Agendabundel

Overigens heeft de gemeente Bladel recent een onderzoek gedaan op welke wijze de niet in de gemeente ingeschreven arbeidsmigranten, waar bij die forenzen vergoeding naar werd verwezen, belasting kunnen betalen, zodat de lasten van gemeentelijke voorzieningen zoals een zwembad, sportvelden en de buitenruimte eerlijk verdeeld worden over de gebruikers. In plaats van forenzen belasting hebben zij net als bij een buurgemeente de oplossing gevonden in een verblijfsbelasting via de verordening toeristenbelasting. Ik ken verder de details niet, het stond overigens in het Eindhovens Dagblad, maar mogelijk kan de wethouder dit onderzoek betrekken bij de inventarisatie van mogelijkheden in Lansingerland. Nog even terug naar het uitgangspunt van grof naar fijn, maar nu in relatie tot het vooruit blijven kijken en blijven investeren. Ook hier ging de wethouder tijdens zijn intro al op in, maar ik wil ook nog wel benadrukken in deze eerste termijn, dat de fractie van L3B van mening is, dat we in relatie tot Horti Science ook hier nog een spade dieper moeten.

L3B onderschrijft deze voor Lansingerland zeer belangrijke ambitie en beseft ook, dat doorontwikkeling geld kost, behoorlijk wat geld, maar de fractie van L3B wil nut en noodzaak ook beslist niet ter discussie stellen, maar ziet de opgevoerde bedragen van 3 keer € 1,2mln als een nog grove richtinggevende raming, die om verdere verfijning vraagt. Dit kan na bespreking en vast stelling van de uit te werken ambitie. Ik begrijp, dat er in september een notitie ligt, maar ik zou dat toch concreter willen hebben. We kijken uit naar die kennismaking op 14 juli, die in de brief genoemd werd, zodat we met de samenwerkingspartners een spade dieper kunnen en elkaar leren kennen en meer gevoel bij die ambitie krijgen, maar we willen ook wel graag willen weten van het college op wat voor manier en bij voorkeur ruim voor de begrotingsbehandeling concreet met elkaar daarover in gesprek raken, zodat we daar nog meer gevoel bij kunnen krijgen en ook duiding van de kosten krijgen. Daarnaast, ook daar werd al op ingegaan, maar ik ga het toch noemen, is er nog een ander, niet volledig doorlopen proces en dat is de besteding van de Eneco-gelden. In een voorstel werd het voorstel gedaan om het te dekken vanuit Enecogelden, die ambitie Horti Science, maar L3B wil dat we eerst het afwegingskader bespreken om te kijken of die kaders matchen tussen raad en college.

Het staat volgende week op de agenda, dus dat kan prima. We hebben ook de voorkeur om dat afwegingskader daarna ook vast te laten stellen in de gemeenteraad. L3B zou hier graag een reactie op willen krijgen van zowel het college als de andere fracties, want dat zou betekenen, dat we op het gebied van dekking nog wat moeten doen. Tenslotte: veel waardering voor de wijze waarop het college en het ambtelijk apparaat dit jaar de raad op een zeer transparante wijze heeft meegenomen in de scenario’s en in de verschillende zoekgebieden. Het heeft veel inzicht gegeven en vertrouwen gegeven in het doorlopen afwegingsproces en de raad in staat gesteld het zelf goed te kunnen doen. De fractie van L3B gelooft in de kracht van Lansingerland en heeft de overtuiging dat we alleen door intensief samenwerken, ik noemde al die verdere verfijning met elkaar om het proces verder uit te lopen, zowel in de raad, maar ook met de partners in Lansingerland, sterker uit deze situatie komen. Dank u wel. De heer Machielse, VVD: Wat een bizarre situatie is het toch, waar we in zitten. Digitaal in één van de belangrijkste debatten van het jaar. Gelukkig lijkt de trend nu gekeerd en gaan de coronacijfers de

4/36

goede kant op. Maar wat een veerkracht heeft Lansingerland laten zien de afgelopen anderhalf jaar. De VVD is dankbaar voor de enorme inspanningen van de landelijke overheid, GGD’s, ziekenhuizen en de gezondheid die we met elkaar hebben gekregen, maar ook zeker dankbaar voor en trots op hoe onze Lansingerlandse ondernemers met alle maatregelen en aanpassingen de afgelopen tijd hun ondernemingen draaiend hebben gehouden. En trots op hoe de Lansingerlandse samenleving hierin samen heeft opgetrokken. En nu de laatste kadernota van deze raadsperiode alweer. Een bijzonder lastige kadernota door de bezuinigingsopgave en de druk die vanuit allerlei kanten op Lansingerland toeneemt. En dat nu we in deze coronacrisis zitten. En toch ook een begroting, waarin we zien dat de VVD in het college zit. De VVD fractie heeft deze kaderbrief met instemming gelezen, want de afweging is verdraaid lastig. € 2,5mln ombuigen, terwijl we willen investeren in onze samenleving en de lokale lasten in de hand willen houden. Deze voorliggende kaders voor de komende begroting betekenen voor ons twee dingen. Allereerst: bewust bezuinigen. Met ruim € 1,5mln aan gerichte ombuigingen en bezuinigingen toch recht blijven doen aan dit groene woonhart tussen de steden. En daarnaast de lasten verdelen met investeringen in Stedin met een mooi rendement en zo beperkt mogelijke lasten voor onze inwoners.

Want hierdoor is de begroting voor volgend jaar in evenwicht. Het weerstandsvermogen blijft op peil en de schuldenpositie neemt verder af. Tegelijk blijven we een groot aantal investeringen in onze gemeenschap doen en realiseren we veel politieke wensen van onze kiezers. Dat gaat alleen, omdat we met dit college al 3 jaar investeren in de samenleving en de financiën op orde houden. Ik ken geen gemeente in Zuid-Holland die ons dit zo na doet en in balans een nieuwe begroting voorstelt. Maar onze groene woonhart tussen de steden staat wel onder druk. Van Bleiswijk, Berkel en Bergschenhoek tot aan de Rotte en het buurtschap Kruisweg, overal neemt de druk toe. Aan deze raad, uw raadscommissie, om de juiste afwegingen te maken voor de inmiddels ruim 63.000 inwoners, die onze mooie gemeente rijk is. Geen eenvoudige opgave, dus dat verdient uitgangspunten, die de VVD ook de komende jaren zal blijven hanteren. Want Lansinterland groeit de komende jaren in een passend tempo naar uiteindelijk maximaal 75.000 inwoners. We versterken onze dienstverlening, voorzieningen, infrastructuur en houden ons huishoudboekje op orde. We koesteren ons dorpse karakter ingepast in de parkachtige omgeving van de polders, het Annie M.G. Schmidtpark, de Groenzoom en de Rottemeren.

Dus weet ook, college, dat wanneer deze uitgangspunten in het geding komen al dan niet in de regio u fors tegendruk moet geven, maar daarbij onze volle steun heeft. Ten aanzien van de lokale lasten zit ons echter wel iets dwars. Waar het nieuwe tarief voor OZB niet-woningen eerder zal ingaan dan vorig jaar voorzien, een prima voorstel omdat dit gepaard gaat met een steunpakket voor lokale ondernemers, die getroffen zijn door de coronacrisis, stelt het college voor de opbrengst uit de OZB woningen met ruim € 200.000 te verhogen. Dat zit ons niet lekker. Zeker niet, gelet op het feit dat we in 2020 ruim € 370.000 meer OZB hebben opgehaald dan we hadden begroot. Een opbrengst, waar deze raad niet om heeft gevraagd. Daarom zal de VVD met een voorstel komen, dat zullen wij morgen doen bij het bespreken van de jaarstukken, om het teveel in 2020 te gebruiken voor een eenmalige compensatie, nu we nog in deze coronacrisis zitten, voor de heffing volgend jaar. Daarnaast is er in deze kadernota naar goed gebruik in deze gemeente nog geen rekening gehouden met o.a. de meicirculaire, de verhoging van het rijksbudget jeugdhulp en de herijking van het gemeentefonds.

De structurele financiële ruimte, die dit mogelijk gaat bieden, zullen we pas zien na de begroting dit najaar, maar we geven het college vast mee, dat voor de VVD-fractie de ambitie naar structureel lage lokale lasten absoluut niet weg is. Toch, er zit nog veel onzekerheid in de financiën van de komende jaren. De coronacrisis is nog niet voorbij en we wachten met vele gemeenten op de uitkomst van de landelijke formatie en wat dit voor onze financiën gaat betekenen. De VVD ondersteunt daarom de richting van het college naar een structurele ombuiging. Daar hebben we ook de komende jaren met een nieuwe raad en een nieuw college profijt van. Wie er ook aan de lat komt te staan in het nieuwe college, Lansingerland moet bestuurd worden met een visie voor de lange termijn. Tot slot op het gebied van financiën moet ons nog van het hart, dat de aanblijvende en ditmaal zelfs geïndexeerde hondenbelasting ons een doorn in het oog is. Gelukkig werken onze landelijke collega’s aan een voorstel om de hondenbelasting op termijn definitief weg te nemen. Een goede zaak. Daarnaast is de VVD-fractie erg tevreden, dat de OZB-gebruikersdeel voor de niet-woningen eindelijk wordt afgeschaft. Simpele en begrijpelijke lokale heffingen, dat zouden meer gemeenten moeten doen. De VVD-fractie begrijpt de keuzes van het college om strakker te sturen op instroom WMO en jeugd.

Strakker te sturen op reeds toegekende jeugdhulp en intensiever te zoeken naar de juiste hulp. Stoppen met het Nieuwe Wij is pijnlijk, maar logisch. De investering levert, zeker in deze coronatijd, niet de gewenst opbrengst op. Dan moet daarmee worden gestopt. We zijn ook tevreden over de keuze voor beperking van de inzet op re-integratievoorzieningen. Minder kosten voor trajecten voor mensen met een lange afstand tot de arbeidsmarkt en dus effectief inzetten van de middelen die we hebben, zodat mensen met een goede kans op een baan op de korte of middellange termijn die ook krijgen. In de kadernota staat dat geprobeerd is dusdanige keuzes te maken, dat de meest kwetsbare personen worden ontzien. Een uitstekend principe. Wel hebben we een vraag aan de wethouder over bijvoorbeeld de dienstverlening en processen kostendekkend inrichten. Het voorstel van het college is om de kosten medische keuring gehandicaptenparkeerplaats door de aanvrager te laten betalen. Voor mensen met en fysieke beperking kan een laag in komen ook aan de orde zijn. En voor zo’n persoon is € 90 dan een hoog bedrag. Als de

5/36

medische keuring een formele eis is en iemand overduidelijk gebonden is aan bijvoorbeeld een rolstoel, dan is het toch een paarse krokodil, die we aan het creëren zijn. Een andere investering die door zal gaan is de inzet op schuldhulpverlening. Bij goede resultaten kijken we graag naar een meerjarige dekking hiervoor, al is ook dat aan een nieuw college en een nieuwe raad. Maar wel bijzonder goed, dat de inzet op deze hulpverlening nu gaat beginnen met de uitwerking van deze kadernota. Ook in de fysieke omgeving worden gerichte keuzes gemaakt. De VVD heeft grote moeite met het naar beneden bijstellen van de kwaliteit buitenruimte, maar toch, in vergelijking met de bezuiniging hierop van enkele jaren geleden is het bedrag nu veel kleiner. Daarom verwachten we dat de wethouder slim met dit budget om kan gaan om de buitenruimte toch als positief visitekaartje te laten zijn als gemeente. Hoe ziet de wethouder dat? Kunnen we tijdig bijsturen om te voorkomen dat we een grote desinvestering zouden doen in onze openbare ruimte? Ook de investeringen in mobiliteit gaan door. Erg belangrijk, want onze inwoners reizen wat af. Is het niet per fiets of OV, is het wel per auto. Met de gepaste groei naar maximaal 75.000 inwoners zijn een goede doorstroming en daarbij behorende investeringen essentieel. Dat dit college hierin blijft investeren stemt de VVD positief.

We kijken ook uit naar de bespreking van het masterplan en de verkeerscirculatie. Wel rekenen we er hier op, dat ook de laatste verkeersonveilige situaties worden meegenomen, zoals de Bergweg Noord en de Jacob Marislaan. Maar ook hier hebben we zaken om trots op te zijn, zoals de grote aanpassingen aan de rotondes van de Klapwijkseweg de afgelopen jaren. Ik noemde het u al: je kan wel merken dat de VVD in het college zit. Waarin de investeringen ook door gaan is onze woningbouw. Erg belangrijk voor al onze inwoners, die willen doorstromen, jongeren die uit huis willen, empty nesters en iedereen die op zoek is naar een woning. Hoe sterker we ons middensegment vertegenwoordigen, in het betaalbaar segment bouwen en snelheid maken, vooral dat laatste, hoe beter het is. Wel blijven we deze plannen toetsen aan het dorpse karakter, want zoals gezegd: daar staan we voor. Laten we ook eerlijk zijn. We hebben als Lansingerland echt niet stil gezeten de afgelopen jaren. Overal waar ik kijk in onze gemeente staan nieuwe huizen of wordt gebouwd. Maar ook dan neemt de druk toe. Kijk eens naar de afwegingen die te maken zijn in participatietrajecten en nieuwbouw. De grens lijkt op bepaalde plekken echt wel bereikt, juist ook voor onze inwoners. Daarom staat de Lansingerlandse VVD voor een maximum aantal van 75.000 inwoners in onze gemeente. Dan is de rek qua groei eruit.

De druk neemt ook toe op het gebied van veiligheid. Ondermijning en zware, al dan niet georganiseerde, misdaad komt vaker voor in deze gemeente. Maar ook het gebruik van drank en drugs onder jongeren blijft toenemen. Recentelijk lijkt ook het aantal woninginbraken weer toe te nemen, een ontwikkeling die gekeerd moet worden. Erg belangrijk, dat er in deze kadernota geen bezuinigingen op ondermijning en handhaving worden voorgesteld. Dat ondersteunt de VVD van harte. Tot slot moet mij persoonlijk iets van het hart. De afgelopen weken hebben de lokale en regionale kranten bol gestaan van berichten van de oppositie in deze raad. Hierin zijn termen gebruikt, waar ik graag afstand van wil nemen en waarin ik mijzelf en mijn fractie totaal niet herken. De beelden, die geschetst worden over het bestuur van Lansingerland en de prioriteiten, die we hierin stellen, passen mij niet en passen naar mijn mening niemand in deze raad. Wellicht dat het digitaal vergaderen niet heeft geholpen de afgelopen anderhalf jaar. Maar laten we niet uit het oog verliezen met welk doel we hier allemaal zitten. Om Lansingerland weer een stukje mooier te maken. Ik hoop, dat we dat ook terugzien in de moties en amendementen, die mogelijk op deze kadernota volgen. De druk neemt toe en dat vereist gerichte maatregelen.

De nu voorliggende kaders voor de begroting bieden dat op vele fronten en met een paar accenten kan de Lansingerlandse VVD hiermee instemmen. We moeten en willen vooruit, maar wel op een verantwoorde manier. Dank u wel. De heer Ruitenberg, CDA: Vandaag hebben wij het debat over alweer de laatste kaderbrief van deze raadsperiode. De volgende kaderbrief zal door de nieuwe gemeenteraad worden vastgesteld. Dit is een kaderbrief, die gemengde gevoelens oproept, want er wordt voorgesteld om stevig in te grijpen en voor ruim € 2,5mln aan structurele maatregelen te nemen. Terwijl we tegelijkertijd een zeer goed gevulde spaarpot hebben dankzij het succesvolle grondbeleid en dankzij de verkoop van de aandelen Eneco. Dat is iets wat lastig uit te leggen is en toch is het onze taak, die van het college en de raad gezamenlijk om dat te doen. Op basis van onze huidige kennis, ook op basis van de meicirculaire, staat het CDA achter het voorstel van het college om ervoor te gaan de begroting in 2022 structureel sluitend te maken. Er is een maar: mocht er in het kader van de compensatie, die het rijk aan de gemeenten gaat geven voor de jeugdzorg, een variant komen die langjarig en structureel compensatie biedt, dan willen wij kijken op welke wijze wij daarmee om gaan. Daarmee bedoel ik niet een eenmalige bijdrage voor 2022, dat is de variant die ik tot nu toe heb gehoord.

Uiteraard volledig eens met de heer Van Doorn: goed om het oog op de bal te houden en te kijken wat de nieuwe ontwikkelingen zijn en op basis daarvan gepaste maatregelen te nemen richting de begroting. Deze kaderbrief vol met maatregelen neemt niet weg dat het ook goed is op stil te staan bij alles wat er in de afgelopen jaren gerealiseerd is. Dat is heel veel. Het voorzieningenaanbod en de kwaliteit van wonen in Lansingerland is indrukwekkend hoog. Dat is ook de reden waarom veel mensen graag in Lansingerland willen blijven wonen of komen wonen en dat ondanks de coronacrisis en alles wat daarmee samenhing, ik hoef de warme woorden van de heer Machielse aan onze inwoners en onze ondernemers niet te herhalen, daar kan iedereen achter staan. Ik wil ook

6/36

complimenten aan het college geven over het proces rondom deze kadernota. Ik zit nu ruim 14 jaar in de gemeenteraad en dit is het meest uitgebreide, intensieve en zorgvuldige kadernotaproces, dat ik tot nu toe heb meegemaakt. Het inzicht in de financiële uitdaging, het inzicht in de begrotingsknoppen waaraan gedraaid zou kunnen worden en de latere bijwerking daarvan en vervolgens de verwerking van die maatregelen in de kadernota, het geeft heel inzichtelijk heel volgordelijk het proces aan. In ieder geval de CDA-fractie voelt zich daardoor zeer goed bediend. Ombuigen en het nemen van maatregelen zijn woorden die in debatten vaak klinken en waarschijnlijk ook vandaag. Maar belangrijk voor ons als raadsleden is te doordenken wat het effect is van die maatregelen op de samenleving, met name op de meest kwetsbare mensen in de samenleving, die meer dan anderen de hulp van de overheid nodig hebben. De CDA-fractie heeft daarom op basis van de uitgangspunten solidariteit, gespreide verantwoordelijkheid, rentmeesterschap en publieke gerechtigheid de maatregelen beoordeeld. Dat doen we eigenlijk bij iedere kadernota en begroting en bij ieder voorstel speelt het mee, maar juist nu vind ik het belangrijk om aan te geven op welke wijze wij als lokale christendemocraten lokaal invulling geven aan de uitgangspunten van de christendemocratie.

Bij solidariteit kijken we of er niet een beperkte kwetsbare groep is, die door de maatregelen onevenwichtig hard geraakt wordt. Bij gespreide verantwoordelijkheid houden we scherp in de gaten, dat de overheid geen taken op zich neemt, die de samenleving of de markt ook zonder de overheid kan invullen en dat we op basis van vertrouwen omgaan met onze samenleving en niet op basis van bureaucratie. Bij rentmeesterschap kijken we naar de toekomst, of een maatregel duurzaam is voor zowel natuur en omgeving als qua financiële haalbaarheid. Bij publieke gerechtigheid beoordelen we of de gemeente nog in staat blijft om aan inwoners de zekerheid te geven van het goed en adequaat uitvoeren van haar basistaken en het eerlijk en gelijkwaardig behandelen van onze inwoners. Dit betekent concreet, dat er voorstellen zijn, die op basis van onze uitgangspunten absoluut onbespreekbaar zijn. In het overzicht van de begrotingsknoppen en de daaruit volgende maatregelen zaten die er zeker tussen. Maar wij prijzen ons gelukkig dat deze voorstellen niet door het college zijn opgenomen in de voorgestelde maatregelen in de kadernota. Dat neemt niet weg, daar zal ik niet omheen lopen, dat er maatregelen tussen zitten, die ronduit pijnlijk zijn. Ombuigen doet altijd pijn, maar sommige maatregelen meer dan andere. Ik ga een aantal voorbeelden daarvan aanhalen.

Allereerst 30% kortere afhaaltijden en openingstijden van het gemeentehuis en het sluiten van de Snip. Kort samengevat: het servicepunt in Bleiswijk dicht en het gemeentehuis alleen nog open tussen 12.00 uur en 17.00 uur op de werkdagen. Het CDA vindt het belangrijk, dat de gemeente een goede basis dienstverlening heeft voor alle inwoners. Ook na corona zullen er nog inwoners in Lansingerland zijn, die een baan hebben op werkdagen tussen 9.00 uur en 17.00 uur en die dus om iets met de gemeente te regelen dan een vrije dag op moeten nemen. Dat vinden wij ongewenst. Wij willen daarom gaan voorstellen, we overwegen daarvoor een motie in te dienen, om te kijken of er budgetneutraal een uitruil mogelijk is, dat er minimaal ook op een moment een avondopenstelling is dan wel een dagdeel in het weekend. Processen kostendekkend inrichten. Eigenlijk hetzelfde punt dat ook de heer Machielse aanhaalde. Een medische keuring voor gehandicaptenparkeerkaart wordt niet meer vergoed. We hebben na technische vragen vast gesteld, dat er ook in de bijzondere bijstand, waarvan wij dachten dat het een reddingsboei zou zijn voor deze mensen, maar dat was niet aan de orde. Wij vinden dat een harde maatregel, die erg in grijpt bij een kwetsbare groep mensen, precies die categorie die je eigenlijk niet zou willen doen.

Mensen voelen zich dan misschien vanwege financiële redenen terughoudend om een gehandicapten parkeerkaart aan te vragen, zullen daarom minder goed kunnen meedoen in de samenleving met wellicht aan het einde isolatie en eenzaamheid. Wij willen dus dat die maatregel op een manier wordt ingevoerd, dat er wel een dekking gevonden kan worden voor deze kwetsbare groep. Dan de OZB verhoging, ook al door de heer Van Doorn en de heer Machielse aangehaald, voor bedrijven en inwoners. Hoewel de economie het behoorlijk goed doet na corona, zijn er nog genoeg bedrijven en inwoners, die het financieel moeilijk hebben. Een OZB verhoging raakt iedereen even hard en het is in die zin eigenlijk een hele zure maatregel. Daartegenover staat de compensatieregeling ten behoeve van bedrijven en kwetsbare mensen van € 500.000, lezen wij. Dat is een goed idee, maar nog wel wat vaag als concept in deze kadernota. Hoe ziet het college de verdere implementatie voor zich? € 5ton lijkt veel, maar er moet niet al te veel bureaucratie omheen komen, want dan is het zo op voordat inwoners er iets aan hebben gehad.

Wat betreft het samenvoegen van een eigenarendeel en het gebruikersdeel: deze maatregel steunt het CDA aan de basis, maar wij vragen het college wel om samen met de SVHW zeker te stellen, dat eigenaren deze heffing kunnen doorbelasten aan de gebruikers, anders is deze maatregel een grote verschuiving van de belastingdruk van gebruiker naar eigenaar en dat past niet bij een betrouwbare overheid. Onze grootste zorg in deze kaderbrief zit in de toekomst. Ondanks de maatregelen, die we nu nemen, behoorlijk pijnlijke maatregelen, zien we dat het structurele tekort in 2025 nog steeds op € 3,2mln staat. Bij de verwerking van de meicirculaire wordt dat beeld zelfs nog wat slechter. Het is geen goed rentmeesterschap om zonder echt scherp te hebben hoe dit nu komt deze rekening door te schuiven naar de volgende raad. Wij moeten nu al pijnlijke maatregelen nemen voor € 2,5mln, maar daarmee is het laaghangend en hooghangend fruit al geplukt. Onze opvolgers zullen draconische maatregelen moeten nemen als je nog eens € 3,2mln structureel wil besparen. Diverse keren heb ik de technische vragen

7/36

rondes geprobeerd om scherp te krijgen wat nu de oorzaak is, maar het bleef vaag. Ik lees echter in de antwoorden op de technische vragen van de heer Azzouzi van de PvdA, waarvoor dank, dat het voor het grootste gedeelte in het meerjaren investeringsplan zit, oftewel het MIP. Dit zijn investeringen in de voorzieningen in onze gemeente, zowel de technisch noodzakelijke investeringen, de vervangingsinvesteringen als de nieuwe investeringen. En in het minder toerekenen van uren overhead aan de grondexploitaties. Dit antwoord baart mij zorgen. Het heeft dus niet te maken met de jeugdzorg en de WMO, maar met specifieke Lansingerlandse investeringen. We zullen in de toekomst minder grondexploitaties hebben om ieder jaar door te belasten om de eenvoudige reden, dat de gemeente geen actief grondbeleid meer voert en er minder nieuwe grondexploitaties bij zullen komen. In veel wijken die destijds vanuit een grondexploitatie zijn opgezet komen vervangingsinvesteringen voor beschoeiingen, wegen en groen, straks allemaal in onze eigen exploitatie. Kortom: we worden een beheergemeente met bijbehorende kosten. Dit zijn dus ook geen eenmalige zaken voor 2025, dit zal doorlopen.

De vraag is dan ook: kunnen we nog iets doen om ervoor te zorgen dat onze opvolgers niet hoeven te kiezen voor een OZB-verhoging van honderden euro’s per huishouden of een mega bezuiniging? Zijn er investeringen of andere beleidskeuzes, die wij nog kunnen aanpassen, zodat we het tekort van 2025 en latere jaren wat verlagen? Wij vragen aan het college om hier uitgebreid op in te gaan en de mogelijkheden hiervoor aan de raad te presenteren voor de begrotingsbehandeling. Expliciet gaan we het college vragen om uit te zoeken of het instrument van een kapitaaldekkingsreserve voor een deel van deze investeringen waar onder in ieder geval het cultuurhuis Blok B. Hiervoor zal het CDA een motie indienen tijdens de raadsvergadering. Wij maken ons namelijk steeds meer zorgen over de betaalbaarheid van het cultuurhuis op de lange termijn. Dank u wel. Mevrouw Van Olst, WIJ: In het raadsvoorstel dat voor ligt wordt ons gevraagd het kader voor de meerjarenbegroting vast te stellen. Deze nota of brief is hiermee dus echt een heel belangrijk document, omdat juist hierop de begroting wordt gebaseerd. Het adagium, dat wordt genoemd in deze brief, better safe than sorry, spreekt WIJ zeker aan. Laten we wijs omgaan met onze middelen en de rekening zeker niet doorschuiven naar volgende generaties.

Dit adagium gaat in het voorliggende verhaal op voor de korte termijn, maar voor de lange termijn wil ik een ander engels gezegde hanteren, namelijk: penny wise, pound foolish. Want door nu te stoppen met bijvoorbeeld het Nieuwe Wij, wat wij natuurlijk een goede naam vinden, en/of andere re-integratietrajecten bespaar je op de korte termijn inderdaad geld, maar je maakt het voor de mensen, die juist extra hulp kunnen gebruiken, het nog moeilijker en je biedt minder perspectief in de toekomst. Want als deze mensen een baan vinden door het succes van het traject van het Nieuwe Wij, dan hebben we daar als maatschappij op de lange duur allemaal wat aan. Nog een voorbeeld is het afschalen van het groenonderhoud. Wat willen we nu? Willen we mooi, goed onderhouden openbare ruimten? Zeker in tijden van veel thuis recreatie. Of willen we dit nu weer afbreken? Waardoor een ander beeld ontstaat, waar vervolgens weer op moet worden ingehaald, omdat we er toch met zijn allen er weer netjes bij willen zitten. En vooral nu. Kortom: onrust en gedoe en wellicht onnodig. Het lijkt zeer op de korte termijn gericht en het lijkt niet nodig. Sterker nog, het blijkt dus niet nodig n.a.v. de brief die we hebben ontvangen. Inmiddels is helder, dat er nog e.e.a. verwacht wordt vanuit het rijk.

Al op 31 mei of 1 juni leerde een snelle berekening dat € 1,3mld te verdelen was en dat het dus voor Lansingerland een aanzienlijk bedrag zou opleveren. Waar vorige week nog geschermd werd met dat we moesten wachten tot er een nieuw kabinet gevormd was, is er nu dus een brief van maar liefst 15 kantjes, waaruit blijkt, dat het allemaal reuze mee valt. Incidenteel geld is er volop, voor met name Horti Science wordt in de kadernota een voorschot genomen op de Eneco-gelden. Ook dit komt te vroeg, want we zijn niet geïnformeerd hierover. Gisteren ontvingen we de brief. Wij kunnen best begrijpen, dat dit een goed idee is voor onze gemeente, maar het lijkt nu allemaal vlugvlug, want de kadernota moet erdoor. Zo ook de brief over de Eneco-gelden met de verhullende titel ‘afloop bestuursopdracht herziening’. Het was een hele speurtocht om hem te vinden. Deze brief wordt dus pas in de commissie AB van volgende week behandeld. Nogmaals: te laat dus. Of de kadernota komt te vroeg. Al met al een hele speurtocht door allerlei systemen en brieven heen. De vraag is: kan dit nou niet anders? Dit is een vraag die ieder jaar ter sprake komt en we hebben geprobeerd met een motie daar wat meer duidelijkheid in te krijgen. We zijn inderdaad goed meegenomen en dat kunnen we allemaal heel erg waarderen, maar het eindproduct, de kadernota dus, lijkt te vroeg opgeleverd te zijn.

Het is voor ons nog te onduidelijk wat er gaat komen. Daarom overwegen wij sterk om nu dus geen beslissing te nemen over de kadernota. Er zijn teveel onzekerheden in het geheel. Wij zouden er voorstander van zijn om in ieder geval de verwerking van de meicirculaire af te wachten en het besluit over de kadernota op te schuiven naar het moment dat wel duidelijk is hoeveel er onze kant op komt. Dit blijkt dus nu duidelijk te zijn. De vraag aan de wethouder is: komt er nu een nieuwe kadernota? Want dit kan in ieder geval onrust voorkomen en schept het kader veel scherper dan nu het geval is. Dank u wel. De heer Markus, CU: Nadat er vorig jaar geen kaderbrief of –nota is verschenen vanwege grote onzekerheden, die er toen waren, zijn we nu een jaar verder. Een bijzonder jaar. Wie had ooit gedacht dat een virus de hele wereld zo lang in zijn greep kon houden? Het maakt ons bewust van het feit, dat de

8/36

wereld niet maakbaar is en dat niet alles is te sturen in de richting die we willen. Leven in afhankelijkheid is zo makkelijk nog niet. Maar nu een jaar verder ligt er wel een kaderbrief. Een kaderbrief met als titel ‘Lansingerland verantwoord vooruit’. Er is een opgave om het tekort van € 2,5mln weg te werken in 2022. Het college wil niet vooruit schuiven en het tekort nu weg werken, zodat een volgend college niet met de problemen wordt opgezadeld. Een uitgangspunt, dat wij prima kunnen onderschrijven. Ook de overige uitgangspunten, die zijn vermeld en aan de basis staan van deze kaderbrief, onderschrijven wij. We complimenteren het college met de gevolgde methodiek van grof naar fijn en voor met name het heldere begrotingsknoppendocument. De heer Ruitenberg gaf het al aan: ook in mijn lange carrière in Lansingerland heb ik zo’n dergelijk document nog nooit gezien. Ik denk dat er zeker een nietje doorheen gaat en in de kast gelegd gaat worden om goed te onthouden voor latere, mogelijke bezuinigingsronden. Een prima proces tot nu toe wat ons betreft. Het college schrijft dat zij het adagium huldigen van better safe than sorry. Mijn voorgangster sprak er ook al over. Dat is uiteraard een prachtig adagium. Overigens is het niet echt jip-en-janneke taal, maar dat terzijde. Het omschreef misschien wel het beste het gevoel van ons bij deze kadernota.

Het vertrekpunt van het college was € 2,5mln voor 2022. Een onzeker vertrekpunt, want landelijk speelt er van alles en duidelijkheid vanuit de rijksoverheid als het gaat om het gemeentefonds, het compensatiegeld ontbreekt totaal. Gemeenten zitten met de problemen, want alle gemeenten worden geconfronteerd met grote tekorten. Better safe than sorry, zegt het college. Dat herkennen wij. Maar hoe zeker zijn de kaders die wij nu vast stellen? Natuurlijk snappen we goed, dat onzekerheden bij een begrotingsproces horen, maar onzekerheden in tijden waarin er tekorten zijn, is extra gevaarlijk. Zetten we nu geen bezuinigingsproces in gang, terwijl het tekort toch mee blijkt te vallen? Hiermee bedoel ik niet de meicirculaire, want deze lijkt met alle toelichting op zich goed verwerkt te worden. Sterker nog, de meicirculaire laat voor 2022 een plus zien, maar voor de jaren erna een forse min. Ik doel u wel op de extra rijksmiddelen, die worden verstrekt in het kader van de jeugdzorg. Als deze er komen, is er dan nog wel een tekort? Of komen er in de septembercirculaire nog allerlei andere konijnen uit de rijksoverheidhoed? Oftewel: de genoemde kaders, zijn die wel safe? Moeten we niet halverwege 2022 heel vaak sorry zeggen voor de bezuinigingen, die niet nodig bleken te zijn? Of omdat we te weinig hebben bezuinigd.

Gaan we hier de rest van de middag en avond in debat over keuzes qua ombuigingen, terwijl deze discussie misschien over een paar maanden achterhaald is? In de presentatie over de kadernota, maar ook in de brief over de meicirculaire komt deze worsteling ook terug als reactie vanuit het college. We zijn ook blij, dat het college aangeeft dat zij eind augustus / begin september ook met elkaar weer in gesprek gaat hoe om te gaan met mogelijk extra gelden of minder gelden. We roepen het college op om ons mee te nemen in dit proces. We snappen dat deze kadernota er nu ligt, want je moet uiteindelijk een kadernota een keer opschrijven met de gegevens, die je nu hebt en die zijn veranderd. Houd ons op de hoogte. Ik vond de gedachte van de heer Van Doorn, om dat te doen bij de actualiteiten uit het college en commissies, maar in de zomervakantie zijn er weinig commissies, dus wellicht moet het op een andere manier, maar houd ons op de hoogte, zodat we ook goed weten wat er aan nieuwe gegevens en nieuwe zaken binnen komt. Zoals de naam al zegt, betreft het een kaderbrief. Zoals aangegeven kunnen we de uitgangspunten van deze kaderbrief van harte ondersteunen. De financiën van alle gemeenten, dus ook die van ons, zijn de komende jaren onzeker en daarbij hoort van onze kant een solide financieel beleid. Als er dan bezuinigd moet worden, dan op beleid en niet op uitvoering.

Hetzelfde beleid in stand houden, maar korten op uitvoering vinden wij niet haalbaar. We zijn dan ook blij, dat dit één van de uitgangspunten is die gehanteerd wordt. Maar bij een solide financieel beleid hoort soms ook, dat er pijnlijke maar noodzakelijke keuzes gemaakt moeten worden en daarvoor nemen wij zeker onze verantwoordelijkheid. Als blijkt dat het voorgestelde pakket aan ombuigingen, dat in deze kadernota wordt gepresenteerd, toch doorgevoerd moeten worden, dan kunnen we daarmee instemmen. Vinden wij dit leuk? Zeker niet. De eerste partij die bezuinigingen en lastenverzwaring leuk vindt, moet nog opgericht worden. Een soort PvdB wordt het dan. Wij denken wel, dat dit pakket past bij onze visie op Lansingerland. Met dit pakket kunnen we blijven investeren in Lansingerland. We blijven investeren in nieuwe scholen, schuldhulpverlening, duurzaamheid, maar ook sport en woningbouw. Daarnaast blijft ons fantastische voorzieningenniveau in stand en we blijven investeren in sport- en cultuurverenigingen. Dat maakt ons trots, dat we ook in mindere financiële tijden als gemeente dit nog kunnen doen. Veel gemeenten kunnen ons dat niet nazeggen en daarom moet helaas voor hen wel gekort worden op investeringen of moeten zwembaden of andere voorzieningen gesloten worden. Op een aantal punten nog vragen of zorgen. Allereerst de investering Horti Science, daar is al het e.e.a.

over gezegd. Een prachtig initiatief, inhoudelijk zien we daar ook zeker de meerwaarde van in. Met het gevolgde proces hebben wij wel wat moeite. Het is al eerder genoemd: er is nog geen besluit genomen over de Eneco-gelden en daarnaast wordt er al vooruitlopend op een visie geld gereserveerd. Graag een reflectie van het college op het gevolgde proces. Sommige partijen hebben zich al uitgesproken en ik ben benieuwd wat de rest van de raad hiervan vindt. Dan wordt er ook gekeken naar de openingstijden. Het CDA gaf het ook al aan. Op zich prima, dat we naar een lager serviceniveau gaan. Dat doet natuurlijk ook pijn, maar ik denk dat het prima op deze manier werkt. Maar voor juist de mensen, die overdag lastig kunnen, is het heel lastig om spullen in het gemeentehuis op te halen, dus als er nog geruild kan worden, budgetneutraal, tussen een

9/36

middag en een avond of een middag en een weekend, lijkt ons dat een prima keuze. Dus wij gaan graag mee in de motie die het CDA daarover in wil dienen. Dan wordt er ook gesproken over het schrappen van het Lansingerlands Initiatief. Op zich hebben we daar geen enkele moeite mee. Wij vinden wel, dat is echt wel een voorwaarde, dat in de nota burgerparticipatie het uitdaagrecht, het vroegere right to challenge, echt goed vorm gegeven gaat worden. Graag een reactie van het college hierop, want het activeren en intensiveren van hetgeen onze inwoners kunnen doen is echt een belangrijk onderdeel hiervan. Er wordt ook gesproken over kostendekkendheid. Niet omdat één van onze fractieleden volgend jaar gaat trouwen, maar even over de leges van de huwelijken. Geen enkele moeite dat dit kostendekkend wordt gemaakt, maar wij vroegen ons af of het ook geldt voor het geregistreerd partnerschap. Dan de ombuiging sociaal domein. Dit zijn zaken waar we uiteraard moeite mee hebben. We zijn in ieder geval blij, dat het sociaal beleid, dat we als Lansingerland hanteren, kan blijven bestaan. Dat we oog houden voor degenen, die echt onze zorg en aandacht hard nodig hebben. Ons inziens zijn de genoemde ombuigingen passend binnen onze visie op een krachtige samenleving en een gezond leven. Natuurlijk zien we liever geen ombuigingen op dit vlak.

Wellicht is het ook niet nodig, maar dat horen we in september wel. We willen hier nogmaals benadrukken, dat maatwerk juist als er sprake zou zijn van ombuiging belangrijk blijft. Kijk naar de vraag en de persoon en niet altijd naar de regels. Deze oproep hebben we al vaker gedaan, maar die herhalen we hier nogmaals. Dan wordt er ook gesproken over ‘economie terug naar de basis’. Bij een vorige bezuinigingsopgave hebben we op dit vlak ontzettend veel bezuinigd en ook teveel bezuinigd. Ik kan me herinneren, dat we niet eens meer een ambtenaar economie hadden en dat heeft ons best parten gespeeld. Nu hoor ik graag van het college of met de voorgestelde ombuiging en middelen, die er zijn, we nog in staat zijn om als ontwikkelende gemeente nieuwe bedrijven, maar juist ook de bestaande bedrijven, te faciliteren. Blijven we voor hen een aantrekkelijke partner om mee samen te werken? Dan een belangrijk onderwerp: duurzaamheid. Uit de benchmark blijkt dat we als Lansingerland meer dan gemiddeld uitgeven aan duurzaamheid. Nu is een benchmark geen doel op zich, maar het is wel goed om te vernemen, dat ons uitgavenniveau zeker niet onder het gemiddelde zit. Nogmaals, veel of weinig geld, het gaat er uiteindelijk om wat je met het geld gaat doen. Het antwoord van het college is: focus op de grootste impact. Dit door concentreren, normaliseren en toevertrouwen.

Prachtige termen allemaal, maar we hebben er wel zorgen over. Duurzaamheid kan wat ons betreft alleen een succes worden als je iedereen, bedrijven en inwoners, op een goede manier meeneemt. Focus op de grootste CO2 uitstoot is op zich logisch, maar we willen niet dat bewoners en andere mensen, die er minder bij betrokken zijn, uit het oog worden verloren. Graag hier een reactie op van het college. Want nogmaals: verduurzamen kan alleen als je iedereen goed mee neemt. Dit zeker in combinatie met het toevertrouwen. Prima om meer over te laten aan bewonersinitiatieven, maar nogmaals, dit kan alleen door iedereen steeds weer te wijzen op het belang van duurzaam leven en iedereen goed mee te nemen. Kortom: als het doorgaat een pijnlijke ombuiging, maar we horen graag hoe de wethouder aankijkt tegen onze zorgen. De lastenverzwaring wordt aangegeven, dat is voor ons absoluut geen no-go. Ik denk dat we hiermee nog binnen de perken blijven en zeker ook de compensatieregeling kan soelaas bieden voor hen die problemen gaan kennen door deze verhoging, mogelijk. Het CDA begon erover, om nu alleen te kijken naar volgend jaar, dat is wel heel kort denkend. We zien in 2024 en 2025 de tekorten fors oplopen. Het is al aangegeven: dat komt met name door ons meerjaren investeringsprogramma. Daar moeten we op ingrijpen nu het nog kan.

Als we daar pas over een jaar of over 2 jaar over na gaan denken, dan zit je voor een voldongen feit. Dus de oproep van het CDA om na te denken over goede oplossingen met kapitaallastenreserve en andere zaken, die pakken wij graag op. Wij zijn ook benieuwd hoe andere partijen hier tegenaan kijken, want wij vinden echt, dat dit het moment is om daar waar het kan op in te grijpen. Samenvattend. Het worden nog onzekere maanden richting de begroting. We willen graag actief op de hoogte gehouden worden over de ontwikkelingen. We zijn ook bereid, als het moet, onze verantwoordelijkheid te nemen voor een solide financieel beleid. Maar het belangrijkste is, dat we met elkaar werken aan hetgeen waardevol is voor Lansingerland. Laten we oog hebben voor elkaar, zeker voor degenen, die extra aandacht nodig hebben. Onze blik gericht op een duurzame en mooie toekomst. We wensen het college en het ambtelijk apparaat, alle collega fracties en iedereen die betrokken is bij alles wat er speelt in onze samenleving Gods zegen en veel wijsheid toe. Dank u wel. Mevrouw Den Heijer, D66: Ja, er is veel te zeggen over deze kadernota en de weg ernaartoe. Tot gisteren toe eigenlijk houdt het ons constant in haar grip. We zijn op zich blij, dat er een kadernota ligt. Vorig jaar hebben we die gemist en dat zette ons als raad ook een beetje op achterstand.

We zijn tevreden met het proces, we hebben het vaker gehoord, richting de kadernota. We voelen ons meegenomen. Het is wel een ontzettende bak aan informatie, die toch ook wel heel veel tijd kost om het allemaal goed te begrijpen. Dat laat je weer nadenken over hoe je je rol als raad op deze manier het beste kan invullen, maar dat is een ander vraagstuk eigenlijk. Lastig is natuurlijk dat op het laatste moment dan zoveel essentiële informatie komt. Dat maakt de discussie vandaag wel lastiger, niet gemakkelijker, maar hopelijk komen we toch met elkaar tot goede afwegingen deze middag en avond. Er zijn ook al wat dingen over gezegd, waar we het met elkaar over moeten hebben. Dan de kadernota zelf, daar richt ik

10/36

me nu even op. We hebben een paar opmerkingen vooraf voordat ik verder naar de inhoud ga. Wat opvalt, is dat deze kadernota eigenlijk vooral gaat over wat we het komend jaar niet gaan doen en niet zozeer wat we het komende jaar wel zouden willen gaan doen. Het is erg geredeneerd vanuit het geld, dat we dus minder hebben, en daardoor missen we echt die visie. Als fractie van D66 hebben we dat gemist in deze kadernota. Dus we kunnen eigenlijk bijna niet reageren op kaders, maar het wordt meer een discussie over bezuinigingen. Een bezuinigingennota dus. Ik gebruik bewust dit woord, want in de nota wordt gesproken over ombuigingen. Op zich is dat leuk bedacht, maar niet helemaal passend. Bij ombuigingen denk ik dat het geld ergens anders aan wordt besteed, maar dat is niet zo, want het wordt gewoon niet besteed. Wat verder opvalt is ook al vaker genoemd, is dat er veel onzekerheden onder deze kadernota liggen. Hoe gaan we om met de Eneco-middelen, wat is het voorstel voor Horti Science, wat voor ons als een konijn uit de hoge hoed kwam, maar dat kwam ook doordat er heel veel informatie is aangestuurd, waardoor ik het gemist heb, maar het was wel een verrassing. En komt er nog compensatie van het rijk voor de stijgende kosten? We moeten het hiermee doen en ik snap ook het voorgerechtje van de wethouder.

Voor andere raadsleden in algemeen bestuur: dat wordt vaker gedaan in deze commissie, dat we een voorgerechtje van de wethouder krijgen, voordat we iets gaan behandelen. Maar het is en blijft schieten op een bewegend doel, als we het hebben over deze kadernota en dat maakt het niet eenvoudig. Dat vooraf. Dan naar de inhoud. Onze reactie en bedenkingen op de kadernota, zoals die voor ligt, willen we doen langs 5 lijnen. (..) Dat de financiën op orde zijn. Wij willen duurzaamheid een plek blijven geven in onze gemeente. We willen een sociaal Lansingerland zijn en blijven. We willen sterker met elkaar uit de coronacrisis komen. En we willen heldere communicatie en participatie met de inwoners. Als we kijken naar het eerste kader, het op orde hebben van de financiën, dan onderschrijven wij de uitgangspunten zoals ze in de kadernota zijn beschreven. Ook wij hebben de wens voor een sluitende begroting op te leveren. Wij zeggen: niet alleen in 2022 sluitend, maar meerjarig sluitend. Wij vinden nog steeds dat verhoging van belastinggeld voor inwoners niet de gemeentelijke melkkoe moet worden, maar het lijkt wel of het college deze weg aan het bewandelen is en blijft bewandelen, bijvoorbeeld door trouwen duurder te maken en invaliden zelfs hun eigen kaart te laten betalen.

Misschien kan je je bij het eerste voorstel nog iets voorstellen, maar het verhogen van de invalideparkeerplaatsen is voor ons een weg, die we niet willen bewandelen. Dan de verhoging van de OZB, waardoor de lokale lasten weer omhoog gaan. We zitten hier boven het landelijk gemiddelde en dat is niet wenselijk en niet in lijn met wat dit college zich voornam in 2018. We vinden het niet goed, dat je beloften doet en die vervolgens niet waar maakt. Ons tweede kader is duurzaamheid een plek blijven geven. Wij vinden opgaven rond duurzaamheid, denk ik, anders dan het college. De opgave is groot en we staan niet op het punt om dat af te gaan bouwen. Zo is energietransitie niet alleen een technische uitdaging, maar ook sociaal maatschappelijk. De CU zei het al even. Het is niet alleen waar we de grootste CO2 winst gaan halen, het is ook om de mensen mee te nemen. We delen dus niet de mening van het college, die o.a. stelt dat het restproces minder belangrijk is. De betrokkenheid van de inwoners is essentieel voor het draagvlak voor alle maatregelen, die we moeten nemen. Denk aan de windopgave en de opgave voor aardgasvrije wijken. Daar tegenover staan natuurlijk wel incidentele duurzaamheidsinvesteringen, die wij op zich zouden kunnen steunen en zelfs de investering in Stedin, die we al besloten hebben.

Ook in het voorstel voor Horti Science zitten ook duurzaamheidscomponenten en het lijkt op zich een mooie ontwikkeling. Echter, wij plaatsen hier wel wat kanttekeningen. Het is voor ons niet helemaal duidelijk wat het inhoud en waarom we het nu naar voren moeten trekken, terwijl we nog niet weten wat we met de rest van de Eneco middelen moeten doen. Wij vragen ons af: is de financiering hiervan met deze omvang op dit moment ook een overheidstaak? Als de businesscase in deze inventieve sector goed is, is er dan niet genoeg private financiering voor handen? Misschien kan de wethouder wat meer over toelichten. Onder duurzaamheid scharen we ook maar even het groen in Lansingerland. We vinden het jammer om de niveaukwaliteit openbare ruimte weer te verlagen, maar het is overkomelijk, denk ik. Maar ik vind wel dat we dan als raad moeten afspreken dat we in de toekomst geen beloftes meer hierover gaan doen. Dit telkens veranderend beleid is niet goed voor het beeld van de gemeentebestuur. En misschien ook zonde van de investeringen, die je dan weer doet. Wat we vervolgens missen in de kadernota is een globale invulling van hoe je omgaat met burgerbetrokkenheid binnen dit domein. Juist hier is bij inwoners veel animo om een bijdrage te leveren. Hier zou toch een kans moeten kunnen liggen om hier een deel van de bezuinigingen echt om te buigen.

Ons derde kader is sterker uit de coronacrisis. Wat opvalt, is dat er in de kadernota weinig aandacht is voor coronacrisis gevolgen. Uiteraard is er de € 5ton voor ondersteuning ondernemers en inwoners, dat is zeker goed om te doen, maar ook daarvan is het nog een concept en we zijn benieuwd naar de invulling daarvan. Maar daarnaast is ook nog te noemen het groen en de gezondheid, dat belangrijk is gebleken voor inwoners o.a. door het thuiswerken. Ook denk ik aan de saamhorigheid, die opkwam, zoals Lansingerland Helpt. We zien vanuit het traject toekomstperspectief, dat hier eigenlijk over ging, weinig meer terug in die kaders, behalve dan de Horti Science ontwikkeling. Een vraag aan het college is daarom: waarom zijn er geen andere punten uit dit traject terug gekomen? Kader 4 voor ons is: een sociaal Lansingerland zijn en blijven. Duidelijk wordt dat we de kostenontwikkeling op het sociaal domein niet onder controle hebben. Elk jaar zien we hetzelfde beeld: stijgende kosten en we slagen er

11/36

niet in die te beheersen. In deze kadernota wordt dat opgelost met een forse structurele bezuiniging, die geheel in strijd is met de ontwikkeling van de kosten die we zowel nationaal als lokaal zien. Het is een hoge mate van wensdenken en niet realistisch begroten. Er is onvoldoende reden om aan te nemen, dat de genoemde maatregelen gaan leiden tot de bezuinigingen. Een voorbeeld hiervan is de intensieve casusregie. Een toch wel wollige term, die gewoon gaat om bezuinigingen op de kosten. Hierbij wordt een term gebruikt als eerder stoppen met niet effectieve inzet. Hoe reëel is dat bij toenemende problematiek en complexiteit in het sociaal domein. Ons vijfde kader en daarmee ook het laatste kader, dat voor ons belangrijk is: heldere communicatie en participatie. Gaan we als bestuur goed om met onze inwoners? Betrekken we ze voldoende, weten we wat er speelt en benutten we ook de kansen? Dat vinden wij als D66 belangrijke vragen. Bij het aantreden van dit college hadden we grote verwachtingen ten aanzien van burgerparticipatie. Zelfs het raadgevend referendum stond in het programma. Right to challenge, door ontwikkelen van het Lansingerlands initiatief. Ik vraag me af of het voldoende uit de verf is gekomen. Helaas ligt er het voorstel om nu te stoppen met het Lansingerlands Initiatief. Dat vinden wij jammer, maar in de huidige vorm kunnen we ons daar ook wel in vinden.

Dit stoppen betekent voor ons echter niet, dat we ons erbij neer moeten leggen. We moeten dit juist door ontwikkelen. Blijven zoeken naar die nieuwe opening voor initiatieven vanuit de inwoners. Als er bezuinigd moet worden, moeten we ook zoeken naar slimme alternatieven, eventueel met behulp vanuit onze inwoners. Denk aan al die initiatieven, die er al zijn. Mensen die afval prikken, Lansingerland Helpt, burgermeetnet, Lansingerstroom, Samen Duurzaam. Hoe spreken we die kracht nu uit in die samenleving? Wat hebben we daarvoor over? Hoe stimuleren en waarderen we die inzet. Deze strategie of de visie hierop missen wij in deze kadernota. Qua dienstverlening, een ander onderwerp, nog even kort het volgende. Openingstijden gemeentehuis, wat meer concreet. Het is al vaker gezegd. Ons voorstel is om de openingstijden aan te passen, maar dan wel meer te kijken naar de wensen van de inwoners. Misschien hoeft het gemeentehuis van onze inwoners echt niet elke dag open, maar liever een avond in de week of in het weekend. Qua dienstverlening het volgende. We zien geen aanwijzing voor enige ambitie op het vlak van digitale dienstverlening in de kadernota. We vragen ons af: is de gemeente helemaal klaar op dit vlak of worden er nog investeringen verwacht? Een laatste korte vraag over de A12 corridor. Daarmee gaan we ook stoppen.

Wij vragen ons af of helder is welke consequenties dit heeft voor de samenwerking, voor de relatie of anderszins. Ik sluit af. We snappen dat het college de behandeling van de kadernota wil laten doorgaan ondanks alle onzekerheden. De kadernota, zoals die nu voor ligt, sluit alleen niet meer aan bij de werkelijkheid, die vanuit de brief naar voren komt, die gisteren is ontvangen. Dat zet ons voor een dilemma. Maar zoals die nu voor ligt, denken we dat we het toch met aanpassingen zouden moeten door laten gaan, de behandeling. In mijn bijdrage is duidelijk geworden waar D66 de bedenkingen heeft op dit onderwerp. Dank u wel. De heer Duk, GL: We zijn raadslid geworden, omdat we het allerbeste willen voor onze gemeente en niet om de gemeente kapot te bezuinigen. De rijksbijdrage die gemeenten krijgen voor de jeugd en de WMO zijn structureel te laag voor de zorg, die onze inwoners echt nodig hebben. Daarom zijn een hoop gemeenten overgegaan tot de groep Raden in Verzet. Ik stel het college voor om samen met ons als raadsleden te kijken hoe we dit initiatief verder kunnen steunen dan enkel de moties en amendementen in de VNG-vergaderingen te steunen. Mogelijk door bijvoorbeeld deze mede te ondertekenen.

Is het college hiertoe bereid? De eufemistische ombuigingen genoemde bezuinigingen, die in de kaderbrief staan komen namelijk voor een groot deel over ons heen, niet om de gemeente beter te maken, maar om het tekortkomende geld te kunnen betalen. Laten we dan ook die oorzaak wegnemen door er alles aan te doen, dat gemeenten voldoende geld ontvangen. Voor ik over de inhoud van de kadernota begin, moet mij nog iets van het hart. De meicirculaire kwam dit jaar extreem laat. Dat is bekend. De wethouder gaf aan, dat de brief van gisteren niet eerder kon komen, maar onze buurgemeenten kregen de gevolgen voor hun gemeente een stuk eerder dan onze raad het kreeg. De raad van Zuidplas kreeg die brief zelfs 2 weken geleden al. Wij gisteren. GL begrijpt, dat het veel werk is om deze uitwerkingen te maken, maar vraagt het college om te kijken hoe andere gemeenten dit zo veel sneller kunnen uitvoeren en of we daar onderdelen van over kunnen nemen. Ik ben benieuwd naar de reactie van het college hierop. Dan nog een opmerking over de procedure. Het is gebruikelijk dat de raad bij nieuwe projecten eerst kijkt wat zij wil en dan daar het budget voor vrij maakt. Bij Horti Science lijkt het omgekeerde te gebeuren. Eerst wordt er een budget vrij gemaakt met een paar steekwoorden als onderbouwing, daarna krijgen we een voorstel van het college hoe dat uit te geven.

Dit project stond niet in het coalitieakkoord, kost de helft van het geld dat we de komende jaren moeten bezuinigen volgens deze kadernota en wordt nu voorgesteld als een incidentele uitgave, maar zal vermoedelijk een structurele last worden. Ik hoor graag van de wethouder welke garantie we krijgen, dat na de voorgestelde aantal jaren deze kosten niet blijven bestaan. Waarom moet er nu ineens zo stoom op de ketel? Waarvoor deze haast? Vertrouwt het college dit niet aan haar opvolgers toe? Zodat we eerst in economisch zekere tijden kunnen komen, waarin de nieuwe regering meer duidelijkheid kan geven over de rijksbijdragen en de gevolgen van corona duidelijker zijn. De vraag of dit wel een overheidstaak is, is een terechte van mevrouw Den Heijer. Een jaar uitstel zou kunnen betekenen, dat een groot deel van de afbraak, die komt met de

12/36

voorgestelde bezuinigingen, niet hoeft plaats te vinden. Het lijkt alsof het college over haar eind heen wil regeren. Ik kan die extra inzet voor de glastuinbouw niet rijmen met het stoppen van de inzet voor de Holland Rail Terminal, waar de glastuinbouw juist heel veel gebruik van zou kunnen maken. Als ik de kaderbrief daar goed over lees, begrijp ik dat het college te weinig inzet ziet bij andere overheden en daarom zelf ook zelf niet meer wil investeren. Betekent dit dat zij verwacht dat dit proces een stille dood sterft? In de ogen van GL is weinig inzet bij andere overheden juist een reden om extra hard aan de overheden te gaan trekken. Mevrouw Van Olst zei het al: de Engelsen hebben het over penny wise, pound foolish. Of zoals onze zuiderburen zeggen: gierigheid bedreigt de wijsheid. Ook bij GL kwam die gedachte boven drijven. In die categorie wil ik een aantal van de voorgestelde bezuinigingen plaatsen. Het college bezuinigt op re-integratie met als gevolg dat mensen langer in de bijstand blijven met de bijbehorende kosten. Het bezuinigt op de groenvoorziening, maar de laatste keer dat zij dat deed werden deze bezuinigingen binnen korte tijd weer terug gedraaid en dat de kosten om het beeldniveau weer voldoende te krijgen hoger waren dan het bedrag dat bezuinigd is.

Om deze bezuinigingen kostendekkend te laten zijn, moeten we dat lagere beeldniveau, dat nu voorgesteld wordt, minstens 5 jaar vol houden, kreeg ik op de tafeltjesavond te horen. Ik vraag aan de andere partijen en het college of zij zich daartoe wil committeren. GL wil dat namelijk niet. Initiatieven uit de maatschappij kosten soms geld, dat is duidelijk, maar ze leveren ook vaak veel meer op. Dat geldt zeker voor het Lansingerlands Initiatief. Toch wordt hier geen geld meer voor vrij gemaakt in deze kadernota. GL betreurt dit en zou dit graag anders zien. Ik ben al een tijd aan het woord en het zal u zijn opgevallen, dat is nog niets over duurzaamheid en woningbouw heb gesproken. Over duurzaamheid kan ik kort zijn: je kunt weinig stuk maken als je weinig deed. Ik zal mijn oordeel geven als de hernieuwde duurzaamheid uitvoeringsagenda besproken wordt. Het is goed te lezen dat de energietransitie in de glastuinbouw centraal zal komen te staan. Voor de gemeente is de meest effectieve manier om eisen te stellen aan de exploitatie, maar ik vermoed dat het ook nu bij praten zal blijven. Ik had gehoopt dat het revolverend fonds weer van zich zou laten horen, aangezien het geld, dat daarin wordt gestopt, ook weer terugverdiend wordt en dus de meeste kosteneffectieve manier is voor de gemeente om buiten haar eigen bedrijfsvoering de verduurzaming te steunen.

2020 was voor woningbouw een gedeeld succes. Er werden twee maal zoveel woningen gebouwd als we op grond van de meerjaarlijkse doelstelling hadden mogen verwachten. Toch is het maar een gedeeld succes, want het aantal sociale woningen dat gebouwd is, was maar de helft van wat we hadden mogen verwachten. Als je naar het percentage van het totaal aantal gebouwde woningen kijkt, is dus maar een kwart van de benodigde sociale woningen gebouwd. Dat moet echt in de komende jaren anders. Als dat niet door de markt opgepakt wordt of wel gebouwd wordt, maar vervolgens niet wordt verhuurd, moet Lansingerland mogelijk daarin een voorbeeld nemen aan Rijswijk, waar de gemeente zelf woningen is gaan bouwen. Bleiswijk vergrijst. Dat is bekend. Een vergrijzende kern heeft behoefte aan een meer toegankelijke overheid. Sluiting van het servicepunt hier zal over een aantal jaar terug gedraaid moeten worden. Ik kan het niet aan mijn slecht ter been zijnde buurvrouw uitleggen als zij in de toekomst een half uur in de bus moet zitten om vervolgens vanaf de HSL naar het gemeentehuis te moeten lopen, want dat is op dit moment de snelste manier om met het OV bij het gemeentehuis te komen vanuit Bleiswijk. Natuurlijk is er de 3B-bus, maar de kosten daarvan worden uiteindelijk ook door de samenleving gedragen.

Ik sluit het kopje dienstverlening af met de gelukwensen aan het toekomstige echtpaar vanuit de CU-fractie, maar vragen op dit punt zijn begrijpelijk. De heer Machielse zei het al: we kunnen zien dat de VVD in het college zit met deze bezuinigingen op het sociaal domein. De besparingen, die voorgesteld worden, op het gebied van jeugdhulp zijn wat GL betreft besparingen die niet hand-inhand gaan met de menselijke maat. Minder jeugdhulp inzetten voor strategisch contractmanagement klinkt heel mooi, maar is in feite de regel voor de mensen stellen. De regel voor de mens stellen. De vrees bestaat dat we niet gaan kijken wat het kwetsbare kind nodig heeft, maar dat we gaan beoordelen of de zorgvraag wel past binnen het aanbod dat we strategisch aangekocht hebben. Daarbij kloppen de bedragen in de tabel niet met de tekst. In 2022 is een bezuiniging van € 145.000 ingeboekt, maar lezen we de tekst, dan is de netto besparing slechts € 95.000. In 2023 en verder is het een nog groter gegoochel met cijfers. Volgens de tabel hebben we ook daar een besparing van € 245.000, echter, deze is maar € 195.000 netto en in 2024 is het een blijvende besparing van € 295.000 in plaats van € 345.000. Het is maar net wat je wilt lezen en er is geen investering meer nodig, toch zien we in 2025 een besparing van € 345.000.

Hoe is deze dan te verantwoorden? Dat de casusregie geïntensiveerd gaat worden, dat juichen we toe. Te vaak zien we nu dat complexe zorg ondoelmatig wordt ingezet. Dit eerder onderkennen en bijsturen daar waar nodig achten we prima. Dan, ik had het eerder al gememoreerd: is het wel nodig om te besparen op dit beleidsveld? Alle seinen schijnen erop te duiden, dat de rijksoverheid meer gaat bijdragen. Wat nu eenmalig is, lijkt structureel te gaan worden. En regeren is vooruit zien, maar het lijkt erop, dat door deze bezuinigingen zo in te boeken de gemeente Lansingerland onnodig het beste paard van stal wenst te zijn. Dat zien we ook bij de maatvoering WMO en jeugdhulp. Ook daar zien we dat door indicering er minder hulp toegekend gaat worden. De fractie van GL vreest dan ook, dat ook hier het paard voor de wagen gespannen gaat worden. Tijdelijk minder hulp bieden kan ertoe leiden dat er op een later moment weer meer inzet geboden moet gaan worden. De kosten gaan ook hier voor de baten uit. Dan de zin: we stoppen boven een bepaalde inkomensgrens

13/36

met het vergoeden van informele PGB’s. Dit is wel heel vaag opgeschreven. Wat is die grens. De voorzitter: U bent aan de ruim 11,5 minuten. De heer Duk: Ik ga afronden. Ik moet dan even door scrollen. Ik sluit af. Een hoop van de bezuinigingen leveren op de lange termijn meer kosten op dan dat ze nu besparen. Ze zijn bovendien waarschijnlijk niet nodig, aangezien mag worden verwacht dat het rijk haar bijdrage zal bijstellen naar een kostendekkend tarief. Daarom wil GL voorstellen een jaar te wachten met de investeringen in Horti Science en met dat geld de bezuinigingen, die op lange termijn meer kosten dan ze uiteindelijk opleveren, met een jaar te vertragen. In het jaar (….) de Horti Science ordentelijk doorlopen en kan de kiezer er ook haar mening over geven. Dank u wel. Mevrouw Verhoef, PvdA: Laat ik allereerst beginnen met mijn waardering uitspreken voor de aanpak van het college bij het tot stand komen van deze kadernota. We zijn vanaf het begin als raad goed meegenomen in het denkproces op weg naar deze kadernota en dat begon al in maart 2021, toen we de presentatie kregen van het proces en van de benchmarks. En in mei 2021 kregen we de analyse van de begrotingsknoppen, waar aan gedraaid kon worden om de meerjarenbegroting structureel sluitend te maken.