[BV22.0006] Verslag CIE AB d.d. 12 januari 2022

VERSLAG Commissie Algemeen Bestuur Corsanr. BV22.0006 Datum vergadering

: 12 januari 2022

Digitaal aanwezig via Teams: Commissieleden: Leefbaar 3B : Johan Philippens, Marjolein Gielis, Don van Doorn VVD : Nathalie van Bakel, Ed van Santen, Matthijs Machielse CDA : Matthijs Ruitenberg, Frans Ammerlaan WIJ Lansingerland : P. van Olst, Dianne van Heusen CU : Jurjen Dieleman D66 : Ineke den Heijer, Brecht Weerheijm GroenLinks : Menno Duk, Selgei Gabin PvdA : Petra Verhoef Burgemeester Wethouders

: Pieter van de Stadt : Jan-Willem van den Beukel, Titia Cnossen, Simon Fortuyn

Aanwezig in de raadszaal: Voorzitter : Jan Pieter Blonk Commissiegriffier : Lianne van den Houten Afwezig VVD PvdA GroenLinks

: Edwin Vervaet : Hamid Azzouzi : Marko Ruijtenberg

1. Opening en mededelingen voorzitter De voorzitter, om 20.00 uur, opent de vergadering. 2. Insprekers De voorzitter: er zijn geen insprekers.

3. Vaststelling verslag vorige vergadering d.d. 8 december 2021 De voorzitter: het verslag is vastgesteld. 4. Vaststelling agenda en inventarisatie rondvragen Op verzoek van de burgemeester worden de agendapunten 5.a en 6.a omgedraaid zodat hij bij de behandeling van het agendapunt aanwezig kan zijn. Inventarisatie rondvraag: De heer Ammerlaan heeft een rondvraag over de brandweerkazerne Berkelse Poort. 6. Stukken ter advisering aan de raad: 6.a Horti Science visie en Uitvoeringsagenda Schorsing vanwege technische problemen: er was geen geluid bij de webcast. De voorzitter: Daar ben ik weer. Ik heropen de vergadering, het technisch probleem is opgelost. Als het goed is, is het geluid bij de webcast ook aanwezig. Ik wil vragen aan de heer Philippens om opnieuw te beginnen. Mensen hebben niets gehoord, dus de vergadering begint nu opnieuw bij dit agendapunt, dus van voor af aan beginnen alstublieft. De heer Philippens, L3B: Gaat dat dan van mijn tijd af of niet? Als partij zijn we altijd pro Horti Science geweest. Het is een belangrijk cluster voor Lansingerland. Enerzijds door de werkgelegenheid en de

1/29

economische output die het levert, maar daarnaast omdat het een wezenlijk onderdeel is van de gemeente Lansingerland. Het is een onderdeel van onze toekomstvisie 2050. We zien daarin een gemeente waar we leven met een dorps karakter, groen en veiligheid hand in hand gaan met een stukje werken, agricultuur, ondernemen, innovatie. Dus Lansingerland op het snijvlak tussen stad en land, een mooie plek voor Horti Science. We vinden dan ook, dat we dat als gemeente binnen onze mogelijkheden moeten stimuleren. We hebben naar 2 onderdelen gekeken. Enerzijds het goed stimuleren en anderzijds binnen onze mogelijkheden. Als we gaan kijken naar goed stimuleren, dan zien we eigenlijk dat die cluster zichzelf goed stimuleert met een investering van € 68mln structureel, maar er komen ook risico’s en kansen op dat cluster af. Wij zijn op een bepaald aantal onderdelen als gemeente goed gesitueerd, om daar de juiste interventies op te plegen en de sector een stapje verder te helpen, die sector is een zeer belangrijke sector in het algemeen, maar om onze totale economie een stukje verder te helpen. We zien het als 3 jaar een stukje met die sector meelopen, een duw in de rug geven om die hobbels, die eraan zitten te komen, te kunnen nemen of eventueel wat verder in de kracht te komen, waarbij 3 onderdelen in de visie belangrijk zijn.

Een stukje naamsbekendheid, dat is altijd een onderdeel en issue, dat kan beter, daar wordt op geïnvesteerd. Innovatie, daar gaat het grootste deel van het geld naar toe, vinden we belangrijk. Maar ook de verbinding met de maatschappij en de arbeidsmarkt, zodat het niet een cluster is dat in zichzelf gekeerd is, is het ook niet, moet het ook niet worden, maar juist verankerd in Lansingerland en de wereld in zijn algeheel. Ook over hoe het tot stand is gekomen, zijn we zeer te spreken, middels de triple helix, dat de kennisinstituten zijn meegenomen, maar ook de organisaties zelf en dat is zeer belangrijk. Dus wij denken dat hier een zeer passende visie en uitvoeringsagenda ligt voor de huidige opgaven en zaken waar ze mee te maken krijgen. Dan een laatste onderdeel, dat is het financiële plaatje. Het moet binnen onze mogelijkheden liggen. € 1,2mln drie keer is toch een stevig bedrag, maar we denken dat dat bedrag op dit moment binnen onze kracht past. Het is een incidenteel bedrag, waar we de sector even 3 jaar mee helpen. Dat incidentele kunnen we hebben, want we hebben een grote algemene reserve en we zitten juist structureel wat krapper, dus ik denk dat dat passend is bij de huidige situatie als gemeente. Daarnaast hebben we ook gekeken: is het passend? Horti Science, 1/3 van onze werkgelegenheid.

We hebben ook een hele hoop ondernemers die voor de andere 2/3 zorgen, waarom dan zoveel naar Horti Science? Als je naar het complete gemeenteplaatje kijkt, ons beleidsveld economische ontwikkeling, daar gaat structureel € 2,4mln naar toe, tel daar deze € 1,2mln bovenop, dat is 1/3 van dat bedrag, dan vinden wij dat mooi verdeeld voor deze 3 jaar richting Horti Science. We kunnen hiermee instemmen. Als laatste wil ik een compliment uitdelen richting de ambtenaren en ook de wethouder, want deze stukken zijn zeer volledig en de kwaliteit spat ervan af. Dus dank voor het werk dat erin zit, complimenten daarvoor. Dank u wel. De heer Van Santen, VVD: Laat ik beginnen waar de heer Philippens eindigde, met de complimenten voor de aangeleverde onderbouwing. Afgelopen 4 jaar heb ik zelden stukken gezien, die zo goed inhoudelijk waren. Nogmaals, complimenten daarvoor. Het was natuurlijk ook wel een voorwaarde, die onderbouwing, van de raad bij het onder voorbehoud opnemen van de gevraagde investeringen in de begroting. Dat is zeer concreet gedaan. Er is duidelijk aangegeven welk geld voor welk doel is besteed. Tot zover de complimenten. Over welk bedrag hebben we het dan? Het gaat over € 3,6mln incidenteel en bijna € 200.000 structureel. Door akkoord te gaan met dit voorstel gaat de raad dus eigenlijk ook akkoord om dit bedrag vrij te geven.

Mede gezien de hoogte van dit bedrag en de doorlooptijd van dit bedrag hebben wij nog wel de nodige vragen. Ten eerste is dat de rol van de gemeente en het tweede punt gaat over de structurele / incidentele lasten. De rol van de gemeente. Het belang van Horti Science voor onze gemeente en de regio staat voor de VVD niet ter discussie, wat dat betreft kan ik aansluiten bij het betoog van de heer Philippens van L3B. Maar de huidige internationale toppositie die nu is bereikt, is naar mijn weten echter zonder financiële bijdrage van onze gemeente tot nu toe gerealiseerd. Het is dus van belang om te kijken naar de rol van onze gemeente hierbij. Er wordt in de stukken gesproken over een faciliterende en initiërende rol. Uitgangspunt volgens de visie, en de VVD ondersteunt dit van harte, is dat de markt zijn werk doet en dat bij erkend marktfalen de overheid een rol heeft. Kan de wethouder toelichten, waarom in deze de markt dan faalt? Waarom overheidsingrijpen noodzakelijk is? Dit kan geen financiële reden zijn. Getallen werden net al genoemd, van de benodigde € 68mln per jaar draagt de gemeente in dit voorstel slechts 1,7% bij.

Waarom kan deze sector, die zeker niet armlastig is, dit ten opzichte van het geheel geringe bedrag, maar voor de gemeente substantiële bedrag niet zelf voor haar rekening nemen? Wat is de reden, dat de wethouder de financiering, zoals eerder door hem voorgesteld, niet ten laste laat gaan van de Eneco-reserve? De weerstandsratio had momenteel niet de door de raad gewenste hoogte. Dan iets over de structurele en incidentele lasten. Er is sprake van meerder fases, zo valt te lezen, die doorlopen tot maar liefst 2030. We hebben het nu alleen over de eerste fase. Hoeveel geld is er dan nodig voor die andere fases? Wat als er uiteindelijk alleen besloten wordt tot deze eerste fase? Welke consequenties heeft dat dan voor de investering door Lansingerland van € 3,6mln? Gezien de lange periode tot 2030: worden deze uitgaven eigenlijk wel als incidenteel gezien? Ook bijvoorbeeld het aanstellen van een community manager, hetgeen jaarlijks € 155.000 kost, hoe verhoudt dit zich tot incidentele lasten? Is getoetst bij de provincie, dat de nu voorgestelde uitgaven als incidenteel worden

2/29

gezien? Ik vraag dit omdat wij in het recente verleden al regelmatig de plank hebben misgeslagen als gemeente. Tot zover mijn bijdrage in de eerste termijn. De heer Ruitenberg, CDA: De reservering van drie keer € 1,2mln, bij de kadernota hebben we al vaak over de Horti Science visie gesproken. Helder is dat de hele raad erg nieuwsgierig was naar deze visie en ik kan me volledig aansluiten bij de heer Philippens en de heer Van Santen over de complimenten over de compleetheid en de gedegenheid van de stukken, die we nu gekregen hebben. We hebben ook vlak voor het zomerreces nog een dialoogavond gehouden met betrokkenheid van Antura en Wageningen Universiteit. Binnen mijn fractie is die dialoogavond in ieder geval erg goed gevallen. Mijn indruk was ook dat het een raadsbreed gevoelen was. Ik denk dat de kernvraag vanavond is: willen we er voor gaan, dat Lansingerland ook in de toekomst de meest innovatieve glastuinbouwgemeente van Nederland blijft, dat Horti Science de grote economische motor van Lansingerland blijft en geloven we erin, dat de gemeentelijke bijdrage van drie keer € 1,2mln nodig is om het Horti Science district in het algemeen en het Horti Science Park in het bijzonder een zet in de rug te geven? Wat het CDA betreft, is het antwoord daarop een volmondig ja. Het belang van Horti Science voor Lansingerland staat wat het CDA betreft buiten kijf.

Een exportwaarde van € 1,1 miljard, een toegevoegde waarde van € 700mln en maar liefst 8.500 banen. In Nederland lijken we ons soms onvoldoende te realiseren, dat we niet zonder bedrijven kunnen, die dit soort toegevoegde waardes realiseren en exportwaarde genereren. Zij genereren een multiplier effect, waar vele dienstverlenende ondernemers in horeca, retail, amusement en vele andere sectoren ook van leven. Dankzij de belastingen, die dit soort bedrijven betalen, hebben ook ambtenaren, leraren, veelal hier aanwezig, ook een baan en een inkomen. Het is daarom van groot belang, dat wij als gemeente pal staan voor onze glastuinbouw en aanverwante bedrijvigheid. Kortom: de Horti Science. En dat we het areaal scherp bewaken, want als wij dat niet doen dan zal de druk door verstedelijking, woningbouw, logistieke centra en andere functies steeds groter worden en verliest het district langzaam maar zeker waarde. Areaalomvang doet er toe. Met een groot teeltareaal blijft ons gebied ook aantrekkelijk voor allerlei innovatieve dienstverleners van de sector, met alle hoogwaardige werkgelegenheid van dien.

Het is daarom goed, dat we de basis op orde houden door via modernisering en herstructurering in te zetten op toekomstbestendige glastuinbouwgebieden te helpen bij de energietransitie, die met de huidige gasprijzen relevanter is dan ooit tevoren en de ondergrondse infra op orde te houden en te faciliteren waar nodig. Het is goed om de waarde en innovativiteit van de sector goed onder de aandacht te brengen bij onze inwoners, inclusief ook onze jonge inwoners. Het CDA denkt dat veel mensen toch een wat verouderd beeld hebben van de sector en dat ook voor veel jongeren, zeker ook voor jongeren die geen band hebben met de sector, de sector vrij onbekend is. Bij positionering zouden wij dan ook graag zien, dat we hier werk van maken, want onbekend maakt onbemind. Hoe kijkt de wethouder hier tegenaan? Het zou toch mooi zijn als zowel voor basisschool scholieren als middelbare scholieren programma’s komen, zodat ieder Lansingerlands kind kennis maakt met onze glastuinbouwsector. Het innovatieve ecosysteem vonden wij in eerste instantie een wat vreemde term, maar na het lezen van het plan is onze fractie enthousiast. Het is het onderwerp, waar het grootste deel van de drie keer € 1,2mln aan wordt besteed. Het concept van een incubator bij het Horti Science Park spreekt ons zeer aan. Al zouden wij toch graag zien, dat de wethouder daar een Nederlandse term voor verzint.

Natuurlijk is lastig te voorspellen wat de exacte opbrengst van de incubator zal zijn, dus het is moeilijk smart te maken, maar zonder innovatie komen we niet verder en deze incubator is wat ons betreft een goede manier, die op andere plekken ook goed gewerkt heeft, om die innovatie aan te jagen. Het is zoals in de review van Brink wordt gezegd: in dit soort situaties moet iemand het voortouw nemen. Het is logisch dat dat in dit geval de gemeente is. Het is uiteraard geen geheim, dat wij denken dat op termijn, zeker in combinatie met onderwijs, een flink deel van het Bleizowest gebied ook nodig is voor het Horti Science Park. Wij lezen dit ook letterlijk terug in de aanbevelingen van Twijnstra Gudde. Laten we hopen, dat de provincie ons die ruimte geeft door de huidige bestemming van Bleizo-west ongewijzigd te laten. Wat betreft de gebiedsontwikkeling heb ik nog wel een vraag. Het is helder dat het vers-gebied geschikt is voor herstructurering. Wellicht kan de wethouder ons iets meer vertellen over de laatste stand van zaken. Het is ook helder, dat een deel van de Warmoeziersweg een functieverandering dienst te krijgen, maar het gebied rond de Chrysantenweg in Bleiswijk staat ook ingetekend voor een functieverandering. Dit is geen heel groot gebied, maar ook niet heel klein.

Wij vragen ons af, dat lezen we niet in dit plan terug: wat willen we nou eigenlijk precies met dit gebied? Een functieverandering? Ja, maar wat dan? Het is best wel een groot gebied tegen het veilingterrein aan en we zijn benieuwd hoe dat verder zou kunnen gaan. Voldoende handen om het werk te doen is cruciaal, dus de vitale arbeidsmarkt is een belangrijk onderwerp. Wij zijn erg enthousiast over de plannen om met Lentis, Albeda en ROC Mondriaan te onderzoeken hoe MBO Oostland vorm te geven. Door leerlingen al op jonge leeftijd kennis te laten maken met de sector investeren we op jonge leeftijd in belangstelling voor deze sector. Het is ook goed om te proberen zij-instromers uit andere sectoren om te scholen, maar wat wij missen in het hele verhaal is het thema arbeidsmigranten. Hoe we dat ook wenden of keren, voor een deel van het werk zijn arbeidsmigranten nodig en daar komt ook het huisvestingsvraagstuk om de hoek kijken. Het zou goed zijn als de wethouder in zijn beantwoording

3/29

expliciet op dit thema ingaat. De voorzitter: U zit al ruim over de 5 minuten. De heer Ruitenberg: Dan ga ik afronden. Ik had nog wat laatste dingen, maar die neem ik mee in de tweede termijn. Dat was hem dan even. Mevrouw Van Olst, WIJ: Wij kunnen deze visie en uitvoeringsagenda steunen, want hoe mooi is het dat wij hier in Lansingerland zo’n belangrijke functie van het voeden van de wereld krijgen en hebben? Hoe fijn, dat je als gemeente indirect kunt bijdragen aan een betere wereld. Minder honger, minder energieverspilling, minder waterverspilling, minder chemie, minder kunstmest et cetera, daar mogen wij best trots op zijn en dat is WIJ zeker en volgens mij de gehele gemeenteraad en ook de inwoners. Wat wij als de lokale partij belangrijk vinden, is dat het heel concreet zaken gaat opleveren voor de maatschappij en dit doet het natuurlijk al, want veel inwoners van onze gemeente werken in deze sector. Ook ik heb vroeger bij verschillende tuinbouwbedrijven gewerkt als zaterdagkracht en in de vakantie. Het tuinder zijn is in de loop der jaren wel enorm veranderd. Waar je vroeger kon volstaan met een lagere tuinbouwschool, moet je nu een bedrijfskundig diploma hebben in verband met de schaalgrootte, wat belangrijk is om rendabel te kunnen tuinen. Daarom vinden wij het een uitstekend idee, dat er meer aandacht uitgaat naar het onderwijs voor deze belangrijke sector.

Wat zou het gaaf zijn als de kinderen die nu op de middelbare school zitten in Bleiswijk kunnen gaan studeren op het MBO, HBO of universiteit, waarbij de business school al een belangrijke rol vervult in het VMBO. Kortom, wij zijn enthousiast. Om aan te vullen bij de heer Ruitenberg, hij noemde het al, jeugd en jongeren, het lijkt wel of zij de sector niet meer zo aantrekkelijk vinden. Ik denk dat het belangrijk is om dat op de basisschool meer leven in te blazen. Ze deden dit een jaar of 15 geleden meer dan nu, weet ik uit ervaring, dat zou echt een goede bijdrage weer zijn, misschien valt dat hier ook onder. Er is natuurlijk ontzettend veel geld gemoeid met het project. De vragen die de heer Van Santen stelde over het incidentele karakter, ik denk dat we dat allemaal willen weten. Het is een groot bedrag, maar het valt relatief mee. Ik denk dat het heel veel gaat opleveren. Een kritische kanttekening. In Naaldwijk waar onze voormalig wethouder Albert Abee wethouder is, daar hebben we het World Horti Centre. Ik denk niet dat het de bedoeling is dat we daar de concurrent van moeten zijn, maar juist de partner. Ik zou graag willen weten of de wethouder daar nog iets expliciet over kan zeggen, hoe deze samenwerking gaat en hoe dat er dan precies uitziet.

Verder zijn wij nog benieuwd hoe het gaat met concrete afspraken, of die er al zijn, met eventuele investeerders voor het park zelf. Dank u wel. De heer Dieleman, CU: Onze complimenten aan de wethouder, maar uiteraard nog veel meer aan al die ambtenaren en betrokkenen bij Horti Science, die hard bezig zijn geweest met deze visie. Wat ons betreft ligt er een mooi document, we hebben het met veel belangstelling gelezen, we raakten onder de indruk van al het werk dat is verzet. Ook heel fijn hoe bij de stukken wordt beschreven hoe het proces is verlopen. Ook een document waarin reacties van betrokkenen zijn weergegeven. Dat helpt echt om een beeld te krijgen van hoe verschillende mensen en organisaties hierin staan. Wat ons betreft echt grote complimenten daarvoor. Dit zijn visies waar we blij van worden. We zijn in het verleden weleens kritisch geweest over in ieder geval de financiële kant van Horti Science. We hebben weleens een amendement ingediend met als titel ‘schrappen Horti Science’. De toon van het dictum van het amendement was gelukkig iets milder. Nog maar een keer: als er geen plan ligt, ook al komt er een uiteindelijk een topplan als dit, dan is het natuurlijk heel raar om daar van tevoren al geld voor uit te geven. We hebben het er vaker met elkaar over gehad. Maar er ligt nu een plan en daarmee kunnen we ook de financiële kant volmondig steunen.

€ 1,2mln is echt een hoop geld, zeker, we hebben als gemeente nog veel meer geld uit te geven in een jaar, het is helemaal niet zo gek om af en toe te investeren in de parels die je in je gemeente hebt. Als we dat vergelijken met de investeringen, die vanuit het bedrijfsleven worden gedaan, dan gaat het natuurlijk over peanuts. We leveren echt wel een bijdrage, maar het grootste gedeelte komt bij de bedrijven zelf vandaan, dus laten we de bijdrage die we doen in stand houden om daarmee uit te stralen dat we trots zijn op de Horti Science die we hebben in onze gemeente. Ik weet niet hoe het de andere aanwezigen in deze vergadering vergaat, maar ik vergeet weleens dat we een heel bijzondere sector hebben, want ik woon inmiddels al een tijdje in Lansingerland. Ook ik heb ooit nog wat tomaten geplukt. Dan vergeet je eigenlijk, dat het een heel bijzondere sector is, die glastuinbouw sector, zoals we die in Lansingerland hebben. Het gaat niet alleen om het produceren van voedsel en het maken van economische winst, maar dat er kansen in zitten, die in deze visie mooi beschreven zijn. We zijn ook blij, dat in die visie niet alleen naar economisch potentieel wordt gekeken, maar ook naar de andere kansen, die het biedt. Twee aandachtspunten willen we naar voren brengen. Als we het over Horti Science hebben en over het onderwijs, dan gaat het toch wel vaak over de WUR.

Het is natuurlijk hartstikke bijzonder om de Wageningen Universiteit in Bleiswijk te hebben, maar tegelijkertijd hebben we het idee, dat we het MBO wat minder aan bod laten komen dan goed zou zijn. Juist in de tuinbouw is veel behoefte aan mensen die een praktijkopleiding hebben gehad. We zouden graag zien, dat bij Horti Science de verbinding wordt gelegd met het MBO. Dat wordt voor een deel wel beschreven in de stukken, maar het mag iets prominenter worden. Dus dat is nog wel een aandachtspunt voor de verdere ontwikkeling hiervan. We zijn trots op de tuinbouw in Lansingerland en tegelijkertijd, als

4/29

we het hebben over de energietransitie, is het wel een heel grote uitdaging om zo’n grote energieverbruiker op je grondgebied te hebben als gemeente. Dat helpt niet echt mee in de duurzaamheidsopgave. Daar hebben we nog een lange weg te gaan, daar kunnen we heel reëel over zijn met elkaar. Wat we daarbij als aandachtspunt mee willen geven, er zal nog verder over nagedacht moeten worden hoe we daar een verduurzamingsslag gaan maken, maar laten we ook oog houden voor de kleinere familiebedrijven, die we ook gewoon hebben in onze gemeente. We hebben grote glastuinbouwbedrijven, maar we hebben ook kleine familiebedrijven voor wie verduurzaming echt een heel grote investering is. Dus laten we kijken wat voor rol we als gemeente en als cluster kunnen vervullen om ook hen daarbij te helpen. Ik zei twee aandachtspunten, maar ik realiseer me dat ik er 3 heb. De laatste is een beetje een sidenote. Als we het over Horti Science hebben, hebben we het vaak over China. We hebben een economische stedenband met een Chinese regio. Mensen uit China weten regelmatig hun weg te vinden naar onze glastuinbouw. Toen die stedenband een aantal jaar geleden voorbijkwam, hebben we daar voor gestemd. We weten niet of we daar nog helemaal enthousiast over zijn. China is geen normaal land om zaken mee te doen. Niet een gemiddeld Westers land waarmee je zaken doet.

Een land waarin mensenrechten onder druk staan. We zien verschillende gemeenten de keuzes maken om hun stedenbanden met Chinese steden te verbreken en we snappen dat ergens wel. Ik wil hier niet de oproep doen om dat rucksichtslos te gaan doen. De Tweede Kamer heeft onlangs een motie aangenomen, waarin het kabinet wordt opgeroepen om met gemeenten en provincies in gesprek te gaan over de relaties met China en hoe je dat nou op een goede manier doet. Er is een nieuwe Chinastrategie voor gemeenten uitgekomen, ook van de rijksoverheid. Het lijkt ons heel verstandig als daar nog eens goed naar wordt gekeken, dat we daarin zorgvuldig met zo’n grote mondiale speler waarmee we te maken hebben in de glastuinbouwsector daar op een goede manier mee omgaan. Ik ben benieuwd hoe de wethouder daar tegenaan kijkt. Verder echt een mooie visie, die kunnen wij volmondig steunen. Mevrouw Den Heijer, D66: Een druppel in een oceaan, het sneeuwbaleffect of een iets te zwaar opgetuigde kerstboom, dat zijn vragen die wij als fractie hadden, toen wij dit stuk lazen, maar daar kom ik zo op terug. Laat ik beginnen met complimenten geven voor deze echt fantastisch mooi uitgewerkte visie met beeldende taal en mooie illustraties.

Soms was het wel een beetje je weg vinden in het jargon over districten, home, incubators, ecosystemen, maar we hebben ook gelezen, dat er veel poging is gedaan om het zo begrijpelijk mogelijk te maken, dus ook daarvoor complimenten. Het is gewoon een heel complexe materie, dus daar is echt goed in geslaagd. Dat hebben anderen ook al herhaald, dus ik denk dat we hierbij wel kunnen constateren, dat het gewoon een heel goed stuk is en dat het goede onderliggende documenten waren. Dat Lansingerland de meest innovatieve glastuinbouwgemeente is of misschien wel van de wereld, dat staat buiten kijf. We weten ook, door alle stukken te hebben gelezen, dat er voldoende uitdagingen zijn, waardoor ook die titel in gevaar kan komen. De sector moet echt hard aan de bak op het gebied van duurzaam telen, energiebesparing, de vraag van de consumenten, de druk op de consumentenprijzen, ga maar zo door. Dat zien niet alleen wij, maar dat is ook landelijk aan de orde. De glastuinbouw is in Nederland een heel belangrijke sector. Het nieuwe regeerakkoord pakt dan ook heel positief uit voor deze sector. Er komt € 35mld beschikbaar. De sector wordt als koploper genoemd in de energietransitie. Daarnaast zijn er heel veel netwerkorganisaties, die deze sector steunen. Glastuinbouw Nederland, Greenport, Westland, Innovation Quarter, MRDH, PZH. Ook werken we aan de warmterotonde.

Allemaal acties en organisaties ter ondersteuning van deze sector en ter ondersteuning van de innovatie in deze sector. Gezien het belang van die sector snappen wij ook, dat we hier als gemeente een rol in moeten spelen en aandacht kost geld en menskracht, dat staat ook buiten kijf, maar ik denk dat trots geen geld hoeft te kosten. Waar wij vragen bij stellen, daar komen we op de druppel in de oceaan of de opgetuigde kerstboom, is dat we nu niet teveel overnemen van de sector in dit toch al drukke veld van partijen en het geld dat al in de sector gepompt wordt. Als je alle doelen langs loopt, is het enorm. We vragen ons af of we niet wat meer focus moeten kiezen in de aanpak voor Horti Science. We moeten ook beseffen, dat de inzet, de middelen hoog zijn voor de gemeente. Het is gewoon niet te vergelijken met de investeringen die bedrijven doen. € 1,4mln is een hele hoop geld voor ons als gemeente en zeker in deze tijd, dat we echt krap bij kas zitten. Vorig jaar hebben we met een bezuinigingsronde het mantelzorgcompliment bijna weg moeten bezuinigen en allerlei andere sociale accenten. Het is altijd de discussie over structureel en incidenteel, maar toch zijn het wel dingen die wel meespelen met het besluit dat we hier moeten nemen.

Als we zo door de oogharen heen kijken, we hebben dat meer doorgesproken in de fractie, maar op hoofdlijnen want ik moet het ook een beetje kort houden natuurlijk, zien we veel meer een strategische rol voor de gemeente, eentje die veel minder uitvoerend is. Niet eentje die beter is met naambordjes, kunstwerken en logo’s, maar eentje die verbindt, planologisch faciliteert, verbinding maakt met onderwijs en arbeidsmarkt. En die ook verantwoordelijkheid toevertrouwt aan de sector om er zelf bovenop te komen. Een overheid die randvoorwaarden creëert om te ondernemen, maar niet zelf in dat primaire proces duikt. Dit ook met de wetenschap dat er miljoenen van het rijk komen, er vele netwerkorganisaties om deze organisatie heen staan en die ook al fors inzetten op de glastuinbouw. Als je meer regie pakt, dan zou je met de helft van het budget ook een hele substantiële bijdrage kunnen leveren, dan kan je ook trots zijn op deze sector,

5/29

terwijl je geld overhoudt en meer richting de hoofdlijnen en taken van de gemeente gaat. In dat licht vinden wij het toetsingskader, dat ook al door de VVD genoemd is, van groot belang. Zoveel mogelijk aan de markt overlaten, het werk laten doen. Wat een ander kan, door een ander laten doen. We zijn benieuwd hoe de wethouder dit toetsingskader ziet in relatie tot alle acties die zij omschreven. Dan hebben we nog een laatste vraag. Als je kijkt naar duurzaamheid, dan vragen we ons af waarom er niet gekozen is voor een revolverend fonds of mogelijkheden voor leningen, zoals we ook doen voor duurzaamheidsleningen voor onze inwoners. Door het revolverend te maken of leningen, geef je ook een zetje, maar dat geld komt later ook weer terug en het stroomt ook weer terug naar de inwoners van Lansingerland. Daar zou ik nog graag een reactie van de wethouder op willen. Ik wil het hierbij laten. Dank u wel. De heer Duk, GL: U kent GL en mijzelf als kritisch over het traject dat hier naartoe heeft geleid. Niet over Horti Science zelf uiteraard, maar het traject naar deze overigens uitstekend opgebouwde stukken. De raad heeft erg veel geld vrij gemaakt voor een Horti Science plan, waar we enkel het prijskaartje en wat buzzwords van kenden. Met deze uitvoeringsagenda is daar nu een eind aan gekomen, het college maakt nu duidelijk wat ze daadwerkelijk wil bereiken, daar ben ik blij mee.

Mijn voorgangers hebben de meeste punten al besproken, ik wil me nadrukkelijk aansluiten bij de woorden van de heer Dieleman over de stedenband met de Chinese regio. GL was daar altijd al op tegen en ik dat heroverweging inderdaad verstandig is. Ik zal me verder, zoals u van mij gewend bent, vooral beperken tot de duurzaamheidsdoelen. Plat geslagen krijgen we met dit plan gemiddeld 3 jaar 7 weken per jaar 1 ambtenaar die zich met duurzaamheid gaat bezighouden. Dus mijn eerste vraag aan de wethouder duurzaamheid is een simpele: is dat niet wat weinig? Ik weet dat de ambtenaren keihard werken, maar van 7 weken per jaar kunnen we geen wonderen verwachten, maar daar doe ik de plannen mogelijk geen recht mee, dus laat ik het niet plat slaan en de schil afpellen. GL onderschrijft de strategische doelen op het gebied van duurzaamheid, ook de operationele doelen die daaruit volgen kunnen onze goedkeuring krijgen. Maar bij één van die inspanningen zet GL grote vraagtekens, namelijk de lobby voor stabiele levering van CO2. Zoals u weet wordt er in kassen CO2 ingespoten om daar planten sneller van te laten groeien. Helaas vervliegt daarbij 70-80% van de CO2, omdat de uitstoot per kas op industriële schaal erg meevalt, hoeven die nog geen CO20-heffing te betalen.

De bedrijven waar de CO2 vandaan komt, krijgen geld voor die CO2 en mogen die bovendien aftrekken van hun uitstoot, waardoor zij minder heffing hoeven te betalen, ondanks dat ¾ daarvan toch gewoon direct in de atmosfeer terecht komt. GL heeft daar grote bezwaren tegen en vraagt daarom aan het college en de andere partijen of zij van mening zijn, dat hier gemeentelijke ondersteuning voor moet zijn en of dit niet privaat zou moeten worden opgepakt. GL zou willen zien, dat deze inzet wordt verplaatst naar een intensivering van de andere inspanningen, die de glastuinbouw ten goede komen, zoals extra lobby voor een snelle bouw van warmtenetten waar elke minuut die er extra ingestoken kan worden er één van is. In 2030 zou de sector emissieloos opereren, was de inzet toen ik 4 jaar geleden duo-raadslid werd, dat was vastgelegd in het toen geldende klimaatakkoord. Ondertussen is in die 4 jaar de doelstelling verlegd naar 2040. Welke garantie we daarvoor krijgen is mij niet duidelijk, omdat het niet ondenkbaar is dat kassen langer dan 18 jaar blijven staan, is GL van mening dat de gemeente eisen op het gebied van uitstoot moet gaan stellen aan de kassen, die nu gebouwd worden. Is de wethouder bereid om dit te overwegen of kan hij mij andere garanties geven, dat over 4 jaar de doelstellingen niet weer zijn verlengd met 10 jaar? Ik zou de wethouder willen uitdagen.

Bij de begrotingsbehandeling kwam GL met een amendement om plukperkjes mogelijk te maken, dat was onze manier om het bewustzijn en de beschikbaarheid van gezonde producten te vergroten. Wij kwamen met dat amendement omdat we deze stukken nog niet hadden gezien en ontdekten dat er een vreemd, niet rond bedrag voor Horti Science was begroot. We zijn dan ook erg blij, dat onder de vitale samenleving deze plukperkjes erg goed kunnen worden uitgevoerd. Zou ik de wethouder een toezegging kunnen ontlokken dat de Horti Science accenten in de recreatiegebieden voor een deel uit dergelijke plukperkjes gaan bestaan? Hoe leuk zou het zijn om een plukperkje in het Annie M.G. Schmidtpark te hebben om maar wat te noemen. Tot zover de duurzaamheid. In de afgelopen periode heb ik al meerdere keren gevraagd of de kosten inderdaad incidenteel waren. De wethouder heeft toen altijd gezegd, dat dat inderdaad zo was, maar nu zie ik bij een aantal posten ‘jaarlijks’ staan, zoals alleen al bij de bouwsteen innovatieve ecosystemen gaat het hier om ruim € 3ton per jaar. Dit zijn allemaal kosten die inderdaad niet over 4 jaar opeens niet meer hoeven te worden uitgevoerd. Daarom mijn vraag aan de wethouder welk deel van de kosten structureel wordt. Aan de ene kant zie ik € 190.000 staan in het raadsvoorstel, maar de jaarlijkse kosten, die ik zie staan is daar een veelvoud van.

Is er dus een kans dat deze structurele kosten hoger uitvallen? Afrondend? Dit is een prima plan, maar daar blijft het bij. Als de raad op een eerder moment betrokken was geweest bij het opstellen ervan, dan had de uitkomst waarschijnlijk niet heel anders geweest, maar een heel klein stukje zout kan van iets flauws iets maken, waar je je vingers bij aflikt. Daarom mijn laatste vraag aan de wethouder. Dit is een prima opzet, maar welke bijsturingsmogelijkheden heeft de komende raad en het college? Dank u wel.

6/29

Mevrouw Verhoef, PvdA: De Horti Science visie sluit aan bij de innovatiepolitiek, die de PvdA in de regio voor staat, namelijk duurzame innovaties voor de tuinbouw, haven en de luchthaven met daarbij zowel economische als maatschappelijke doelen voor ogen, waarbij de verschillende partijen veel samen werken, zoals bij Koppert Biological Systems met Rotterdam The Hague Innovation Airport als het gaat om innovaties met drones. Dat soort crossovers zijn belangrijk en dan is 1 plus 1 3. Regionale samenwerking ligt dus voor de hand. Horti Science cluster is een prachtig voorbeeld. Horti Science district levert 1 op de 3 banen, maar is ook belangrijk voor het hoger en middelbaar onderwijs. We zijn blij en trots dat onze gemeente het voortouw wil nemen financieel in die beginfase, dus voor de eerste 3 jaar die financiële injectie wil geven in dit bijzondere ecosysteem van ondernemers, kennis- en onderwijsinstellingen en overheden. Wij vinden dat de lokale overheid onze gemeente een belangrijke rol kan spelen en ook moet spelen. We hebben kennis en we hebben contacten. De expertise zit op dit onderwerp bij onze gemeente meer dan snor, dat blijkt ook uit de goede kwaliteit van de plannen en de stukken. We zijn echt heel goed hierin en we kunnen ook echt onze rol hier nemen. Laten we wel wezen, de meeste investeringen komen van de bedrijven zelf, namelijk jaarlijks € 68mln.

Als gemeente hebben we ook veel te winnen voor de maatschappij, opleidingen op middelbaar en hoger niveau, banen, een prachtig visitekaartje voor Lansingerland, spin off voor andere bedrijven en een rol in de zo brood nodige innovatie richting verduurzaming. Het college kan op onze steun rekenen voor deze visie en de uitvoeringsagenda. Wat ons betreft past het binnen de incidentele, financiële ruimte van onze gemeente. Tot slot, we zijn blij dat de heer Ruitenberg van het CDA aan de wethouder heeft gevraagd om ook in te gaan op de huisvesting van arbeidsmigranten, want die zijn heel belangrijk voor het slagen van het Horti Science district. Ook de heer Dieleman benadrukte een voor de PvdA ook belangrijk onderwerp, namelijk dat de kleinere tuinbouwondernemers niet vergeten moeten worden, want ook zij hebben een belangrijke duurzaamheidsopgave en dat moeten we ook als gemeente waar mogelijk ondersteunen. Voor de PvdA blijven de collectieve mogelijkheden voor de energietransitie zoals met de warmterotonde of geothermie hele mooie opties. Dank u wel. Beantwoording college Wethouder Van den Beukel: Tsjonge, daar word je een beetje stil van als wethouder, verantwoordelijk voor de tuinbouw, van zoveel warme woorden en complimenten, waarvoor veel dank. Het is wel een klus geweest om papier te produceren, oneerbiedig gezegd. Nee, dat is het dus niet.

Het is wel een klus geweest om dit plan te maken, deze visie te maken, deze agenda te maken en het op zo’n manier te doen, dat je weet dat die beklijft. Dat je een plan maakt, dat je niet een half jaar werkt of een jaar of na de verkiezingen moet worden bijgesteld, hoewel bijstellen natuurlijk altijd nodig is, maar dat je een plan maakt dat markeert dat we als Lansingerland Home of Horti Science zijn en ook willen blijven. En dat we ideeën hebben over hoe dat tafelzilver nog mooier te maken, maar ook behoeden voor risico’s. Dat was een hele exercitie en dat hebben we goed willen doen samen met partners. Ik ben blij te horen, dat u dat erin terug leest, dat u dat herkent. U zegt het op uw eigen manier, maar dat is wat ik eruit haal, dat u die kwaliteit erin herkent. Dat is mooi, want u mag best weten, ik heb hem best even geknepen als wethouder en misschien wel als college toen u aanvankelijk om begrijpelijke redenen, we hebben het erover gehad, toch even kritische noten kraakte over het budget en nu kunnen we het vanavond hebben over de inhoud en dat is mooi, want daar doen we het uiteindelijk voor. Het glas half vol, het glas half leeg als het om de sector gaat. Ik heb dagen dat ik grote zorgen heb, ik heb dagen dat ik weer heel enthousiast ben en denk: het is niet voor niets dat die Braziliaanse minister van Landbouw even komt kijken in Bleiswijk en Rotterdam overslaat.

Hij mag ook naar Rotterdam, maar ik vind het ook mooi, dat hij weet waar het gebeurt in Nederland en dat is een belangrijk deel in Lansingerland. De dagen dat ik denk: wat geweldig en wat een belangrijke rol spelen wij hier voor de wereld en met name in termen van maatschappelijke impact, het goede van de wereld op een duurzame manier, die dagen heb ik als ik een overname zie van een bedrijf van een veelbelovende start-up in gewasbescherming, als ik in het Nederlands Dagblad een artikel zie dat in de veevoer industrie ze massaal aan de insecten gaan, waar de woordvoerder van Koppert, die daar een dochteronderneming op heeft, aan het woord komt. Dat zijn de dagen, dat ik denk: tsjonge jonge jonge, hoe is het toch mogelijk dat Lansingerland daar het thuis van is? Er zijn ook dagen dat ik mijn oor te luisteren leg bij die familieondernemingen, die het momenteel heel zwaar hebben als het gaat om de impact van de aardgasprijs, die heel hoog is. Die hun kas nu leeg laten liggen of die misschien denken: oei, mijn spaargeld was al voor een deel verdampt vanwege de effecten van de lockdown en nu moet ik eigenlijk juist investeren in duurzaamheid, krijg ik dat voor elkaar? Dus dat is allebei aan de hand in onze sector. Die kansen en die risico’s, die zitten allebei in deze visie en daarop biedt deze agenda een antwoord. Dan is er behoefte aan focus.

Ik zou misschien ook zelf, al is het maar om het overzichtelijker te maken, 5 van de 6 pijlers hebben geschrapt, ik zeg het even heel plat, omdat alle ballen moesten op A, B of C. Tegelijkertijd is wat we zien om de randvoorwaarden te creëren in die triple helix, in die samenwerking onderwijs, onderzoek, overheid en bedrijfsleven, om die randvoorwaarden te creëren moet er best heel veel gebeuren. Dat blijkt wel uit de vragen, die u stelt. Laat ik er met 1 beginnen, de vraag van de heer Ruitenberg: hoe zit het nou met die

7/29

leerlingen, worden die voldoende gevoed met wat er gebeurt in het kassengebied, dat misschien wel een beetje ver van hun woonwijk af is, omdat ze in gouden buurten wonen en niet zo perse door hebben wat er gebeurt achter Bergschenhoek? Dat is één van de acties die in de agenda zit, om beter samen te werken met het primair en voortgezet onderwijs vanuit de initiatieven, die er al zijn vanuit de markt, zeg ik richting de heer Van Santen. Kom in de kas, u kent het wel, maar vervolgens die scholen uitnodigen om te realiseren dat aan het einde van een schoolcarrière elke leerling uit Lansingerland minstens 1 keer in een kas of bij een belangrijke toeleverancier is geweest. Vergeet, ook heel veel van die banen zitten in de kassenbouw bijvoorbeeld. Ik heb een buurman, die zit de helft van het jaar in Amerika om daar kassen te bouwen, een hele mooie tak van sport. En toch denk ik zeker te weten dat ¾ van de kinderen in Lansingerland, althans, in de klas van mijn eigen kinderen, niet weet waar het over gaat, terwijl er misschien wel hele mooie kansen liggen later, ook carrièrekansen. Vandaar de actie om daar ondersteuning aan te bieden, want we zien nu dat de afstand of kloof tussen de samenleving in Lansingerland en dit stuk van het bedrijfsleven te groot is. Die is zo groot is, dat er iets te weinig talent naar die sector gaat.

Dat de directeuren en aandeelhouders van de bedrijven zeggen: we hebben hier goede kansen, maar we kunnen ze moeilijk verzilveren, want in deze war on talent merken we dat we achter het net vissen. Dat kan natuurlijk niet. We hebben de beste universiteit van Nederland naast de deur, de TU Delft, die hierop sinds kort een programma heeft, het (…) programma. We hebben misschien wel de beste economische universiteit naast de deur, de Erasmus Universiteit. En toch, van al die studenten doet maar een te klein deel stages en dergelijke in deze richting. De kloof moet niet groter worden, die moeten we dichten. Dat is één voorbeeld van zo’n actie naast de vele andere die er zijn. Ik ga proberen de vragen recht te doen, want het waren er heel veel, voor ik teveel uitweid. De heer Philippens noemde een paar pijlers en hij stelde de vraag: hoe is geborgd dat die interventies op draagvlak kunnen rekenen van de financiële toezichthouder van de provincie. Je gaat met incidentele middelen iets doen bovenop structurele middelen, kan dat zo wel? De heer Philippens zei iets over de passendheid van de € 1,2mln, ik vergis me daarin. Dat is natuurlijk uitgezocht, meneer Van Santen.

Op het moment dat wij in dienst nemen als gemeente een aantal medewerkers, waarvan we inderdaad de verwachting kunnen hebben, dat die tot in lengte van dagen nodig zijn, dan stelt de provincie daar vragen bij als we die incidenteel zouden financieren. Maar neem nu even het door ontwikkelen van Horti Science Park, misschien wel de bouwstenen waar ik het meest van verwacht, het meest trots op ben. Het door ontwikkelen van het Horti Science Park, dat is wat die Chinese minister van Landbouw en de Amerikaanse minister van Landbouw aantrekt, dat stukje Lansingerland, dat hele kleine stukje op de aarde. Het door ontwikkelen daarvan vraagt uiteindelijk een kwartiermaker. Kan dan niet die kwartiermaker in dienst zijn van Delphi? Nee, want Delphi is een adviesbureau en zij hebben hun eigen particuliere belang, dat zij nastreven. Maar die community manager dient primair het belang van de door ontwikkeling van het Horti Science Park, dus die kan niet op de payroll komen van Delphi. Ook niet bij de Wageningen Universiteit, zij kunnen dat ook niet verantwoorden. Ze leveren wel een bijdrage, maar er moet wel iets bij, bij zo’n triple helix. Dat financieren wij dan. Dat door ontwikkelen is een project, een project kent weer een kop en een staart.

Het is dus aannemelijk, dat dat een getalenteerd persoon zal zijn, die we als ZZP’er vanuit een triple helix verband proberen binnen te krijgen om daar zijn rol te spelen. Daar leren we ook van YES Delft, hier om de hoek bijna, in Delft, hoe dat gaat, hoe zij dat hebben gedaan. Het zijn toch soort activiteiten, die zich goed verhouden tot dit incidentele karakter. Wat niet uitsluit, dat uiteindelijk we in 2024, ik zeg we, maar onze opvolgers, tot nieuwe inzichten komen en weer met volgende voorstellen bij u komen. In die zin is het een adaptieve agenda, die zich aanpast in de tijd aan de uitdagingen van die tijd. De heer Van Santen vroeg: waarom kan het niet uit de Eneco-middelen? Dat zou zich in beginsel daartoe kunnen verhouden als u het mij vraagt, maar we hebben daar een duidelijk toetsingskader over afgesproken en er ook een proces over afgesproken, over de Eneco-middelen. Daar past op dit moment niet bij, dat we zo’n voorstel zouden doen als college, dus op dit moment is dit niet aan de orde. Een andere vorm van financiering dan in de begroting is afgesproken met u. De begrotingsbehandeling is geweest en daar is een dekking van de Horti Science uitvoeringsagenda in afgesproken met u. Verder is een vraag gesteld door de heer Ruitenberg over arbeidsmigranten.

Het is waar dat in bepaalde takken van sport in de tuinbouw de noodzaak zal blijven om een beroep te doen op flexibele krachten. En die flexibele krachten komen nu eenmaal voor een deel uit Oost-Europa. De huisvesting daarvan heeft de volle aandacht van het college. Ook in de uitvoeringsagenda ziet u dat er concreet 2 arbeidsmigranten huisvestingslocaties zullen worden gevonden en dat we ons daarvoor hard maken. U heeft overigens recent met een aantal medewerkers een sessie gehad, waarin de hele pijplijn aan projecten aan u kenbaar is gemaakt. Die zijn belangrijk, ook voor deze Horti Science visie. Misschien is het belangrijker aan het worden. Een korte anekdote. Ik hoor van een tuinder, die ik vorige week bezocht, ook echt zorgen over de aantrekkingskracht van de logistiek op die arbeidsmigranten. Door huisvesting te bieden aan die logistieke centra is dat arbeidsmigrantenvraagstuk nog wat lastiger geworden, ik zeg maar even zoals het is, voor de tuinbouwsector. Dus dat heeft de volle aandacht van dit college. Zonder die arbeidsmigranten zou de sector niet zo kunnen functioneren als het functioneert. Los van het feit dat er een actualisering plaats vindt of moet plaats vinden en robotisering voor een deel ook handjes zou vervangen. Maar ik zeg bewust: voor een deel. De heer Van Santen stelde

8/29

een vraag, waar de heer Ruitenberg het antwoord heeft gegeven misschien wel, dat marktfalen weldegelijk optreedt. De heer Ruitenberg refereerde al aan het rapport van de Brinkgroep, dat zegt: iemand moet wel die stap zetten. Neem even die incubator, wat we toch in de praktijk zien, of het nou in Amsterdam is of in Twente of Eindhoven, is dat daar een rol van de overheid bij hoort. Dat is nou eenmaal hoe het werkt in zo’n triple helix verband. Een onafhankelijke deskundige, zoals de Brink groep, die bevestigen dat. Ik stel ook voortdurend zelf die vraag om te challengen of wij onze rol wel goed pakken of niet een andere publieke instantie of liever nog een bedrijf zo’n rol kan spelen. Tegelijkertijd, als de minister van Landbouw van Brazilië op bezoek komt, dan verwacht je toch wel dat de overheid daar acte de présence geeft en dan moet je wat te bieden hebben. Op veel terreinen speelt de overheid een belangrijke rol, ook op het vlak van de energietransitie. Mevrouw Verhoef heeft het gehad over de collectieve aard of het karakter van die voorzieningen, dat is vaak nutsinfrastructuur. Of het dan gaat over warmte of CO2 of misschien wel de watervoorziening, dat heeft echt een publieke component. Als wij gaan zitten wachten tot het zichzelf oplost, dan zijn we misschien wel te laat en zijn we de sector kwijt.

De minister van EZK definieert 3 soorten sectoren op dit moment in Nederland m.b.t. de energietransitie. Er zijn sectoren waar sprake is van afbouw, het gaat in de toekomst niet meer kunnen in het licht van het akkoord van Parijs, neem even de aardgaswinning in Groningen, afbouw. Er zijn sectoren waar sprake is van opbouw, de windturbine industrie. En er zijn sectoren waar sprake is van ombouw. De tuinbouw is ombouw. Die moeten we ombouwen van een fossiele industrie naar een duurzame industrie. Maar die transitie moet wel begeleid worden. Als die transitie niet zou slagen, dan is deze manier van tuinbouw geen lang leven beschoren. Dus die publieke randvoorwaarden moeten we helpen creëren. Dat zien we elke dag. Even kijken of er verder nog vragen zijn. De heer Ruitenberg refereerde aan de Chrysantenweg, misschien moet ik hem even nemen als voorbeeld. Er zijn gebiedsontwikkelingen in Lansingerland, eerder heb ik daar het werkboek over gedeeld met u. Het FESgebied, de Chrysantenweg, de Warmoeziersweg, zo zijn er nog enkele gebieden. Dat vraagt ook aandacht en ambtelijke capaciteit en ook know-how: hoe werkt transformatie van glastuinbouwgebieden? Of naar andere functies. Of naar Horti Science functies. Misschien wel naar onderzoek en innovatie vanuit primaire productie. Of van verouderde teelten naar nieuwere teelten. Dat is best ingewikkeld, dat is echt een vak.

In Westland worstelen ze daar nog veel meer mee dan wij door het verouderde areaal. Die gebiedsontwikkelingen vragen aandacht en meer dan we er tot nu toe aan hebben kunnen geven, ook vanuit de gemeente. Dat gaat soms goed en soms gaat het nog niet goed. Bijvoorbeeld in het FES-gebied, u refereerde eraan, Kleihoogt tussen Berkel en Pijnacker, daar zien we dat het aantal transacties nog te laag zijn. Een aantal bottlenecks, wat gebiedsvreemde activiteiten, misschien wel ondernemers die wel willen vernieuwen, uitbreiden en investeren, maar weer daarnaast een buurman die om fiscale redenen denkt: dat komt mij even niet uit. Dat zit die door ontwikkeling wel een beetje in de weg. We zijn bezig om dat project een extra impuls te geven samen met de gemeente Pijnacker, als u wilt kan ik u er nader over informeren. U vroeg ook naar de Chrysantenweg. Daar hebben we de keuze gemaakt als college in het bredere kader van onze economische strategie, om daar niet het volgende distributiecentrum te willen vestigen. Geen nieuwe Zalando meer en ook geen nieuwe Jumbo meer aan de Chrysantenweg. Het is lastig om de huidige manier van telen daar de komende decennia te behouden, is de breed gedeelde analyse.

Dat wil niet zeggen, dat niet nog vitale bedrijven zijn aan de Chrysantenweg, maar er zijn ook bedrijven die zich afvragen: kan ik niet iets anders met mijn grond gaan doen? We zijn in gesprek met diverse partijen in het gebied. Het voortouw daarvan ligt overigens binnen het college bij collega Arends als portefeuillehouder bedrijventerreinen en ruimtelijke ordening. We zijn in gesprek met partijen om ze te helpen met duidelijk te maken wat Horti Science is. Wat is het wel en wat is het niet? Wat heeft de voorkeur in de visie van de gemeente op de toekomst van dit gebied? Dus dat is work in progress. Over de Warmoeziersweg hebben we recentelijk gesproken in het kader van de woonagenda, wat daar de ambities, kansen en ook de risico’s zijn, ook in het realiseren van een klein stukje woningbouw. Andere vragen die gesteld zijn, gaan over de relatie met de gemeente Westland, het bredere cluster. We realiseren ons elke dag, het gaat uiteindelijk niet om Bleiswijk of Bergschenhoek of Berkel of zelfs maar om Lansingerland in die tuinbouw. Het gaat om de Greenport West Holland. Niet de Greenport Westland maar Greenport West Holland, een bewuste keuze om die zo te noemen. Dat is geëvalueerd, dat is het samenwerkingsverband van ons, van bedrijven, van overheden en andere instellingen. En het gaat over het gebied van Hoek van Holland tot en me Waddinxveen en misschien wel Boskoop.

Dat werkt als een samenhangend cluster. Als we ondernemers spreken in de regio, dan maakt het ze niet zo heel veel meer uit of ze nou hun bedrijf uitbreiden in Pijnacker of in Berkel. Weet u, ook mij maakt het niet zo heel veel uit. Uiteindelijk helpen wij ondernemers en de sector het meest met vitaliteit en dynamiek en niet met landjepik. De samenwerking met het Horticentre is er. Ik ben onlangs weer op bezoek geweest bij het Horticentre, een imposante plek om te zijn, waar ook veel onderwijs plaats vindt, ook veel MBOonderwijs om dat punt even te raken. Die complementariteit, daar zorgen we voor. Wij gaan geen dingen proberen op Horti Science Park, die Westland ook probeert. Westland heeft meer focus op robotisering en wij hebben meer focus op de planten en alles wat daarmee samenhangt. Zo zoeken we ieder elkaars speerpunten. Het zal heus weleens schuren, maar eigenlijk werkt het heel goed samen en hebben we die visie vanuit de Greenport. Er hoort een campus te zijn in het Westland, Naaldwijk. Er hoort een campus

9/29

te zijn in het Oostland, toevallig in Lansingerland, Bleiswijk. En er hoort een campus te zijn in Barendregt en daar gaat het meer over transport en logistiek. Dat is de gedeelde visie van iedereen en zo werken we ook samen. Ook weer een stukje van dat marktfalen van de heer Van Santen, er liggen grote potten met geld in Den Haag, bijvoorbeeld het nationaal groeifonds. Voor je het weet gaat al het geld naar Eindhoven of naar andere plekken waar het ook prima rendeert, maar we werken eigenlijk samen met die 3 campussen om één propositie te creëren samen met de provincie Zuid-Holland om als die Greenport campussen gezamenlijk ook geld te krijgen uit het nationaal groeifonds. En dat vereist dan ook weer een stuk activiteit vanuit de overheid om samen die businesscase op te werken om vervolgens aan te sluiten bij de criteria van het nationale groeifonds. Familiebedrijven, een punt van CU. Ja, daar hebben we aandacht voor in de zin van de energietransitie, heb ik al even genoemd, maar ook in de zin van hun noden. Die noden gaan ook over arbeidsmigranten, die noden gaan ook over een stuk gebiedsontwikkeling, die gaan over heel veel zaken. Dus we hebben aandacht voor de koplopers, voor het peloton, maar ook voor de achterblijvers, want die zijn er ook.

Soms zijn die achterblijvers tevreden met verkopen van hun bedrijf, soms treedt faillissement op, ik heb het in mijn familie ook meegemaakt, het gaat er hard aan toe in deze sector, het is zeer competitief, internationaal, maar we hebben aandacht voor alle drie de groepen: koplopers, peloton en ook voor achterblijvers. Hoewel de koplopers ook wel de smaakmakers zijn en daar veel innovatie plaats vindt, dus van nature zou je daar meer aandacht voor kunnen hebben, omdat dat wat spannender lijkt. Dan het MBO, mag het wat prominenter? Ja, toch spijtig dat u dat erin heeft gelezen. Niet dat u dat heeft gelezen, maar dat de stukken dat resultaat of effect hebben, want dat is niet de intentie. Het gros van het werk wordt natuurlijk gedaan door mensen die praktisch opgeleid zijn en die moeten ook goed opgeleid zijn, want het is werk waar veel vaardigheid voor nodig is. We zijn heel intensief in gesprek met o.a. Gert Kant, één van de prominenten in Greenport West Holland, die de ambitie heeft om samen met die partners die nieuw MBO-school te realiseren. Dan heb ik het over een gebouw en specifiek hebben we het dan over het gebied Bleizo Horti Science Park, omdat de bestaande activiteit van Melanchton Business School uit zijn jasje groeit. We zijn heel blij met het initiatief vanuit die scholen zelf en dat ondersteunen we ook van harte. U heeft het briefje bij de stukken aangetroffen.

Want het zijn mooie kansen voor onze jongeren en ook de jongeren uit Zoetermeer, Rotterdam, om opgeleid te worden in die groene richting, wat past bij de tijdgeest, veel mensen hebben daar belangstelling voor. Dat zou een antwoord kunnen zijn op de vraag van die ondernemers die zeggen: waar haal ik ze vandaan, die handjes? Niks afdoende aan het feit dat ook HBO belangrijk is, ook als we misschien wel meer HBO op dit vlak willen, en dat WO heel belangrijk is. Ik hoor van de directeur van de WUR in Bleiswijk, dat het soms liever de HBO’ers heeft dan WO’ers, want die zijn praktischer ingesteld, die WO’ ers blijven maar filosoferen en parafraseren. De voorzitter: Hoeveel heeft u nog nodig? Wethouder Van den Beukel: Nog 4 minuten, ik wil geen onrecht doen aan vragenstellers, maar ik voel uw aandringen. China, laat ik daar even bij stilstaan. Die zorgen zijn begrijpelijk. We staan in goed contact met het rijk, laat ik daar even mee beginnen. Die China strategie, daar zijn medewerkers voor geïnterviewd door het ministerie en we zitten daar bovenop. We zijn niet blind voor de kansen van China, veel van onze bedrijven zijn actief in China of in Azië en ook daar speelt het voedselvraagstuk en het duurzaamheidsvraagstuk, dus vaak is het ook gewoon goed, dat ze de Nederlandse kennis daarheen brengen. Dat levert banen op en business, maar is ook goed voor maatschappelijke doelen.

Maar de zorgen, die er zijn, zijn terecht. Er is steeds meer aandacht, gelukkig, voor cyberveiligheid, want er vindt natuurlijk gewoon computerfraude plaats, diefstal van bedrijfsgeheimen en daar spelen ook statelijke actoren een rol in. Laat ik niet teveel op details ingaan, maar er is herijking aan de orde van onze internationaliseringsstrategie. Iedereen heeft de stukken kunnen lezen en dan gaan we opnieuw naar China kijken. U heeft mij niet recent aan China een bezoek zien afleggen, daar zit ook een stukje bewuste keuze achter, los van het feit dat het vanwege corona lastig is. Het toetsingskader en het revolverend fonds, laat ik die even oppakken. Het toetsingskader, ja, dat is belangrijk. Het staat er misschien niet zo als een tabel met vinkjes en kruisjes, maar de zinnen en de woorden die erin staan zijn wel echt bij elke actie die we uitvoeren belangrijk. We pakken het toetsingskader vast om te voorkomen, dat we een rolvervaging krijgen. De vraag over revolverend fonds. Als er kansen zijn om geld vaker in te zetten door het revolverend in te zetten, dan pakken we die, maar die zijn niet altijd aan de orde. Ik neem even de garantiestelling voor de warmtelink, die is niet revolverend. Het is een garantiestelling, dus het geld is niet weg.

Je zoekt altijd naar het beste financiële instrument voor zover er een rol ligt voor de overheid qua financiën en revolverend waar mogelijk, wil ik huldigen als adagium, want dan kan je je geld vaker inzetten en is het niet in één keer weg. Dat even voor de eerste termijn. Tot zover. De voorzitter: Voor de tweede termijn wil ik u vragen om kort te zijn, want de wethouder heeft uitgebreid inhoudelijk al uw vragen kunnen beantwoorden, ik heb hem die ruimte helemaal gegeven, ook in uw eigen belang. Houd het kort in de tweede termijn. Tweede termijn

10/29

De heer Philippens, L3B: Ik heb mijn eerste termijn twee keer mogen doen, daar heb ik niets op toe te voegen. Goed stuk, goede extra argumentatie, complimenten. Laten we ermee aan de slag gaan. Daar wil ik het bij laten. De heer Van Santen, VVD: Dank wethouder, voor de heel uitgebreide beantwoording. Eens met mevrouw Den Heijer, dat we trots zijn, volgens mij zijn alle partijen trots op deze sector in Lansingerland, en dat dat niet direct geld van de gemeente zou hoeven te kosten. Maar als je dan even naar het financiële stuk gaat, de heer Duk maakte opmerkingen die ik zelf niet kon vinden, maar dat het wellicht meer dan € 200.000 structureel is, daar heeft u geen antwoord op gegeven, dus ik zou graag willen dat u dat doet. Ik ga maar even uit van die € 2ton, omdat dat er als zodanig expliciet in staat. Daar maken wij ons toch een beetje zorgen over. Als gemeenteraad hebben we € 1,9mln structureel vast gesteld en we weten allemaal dat we een negatief meerjarenbeeld hebben structureel. U bent niet alleen wethouder van tuinbouw, maar ook wethouder van financiën, dus ik ben benieuwd hoe u daar nou tegenaan kijkt. Of is het antwoord: dan moeten we het ergens anders vandaan halen, dat zijn ombuigingen of bezuinigingen op het sociaal domein of lastenverhogingen voor onze burgers. Graag uw reflectie op dat punt. Dank voor uw antwoord op incidenteel en structureel.

U zegt: dat is goed uitgezocht, het is incidenteel, tenminste, die € 1,2mln per jaar, ook al heeft het een meerjarenfase, maar dat is elke keer opnieuw te besluiten. De community manager is een ZZP’er, dus dat is ook geen structureel geld kennelijk. Daar ben ik blij om. Stel nou voor, dat de financiële meerjaren nood hoger dreigt te worden op enig moment en wij hebben na een jaar iets van: dit wordt toch wel heel ellendig voor de gemeente en we moeten wat. Kunnen wij dan na een jaar zeggen: het was een mooi jaar, dit plan, we hebben hartstikke mooie zaken gerealiseerd, daar ga ik van uit, maar vanaf nu helaas, we moeten ermee stoppen. Kan dat? De heer Ruitenberg maakte een opmerking over de bestemming van Bleizo west, waar hij op hoopt na het lezen van deze visie. Ik vraag aan de wethouder: deelt hij die visie of mening van de heer Ruitenberg? U zult begrepen hebben: wij zijn er nog niet helemaal uit m.b.t. dit voorstel. Wij zullen nog moeten overleggen. Dank u wel. De heer Ruitenberg, CDA: Dank aan de wethouder voor de zeer uitgebreide beantwoording op alle vragen. Goed dat hij zo expliciet heeft aangegeven, dat alle onze scholieren minimaal één keer in een schoolloopbaan de sector kan bezoeken. Ik had het er niet uitgehaald als expliciet doel, maar misschien dat ik dat in de veelheid van stukken erover heen gelezen heb, dat zou natuurlijk kunnen.

Ook dank voor het ingaan op het thema rond arbeidsmigranten. Wat betreft de ontwikkelingen in het FES gebied rondom de Chrysantenweg, daar blijven wij graag van op de hoogte. Als daar over informatie over beschikbaar is wanneer dan ook dan ontvangen we dat graag. Ik had nog willen zeggen, maar het is door andere fracties uitgebreid aan de orde gebracht, over hoe belangrijk onze duurzame glastuinbouw is voor de hele wereld. Dat is echt iets om trots op te zijn. Als laatste had ik nog willen vragen aan de wethouder, daar kan hij wellicht in de tweede termijn op ingaan, dat bij de vitale samenleving, daar wordt gesuggereerd de glastuinbouw, Horti Science o.a. een plek te geven in Blok B, in het gemeentehuis. Ik vroeg me af of daar niet een goede relatie te leggen is met onze historische verenigingen, hoe dat allemaal ontstaan is, onze glastuinbouwsector, in combinatie met het historisch museum Bleiswijk. Het lijkt me een prachtig thema om juist daar aandacht aan te besteden, dus ik vraag aan de wethouder of hij daar nog op in zou kunnen gaan. Wat betreft de financiën, ik denk dat de heer Duk bedoelt, dat als er drie keer hetzelfde bedrag staat in die 3 jaren, dat voelt dan als structureel, maar wij beschouwen dat toch echt als incidenteel omdat het na die 3 jaar stopt. Maar dat zal de wethouder ongetwijfeld straks beantwoorden. Dank u wel.