B1 Sociaal en Vitaal Landsmeer Meerjarenbeleidsplan Sociaal Domein 2024 - 2028

Indien er een andere visie nodig is op de vormgeving van het Middelpunt en/of extra financiën, zullen we dit voorleggen aan de gemeenteraad. Daarnaast zetten we blijvend in op een ketenaanpak rond jeugd en jeugdoverlast, waarbij de ketenpartners ‘veiligheid’ nauw samenwerken om zo vroeg mogelijk te kunnen ingrijpen. Wat gaan we doen? • Implementeren van de nieuwe manier van werken die voortkomt uit het Toekomstscenario; • Implementeren Leidraad Werken aan veiligheid. Vervolgstap Als er een andere visie nodig is op de vormgeving van het Middelpunt, zullen we dit voorleggen aan de gemeenteraad.

25

Sociaal en Vitaal Landsmeer

Informatie voor de raad • Speerpunten (planning en controlcyclus); • Monitor Sociaal Domein, jaarlijks.

26

Sociaal en Vitaal Landsmeer

Opgave Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) Collegeprogramma 2023 – 2026 Aanpak eenzaamheid Het College wil eenzaamheid in Landsmeer tegengaan. De huidige aanpak ‘Een tegen Eenzaamheid’ is daarbij leidend. Hierbij wordt gekeken hoe de aanpak van dit vraagstuk nog meer in samenhang tussen de verschillende maatschappelijke organisaties kan worden aangepakt, zodat de ervaren eenzaamheid in onze gemeente wordt beperkt. De Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 (Wmo) stelt voorwaarden op voor steun aan mensen met een beperking of met chronische psychische of psychosociale problemen. De gemeente moet deze steun bieden. Het doel is m te zorgen dat mensen zicht langer kunnen redden en dat ze langer mee kunnen doen in de samenleving. De ondersteuning kan bijvoorbeeld bestaan uit dagbesteding, individuele begeleiding, hulp bij huishouden en trapliften. De gemeente werkt voor een goed aanbod van voorzieningen nauw samen met andere organisaties, aanbieders en zorg- en welzijnspartners en regio-gemeenten. In een tijd waarin de zorgvraag stijgt, de vergrijzing toeneemt en er sprake is van grote krapte op de arbeidsmarkt staan we met zijn allen voor een grote uitdaging. De eerder genoemde kanteling naar preventieve ondersteuning, zoals vastgelegd in het IZA en GALA, is dan ook een ontwikkeling die binnen de Wmo plaatsvindt.

Wat doen wij al Zelfstandig wonen Wij bevorderen dat mensen langer zelfstandig thuis kunnen blijven wonen. Hoewel we zien dat inwoners niet de mogelijkheid hebben om naar een meer geschikte woning te verhuizen binnen de gemeente Landsmeer, blijven we zoeken naar mogelijke oplossingen. Met name het creëren van meer levensloopbestendig woningaanbod is wenselijk. Deze oplossingen liggen helaas niet voor de hand. Met de inzet van Wmo-voorzieningen doen we er alles aan om mensen langer zelfstandig thuis te laten wonen. Aanpak eenzaamheid Extra aandacht is er voor de aanpak eenzaamheid (onder alle leeftijds- en doelgroepen). De huidige aanpak ‘Een tegen Eenzaamheid’ is daarbij leidend. Hierbij wordt gekeken hoe de aanpak van dit vraagstuk bij nog meer maatschappelijke organisaties, zoals welzijns- en sportverenigingen bespreekbaar kan worden, door scholing en (gespreks-)training aan te bieden. Zodat de ervaren eenzaamheid in onze gemeente wordt beperkt.’ Dementievriendelijk Ook streven wij naar een dementievriendelijke gemeente door voorzieningen, scholing en training op orde te krijgen. In onze sociale kaart voor professionals is het ‘Netwerk Dementie en Ouderenpsychiatrie Zaanstreek Waterland’ opgenomen met veel handige tips en mogelijkheden voor doorverwijzing en ondersteuning.

Mantelzorgondersteuning Aangezien mensen langer thuis blijven wonen en de vergrijzing toeneemt, is het inzetten en versterken van mantelzorgondersteuning zeer belangrijk. In Landsmeer kunnen inwoners naast de mantelzorgondersteuner ook gebruik maken van respijtzorg in ‘het Buitenhuis’. Dit is echter niet geschikt voor alle doelgroepen. Daarom vinden we logisch om de respijtzorg uit te breiden.

27

Sociaal en Vitaal Landsmeer

Ondersteunen vrijwilligerswerk We zetten jaarlijks vrijwilligers in het Zonnetje. De Vrijwilligerscentrale Amsterdam is er om vraag en aanbod bij elkaar te brengen. De gemeente heeft een vrijwilligersverzekering en daarmee alle vrijwilligers en mantelzorgers in onze gemeente tegen de meest voorkomende schades verzekerd. Algemene voorzieningen in het voorliggend veld Algemene voorzieningen zijn voorzieningen waar alle inwoners, zonder indicatie of verwijzing (gratis of tegen lage kosten) gebruik van kunnen maken. De gemeente ondersteunt, faciliteert en verbindt algemene voorzieningen met behulp van ketenpartners. Een aantal ketenpartners: • Onafhankelijke Cliëntondersteuning – MEE Amstel en Zaan; https://www.mee-az.nl/gemeentes/landsmeer/ • Mantelzorgondersteuning – de SMD; https://www.desmd.nl/mantelzorg/ • Sociale raadsvrouw –de SMD; https://www.desmd.nl/artikel/sociaal-raadsliedenwerk/ • Algemeen maatschappelijk werk – de SMD; https://www.desmd.nl/artikel/maatschappelijk-werk/ • Buurtsportcoach – Teamsportservice; https://jouw.teamsportservice.nl/zaanstreek-waterland/ • Praktische en sociale dienstverlening voor kwetsbare inwoners – WelzijnWonenPlus; https://welzijnwonenplus.nl/landsmeer/

Ontmoeting en activiteiten voor 50+ - Stichting SamenMeer; https://www.samenmeerlandsmeer.nl/ • De Zoete Inval: koffieochtend en lunch – Zorgcirkel. https://zorgcirkel.nl/ Nu de kanteling naar de preventieve ondersteuning plaatsvindt, wordt in samenwerking met de ketenpartners gewerkt aan ketens voor valpreventie, Welzijn op recept, gecombineerde leefstijlinterventie enz. De keten is zo opgezet dat de inwoner bij alle partners kan aankloppen voor hulp en eventueel doorverwezen kan worden naar elkaar voor de juiste ondersteuning. •

Een echtpaar is als statushouder in gemeente Landsmeer terecht gekomen. Mevrouw raakte zwanger en ze konden hun geluk niet op. Na de geboorte van hun zoon verliep het niet zoals gepland. Alles viel hen erg zwaar, geen familie om ze heen, de vreugde niet kunnen delen. De man keerde steeds meer in zichzelf. Er waren avonden dat ze geen woord tegen elkaar spraken. Tijdens een bezoek aan het consultatiebureau merkte de verpleegkundige dat er wat speelde. Na wat doorvragen heeft mevrouw huilend haar verhaal gedaan. Ze gaf aan dat ze zich erg eenzaam voelde in haar relatie. Ze is doorverwezen naar de maatschappelijk werker, welke vroeg of haar partner ook mee kon komen naar het 2e gesprek. Tijdens dit gesprek kwam naar voren dat de partner veel zaken vanuit de oorlog niet heeft verwerkt. Ook de taalbarrière kwam naar voren. De maatschappelijk werker heeft hem doorverwezen naar een organisatie in Zaandam die behandelingen en hulp biedt in de eigen taal. Inmiddels gaat het stukken beter met hem. Ze werken hier ook aan hun relatie en het gevoel van eenzaamheid wordt steeds minder. Maatwerkvoorzieningen Een maatwerkvoorziening is persoonlijke hulp voor de inwoner. Bijvoorbeeld een scootmobiel, hulp bij huishouden of een woningaanpassing. Een inwoner ontvangt een maatwerkvoorziening na een onderzoek en een afgegeven indicatie van de gemeente.

Deze maatwerkvoorzieningen worden door de gemeente ingekocht. Wat willen we bereiken? We stimuleren de samenwerking van welzijns-, sport- en culturele verenigingen om met hulp van algemene voorzieningen in het voorliggend veld inwoners te ondersteunen om zwaardere hulp (maatwerkvoorzieningen) te voorkomen of zo lang mogelijk uit te stellen. Preventie en inzet op welzijnswerk is wenselijk om de financiële middelen zo goed mogelijk te verdelen, maar vooral gericht op het welzijn van de inwoners met het oog op de lange termijn. Doel is het versterken van de sociale basis en preventie van ziekte van de inwoner. Om ervoor te zorgen dat inwoners de juiste hulp ontvangen is het belangrijk dat voorzieningen op elkaar aansluiten. Dit 28

Sociaal en Vitaal Landsmeer

vereist versterking van het huidige aanbod van de algemene voorzieningen in het voorliggend veld, een goede samenwerking van alle partners en het stimuleren van de kracht van de gemeenschap. Wat zijn de ontwikkelingen? Zorg vanuit de Wmo is niet los te zien van andere opgaven. Het wordt steeds meer een onderdeel van een groot geheel. Wonen en Zorg In de nog vast te stellen woonvisie bestaat een onderdeel uit zorg. Het wonen en zorg deel wordt onderzocht en in de woonvisie meegenomen. Dit gebeurt in samenwerking met Wonen en de regio. Zorg en overlast In het integraal veiligheidsplan 2024-2027 is de sociale kwaliteit onderdeel van een veilige woon- en leefomgeving. De overlastproblematiek op het gebied van geestelijke gezondheidszorg (GGZ) zal nader worden onderzocht en in kaart gebracht. Dit gebeurt in samenwerking met o.a. Openbare orde en Veiligheid (OOV) en de regio. De veranderingen binnen Beschermd wonen en Maatschappelijke opvang worden nog nader uitgewerkt in samenwerking met de regio.

Wat gaan we doen? • We zetten een cliëntervaringsonderzoek op om te meten hoe inwoners de hulpverlening hebben ervaren; • We maken regionale afspraken om de schaarste aan mensen en middelen zo goed mogelijk te verdelen; • We gaan ketenpartners in het voorliggend veld een centralere rol geven bij de preventie van eenzaamheid, armoede en dure zorg; • Ketenaanpak Welzijn op recept en valpreventie, in samenwerking met partners uit het veld opzetten; • Het preventieve ondersteuningsaanbod binnen de Wmo ontwikkelen. Vervolgstap Beleidsnota Sociale Basis in de raad vaststellen; Vragen die daarbij aan de orde komen zijn: Wat doen inwoners in een vrijwillig kader met en voor elkaar? Welke meer professionele, georganiseerde sociale basisvoorzieningen zijn aanvullend hierop noodzakelijk? De rol van het Middelpunt zal ook aandacht krijgen. Inwoners en relevante organisaties worden betrokken wij de totstandkoming van deze beleidsnota. Informatie voor de raad • Gezondheidsmonitor, vierjaarlijks; • Speerpunten (planning en controlcyclus); • Cliëntervaringsonderzoek Wmo; • Monitor Sociaal Domein, jaarlijks.

29

Sociaal en Vitaal Landsmeer

Opgave Werk, participatie en inburgering Collegeprogramma 2023 – 2026 Participatiewet Wij hebben goede ervaring met het uitbesteden van de uitvoering Participatiewet. Tegelijkertijd is het belangrijk dat er een stevige verbinding is met het lokale speelveld. Het zijn immers onze inwoners die onder de Participatiewet vallen en onze ondernemers die een steentje aan de uitvoering kunnen bijdragen. Jaarlijks evalueren wij de resultaten samen met onze uitvoeringspartner(s) en sturen waar nodig bij. Financiële zelfredzaamheid is belangrijk om te kunnen participeren in de samenleving. Werk is één van de manieren om de financiële zelfredzaamheid te verhogen. Naast inkomen geeft werk ritme, structuur en zelfvertrouwen. Ook voor mensen voor wie het vinden van betaald werk minder vanzelfsprekend is, bijvoorbeeld mensen met een taalachterstand, beperking of chronische ziekte, heeft werk of dagbesteding een positief effect op de mentale en fysieke gezondheid. Het aantal bijstandsgerechtigden in Landsmeer is de afgelopen jaren stabiel gebleven, ondanks de toename van het aantal te huisvesten statushouders2. Gemiddeld ligt het aantal bijstandsuitkeringen op 115 personen. Een groot deel van deze mensen hebben een langere afstand tot de arbeidsmarkt. Bijvoorbeeld mensen met een beperking, laaggeletterden, statushouderhouders, 55-plussers of mensen die een lange tijd werkloos zijn.

We hebben daarom geïnvesteerd in een arbeidsaanpak die nog meer aansluiting heeft op deze doelgroepen. Een opgave blijft om meer begeleiding naar werk of sociale activering te realiseren. Zowel de uitvoering van de Participatiewet als de uitvoering van de Wet Inburgering heeft gemeente Landsmeer bij de gemeente Waterland belegd. Er valt voor beide gemeenten veel te winnen door samen te werken. Denk hierbij aan voordelen op financieel gebied, uitvoerende mogelijkheden, groepsgrootte, maar ook door het delen van kennis en expertise. In het collegeprogramma 2023- 2026 is hierover opgenomen: Wij hebben goede ervaring met het uitbesteden van de uitvoering Participatiewet. Tegelijkertijd is het belangrijk dat er een stevige verbinding is met het lokale speelveld. Het zijn immers onze inwoners die onder de Participatiewet vallen en onze ondernemers die een steentje aan de uitvoering kunnen bijdragen. Jaarlijks evalueren wij de resultaten samen met onze uitvoeringspartner(s) en sturen waar nodig bij. Er wordt ook regionaal samengewerkt. Zo is er samenwerking met de gemeenten Amsterdam en Purmerend gezocht in verband met het vorm geven van de onderwijsroutes. Hiernaast is er aansluiting gezocht bij onze lokale bestaande voorzieningen en samenwerking gezocht bij onze lokale maatschappelijke partners en vrijwilligers.

Omscholing tot uitstroom bijstand Door persoonlijke omstandigheden is client ingestroomd in de bijstand. Door een periode van ondersteuning op maat heeft client weer voldoende draagvlak en perspectief op arbeid gekregen. In samenspraak met client is er door de gemeente gericht ingezet op een omscholingstraject van 4 maanden. De werkgever waarbij stage word gelopen garandeert na diplomering een arbeidsovereenkomst waardoor client volledig uitstroomt uit de bijstand. Wat doen we al Participatiewet Het uitgangspunt is dat we veel blijven doen zoals we dat deden, omdat het goed werkt. We willen bereiken dat volwassenen financieel onafhankelijk zijn, voor zichzelf en hun naasten kunnen zorgen, 2

Vluchtelingen met een verblijfsstatus

30

Sociaal en Vitaal Landsmeer

betaald- en/of onbetaald maatschappelijk actief zijn en verantwoordelijkheid voor hun leven nemen. Daarvoor is o.a. nodig dat men: • Een inkomen heeft, waar men mee rond kan komen; • Werk en/of dagbesteding heeft. Of de afstand tot de arbeidsmarkt nu groot of klein is; iedereen heeft het recht op een traject om deze afstand te verkleinen met het uiteindelijke doel om zelf in het eigen inkomen te voorzien. Dat traject kan er in intensiteit voor een ieder anders uitzien en varieert van omscholing tot enkele uren vrijwilligerswerk of participatie bij ontmoetingsactiviteiten. De afgelopen twee jaren hebben geresulteerd in meer uitstroom. Ons bestand kent nog steeds mensen met een langere afstand tot de arbeidsmarkt en bestaat voor ongeveer een kwart uit statushouders. MBO praktijkverklaring Oud praktijkschool leerling die (tijdelijk) werkzaam is bij werkgever heeft een erkend diploma nodig waardoor zijn kansen op duurzaam werk en inkomenszekerheid in de toekomst vergroot worden. Client is niet in staat om een erkende MBO verklaring via de reguliere opleidingsroute te behalen. Er is meer begeleiding bij scholing nodig. Er wordt door de gemeente preventief ingezet om client toe te leiden naar een zelfstandig bestaan zodat client (mogelijk) geen aanspraak hoeft te maken op gemeentelijke voorzieningen.

Er wordt ingezet op een scholingstraject in de Derde Leerweg Praktijkleren dat geschikt is voor deelnemers die slechts een deel van het kwalificatiedossier kunnen behalen, maar wel een formele status bij DUO kent. Er wordt begeleiding ingekocht ter ondersteuning van het leerproces en succesvolle afronding. Dit traject wordt samen met de huidige werkgever voor het (stage) praktijkdeel vormgegeven. Inburgeringswet Met ingang van 1 januari 2022 is de nieuwe Wet inburgering ingevoerd. Het doel van deze nieuwe wet is dat inburgeraars sneller en volwaardig mee kunnen doen in onze maatschappij, het liefst via betaald werk. Met werk kunnen statushouders sneller een bestaan opbouwen in Nederland, sneller de taal en de maatschappij leren kennen en bijdragen aan die samenleving. Gemeenten hebben van het Rijk een sleutelpositie gekregen in de uitvoering van deze taak. Het nieuwe inburgeringsstelsel is een lerend stelsel. De beleidsnotitie die begin 2021 is vastgesteld is dan ook het startpunt en zullen wij, waar nodig en mogelijk, aanpassen. Aan de hand van de beleidsnotitie die begin 2021 is vastgesteld zijn we de nieuwe wet Inburgering gaan uitrollen in samenwerking met de gemeente Waterland, de regio gemeenten en de gemeente Amsterdam. In 2023 is er voor het eerst, een start gemaakt met “nieuwe inburgeraars”.

Op dit moment zijn we bezig met nieuwe partners om de route van taalscholen naar vrijwilligerswerk en betaald werk vorm te geven. Ook zijn we bezig om samen met onze partners monitoring vorm te geven. Middels deze monitoring willen wij leren wat werkt of niet werkt en indien nodig onze uitgangspunten bijsturen. Statushouder is in 2022 door de gemeente aangemeld bij Halte Werk. Hij heeft onder de begeleiding een plan opgesteld en eigen onderneming gestart. Inmiddels is de statushouder uit de bijstand. Statushouder is in 2021 gestart bij een lokale onderneming voor een werkervaringstraject vanuit de gemeente. Hij heeft na één jaar het traject succesvol afgerond. Inmiddels heeft hij een betaalde baan van 24 uur per week bij het bedrijf. Naast zijn baan werkt hij aan zijn verdere inburgering. Statushouder heeft interesse in een baan in zorg. Inmiddels aangenomen bij een lokale zorginstelling om een BBL opleiding (1 dag per week naar school, 4 dagen werken) te volgen.

31

Sociaal en Vitaal Landsmeer

Voorliggende voorzieningen: • Taalondersteuning voor laaggeletterden; • Vrijwilligerswerk. Dit is een essentieel onderdeel binnen de nieuwe wet Inburgering om mensen te begeleiden naar werk. Dit wordt standaard ingezet voor iedereen. Er wordt ingezet op uitstroom naar werk door inzet op taalschool, vrijwilligerswerk en re-integratie. • Advies en ondersteuning aan ondernemers via Het Ondernemersloket in Purmerend en OverRood (ondersteuning ondernemers bij administratie door vrijwilligers) • Regionaal Zelfstandigenloket (samenwerking 10 gemeenten in Noord-Holland). Maatwerkvoorzieningen • De gemeente Landsmeer helpt mensen die niet zelfstandig kunnen werken. Mensen met perspectief die met (extra) ondersteuning aan de slag kunnen gaan; • De gemeente kan loonkostensubsidie of beschut werk inzetten voor mensen met een beperkte loonwaarde of een grote afstand tot de arbeidsmarkt.

Deze groep kan hierdoor ook werken bij reguliere werkgevers; • Voor een deel van de bijstandsgerechtigden is betaald werk niet aan de orde; • Het bieden van maatwerktrajecten gericht op uitstroom naar werk, sociale activering of opleiding; • Taalaanbod voor anderstaligen; • Begeleiden duurzame werkrelatie; • Werk-fit” maken van statushouders; • Maatwerkvoorzieningen zoals schuldhulpverlening en bijzondere bijstand, een volledig overzicht hiervan vindt u in het hoofdstuk Armoede en schulden; • Krediet voor zelfstandigen. Wat zijn de ontwikkelingen? Participatiewet In het zorgstelsel hebben we te maken met een reeks knelpunten die ervoor zorgen dat het stelsel op onderdelen stagneert. Het gaat onder andere om een tekort aan personeel, wachtlijsten voor specifieke zorgverlening, stijging van ondersteuningsbehoefte, stijging van kosten, gebrek aan doorstroom, dichtslibben van de basisvoorzieningen en negatieve effecten op ketensamenwerking. In 2021 was het personeelstekort in de regio Zaanstreek Waterland het hoogste van Nederland. Het beeld voor de toekomst van de arbeidsmarkt in de regio is niet positief. Er wordt geschat dat op basis van de ontwikkeling van de zorgvraag er naar waarschijnlijk 8100 meer medewerkers nodig zijn in de regio Zaanstreek Waterland dan er nu werken. Aan die vraag zal naar verwachting niet voldaan kunnen worden.

Deze knelpunten zijn enerzijds door ons niet volledig oplosbaar, anderzijds kunnen we de knelpunten niet negeren en zijn we aan de slag om ze – samen met de regio gemeenten, UWV, werkgevers, zorg- , onderwijs en overige sociale partners - te verminderen met (innovatieve) oplossingen. Er is in de regio al een divers aanbod aan brede dienstverlening en er zijn in de regio veel verschillende overlegtafels. Er is echter geen overkoepelende verbinding of structuur tussen deze verschillende tafels en de betrokken partijen. In opdracht van het Rijk, met regionale middelen wordt er hard gewerkt aan de doorontwikkeling van het regionaal werkbedrijf waar specifieke- en arbeidsmarktgerichte dienstverlening mogelijk wordt gemaakt. Inburgering Wij ontvangen signalen dat bij anderstaligen de overstap van een B1-taalniveau naar een MBO- of HBO/WO opleiding voor veel mensen lastig blijkt. Er is behoefte aan een MBO-certificerende opleiding waarmee men kan instromen op de arbeidsmarkt. Wij onderzoeken of wij hiervoor kunnen inzetten op zogenaamde MBO maatwerk en/of entree-opleidingen. Wij geven vorm aan het creëren van kansen en zetten in op het ontwikkelen van monitoring. Door nog beter te monitoren op waar een inburgeraar nu staat kunnen wij beter sturen op uitstroom. 32

Sociaal en Vitaal Landsmeer

Wat gaan we doen? • In het kader van de participatiewet blijven we inzetten op een arbeidsaanpak gericht op begeleiding naar werk in aansluiting op de specifieke behoefte van alle doelgroepen; • In het kader van Inburgering blijven wij inzetten op het bieden van ondersteuning en begeleiding naar betaald werk. Om hierin te faciliteren heeft het Rijk de komende jaren een bedrag uitgetrokken, bestemd voor regionale verbinders, proeven met startbanen en een subsidieregeling voor werkgevers om het makkelijker te maken om statushouders aan te nemen.3 Informatie voor de raad • Speerpunten (planning en controlcyclus); • Monitor Sociaal Domein, jaarlijks; • UWV arbeidsmarktinformatie https://www.werk.nl/arbeidsmarktinformatie/regio/zaanstreekwaterland .

3

https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2023/07/11/szw-meer-statushouders-aan-het-werk

33

Sociaal en Vitaal Landsmeer

Opgave Armoede en schulden Collegeprogramma 2023 – 2026 Tegengaan armoede Het College heeft aandacht voor armoede, onder meer door de hoge lasten voor energie, huisvesting en boodschappen. Iedere inwoner moet zoveel mogelijk kansen hebben om mee te doen in de samenleving. Het College wil daarom de ondersteuning van hulpbehoevenden en minder draagkrachtigen beter onder de aandacht brengen bij inwoners die het nodig hebben. De communicatie hierop wordt versterkt. Er wordt ook een nut en noodzaakdiscussie over het instellen van een mogelijk armoedefonds gevoerd. Het College maakt hiervoor een discussienotitie voor de gemeenteraad. Armoede is meer dan alleen een tekort aan financiële middelen. Het effect van armoede is ook sociale uitsluiting omdat iemand te weinig geld heeft en daardoor niet mee kan doen in de samenleving. Armoede gaat over onvoldoende besteedbaar inkomen om te kunnen voorzien in eerste levensbehoeften, maar ook over schulden, omgaan met vooroordelen en schaamte, het hebben van een beperkt sociaal netwerk, isolement, weinig perspectief, gezondheidsproblemen, verwaarlozing en kwetsbaarheid van kinderen. Wij spreken van problematische schulden als iemand zijn/haar schulden niet meer zelfstandig kan oplossen. Armoede is vaak ook een gevolg van andere problemen, zoals werkloosheid, laaggeletterdheid, een slechte gezondheid of psychische problemen.

Daarnaast kunnen veranderingen in iemands levenssituatie, zoals een echtscheiding of het overlijden van een partner, leiden tot financiële problemen. Armoede is een ingewikkeld probleem en vraagt om een persoonlijke aanpak. Het armoedebeleid van de gemeente Landsmeer is gericht op; het bevorderen van participatie (meedoen), het voorkomen van sociale uitsluiting en het voorkomen van uitsluiting van gezondheidsvoorzieningen. Wij voeren het beleid uit langs twee sporen. Het eerste spoor is het preventieve armoede- en schuldenbeleid en heeft als doel het terugdringen van (de overerving van) armoede en schulden door het bieden van kansen aan alle inwoners, met specifieke aandacht voor kinderen en hun ouders. Het tweede spoor is het curatieve beleid en is bedoeld voor mensen die in een situatie van armoede en/of schulden verkeren, waarbij instrumenten (o.a. bijzondere bijstand en schuldhulpverleningstrajecten) worden ingezet om hen in financiële zin te ondersteunen. Wat doen we al Meedoen Het Landsmeerse beleid is gericht op meedoen. Dat geldt ook voor mensen met een laag inkomen en/of schulden. Wij maken ons sterk om iedereen naar vermogen te laten deelnemen aan de samenleving. Preventie Wij zetten in op het voorkomen van problemen (preventie). Het voorkomen van problemen is immers beter dan het achteraf verzachten van die problemen door de inzet van dure zorg of ondersteuning.

Om armoede en schulden in Landsmeer te voorkomen zetten wij in op voorlichting en een divers aanbod aan voorliggende voorzieningen. Het vroegtijdig signaleren van schulden voorkomt sociale problemen en bespaart maatschappelijke kosten. We krijgen van o.a. woningbouwcoöperaties en energiebedrijven signalen bij een betaalachterstand. De gemeente Landsmeer vindt het belangrijk schuldsituaties zo vroeg mogelijk op

34

Sociaal en Vitaal Landsmeer

te sporen en op te lossen om problematische schulden4 voorkomen. Dit betekent ook dat er naar andere problemen wordt gekeken dan alleen financiële problemen. Eveneens wordt er aandacht besteed aan de achterliggende oorzaak van de schuldenproblematiek. Voorliggende voorzieningen De gemeente ondersteunt, faciliteert en verbindt algemene voorzieningen. Algemene voorzieningen zijn voorzieningen waar alle inwoners, zonder indicatie of verwijzing, gratis (of tegen lage kosten) gebruik van kunnen maken. Op dit moment betekent dat: • Aansluiting bij landelijke campagnes en initiatieven zoals, o Geldfit.nl, o Berekenuwrecht.nl, o Gezondverzekerd.nl/goedkope-energie, • Vroegsignalering, • Overzichtelijke folder met landelijke en lokale regelingen, • Gratis toegankelijke hulp en ondersteuning door de sociaal raadsvrouw en onafhankelijk cliëntondersteuner, • Advies en ondersteuning aan ondernemers via Het Ondernemersloket en OverRood, • Intensieve administratieve ondersteuning door Humanitas Thuisadministratie, • Advies van energiecoaches. Maatwerk De gemeente biedt maatwerk aan wanneer dat nodig is. Hierbij gelden veelal aanvullende voorwaarden. Daarnaast moet de inwoner een officiële aanvraag indienen om aanspraak te maken op één of meerdere van deze voorzieningen.

Het gaat dan om: • Schuldhulpverlening en budgetcoaching voor particulieren en ondernemers; • Bijzondere bijstand; • Individuele inkomenstoeslag; • Individuele studietoeslag; • Maatschappelijke participatie volwassenen; • Computerregeling schoolgaande kinderen; • Jeugdfonds Sport & Cultuur; • Collectieve ziektekostenverzekering; • Kwijtschelding belastingen en heffingen; • Voedselbank Purmerend. Armoede is een ingewikkeld probleem en vraagt om een persoonlijke aanpak. Om verschillende redenen lukt het mensen niet altijd om zelf tijdig aan de bel te trekken en/of hulp te accepteren. Zoals ook blijkt uit onderstaande casus: Bij de gemeente komt een melding binnen dat een woning ontruimd wordt vanwege een huurachterstand. Allereerst wordt bij burgerzaken nagegaan of er ook minderjarige kinderen of mensen ouder dan 75 jaar staan ingeschreven op dit adres. Op het adres staat een alleenstaande man ingeschreven en zijn gegevens worden gedeeld met de sociaal raadsvrouw die namens de gemeente een hulpaanbod kan doen. Helaas lukt het haar niet om contact te leggen met deze meneer, hij reageert niet op belletjes en doet de deur niet open tijdens een preventief huisbezoek. Zij bespreekt haar zorgen op Het Middelpunt en hier blijkt dat de jobcoach een goed contact met meneer heeft. Alhoewel hij in eerste instantie de boot afhoudt wil hij, vanwege haar vasthoudendheid en het 4

Een problematische schuldsituatie is de situatie waarin van een natuurlijk persoon redelijkerwijs is te voorzien dat hij niet zal kunnen voortgaan met het afbetalen van zijn schulden, of waarin hij heeft opgehouden te betalen.

35

Sociaal en Vitaal Landsmeer

blijven aanbieden van hulp, toch in gesprek gaan met de schuldhulpverlener van de Kredietbank. Hij gaf aan in paniek te zijn en had het gevoel dat hij het niet meer verdiende om hulp te krijgen. Dit werd veroorzaakt door psychische problemen die hij had. Doordat hij toch open stond voor hulp heeft de gemeente de ontruiming kunnen voorkomen, er is budgetbeheer opgestart in afwachting van beschermingsbewind zodat hij ontzorgt wordt in zijn financiën, hij is enige tijd opgenomen op de crisisdienst waar hij aan zijn psychische gesteldheid heeft kunnen werken. Het eindresultaat is een meneer die steeds beter in zijn vel komt te zitten en kan werken aan zijn schuldenproblematiek. Zonder deze interventie was de heer op straat beland met alle gevolgen van dien. Naast de persoonlijke problematiek, zorgen en geestelijke achteruitgang voor de heer zelf heeft dakloosheid ook een enorme maatschappelijke impact. Volgens (buitenlands) onderzoek kost een dakloos persoon de belastingbetaler gemiddeld tussen de 30.000 en 85.000 euro per jaar.5 Wat zijn de ontwikkelingen? Meer mensen in de knel Door de hoge woonlasten, inflatie en de stijgende energieprijzen komen steeds meer mensen financieel in de knel. Dit treft niet meer alleen lage inkomens, maar ook mensen uit de middenklasse.

De overheid heeft een steeds grotere rol genomen in het leven van mensen, waardoor de afhankelijkheid van diezelfde overheid ook is gegroeid. Daardoor bestaat het ‘vangnet’ uit soms wel 20 verschillende regelingen. Doordat hulp en regelingen los van elkaar zijn georganiseerd, met verschillende uitgangspunten en soms tegenstrijdige doelen, is het vangnet niet altijd toereikend. Bestaanszekerheid Bestaanszekerheid staat hoog op de politieke agenda. Bestaanszekerheid wil zeggen dat iemand voldoende middelen heeft om in zijn levensonderhoud te kunnen voorzien en een waardig bestaan te leven. Voor de Aanpak geldzorgen, armoede en schulden zijn wij deels afhankelijk van de middelen die het Rijk beschikbaar stelt. Wat gaan we doen? • Monitoren of de voorliggende voorzieningen voldoende worden gebruikt, • Nagaan door middel van interviews of inwoners zich, zowel preventief als curatief, voldoende ondersteund voelen, • Gebruik blijven stimuleren van voorliggende voorzieningen en van tijdige ondersteuning Vervolgstap Beleidsuitgangspunten uitwerken in een door het college vast te stellen uitvoeringsprogramma Armoede en schulden. Informatie voor de raad • Kennis nemen van het uitvoeringsprogramma Armoede en schulden; • Kennis nemen van de evaluatie van het uitvoeringsprogramma Armoede en schulden; • Speerpunten (planning en controlcyclus); • Monitor Sociaal Domein, jaarlijks.

5

https://decorrespondent.nl/14910/dakloosheid-kost-heel-veel-geld-en-dat-is-helemaal-niet-nodig

36

Sociaal en Vitaal Landsmeer

Sturing In de inleiding hebben we onze visie op het sociaal domein beschreven. We willen een samenleving met inwoners die naar elkaar omkijken en we helpen alleen wanneer het nodig is. Om dit de behouden willen we blijven investeren in de samenleving. Wat is onze impact? Vaak is de relatie tussen investering, resultaat en het uiteindelijke maatschappelijke effect impliciet. Bovendien is het juist in het sociaal domein vaak lastig om te voorspellen wat er gebeurt. We kunnen faciliteren, stimuleren, prikkelen, maar vaak is het de individuele inwoner zelf die (andere) keuzes maakt. Bovendien zijn er veel actoren en factoren die van invloed zijn op het eindresultaat. Daarom is het moeilijk om te bepalen of de effecten veranderen als gevolg van het gevoerde beleid en de activiteiten die wij hebben ingezet. Sturing naar de maatschappelijke partners De gemeente Landsmeer heeft met de maatschappelijke partners een subsidie- of een inkooprelatie. • Subsidierelatie; Jaarlijks doet men voor 1 juli een subsidieaanvraag. Voor het einde van het jaar ontvangt men een beschikking met daarin de gemaakte prestatieafspraken. Voor 1 mei legt men verantwoording af over het jaar daarvoor. Pas daarna wordt de subsidie definitief vastgesteld. • Inkooprelatie; Conform het inkoopbeleid wordt er ingekocht. In de overeenkomst worden de prestatieafspraken vastgelegd.

Ongeacht de relatie voeren de beleidsadviseurs op frequente tijden gesprekken met de maatschappelijke partners over de voortgang. Gaat alles zoals afgesproken? Zijn er nieuwe ontwikkelingen waar we rekening mee moeten gaan houden? etc. Onze partners zijn voor ons de ogen en oren in de Landsmeerse samenleving. Tenslotte zijn er periodiek bijeenkomsten met alle maatschappelijke partners met steeds een ander thema, Naast kennisuitwisseling is het ook nadrukkelijk de bedoeling dat er goede en informele contact is waardoor met elkaar kan vinden als het nodig is. Deze bijeenkomsten worden goed bezocht en gewaardeerd. In de regio zijn we hierin redelijk uniek. Hoe gaan we de raad Inzicht geven Op meerdere manieren kunnen we inzicht geven in de resultaten het sociaal domein in de gemeente Landsmeer. • Monitor; Het vorige meerjarenbeleidsplan kende een monitor met veel gegevens over het gebruik van de sociale voorzieningen. Deze monitor gaan we voortzetten en uitbreiden.

Elk jaar in het eerste kwartaal verstrekken we de gegevens van het jaar daarvoor en de twee jaren daaraan voorafgaand; • Speerpunten; Er zal een vertaling van dit beleidsplan plaatsvinden naar speerpunten die vervolgens worden opgenomen in de planning en controlcyclus; • Cliëntervaringsonderzoek Jeugd en Wmo, jaarlijks; • Leerplichtverslag, jaarlijks; • Verslag toezicht kinderopvang, jaarlijks; • Gezondheidsmonitor GGD Zaanstreek – Waterland, vierjaarlijks; • Waar staat je gemeente en Zicht op wijken;. Deze online monitors geven doorlopende inzicht en maakt het mogelijk om de gegevens van de gemeente Landsmeer te vergelijken met andere gemeenten/wijken. o https://www.waarstaatjegemeente.nl/sociaal o https://zichtopwijken.nl/dashboard/NL00-PV0007-GM0415/25

37

Sociaal en Vitaal Landsmeer

Begroting Aan de uitvoering van het Meerjarenbeleidsplan Sociaal Domein zijn lasten verbonden. De kosten hiervan worden opgenomen in de gemeentelijke begroting. Via de planning en controlcyclus worden de lasten en baten gemonitord en verantwoord. De verwachting is dat het Meerjarenbeleidsplan Sociaal Domein binnen de begroting kan worden uitgevoerd. De bedragen zullen jaarlijks met name wijzigen door indexatie. In de uitvoeringsfase kan blijken dat er door autonome ontwikkelingen minder of meer financiële middelen nodig zijn om tot een adequate aanpak te komen. Via de planning en controlcyclus kan de raad hierover besluiten nemen.

38

Sociaal en Vitaal Landsmeer

Lijst met afkortingen DUO GALA GGD GLI HBO IHP IZA JNO JOGG LEA MBO MDT NJI OKO OOV RMC SMI SPUK VNG VO VVE Wgs Wmo WO

Dienst Uitvoering Onderwijs Gezond en Actief Leven Akkoord Gemeenschappelijke Gezondheidsdienst Gecombineerde Leefstijl Interventie Hoger Beroepsonderwijs Integraal Huisvestingsplan Integraal Zorg Akkoord Jeugd Netwerk Overleg Jongeren Op Gezond Gewicht Lokaal Educatieve Agenda Middelbaar Beroepsonderwijs Maatschappelijke Diensttijd Nederlands Jeugd Instituut Opgroeien in een Kansrijke Omgeving Openbare Orde en Veiligheid Regionale Meld- en Coördinatiefunctie Sociaal Medische Indicatie Specifieke Uitkering Vereniging Nederlandse Gemeenten Voortgezet Onderwijs Voor- en Vroegschoolse Educatie Wet Gemeentelijke Schuldhulpverlening Wet maatschappelijk ondersteuning Wetenschappelijk Onderwijs

39