investeren wij zwaar onder het landelijk gemiddelde in cultuur en dat moet anders. Onze pijlen zijn daarom gericht op Casa Cadanza. Wat D66 betreft komt dit cultuurhuis er zeker, ook als we daar iets meer voor moeten betalen. Het is belangrijk voor de levendigheid in het nieuwe centrum en voor alle Lansingerlandse inwoners. Daarover donderdag meer.

Dit was de cliffhanger voor onze kijkers. Dan het laatste punt, de organisatie. Wij vinden het echt goed dat er wordt geïnvesteerd in de organisatie van deze gemeente, want de mensen zijn het goud van deze organisatie, die moeten we binden en behouden. Wij horen te vaak van mensen in organisaties in Lansingerland dat ze steeds weer te maken hebben met nieuwe projectleiders, nieuwe contactpersonen en dat daardoor de samenwerking stroperig verloopt. Dat mag niet en is slecht voor het imago van de gemeente. Wij zijn er dan ook voorstander van om hier extra geld voor uit te trekken en deze trend tegen te gaan. Zijn we dan alleen maar tevreden met deze begroting? Ja, voor een groot deel dus wel. Maar altijd zullen wij op zoek blijven gaan naar nieuwe kansen om onze gemeente gezonder, socialer en duurzamer te maken. Waar we nog wel iets meer ambitie op zouden willen zien, is het werken aan de gezonde samenleving. We houden daarom de kansen die zich voordoen op dit gebied goed in de gaten. Daarom ook een uitnodiging aan alle collega-partijen met goede voorstellen op dit gebied, wij willen altijd samen kijken of we die kunnen verwezenlijken. Maar ook wel een oproep aan ons allemaal, het hoeft niet allemaal in één keer. Het is belangrijk om onze plannen en ambities te doseren om gewoon de dingen die je wilt doen goed te doen, daarbij moet je soms ook een beetje doseren.

Specifiek voor de samenwerking die wij belangrijk vinden, is wel dat we samen aan het verkennen zijn geweest met de CU voor een lokaal preventieakkoord. Wij vinden het ook belangrijk om mensen in beweging te krijgen, dus het voorstel van L3B kwam sympathiek over, maar daarover meer in de tweede termijn. Dan kom ik aan het einde van mijn eerste termijn. Voor de toekomst is alles onzeker. Als we kijken naar 2026, dan worden wij hier allemaal onrustig van, denk ik. Maar ook in de jaren 2024 en 2025 zijn we nog niet sluitend. Het blijft echt een lastige tijd om te besturen. Daarom vinden wij de samenwerking van groot belang, maar wij vertrouwen erop, dat zoals we hier nu de afgelopen maanden

7/30

met elkaar hebben samengewerkt, dat wij als bestuur van Lansingerland verantwoord verder kunnen gaan. Dank u wel. De heer Markus, CU: Voor ons ligt de begroting van 2023, een begroting met een totaal ander beeld dan de kadernota. Gelukkig is dit een positiever beeld. Met de financiële ruimte zijn we ook in 2023 weer in staat om datgene te doen wat goed is voor Lansingerland. Complimenten voor het mooie, inzichtelijke proces vanaf de kadernota tot nu. Positief ook, dat er naast nieuw beleid ook kritisch is gekeken naar zaken waar we mee kunnen stoppen. Dit helpt ons bij het maken van afwegingen. Dan de begroting zelf. Voor ons als CU zijn in 2023 de volgende zaken van belang om echt mee aan de slag te gaan. Allereerst armoede en schulden. Juist in tijden van crisis neemt het risico op armoede en schulden stevig toe. De energierekening verdrievoudigt, soms zelfs nog meer, en is door mensen niet op te vangen. Wij vinden dat we als gemeente de opdracht hebben om daar waar mensen echt in de problemen komen ondersteuning te bieden. Hierover tijdens de raad van aanstaande donderdag meer, weer een cliffhanger. Helaas is het zo dat schulden voor verschillende mensen al niet meer te voorkomen zijn. Een belangrijke taak voor de gemeente is dan ook om deze schuldenproblematiek op te pakken.

Het is ook goed om te lezen dat hier de komende jaren expliciet op wordt ingezet met de uitvoering van het plan schuldhulpverlening met partners als Humanitas en Schuldhulpmaatje. In dit kader is het wel vreemd, dat de kosten hiervoor alleen maar geïndexeerd worden. Is dat wel reëel? Graag een reactie van de wethouder hierop. Wat ook jammer is, is dat het overnemen van schulden van jongeren niet expliciet als beleid is opgenomen voor komend jaar. Er staat nu niet meer dan een PM-post. Graag horen wij van de wethouder of hij komend jaar werk gaat maken van het overnemen van schulden van jongeren om hen zo een nieuwe start te geven. Kortom: hard aan de slag om armoede en schuld te voorkomen, maar wel zorgen rondom de financiën. Dan ouderen. Vorige week organiseerden wij als CU na enkele jaren van corona weer een ouderenlunch. Deze lunch liet weer zien hoe belangrijk het is dat ouderen elkaar kunnen ontmoeten, zeker voor hen die minder sociale contacten hebben. We zijn dan ook erg blij, dat komend jaar werk gemaakt wordt van ouderenontmoetingspunten en elke kern. Een ander belangrijk onderdeel is het langer thuis wonen van senioren. Dit willen er velen, maar het ontbreekt aan geschikte woningen. Onder nieuw beleid staat dat het college aan de slag gaat met het versneld realiseren hiervan. Maar hoe en welke ambitie is niet terug te vinden, dat is jammer.

We horen dan ook graag van het college hoe ze deze ambitie vorm gaat geven. Als derde: gezond leven. Een goede gezondheid begint met gezond gedrag. Preventie lijkt dan ook het toverwoord. Daarom is in 2018 het nationaal preventieakkoord gesloten. Een lokaal preventieakkoord volgde helaas tot op heden niet in onze gemeente, terwijl de gezondheidsproblemen toenemen. Ik noem roken, oorsuizen, overgewicht en zo kan ik nog wel even doorgaan. In de commissie samenleving van september is hier uitgebreid over gesproken, D66 refereerde hier ook al aan. We willen dan ook een motie indienen om dit preventieakkoord te gaan opstellen. Over het hoe en wat hebben wij technische vragen gesteld, maar nog geen antwoorden gekregen. We horen graag van de wethouder de toezegging dat deze antwoorden er ruim voor de raadsbehandeling zijn, zodat wij een goede motie kunnen opstellen. Van de andere partijen hoor ik graag of ze meegaan in deze motie. Mocht er nog financiële dekking nodig zijn, dan denken we aan het afromen van de stelpost herverdeeleffect, hierover later meer. Dan de groene leefgebieden. Lansingerland mag zich gelukkig prijzen, dat we ondanks dat we in de Randstad liggen omgeven zijn met groene gebieden. Deze groene gebieden moeten we dan ook koesteren.

In het coalitieakkoord hebben we hiervoor duidelijke aandachtspunten mee gegeven, deze ontbreken helaas als duidelijke ambitie en actie in deze begroting. Er zijn wel PM-posten of nul euro-posten opgenomen, maar meer ook niet. Graag hoor ik van de wethouder of er komend jaar echt werk wordt gemaakt van het Triangelpark. En of er echt werk gemaakt gaat worden van het realiseren van ecologische verbindingen, specifiek het gebied achter de Kruisweg. Maak duidelijk dat dat gebied groen is en groen blijft. Daarnaast kijken we ook uit naar het onderzoek Kaderrichtlijn Water. Als vijfde punt de burgerparticipatie. Misschien wel één van de meest terugkerende onderwerpen tijdens de verkiezingen en veel begrotingsbehandelingen. Een thema dat elke commissie wel terugkomt. Het jaar 2023 wordt een jaar van ontwikkelingen, leren en experimenteren, geeft het college aan. Een belangrijk jaar dus. Juist op een thema waar het piept en kraakt in Nederland. Het vertrouwen in de overheid staat op zijn zachtst gezegd onder druk en mensen voelen zich niet gehoord. Kortom: 2023 wordt ook voor onze gemeente een cruciaal jaar als het gaat om burgerparticipatie, een proces waarbij we ook als raad een onderdeel zijn. Een proces ook, waar dingen mis kunnen gaan. Laten we dus niet bij elke fout direct op bank springen, maar samen werken aan een succesvolle burgerparticipatie. Dan zes, duurzaamheid.

Een thema waar we stevig op door moeten pakken. De afgelopen maanden hebben laten zien hoe afhankelijk we zijn van energie en wat het betekent voor onze portemonnee. Isoleren en alternatieve energiebronnen worden meer en meer belangrijk. Niet alleen voor onze inwoners, maar ook voor onze bedrijven. De energiecrisis laat ook daar diepe sporen na. Van belang dus om stevig door te pakken. Het investeringsfonds duurzaamheid kan hierbij zeker helpen. Tenslotte zijn we blij dat komend jaar diftar de norm wordt voor afval scheiden. Afval scheiden gaat eindelijk lonen. Tot zover de belangrijkste accenten voor 2023. Dan nog wat kritische kanttekeningen. Al vaker hebben wij aangegeven, dat de begroting niet alleen een financieel stuk moet zijn. De begroting is ook

8/30

het toetsinstrument voor de raad om te zien hoe alle gestelde doelen bereikt kunnen worden met het voorgestelde beleid, de voorgestelde acties. Dit is niet goed terug te vinden in de begroting. Veel punten uit het nieuwe beleid zijn op geen enkele manier terug te vinden in het verdere van de begroting, een gemiste kans. Deze komen schijnbaar wel terug in het collegewerkprogramma. Wat is de status hiervan? Deze zou parallel moeten lopen met de begroting. De oproep om de begroting aan te passen is niet nieuw. De motie over de PDCA cyclus is al 3 jaar geleden ingediend. In de vorige begroting stond een uitstekend voorstel voor een nieuw format, waarin doelen en acties helder werden verwoord. Graag een toezegging van de wethouder we dat voorbeeld nu echt gaan doorvoeren in de begroting. Het helpt de raad bij haar controlerende rol. Tenslotte, tijdens de commissiebehandeling hebben we bewust de stelpost inhuur en BTW-fonds uit de begroting gehaald, omdat we echt alle lucht uit de begroting wilde halen. Maar nu stelt het college weer een nieuwe stelpost voor, namelijk de stelpost herverdeeleffect. Is deze wel echt noodzakelijk? Zeker met het oog op een positieve septembercirculaire. Graag een reactie van het college en andere partijen. Ik rond af.

Als CU hopen en wensen we dat we met deze begroting en de door ons aangebrachte accenten samen recht doen aan alle inwoners van Lansingerland. Samen met de inzet van het ambtelijk apparaat, het college, de griffie en alle collega’s in de raad. We wensen elkaar Gods zegen en wijsheid toe om ook in 2023 dat te doen wat goed is voor de hele samenleving en alle mensen die onze hulp hard nodig hebben. Mevrouw Van Splunter, GL: GL is positief over de voorliggende sluitende begroting. Tijdens de bespreking van de kadernota hebben wij ons duidelijk uitgesproken over bezuinigingen en bewuste keuzes in beleid en activiteiten, waarbij wij opgeroepen hebben het sociaal domein te ontzien. GL vindt het belangrijk dat kwetsbare groepen geholpen worden en gezinnen met een modaal inkomen, de middenklasse, die kwetsbaar wordt. Zeker nu veel van onze inwoners te maken hebben met hoge inflatie en energierekeningen. Gelukkig zien wij dat het college deze oproep serieus heeft genomen en bezuinigingen in het sociaal domein niet aan de orde zijn, anders dan bijstellingen door inzichten in werkelijke cijfers en actuele informatie. Het proces van tot stand komen van deze begroting is prettig en transparant verlopen, van coalitieakkoord naar kadernota, naar indicatieve taakstellingen en een sluitende concept begroting met heldere communicatielijnen.

Waar sommige partijen het coalitieakkoord bekritiseerde op te weinig concrete beleidskeuzes en te veel richting op hoofdlijnen, was GL juist zeer positief over deze andere aanpak. Door deze aanvliegroute wordt ruimte gecreëerd om binnen de hoofdlijnen als raad over concrete afspraken en besluiten in debat te kunnen gaan. De indicatieve taakstellingen voor 2023-2026 met de kleuren groen, oranje en rood geven een mooi overzicht in de keuzemogelijkheden die wij als raad met elkaar hebben om te prioriteren, af te schalen of om te buigen. Als raad horen wij geregeld dat het ambtelijk apparaat onderbezet is, waardoor zaken blijven liggen door extra werkzaamheden die niet waren voorzien of konden worden voorspeld, zoals bij corona en de opvang van Oekraïners. Maar ook indien er belangrijke zaken door de raad worden geagendeerd, waarop actie wenselijk is gezien ontwikkelingen en actualiteit, ervaren wij weinig tot geen ruimte om dit op te pakken wegens capaciteitstekort. Begrijpelijk natuurlijk, want de gemeente is niet de enige die kampt met deze problematiek. Daarom zijn wij ook zeer positief over de uitbreiding van 7,5 fte per 1.000 inwoners voor de ambtelijke ondersteuning en de voorgenomen strategische personeelsplanning. Je wilt je ambtelijke ondersteuning niet opbranden of door overbelasting wegjagen.

Nieuwe collega’s erbij is fijn, maar er moet ook blijvend geïnvesteerd worden in de medewerkers die er al zijn. Een organisatie kan zo succesvol zijn als de draaiende goed geoliede machine aankan, dus goed dat er naast uitbreiding ook aandacht is voor de strategische personeelsplanning. Wij willen meegeven dat het ambtelijk apparaat een afspiegeling zou moeten zijn van onze samenleving, wij vragen bij de uitbreiding oog te hebben voor meer diversiteit. Nu er meer inzicht is welke impact de herverdeling van het gemeentefonds heeft en deze minder negatief uitvalt dan in de maartbrief beschreven werd, zijn de noodzakelijke bezuinigingen zoals ten tijde van de kadernota minder groot. Echter, er blijft een uitdaging om goed te prioriteren en de juiste beleidskeuzes te maken. GL is positief over de onttrekking uit de Eneco-gelden voor een investeringsfonds voor duurzaamheid ter ondersteuning van inwoners bij de versnelling van de energietransitie. Begrijpelijk, omdat dit door GL naast een eerlijk sociaal stelsel zeer belangrijk gevonden wordt. Daarom kom ik op deze beleidsvelden ook vanzelfsprekend terug met een kritisch geluid. Maar dus eerst in deze reactie een positief geluid over het voorliggende concept, als ook complimenten voor de procedure van het tot stand komen. Dan nu een enkele kritische noot, wens en bezorgdheid vanuit onze kant.

In één van de genoemde indicatieve taakstellingen wordt een bijstelling van middelen ter ondersteuning van burgers voorgesteld. Dit houdt in dat van door het rijk beschikbaar gestelde € 300.000 om de dienstverlening van de gemeente te versterken € 100.000 anders gaat worden ingezet. De beschikbare middelen zijn bedoeld om o.a. ervoor te zorgen, dat slachtoffers van de toeslagenaffaire een goede ondersteuning krijgen. Nu zijn er 44 ouders in beeld, waar daadwerkelijk is vastgesteld dat zijn onder de gedupeerden vallen, maar het is ook duidelijk dat er 185 potentiële gedupeerden nog zijn. Wij gaan ervan uit, dat het college deze potentiële gedupeerden en eventuele toekomstige hulpvraag daaruit inzichtelijk heeft. Klopt deze aanname? Indien deze potentiële gedupeerden zich melden, kan het niet zijn dat als gevolg van deze bijstelling er geen hulp verleend kan

9/30

worden, omdat er geen geld beschikbaar is. Naar verwachting zullen in 2023 500 huizen gebouwd gaan worden. Helaas bestaat maar 24% van deze bouw uit sociale huur en betaalbare woningen. Hiermee halen wij niet het landelijke advies van 30%. Ondanks dat er prioriteit aan de bouw voor senioren wordt gegeven waardoor de doorstroom op de huizenmarkt zal toenemen, is het niet te verwachten dat deze doorstroom het percentage van betaalbare woonruimte omhoog zal gaan. Ook tijdens deze bespreking herhalen wij onze noodoproep, een bekend pleidooi van GL om betaalbare woningen te bouwen in onze gemeente. Armoede is een belangrijk onderwerp om oog voor te hebben, in de totale breedte, maar nu specifiek even de volgende punten. Eén van de grote thema’s die nu aan de orde zijn, is energiearmoede. Het is goed om te lezen, dat bij de bestrijding daarvan € 495.000 uitgegeven gaat worden. Echter, dit is door het rijk beschikbaar gesteld. GL had graag gezien dat ook een substantieel bedrag vanuit eigen middelen gevonden zou worden voor de bestrijding van energiearmoede. Begrijp me niet verkeerd, als geen ander weet GL het belang van besparing, isolatie en bewustwording van energie. We waren immers al bezig met duurzaamheid en zuinig omgaan met energie voordat het in de mode raakte. GL verwacht dat er een toename zal zijn van inwoners met acute betalingsproblemen.

Daar moeten wij onze inwoners bij helpen, zodat er letterlijk en figuurlijk niemand in de kou komt te staan. We overwegen niet alleen een voorstel te doen voor structurele maatregelen bij de vaststelling van de begroting in november, maar gaan ook aankomende donderdag in samenwerking met de collega’s van de PvdA, CDA en CU een motie indienen om de mensen die het water tot de lippen staat te helpen. Naast energiearmoede vragen wij ook aandacht voor menstruatiearmoede. Bijna 1 op de 10 vrouwen en meisjes kan zich geen menstruatiemiddelen veroorloven. De problemen worden vooral geconstateerd bij gezinnen die rond de armoedegrens leven. Er heerst nog een taboe om menstruatiearmoede te bespreken. Dat leidt ertoe dat deze vrouwen en meisjes zelfs zover gaan, dat ze maaltijden overslaan, omdat ze geld willen hebben om die middelen aan te schaffen of simpelweg, als ze geen producten hebben, zich ziek melden bij school of werk. In september 2021 is een manifest gepubliceerd, waarin gemeenten worden opgeroepen meer oog te hebben voor menstruatiearmoede. Het manifest is opgesteld en ondertekend door o.a. stichting Armoedefonds, Nationaal fonds kinderhulp, Alliantie kinderarmoede en de FNV.

Natuurlijk is het noodzakelijk om in te zetten op het verhogen van de bestaanszekerheid, maar om specifieke maatregelen te treffen om menstruatiearmoede aan te pakken bij het ontbreken van landelijk beleid zal GL met een motie komen over dit onderwerp. Over het gratis vervoer voor ouderen heeft GL zich eerder duidelijk uitgesproken. Liever zien wij gratis openbaar vervoer gekoppeld aan inkomen en niet aan leeftijd. Mobiliteit is niet de oplossing tegen eenzaamheid, echter wel een essentieel onderdeel van participatie in de maatschappij, zodat mensen naar hun werk kunnen, sollicitatiegesprekken of sport en sociale activiteiten. Natuurlijk ook duurzaamheid. In de indicatieve taakstellingen in de categorie groen, zowel qua kleur als in thema, wordt het voorstel gedaan om de verduurzaming van het beheer en onderhoud aan openbare ruimten met 1 jaar te vertragen. Naast dat wij dit geen goed voorbeeld vinden van de gemeente richting burgers, maken wij ons zorgen, omdat met deze vertraging het laatste jaar van dit traject uitkomt in ons ravijnjaar. Wij willen benadrukken dat door uitstel van een jaar en de uitdagingen voor de meerjarenbegroting dit uitstel niet tot afstel mag leiden. Dat zou ik graag bevestigd willen horen. Aangezien wij in de begroting geen plan of actie hebben kunnen bespeuren over het gasloos worden van de Windas het volgende.

In 2017 is tijdens de begrotingsbehandeling voor de eerste keer een motie aangenomen die het college oproept om te onderzoeken of het zwembad de Windas van het gas kon. Hadden wij toen doorgepakt, had de Windas nu niet voor een grote financiële uitdaging gestaan om de energierekening te kunnen betalen. In de jaren na 2017 heeft GL meermaals het college aan deze opdracht herinnerd. Echter, tot nu toe zonder effect. Wij vinden het belangrijk dat de Windas in Lansingerland blijft voortbestaan en zwemlessen en vrij zwemmen betaalbaar kan aanbieden aan iedereen. Zonnepanelen is een mooie eerste stap, maar zorgen er nog niet voor dat de gasrekening ook maar met 1 cent omlaag gaat. GL hoopt dat het college kan toezeggen deze langslepende impasse over een gasloze Windas op te gaan heffen. Ik wil de CU bevestigen dat wij mee zullen gaan in een motie als het gaat over een lokaal preventieakkoord, omdat wij preventie enorm onderschrijven. Ik wilde ook nog penny wise, pound foolish gebruiken bij het opheffen van de indicatieve taakstelling rondom HALT, als het gaat over de € 5.000 besparing voor lessen op scholen. Die doe ik dan als uitsmijter. Maar terug naar het compliment voor het proces en de begroting. Mevrouw Verhoef, PvdA: Bij de kadernota was de PvdA-fractie nog een beetje somber.

We kregen een kale kadernota met weinig inhoudelijke informatie en een onnodig gebleken dreiging van zware bezuinigingen. Toch ligt er nu een overzichtelijke gemeentelijke begroting en die ziet er in ieder geval voor 2023 goed uit met een sluitende begroting. Geen ombuigingen waarmee wij niet zouden kunnen leven en vooral ook niet op het sociaal domein. Dat hadden we al in juni voorspeld, toen de meicirculaire 2022 van het rijk verscheen. Maar de jaren na 2023 blijven wel een uitdaging. Voorlopig kunnen we de begrotingen voor de jaren na 2023 sluitend maken door een deel van de algemene reserve in te zetten, maar het pijnjaar 2026 baart ons zorgen. We moeten daar echt oplossingen voor zien te vinden, maar vooral niet in een bezuinigingskramp schieten. We zien dat de begroting nog steeds behoedzaam is opgesteld. Er is een stelpost van € 1,2 mln gereserveerd voor het opvangen van tegenvallers van de

10/30

algemene uitkering. Omdat de septembercirculaire positief is en daarmee de lijn van de meicirculaire volgt vinden we deze reservering onnodig. De CU noemde dat ook al. Dat mag naar de risicoparagraaf, waar het thuis hoort. Daarmee creëer je dan ook ruimte in de begroting om inwoners te ondersteunen en ambities waar te maken. Hoe kijken de anderen daar naar en hoe kijkt het college daar naar? De begroting laat in grote lijnen een voortzetting zien van het bestaande beleid. Er zit ook een aantal zaken in, die onze fractie ook belangrijk vindt, zoals goede burgerparticipatie, ontmoetingsplekken voor ouderen in iedere kern, toegankelijke en vriendelijke dienstverlening en bewaakte fietsenstalling bij station Rodenrijs, een investeringsfonds voor duurzaamheid en aandacht voor de bouw van flexwoningen en seniorenwoningen. Maar de PvdA-fractie vindt wel dat we krachtiger moeten blijven investeren voor de huidige en de nieuwe inwoners, bijvoorbeeld sneller bouwen, want dat verkleint risico’s op nieuwe stagneringen in de bouwsector. We vragen dus van deze raad en ook van het college politieke lef. We hebben goede financiële buffers en onze schuldenpositie verbetert door de snelle verkoop van grond jaar na jaar. We kunnen opnieuw samen nadenken over de inzet van Eneco-geld voor het oplossen van de crisis bijvoorbeeld rondom de woningbouw en de hoge energieprijzen.

Daar nodigen we u voor uit. Het college-uitvoeringsprogramma had ook onze fractie graag nu gehad, ook daar vroeg de CU naar. Dus we vragen de wethouder: wanneer kunnen we dat nu verwachten? Ik ga nu wat meer inhoudelijk verder. Ik noem 3 belangrijke speerpunten voor de fractie, daarnaast zeg ik nog iets over de formatie. Het eerste speerpunt is sneller bouwen, daar roepen we bij ieder begrotingsdebat toe op. Als we 11.000 huizen willen bouwen in de komende 10 jaar, dan moeten we dus echt een tandje bij zetten. We hebben minister De Jonge aan onze zijde, die neemt een regierol om in de provincie 235.000 huizen te laten bouwen. We moeten gewoon opschieten, anders hebben we 20-25 jaar nodig om aan die 11.000 te komen. De PvdA-fractie wil dat dit sneller gaat. We willen ook het percentage sociaal en betaalbaar van totaal 50% naar totaal 60% tot 70% hebben om achterstanden in te lopen. Wij denken dat de bouw van flexwoningen, dus extra flexwoningen, bijvoorbeeld op Bleizo-west een heel goede optie biedt om dit te gaan bereiken. Dan helpen we spoedzoekers, arbeidsmigranten, starters en asielgerechtigden. De PvdAfractie wil andere fracties vragen of u samen met ons richting de Provinciale Statenverkiezingen met ons zou willen optrekken om daar campagne op te voeren m.b.t. de bouw op Bleizo-west in orde krijgen, de contacten en gesprekken met de provincie daarop aan te scherpen.