RIB Minima-effectrapportage gemeente Laarbeek 2025 DEF 20260109 Bijlage

Minima-effectrapportage gemeente Laarbeek 2025 De invloed van landelijke en gemeentelijke maatregelen op de financiële positie van inwoners met lage inkomens Guus Wieman, Sanne Lamers, Corinne van Gaalen

2 december 2025

Minima-effectrapportage gemeente Laarbeek 2025

De invloed van landelijke en gemeentelijke maatregelen op de financiële positie van inwoners met lage inkomens

Guus Wieman Sanne Lamers Corinne van Gaalen

Nibud, 2 december 2025 In opdracht van de gemeente Laarbeek

Voorwoord Het Nibud (Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting) is een onafhankelijk kennis- en voorlichtingsinstituut op het gebied van huishoudfinanciën zonder winstoogmerk. Onze missie is een Nederland zonder geldproblemen. Naast het verzamelen, ontwikkelen en bijhouden van basiscijfers, doet het Nibud ook onderzoek naar andere aspecten van geldzaken van huishoudens. Daarmee kunnen we inspelen op maatschappelijke ontwikkelingen. Het Nibud weet op detailniveau wat er gebeurt in de portemonnee van Nederlandse huishoudens. We weten wat erin komt, wat eruit gaat en wat ervoor nodig is om rond te komen. We zijn gespecialiseerd in het maken van de vertaalslag van de verzamelde data en kennis over de huishoudfinanciën naar praktische methodes, materialen en tools. Daarbij wordt voortdurend rekening gehouden met de actualiteit en de praktijk van alledag. We staan voor een maatschappij die zo is ingericht dat mensen hun geldzaken in balans kunnen houden. Daarvoor werken we samen met talloze organisaties, van universiteiten en het bedrijfsleven tot landelijke en lokale overheden en vrijwilligersorganisaties. In een minima-effectrapportage rekent het Nibud door wat de effecten zijn van het minimabeleid van een gemeente.

We doen dit met behulp van voorbeeldbegrotingen: inkomsten en basisuitgaven worden onder elkaar gezet, waarmee de bestedingsruimte per huishoudtype inzichtelijk wordt gemaakt. Dat doen we voor verschillende inkomensniveaus (bijvoorbeeld 100, 110, 120 procent van het sociaal minimum). Hierdoor wordt ook een eventuele armoedeval inzichtelijk. De uitgaven in de voorbeeldbegrotingen zijn gebaseerd op empirisch wetenschappelijk onderzoek, waarbij we bronnen gebruiken van instituten als het CBS, het Voedingscentrum en RVO ((Rijksdienst voor Ondernemend Nederland). In de rapportage geeft het Nibud een onafhankelijk advies over het minimabeleid van een gemeente. Op basis van dit advies kan een gemeente besluiten haar beleid aan te passen. Deze rapportage is uitgevoerd door het Nibud, in opdracht van de gemeente Laarbeek. Utrecht, december 2025

Inhoud 1 Inleiding ......................................................................................................................................................................... 5 1.1 Centrale vraag ......................................................................................................................................................... 5 1.2 Kern minima-effectrapportage .......................................................................................................................... 5 1.2.1 Huishoudtypen......................................................................................................................................................... 5 1.2.2 Inkomensniveaus ................................................................................................................................................... 5 1.2.3 Armoedeval............................................................................................................................................................... 6 1.2.4 Voorbeeldhuur .........................................................................................................................................................

6 1.3 Leeswijzer ................................................................................................................................................................. 6 2 Onderzoeksmethode: begrotingen ....................................................................................................................... 7 2.1 Inleiding ..................................................................................................................................................................... 7 2.2 Inkomsten ................................................................................................................................................................. 7 2.3 Uitgaven: Basispakket & Sociale participatie............................................................................................... 8 2.4 Uitgavensoorten ...................................................................................................................................................... 9 2.5 Voorwaarden aan de begrotingen .................................................................................................................... 9 2.6 De begrotingen......................................................................................................................................................

10 3 Minimabeleid ............................................................................................................................................................... 11 3.1 Landelijk beleid ...................................................................................................................................................... 11 3.2 Lokaal minimabeleid............................................................................................................................................ 14 3.2.1 Lokaal kwijtscheldingsbeleid ............................................................................................................................ 14 3.2.2 Collectieve zorgverzekering.............................................................................................................................. 15 3.2.3 Individuele Inkomenstoeslag ........................................................................................................................... 15 3.2.4 Maatschappelijke participatie........................................................................................................................... 16 3.2.5 Kindpakket en Stichting Leergeld...................................................................................................................

16 3.2.6 Kinder- en peuteropvang................................................................................................................................... 16 3.2.7 Bijzondere bijstand ...............................................................................................................................................17 3.3 Huishoudens met een zorgvraag .....................................................................................................................17 3.3.1 Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) ............................................................................................17 3.3.2 Belastingaftrek specifieke zorgkosten .......................................................................................................... 18 3.3.4 Meerkosten huishoudens met een beperking............................................................................................... 18 3.3.5 Gemeentelijke vergoedingen huishoudens met een beperking ........................................................... 19 4 Resultaten ................................................................................................................................................................... 21 4.1 Bestedingsruimte per huishoudtype..............................................................................................................

21 4.2 Armoedeval............................................................................................................................................................. 24 4.2.1 Uitstroomval ........................................................................................................................................................... 25 4.2.2 Doorstroomval ....................................................................................................................................................... 25 4.3 Huishoudens met langdurig een laag inkomen ......................................................................................... 25 5 Conclusies en aanbevelingen ............................................................................................................................... 27 5.1 Voorwaarden .......................................................................................................................................................... 27 5.2 Bestedingsruimte en armoedeval ................................................................................................................... 27 5.3 Aanbevelingen .......................................................................................................................................................

29 Bijlage 1 | Verantwoording uitgaven ................................................................................................................... 33 Bijlage 2 | Begrotingen ................................................................................................................................................ 38

1 Inleiding 1.1

Centrale vraag

Iedere gemeente beschikt over mogelijkheden om invloed uit te oefenen op de financiële positie van inwoners met lage inkomens. Dat kan bijvoorbeeld door het kwijtschelden van gemeentelijke heffingen en/of door bijzondere bijstand. Het is echter niet direct zichtbaar wat in de praktijk de effecten van die maatregelen zijn op het budget van verschillende groepen huishoudens. De centrale vraag van dit onderzoek luidt: Wat is het effect van landelijke en lokale inkomensondersteunende regelingen op de financiële positie van huishoudens met een laag inkomen in de gemeente Laarbeek? Bekeken wordt welke groepen huishoudens in de gemeente het best ondersteund worden door middel van het gemeentelijke minimabeleid en welke groepen minder goed. Ook maakt deze rapportage eventuele armoedevallen inzichtelijk.

1.2

Kern minima-effectrapportage

Om tot een antwoord te komen op de centrale vraag, worden voor een aantal voorbeeldsituaties alle inkomsten geïnventariseerd. Hierbij wordt rekening gehouden met alle landelijke en gemeentelijke inkomensondersteunende maatregelen. Dit inkomen zal in een begroting worden afgezet tegen de minimale uitgaven waarmee huishoudens met een laag inkomen worden geconfronteerd. De minimale uitgaven zijn gebaseerd op de Nibud methode van budgetteren, aangevuld met lokale tarieven en tegemoetkomingen. Deze Nibud-methode wordt ook gebruikt voor de bepaling van de armoedecijfers in Nederland.1 1.2.1 Huishoudtypen In deze minima-effectrapportage wordt voor een aantal huishoudtypen de bestedingsruimte inzichtelijk gemaakt. In overleg met de gemeente Laarbeek is een keuze gemaakt voor de volgende voorbeeldsituaties: 1. Een alleenstaande onder de AOW-gerechtigde leeftijd; 2. Een alleenstaande oudere (AOW-gerechtigd); 3. Een eenoudergezin met twee jonge kinderen (3 en 5 jaar); 4. Een eenoudergezin met twee oudere kinderen (14 en 16 jaar); 5. Een paar zonder kinderen; 6. Een ouder paar (AOW-gerechtigd) zonder kinderen; 7. Een paar met twee jonge kinderen (3 en 5 jaar); 8. Een paar met twee oudere kinderen (14 en 16 jaar); 9. Oudere alleenstaande met een zorgvraag; 10. Ouder paar met een zorgvraag.

1.2.2 Inkomensniveaus De rapportage laat zien welke effecten de landelijke en gemeentelijke maatregelen hebben op de financiële positie van de huishoudtypen bij verschillende inkomensniveaus. ____________________ 1

https://www.nibud.nl/nieuwe-meetmethode-armoede-wat-je-als-professional-moet-weten/

Minima-effectrapportage gemeente Laarbeek 2025| 5

In overleg met de gemeente Laarbeek is in dit rapport gekozen om begrotingen op te stellen met de volgende inkomensniveaus: bijstands-/AOW-niveau en voor 110, 120 en 130 procent van de bijstandsnorm. 1.2.3 Armoedeval Het kan voorkomen dat een huishouden met een hoger inkomen minder overhoudt dan met een lager inkomen, nadat rekening is gehouden met alle noodzakelijke uitgaven. Bijvoorbeeld doordat er geen recht meer is op inkomensondersteunende regelingen. Als een dergelijke armoedeval zich voordoet binnen de gestelde kaders, dan blijkt dat uit de resultaten van dit onderzoek. Hierbij onderscheiden we twee soorten armoedevallen, namelijk een armoedeval bij uitstroom uit een bijstandsuitkering naar betaald werk (werkloosheidsval/uitstroomval) en een armoedeval bij het meer gaan verdienen (doorstroomval). Bij huishoudens boven de AOW-gerechtigde leeftijd wordt officieel niet gesproken van een armoedeval, omdat deze gewoonlijk geen inkomensstijging meemaken. Toch kan er bij hen ook sprake zijn van een geringere vrije bestedingsmogelijkheid bij een hoger inkomen. 1.2.4 Voorbeeldhuur Uit het Woononderzoek Nederland (WoON) van het CBS blijkt dat 96 procent van de huishoudens die de bijstandsuitkering als belangrijkste inkomstenbron hebben, in een huurwoning woont. Op basis hiervan gaan we er van uit dat huishoudens met een laag inkomen in een huurwoning wonen.

De huur vormt in de meeste huishoudens de hoogste uitgave op de begroting. De huurprijzen in dit onderzoek zijn vastgesteld in overleg met de gemeente. Hierbij sluiten we aan bij de wetgeving rondom passend toewijzen. Woningcorporaties moeten bij het toewijzen van sociale huurwoningen voldoen aan de passendheidsnorm. Dat betekent dat de woningcorporaties hun sociale huurwoningen moeten verhuren aan woningzoekenden met een inkomen dat volgens de wet 'past' bij de huurprijs. Zo wordt voorkomen dat mensen met de laagste inkomens in te dure huurwoningen gaan wonen, en andersom. De huren volgens het passend toewijzen zijn in 2025 € 682 voor één- of tweepersoonshuishoudens en € 731 voor huishoudens met drie of meer personen.

1.3

Leeswijzer

Het rapport is als volgt opgebouwd: In hoofdstuk 2 wordt ingegaan op de onderzoeksmethode. Hoofdstuk 3 geeft een toelichting op de landelijke en lokale inkomensondersteunende regelingen. In hoofdstuk 4 worden de resultaten weergegeven: Wat is de bestedingsruimte van de onderzochte huishoudtypen? En wat zijn de effecten van het minimabeleid op de financiële positie van deze huishoudens? Ten slotte staan in hoofdstuk 5 de conclusies en aanbevelingen van het rapport. In de bijlagen wordt meer informatie gegeven over bronnen van de referentiecijfers en staan de begrotingen per huishoudtype naar inkomen.

6 | Minima-effectrapportage gemeente Laarbeek 2025

2 Onderzoeksmethode: begrotingen 2.1

Inleiding

Om het effect van inkomensondersteunende regelingen op de financiële positie van huishoudens te berekenen, maakt het Nibud gebruik van begrotingen. Uit deze begrotingen zijn de inkomsten en uitgaven van de huishoudens af te lezen. De begrotingen in deze rapportage zijn gemaakt voor verschillende huishoudtypen op verschillende inkomensniveaus. Hierbij gaan we ervan uit dat huishoudens in een huurwoning wonen. De begrotingen zijn voor groepen van huishoudens. De bedragen in de begrotingen zijn gemiddelden; in werkelijkheid zal de financiële situatie van de individuele huishoudens er anders uitzien. De begroting laat dus niet zien hoe de begroting van een individueel huishouden eruit ziet, wel hoe de gemiddelde begroting van groepen huishouden eruit ziet. Bij het opstellen van de begrotingen wordt geen rekening gehouden met schulden, omdat daarover niets algemeens te zeggen valt. Schulden komen echter vaak voor onder huishoudens met lage inkomens.2 Maandbegrotingen Alle begrotingen zijn maandbegrotingen, waarbij de inkomsten en uitgaven zijn omgerekend naar gemiddelde maandbedragen. In de praktijk kunnen er flinke verschillen zijn tussen de maanden van het jaar. Vakantiegeld wordt bijvoorbeeld vaak jaarlijks uitgekeerd en kinderbijslag per kwartaal. In deze rapportage wordt het uitgedrukt in een maandelijks bedrag. Het inkomen is in iedere begroting een vast gegeven.

2.2

Inkomsten

In deze rapportage worden op vier inkomensniveaus begrotingen opgesteld voor de betreffende voorbeeldhuishoudens: het minimuminkomen (bijstands-/AOW-/AIO-niveau), 110 procent, 120 procent en 130 procent van de geldende bijstandsnorm. Met bijstandsniveau wordt in deze rapportage bedoeld de norm op grond van de Participatiewet, artikel 5 sub c. Het inkomen bestaat uit alle inkomsten van het huishouden, zoals netto salarissen, uitkeringen, kortingen op de belasting, zorgtoeslag, huurtoeslag, vakantiegeld, kinderbijslag, kinderopvangtoeslag en kindgebonden budget. De toeslagen die worden getoond in de begrotingen zijn afhankelijk van het bruto belastbare inkomen. Bij elk inkomensniveau hebben we het belastbare inkomen berekend dat bij het netto inkomen hoort. Hierbij hebben we rekening gehouden met de heffingskortingen, waaronder de inkomensafhankelijke combinatiekorting. Voor paren gaan we uit van een situatie waarin slechts een van beide partners werkt. Deze eenverdienerssituatie is financieel de minst gunstige situatie. Als beide partners ____________________ 2

https://dashboards.cbs.nl/v5/SchuldenproblematiekInBeeld/

Minima-effectrapportage gemeente Laarbeek 2025| 7

werken, dan hebben zij bij hetzelfde bruto inkomen een hoger netto inkomen dan eenverdieners. Dat komt doordat beide partners dan recht hebben op heffingskortingen. Dat betekent ook dat we in dit rapport voor paren met kinderen tot 12 jaar geen rekening hebben gehouden met de inkomensafhankelijke combinatiekorting. Als beide ouders werken, dan hebben zij daar wel recht op en ziet de inkomenssituatie er iets beter uit dan in de begrotingen in dit rapport. In de begrotingen is geen rekening gehouden met eigen vermogen of eventuele inkomsten daaruit. Ook is er geen rekening gehouden met inkomsten of betalingen vanwege alimentatie. In de rapportage wordt verondersteld dat de huishoudens gebruik maken van alle inkomensondersteunende regelingen die op hen van toepassing zijn, zowel de landelijke als de gemeentelijke regelingen.

2.3

Uitgaven: Basispakket & Sociale participatie

De noodzakelijke uitgaven vullen we in via een basispakket waarvan een pakket voor sociale participatie een onderdeel vormt. Het basispakket bestaat uit uitgaven die voor elk huishouden niet of moeilijk vermijdbaar zijn. 3 In bijlage 1 staan de uitgangspunten en de samenstelling van de pakketten beschreven. Het basispakket inclusief het pakket voor sociale participatie zijn op bepaalde punten verschillend voor de diverse huishoudtypen. Een alleenstaande staat immers voor andere kosten dan bijvoorbeeld een gezin met kinderen. De pakketten bestaan uit relatief goedkope artikelen (niet de allergoedkoopste) die algemeen verkrijgbaar zijn. We houden geen rekening met tweedehands artikelen. De pakketten zijn vastgesteld in samenwerking met andere deskundigen. Zo bestaat het voedingspakket uit gezonde voeding zoals vastgesteld door het Voedingscentrum. 4 Voor sociale participatie heeft het Nibud een pakket aan uitgaven opgesteld. Dit pakket is opgesteld in samenwerking met het Sociaal Cultureel Planbureau. Het gaat om uitgaven aan contributies en abonnementen, bezoek ontvangen en op bezoek gaan, vakantie/uitgaan en recreatief vervoer. Sociale participatie wordt door velen als noodzakelijk beschouwd en is in veel gemeenten op de een of andere manier onderdeel van het minimabeleid.

Persoonlijk onvermijdbare uitgaven Naast de noodzakelijke uitgaven van de pakketten zijn er in individuele gevallen persoonlijk moeilijk of niet-vermijdbare uitgaven. Dit zijn uitgaven die voor een bepaald persoon onontkoombaar zijn. Bijvoorbeeld wanneer iemand in een slecht geïsoleerd huis woont. Voor dit soort uitgaven is soms een tegemoetkoming mogelijk via gemeentelijk beleid. Deze persoonlijk onvermijdbare uitgaven worden in dit rapport niet meegenomen. In de begrotingen is ook geen rekening gehouden met kosten voor een huisdier of voor roken. Deze uitgaven worden niet gezien als onvermijdbaar. Indien een huishouden ____________________ 3

https://www.nibud.nl/samenwerken/cijfers-en-rekentools/referentiebegrotingen/#methodiek

4

Uitgagspunt in de begroting zijn voor alle uitgavenposten de kosten van een gezond leven. Kiezen huishoudens

bewust voor bezuinigingen hierop dan spreken we over overlevingstechnieken zie rapport: https://www.nibud.nl/onderzoeksrapporten/rapport-wat-betekenen-betaalrisicos-in-de-praktijk-2022/

8 | Minima-effectrapportage gemeente Laarbeek 2025

hiervoor toch kosten heeft, wordt het saldo op de begroting lager dan in deze rapportage is weergegeven. Mensen die werken maken extra kosten ten opzichte van niet werkenden. Deze kosten zijn meegenomen in het basispakket als aparte post bij een inkomen vanaf 110 procent van het toepasselijk minimum.

2.4

Uitgavensoorten

In alle begrotingen onderscheidt het Nibud vier soorten uitgaven: • Vaste lasten. Dit zijn periodiek terugkerende uitgaven, waarbij het bedrag veelal elke periode hetzelfde is. Vaak is er een contract afgesloten voor deze uitgaven. Bijvoorbeeld de huur, energie of verzekeringen. • Reserveringsuitgaven. Dit zijn uitgaven die niet iedere maand terugkomen. De bedragen voor de verschillende reserveringsuitgaven zou een huishouden in principe maandelijks opzij moeten zetten om deze onregelmatige uitgaven direct te kunnen betalen. Het gaat bijvoorbeeld om witgoed, kleding of de reservering voor het eigen risico. • Huishoudelijke uitgaven. Dit zijn regelmatig terugkerende uitgaven, waarvan het bedrag per keer (per aankoopbeurt) verschilt. Bijvoorbeeld de dagelijkse boodschappen. • Sociale Participatie. Dit zijn uitgaven die een huishouden wat vrijer kan invullen. In deze rapportage vallen daaronder: contributies en abonnementen, bezoek ontvangen en op bezoek gaan, vakantie/uitgaan en recreatief vervoer. Lokale tarieven In deze rapportage wordt gerekend met minimale bedragen die huishoudens nodig hebben om deze uitgaven te kunnen betalen. Voor de uitgaven is waar mogelijk uitgegaan van lokale tarieven. Voorbeelden hiervan zijn de tarieven voor heffingen, de premie van de collectieve zorgverzekering en de kosten van de peuterspeelzaal.

Minimabeleid Als er inkomensondersteunende maatregelen zijn die een vergoeding vormen voor bepaalde uitgavenposten, dan is hier rekening mee gehouden in de begrotingen. De regelingen staan beschreven in het volgende hoofdstuk.

2.5

Voorwaarden aan de begrotingen

In de begrotingen wordt gerekend met minimale bedragen. Naast de cijfermatige kant moet daarom rekening worden gehouden met drie belangrijke voorwaarden bij interpretatie van de uitkomsten. 1. Zeer goed met geld kunnen omgaan Een goed overzicht van alle inkomsten en uitgaven is noodzakelijk. Alleen dan kan er voldoende geld opzij worden gezet om onregelmatige uitgaven te kunnen doen. Een gebrek aan goed overzicht kan vaak confronterend zijn en moeilijk te doorbreken.

Minima-effectrapportage gemeente Laarbeek 2025| 9

2. Alle inkomensondersteuning aanvragen Toeslagen en tegemoetkomingen beslaan vaak een groot deel van het totale inkomstenplaatje. Het is daarom voor huishoudens belangrijk om te weten op welke inkomensondersteuning men recht heeft en hoe en waar deze moet worden aangevraagd. Tegelijkertijd zien we dat huishoudens soms bewust afzien van het gebruik van inkomensondersteuning, omdat zij angst hebben dat zij het gekregen geld weer terug moeten betalen, zeker sinds het toeslagenschandaal. Ook hier moet aandacht voor zijn. 3. Geen grote persoonlijk onvermijdbare uitgaven hebben Hoge persoonlijk onvermijdbare uitgaven zoals afbetalingen, zorgkosten of een hoge huur, kunnen het moeilijk of onmogelijk maken om een sluitende begroting op te stellen. Als de uitgaven niet omlaag gebracht kunnen worden, dan resteert er niks anders dan om te bezuinigen op overige uitgaven. In het geval van de begrotingen met minimale uitgaven, zoals ze in dit rapport zijn opgesteld, ontstaat het gevaar dat er ook bezuinigd wordt op noodzakelijke uitgaven. Dit kan er toe leiden dat er totaal geen reserves meer zijn om tegenslagen op te kunnen vangen, dat rekeningen niet meer betaald worden waardoor schulden ontstaan of dat gezondheidsbedreigende omstandigheden ontstaan. Deze voorwaarden zijn voor een deel te vangen in competenties voor goed financieel beheer.

Het gaat hierbij niet alleen om vaardigheden, maar ook om gedragsaspecten. Daarom is inkomensondersteuning alleen niet voldoende. Het is ook belangrijk om ondersteuning op het gebied van het aanleren van vaardigheden te bieden, aangevuld met ondersteuning die rekening houdt met min of meer individuele gedragsaspecten.

2.6

De begrotingen

Volgens de methodiek die hierboven staat beschreven, worden de begrotingen opgesteld. De volledige begrotingen staan in bijlage 2. Hierin is te zien op welke manier de regelingen doorwerken en wat de invloed is op het inkomen van de verschillende huishoudentypen.

10 | Minima-effectrapportage gemeente Laarbeek 2025

3 Minimabeleid In dit hoofdstuk worden diverse landelijke en gemeentelijke regelingen voor inkomensondersteuning van minima beschreven. Alleen de regelingen die in de berekeningen zijn meegenomen komen in dit hoofdstuk aan bod. Paragraaf 3.1 beschrijft de landelijke regelingen; in paragraaf 3.2 komen de lokale inkomensondersteunende regelingen aan bod.

3.1

Landelijk beleid

Bij het opstellen van de begrotingen worden de landelijke uitkeringen, de landelijke heffingskortingen, de landelijke toeslagen en de kinderbijslag in de berekeningen opgenomen. In 2025 zijn er op dit terrein een aantal onderdelen aangepast die van invloed zijn op de financiële positie van huishoudens met een laag inkomen. Vanaf 1 januari 2025 geldt dat het minimumloon en de daaraan gekoppelde uitkeringen met ruim 5 procent zijn verhoogd naar aanleiding van de hoge inflatie5 van de afgelopen jaren. En ook de toeslagen zijn per die datum aangepast: • Het kindgebondenbudget is iets omhoog gegaan, het maximale bedrag per kind gaat € 6 per maand omhoog voor ieder kind. Het extra bedrag voor alleenstaande ouders gaat € 7 per maand omlaag; • De huurtoeslag verandert zodat alle meerpersoonshuishoudens ook een deel van de huur boven de aftoppingsgrens vergoed krijgen (40 procent) net als al voor alleenstaanden en ouderen het geval is; • De maximale zorgtoeslag stijgt met ongeveer € 8 per maand per persoon. Daar staat tegenover dat de premie basiszorgverzekering gemiddeld met € 10 per maand zal stijgen. Landelijke heffingskortingen Heffingskortingen zijn kortingen op de belasting. Hiermee wil de overheid bepaalde groepen ondersteunen. Denk aan ouders, ouderen en gehandicapten. Door de heffingskorting betalen zij minder belasting. Er zijn verschillende heffingskortingen: •

Algemene heffingskorting: voor iedereen vanaf 18 jaar die inkomstenbelasting betaalt, ook als men niet werkt.

•

Arbeidskorting: voor iedereen die betaald werk doet, ook als men daarnaast nog gedeeltelijk een uitkering ontvangt.

•

Inkomensafhankelijke combinatiekorting: voor werkende ouders met kinderen jonger dan 12 jaar. Deze wordt toegekend aan de alleenstaande ouders of aan de minstverdienende fiscale partner.

•

Ouderenkorting en alleenstaande ouderenkorting: voor AOW-gerechtigden.

____________________ 5

De inflatiecijfers zijn verwerkt in alle uitgavenposten (zoals beschreven in H2).

Minima-effectrapportage gemeente Laarbeek 2025| 11

Tabel 1: Landelijke heffingskortingen in bedragen per jaar Algemene heffingskorting

Onder AOW-leeftijd Vanaf AOW-leeftijd

Arbeidskorting Inkomensafhankelijke combinatiekorting Ouderenkorting Alleenstaande ouderenkorting

2025 € 3.068 € 1.536 € 5.599 € 2.986

2024 € 3.362 € 1.735 € 5.532 € 2.950

€ 2.035 € 531

€ 2.010 € 524

Landelijke toeslagen Toeslagen zijn bijdragen van de overheid om tegemoet te komen in de kosten voor de zorgverzekering, huur of kind(eren). Of een huishouden recht heeft op bepaalde toeslagen, is afhankelijk van een aantal factoren, bijvoorbeeld inkomen of vermogen.6 Bij het inkomen wordt verwezen naar het toetsingsinkomen, ook wel verzamelinkomen genoemd. Dit bestaat uit: inkomen uit werk en woning (box 1), inkomen uit aanmerkelijk belang (box 2) en inkomen uit sparen en beleggen (box 3). De volgende toeslagen (2025) zijn van belang voor de voorbeeldhuishoudens: Zorgtoeslag Zorgtoeslag is een bijdrage van de overheid voor de kosten van de zorgverzekering. Iemand kan aanspraak maken op zorgtoeslag vanaf 18 jaar. Dit geldt voor zowel alleenstaanden als stellen. Naast de inkomensgrens is er ook een vermogensgrens voor de zorgtoeslag. Hoe lager het toetsingsinkomen, hoe meer toeslag iemand ontvangt. Tabel 2: Zorgtoeslag bedragen Zorgtoeslag Inkomensgrens alleenstaand Inkomensgrens paar Vermogensgrens alleenstaand Vermogensgrens paar Maximaal maandbedrag alleenstaand Maximaal maandbedrag paar

2025 € 39.719 € 50.206 € 141.896 € 179.429 € 131 € 250

2024 € 37.496 € 47.368 € 140.213 € 177.301 € 123 € 236

Huurtoeslag Huurtoeslag is een bijdrage van de overheid in de huurkosten. Huurders van een zelfstandige huurwoning kunnen in aanmerking komen voor huurtoeslag. De hoogte van de huurtoeslag is afhankelijk van het toetsingsinkomen, het vermogen, de huishoudsamenstelling en de huur. Vanaf 1 januari 2020 kent de huurtoeslag geen inkomensgrenzen meer, maar wordt de huurtoeslag inkomensafhankelijk afgebouwd. De vermogensgrens voor de huurtoeslag is per persoon. Huishoudens krijgen boven de minimale basishuur7 volledige huurtoeslag tot aan de kwaliteitskortingsgrens. Vanaf deze huur wordt 65 procent vergoed, tot aan de

____________________ 6

In dit onderzoek gaan we ervan uit dat het huishouden deze vermogensgrens niet overstijgt. Is dit wel het

geval dan heeft het huishouden voldoende middelen de kosten te kunnen betalen. 7

De minimale basishuur is inkomensafhankelijk en bedraagt voor alleenstaanden € 199,05 en voor

meerpersoonshuishoudens € 197,24. Bij een hoger inkomen wordt de basishuur hoger.

12 | Minima-effectrapportage gemeente Laarbeek 2025

aftoppingsgrens. Daarboven ontvangen huishoudens nog 40 procent huurtoeslag tot aan de maximale huurgrens. De verschillende huurgrenzen zijn in tabel 3 opgenomen. Tabel 3: Huurtoeslag bedragen Huurtoeslag Vermogensgrens per persoon Kwaliteitskortingsgrens Aftoppingsgrens huurtoeslag 1p en 2p Aftoppingsgrens huurtoeslag 3p of meer Maximale huurgrens

2025 € 37.395 € 477,20 € 682,96 € 731,93 € 900,07

2024 € 36.952 € 454,47 € 650,43 € 697,07 € 879,66

Kinderopvangtoeslag Kinderopvangtoeslag is een tegemoetkoming in de kosten van kinderopvang. De kinderopvangtoeslag is geregeld in de Wet Kinderopvang. De wet geldt voor dagopvang voor kinderen van 0 tot 4 jaar en buitenschoolse opvang voor basisschoolkinderen. Maar ook voor opvang door ouderparticipatiecrèches of gastouders via een gastouderbureau en voor de peuterspeelzaal. Informele opvang door familie of kennissen valt hier niet onder. Om voor kinderopvangtoeslag in aanmerking te komen moet de instelling zijn aangemeld bij het Landelijk Register Kinderopvang. Ook moeten, in het geval van paren, beide ouders werken, tenzij er een re-integratietraject wordt gevolgd. Tabel 4: Kinderopvangtoeslag bedragen per uur Kinderopvangtoeslag Maximale vergoeding dagopvang Maximale vergoeding buitenschoolse opvang

2025 € 10,71 € 9,52

2024 € 10,25 € 9,12

Kindgebonden budget Huishoudens met kinderen jonger dan 18 jaar kunnen in aanmerking komen voor het kindgebonden budget. Dit is een maandelijkse, inkomensafhankelijke bijdrage in de kosten van kinderen. Voorwaarde is dat iemand zijn of haar kind ‘in belangrijke mate onderhoudt’. Er geldt een inkomensgrens (waarbij gekeken wordt naar het toetsingsinkomen). Na de inkomensgrens wordt de hoogte van het bedrag geleidelijk afgebouwd. Het maximale bedrag per kind bedraagt € 209,25 per maand. Huishoudens met kinderen van 12 jaar of ouder, krijgen een extra bedrag per jaar. De maximale bedragen zijn: • tussen de 12 en 16 jaar: maximaal € 58,58 extra per kind per maand; • tussen de 16 en 17 jaar: maximaal € 78,00 extra per kind per maand. Alleenstaande ouders krijgen nog een extra bedrag: maximaal € 282,42 per maand per huishouden. Tabel 5: Kindgebonden budget Kindgebondenbudget Inkomensgrens alleenstaande Inkomensgrens paar

2025 € 28.406 € 37.545

2024 € 26.819 € 35.849

Kinderbijslag Een ouder heeft recht op kinderbijslag voor eigen kinderen en stiefkinderen tot 18 jaar en soms voor pleegkinderen tot 16 jaar. Kinderbijslag wordt eenmaal per kwartaal uitgekeerd. De bedragen worden in het geval van meerdere kinderen bij elkaar opgeteld.

Minima-effectrapportage gemeente Laarbeek 2025| 13

De bedragen voor kinderbijslag zijn afhankelijk van de leeftijd van het kind en onafhankelijk van het inkomen. Tabel 6: Kinderbijslag per kwartaal Kinderbijslag 0 – 6 jaar 6 – 12 jaar 12 – 18 jaar

3.2

2025 € 286,45 € 347,83 € 409,21

2024 € 279,49 € 339,38 € 399,27

Lokaal minimabeleid

Naast de landelijke inkomensondersteunende maatregelen heeft de gemeente Laarbeek voor huishoudens met een laag inkomen ook een lokaal minimabeleid. Deze regelingen komen in de volgende paragrafen aan bod. Ook wordt aangegeven hoe het lokale minimabeleid is verwerkt in de begrotingen. 3.2.1 Lokaal kwijtscheldingsbeleid De onderzochte voorbeeldhuishoudens (huurders) kunnen in de gemeente Laarbeek kwijtschelding aanvragen voor de gemeentelijke belastingen: het vaste deel van de afvalstoffenheffing en de rioolheffing. De zuiveringsheffing en de ingezetenenheffing kunnen ook worden kwijtgescholden voor huishoudens met een laag inkomen: dit zijn heffingen van het Waterschap Aa en Maas en van het Waterschap De Dommel waaronder Laarbeek valt. De kosten voor de huurder voor de afvalverwerking bestaat in Laarbeek uit een vaste afvalstoffenheffing en uit diftar op basis van containergebruik of afvalzakken. In dit onderzoek gaan we uit van de containers (de minst gunstige situatie). Tabel 7: Gemeentelijke- en waterschapsheffingen 2025 €8 Afvalstoffenheffing vast deel 1 persoon (bij gebruik minicontainer) 2 personen of meer

Laarbeek € 125,28 € 125,28

Container

80 l 140 l 240 l

Rioolheffing huurders

0 – 250 m2

€ 269,28

Zuiveringsheffing

1 persoon 2 personen of meer

€ 60,84 € 182,52

Ingezetenenheffing

€ 9,90 € 16,50 € 28,05

€ 83,08

De gemeente toetst bij het vaststellen van de kwijtschelding aan 100 procent van de norm op grond van de Participatiewet. Dat wil zeggen dat afhankelijk van het vermogen, huishoudens met een inkomen op bijstandsniveau in principe geen gemeentelijke heffingen hoeven te betalen. Bij een inkomen hierboven wordt de betalingscapaciteit

14 | Minima-effectrapportage gemeente Laarbeek 2025

berekend door het inkomen te verminderen met het norminkomen. Er vindt een correctie plaats voor eigen uitgaven aan huur en voor nominale ziektekostenpremies. De beleidsvrijheid ten aanzien van het kwijtscheldingsbeleid wordt bepaald door landelijke regelgeving. Hierbij wordt aan gemeenten de mogelijkheid geboden om rekening te houden met de kosten voor kinderopvang en om voor AOW’ers uit te gaan van de netto AOW in plaats van de bijstandsbedragen. De gemeente Laarbeek maakt gebruik van beide mogelijkheden, gaat uit van de verhoogde norm voor AOW’ers en houdt rekening met de kosten voor kinderopvang bij de bepaling van de betalingscapaciteit. Bij de berekening van de kwijtschelding hanteert zowel het Waterschap Aa en Maas als het Waterschap De Dommel, net zoals de gemeente, de norm van 100 procent van de toepasselijke norm. De betalingscapaciteit (en daarmee de kwijtschelding) van de gemeentelijke heffingen en het waterschap wordt gezamenlijk berekend, via Belastingsamenwerking Oost-Brabant (BSOB). 3.2.2 Collectieve zorgverzekering Het verzekeren tegen ziektekosten is voor iedereen wettelijk verplicht. Daarom bieden veel gemeenten inwoners met een laag inkomen een collectieve zorgverzekering aan. De gemeente Laarbeek biedt collectieve zorgverzekeringen aan via CZ en VGZ (de Collectieve aanvullende Zorgverzekering Peelgemeenten 2025).

De regeling is bedoeld voor huishoudens met een inkomen dat niet hoger is dan 120 procent van de geldende bijstandsnorm. En het vermogen is niet hoger dan de geldende grenzen volgens de Participatiewet. In de begrotingen rekenen we met de premie van deze collectieve zorgverzekering waarbij ook het eigen risico wordt vergoed. We gaan er standaard van uit dat huishoudens maandelijks moeten reserveren voor het eigen risico van € 385 per jaar, omdat zij dit geld waarschijnlijk niet op de plank hebben liggen als zij dit (onverwacht) nodig hebben. Voor de huishoudens die recht hebben op de collectieve zorgverzekering zetten we dit wettelijke eigen risico op € 0. Dit pakket is dan voor de inwoners van de gemeente Laarbeek het meest voordelig, de reden dat we hiermee rekenen: • VGZ Compleet met € 0,00 eigen risico: € 208,45 per maand, waarbij de gemeente van de oorspronkelijke premie € 33 betaalt. De kosten van de premie zijn in de begrotingen opgenomen onder de uitgavepost “zorgverzekering”. De zorgtoeslag die huishoudens ontvangen is in de begrotingen opgenomen bij de inkomsten. Het eigen risico valt onder de post “eigen risico zorgverzekering”.

3.2.3 Individuele Inkomenstoeslag In de gemeente Laarbeek is de individuele Inkomenstoeslag (IIT) bedoeld voor huishoudens vanaf 21 jaar tot aan de AOW-gerechtigde leeftijd, die 12 maanden of langer een inkomen hebben dat niet hoger is dan 120 procent van de geldende bijstandsnorm. En het vermogen is niet hoger dan de geldende grenzen volgens de Participatiewet. De hoogte van de IIT bedraagt per jaar zijn: • € 511 voor alleenstaanden; • € 657 voor alleenstaande ouders ; • € 730 voor gehuwden/samenwonenden;

Minima-effectrapportage gemeente Laarbeek 2025| 15

Voor paren met één of meer kinderen van 12 jaar of jonger geldt een extra toeslag van € 265 per gezin per jaar. Voor paren met één of meer kinderen tussen 12 jaar en 18 jaar geldt een extra toeslag van € 246 per kind per jaar. Bij de resultaten van deze rapportage worden de saldi (inkomsten minus uitgaven) van huishoudens die in aanmerking komen voor de individuele inkomenstoeslag apart gepresenteerd. 3.2.4 Maatschappelijke participatie Deze regeling is bedoeld voor iedere inwoner van de gemeente Laarbeek van 18 jaar of ouder met een laag inkomen. De regeling is bedoeld om deel te nemen aan sociale, sportieve, culturele en maatschappelijke activiteiten. De bijdrage is € 150 euro per kalenderjaar per volwassene en het inkomen mag niet hoger zijn dan 120 procent van de geldende bijstandsnorm. In de begrotingen is de bijdrage verrekend met de post “sociale participatie”. 3.2.5 Kindpakket en Stichting Leergeld Via de Stichting Leergeld Gemert e.o.8 kunnen kinderen van 4 tot 18 jaar zowel sport en/of cultuuruitgaven als schoolgerelateerde kosten vergoed krijgen. Het inkomen van het huishouden mag niet hoger zijn dan 130 procent van de bijstandsnorm voor een paar en 140 procent voor een eenoudergezin. De Stichting betaalt altijd rechtstreeks de club, de winkelier of de school. Voor dit onderzoek verrekenen we de vergoedingen met de uitgaven die het huishouden minimaal moet doen.

De volgende uitgaven zitten in de voorbeeldbegrotingen en worden door Stichting Leergeld vergoed: 1. Contributie sport of cultuur; 2. Sportkleding en -spullen of cultuurspullen; 3. Laptop; 4. Fiets; 5. Kledingpas (zomer en winter), € 135 per kind tussen 4 en 12 jaar en € 185 per kind vanaf 12 tot 18 jaar. De vergoedingen zijn in de begrotingen verrekend met de post “onderwijs” (3), post “vervoer” (4), post “kleding” (2, 6) en post “sociale participatie” (1). 3.2.6 Kinder- en peuteropvang Op grond van de Wet kinderopvang kunnen ouders van kinderen tot 12 jaar een tegemoetkoming toegekend krijgen voor de kosten van kinderopvang, de kinderopvangtoeslag. Vervolgens resteert een eigen bijdrage voor deze kosten. Voor deze eigen bijdrage is in de gemeente Laarbeek een tegemoetkoming mogelijk in geval van een enkele specifieke doelgroepen. Hiervan wordt in deze rapportage niet uitgegaan. In dit onderzoek gaan we ervan uit het werkende eenoudergezin met jonge kinderen in aanmerking komt voor de kinderopvangtoeslag en de eigen bijdrage zelf betaald.

____________________ 8

https://www.leergeldgemert.nl/

16 | Minima-effectrapportage gemeente Laarbeek 2025

In dit onderzoek is daarnaast één van de voorbeeldhuishoudens een paar met jonge kinderen. We gaan er bij paren van uit dat één van de partners niet werkt. Dit is financieel de minst gunstige situatie. Omdat één van de partners niet werkt is er geen recht op kinderopvangtoeslag. In de gemeente Laarbeek geldt in specifieke gevallen de SMI regeling (Sociaal Medische Indicatie) als het huishouden geen recht heeft op kinderopvangtoeslag en het kind toch vanwege sociaal-medische redenen naar de kinderopvang moet. Hiervan wordt in deze rapportage niet uitgegaan. We gaan er weer wel vanuit dat de peuter twee dagdelen per week naar de peuteropvang gaat om zo alle peuters een laagdrempelige en goed toegankelijke voorbereiding op de basisschool te bieden. Datzelfde geldt voor het eenoudergezin met jongere kinderen met alleen een bijstandsuitkering. In de gemeente Laarbeek kunnen huishoudens voor de peuteropvang gebruik maken van een subsidieregeling van de gemeente.9 De kosten voor kinder/peuteropvang zijn in de begrotingen opgenomen onder de post “kinderopvang”. 3.2.7 Bijzondere bijstand De gemeente Laarbeek verstrekt voor bijzondere en noodzakelijke kosten individuele bijzondere bijstand. Het inkomen tot 110 procent van de toepasselijke bijstandsnorm wordt niet als draagkracht aangemerkt; van het inkomen daarboven wordt 100 procent als draagkracht aangemerkt.

Daarnaast geldt de vermogensgrens zoals bedoeld in artikel 34, derde lid, van de Participatiewet. De individuele bijzondere bijstand wordt in dit onderzoek niet meegenomen omdat deze sterk afhankelijk is van de persoonlijke situatie. Alleen voor de huishoudens met een zorgvraag kijken we of individuele bijzondere bijstand mogelijk is.

3.3

Huishoudens met een zorgvraag

In dit onderzoek worden de begrotingen van twee huishoudens met extra zorgkosten opgesteld: • Een alleenstaande oudere (AOW-gerechtigd) met een motorische beperking • Een ouder paar waarvan 1 persoon een lichamelijke beperking heeft. De zorgprofielen van deze huishoudens zijn gebaseerd op nieuw onderzoek (2024) van het Nibud10 en wijken af van de zorgprofielen uit voorgaande rapportages voor bijvoorbeeld de gemeente Deurne. Hieronder wordt eerst dieper ingegaan op de algemene voorzieningen voor huishoudens met een zorgvraag. Daarna worden de profielen van deze huishoudtypen nader omschreven en wordt beschreven welke extra kosten de huishoudens met een zorgvraag hebben en welke vergoedingen van de gemeente daartegenover staan. 3.3.1 Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) De Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) zorgt ervoor dat mensen met een handicap, chronisch zieken en ouderen een zo normaal mogelijk dagelijks leven kunnen ____________________ 9

https://www.spring-kinderopvang.nl/media/4j0hebvi/2025-peuteropvang-subsidieregeling-laarbeek.pdf

10

https://www.nibud.nl/onderzoeksrapporten/rapport-meerkosten-van-het-leven-met-een-beperking-2024/

Minima-effectrapportage gemeente Laarbeek 2025| 17

leiden. De gemeente bekijkt of hulp nodig is en waarmee iemand het beste is geholpen. Iedere gemeente regelt dit op zijn eigen manier. Naast algemene taken, zoals het vergroten van de leefbaarheid in de gemeente, heeft de gemeente op basis van de Wmo de volgende taken: • ondersteuning van mensen met een lichamelijke, psychische of verstandelijke beperking zodat zij mee kunnen doen aan de samenleving, bijvoorbeeld door begeleiding, zinvolle daginvulling, huishoudelijke verzorging, woningaanpassing, vervoer of een rolstoel; • ondersteuning van mantelzorgers en vrijwilligers, bijvoorbeeld door trainingen, of ondersteuning in het geval dat de mantelzorger ziek is. 3.3.2 Belastingaftrek specifieke zorgkosten Bepaalde specifieke zorgkosten zijn aftrekbaar van de inkomstenbelasting. Voor de huishoudens die we hebben doorgerekend gaat het om vervoerskosten, medicijnen en extra kosten voor kleding en beddengoed. Voor de aftrek geldt een drempel. Niet in alle gevallen wordt de drempel gehaald. 3.3.4 Meerkosten huishoudens met een beperking Om de begrotingen voor huishoudens met een zorgvraag op te maken, zijn zogenoemde zorgprofielen opgesteld. Vervolgens wordt bepaald welke extra kosten deze huishoudens hebben en welke vergoedingen daar tegenover staan. De profielen zijn opgesteld door het Nibud, in samenwerking met Ieder(in), in opdracht van het Ministerie van VWS.

Alleenstaande met een motorische beperking Het profiel ziet er als volgt uit: het gaat om een huishouden met een minimuminkomen waarvan een persoon een motorische beperking heeft en rolstoelgebonden is. De beperking is niet ontstaan door een andere chronische aandoening. Deze persoon woont als het beschikbaar is, in een flatwoning met lift. Voor mobiliteit buitenshuis maakt hij/zij gebruik van een scootmobiel. Het opladen hiervan heeft een hogere energierekening tot gevolg. Voor ziekenhuisbezoek (gemiddeld één keer per maand) en verder weg gelegen bestemmingen wordt gebruik gemaakt van de regiotaxi en Valys. Overige meerkosten betreffen hogere stookkosten vanwege veel thuis zijn, een uitgebreidere zorgverzekering, lidmaatschap van twee patiëntenverenigingen, begeleiding bij het sporten, kledingslijtage en extra waskosten, eigen bijdrage Wmo voor woningaanpassingen, eigen betalingen van medicijnen in verband met chronische ontstekingen en bloedsomloopproblemen, en vakantie in een aangepaste recreatiewoning (zie tabel 9). Paar met een lichamelijke beperking als gevolg van een spierziekte Het gaat om een tweepersoonshuishouden waarbij één persoon een progressieve erfelijke spierziekte heeft.

Vanwege de beperking heeft dit huishouden te maken met meerkosten voor energie (een hoog stroomverbruik voor hulpmiddelen als een tillift en nachtbeademing) en hogere vervoerskosten ziekenhuisbezoek (gemiddeld één keer per maand) en verder weg gelegen bestemmingen wordt gebruik gemaakt van de regiotaxi en Valys. Naast energie en vervoer heeft het huishouden meerkosten voor onder andere verzekeringen (zorg en overig), aangepaste kleding, extra waskosten, eigen bedragen

18 | Minima-effectrapportage gemeente Laarbeek 2025

voor medicijngebruik en voor het gebruik van Wmo-voorzieningen, en kosten voor voorgeschreven supplementen. Vanwege eerdere geschillen met uitvoeringsinstanties en zorgverleners wordt er gebruikgemaakt van een rechtsbijstandsverzekering. De meerkosten die voortvloeien uit dit ziektebeeld zijn vergelijkbaar met die van mensen met andere chronische ziekten, zoals vergevorderde MS of reuma. Aanpassingen in de begroting Gezien het bovenstaande, zal de begroting van de huishoudens met een zorgvraag op diverse punten afwijken van de standaardbegrotingen. De extra kosten van huishoudens met een zorgvraag zijn weergegeven in de volgende tabel. Een onderbouwing staat in bijlage 1 ‘Verantwoording uitgaven’. Tabel 8: Meerkosten per maand voor huishoudens met een beperking per maand Hogere huur i.v.m. aanwezigheid lift Servicekosten lift Extra energiekosten Uitgebreidere aanvullende verzekering Uitgebreidere inboedelverzekering Rechtsbijstandverzekering Lidmaatschap patiëntenvereniging Zwembadkaartje voor begeleider Regiotaxi/Valys i.p.v. ov Kosten per (extra) ziekenhuisbezoek met regiotaxi Minderkosten fiets Kledingslijtage (helft kleding twee keer zo snel vervangen) Twee keer per week extra wassen Eigen bijdrage medicijnen Eigen bijdrage Wmo Vakantiehuisje minder valide i.p.v. regulier Attentiekosten

Alleenstaande

Paar

€ 67 € 24 € 28 € 16 €2

€ 67 € 24 € 32 € 33 €2 € 22

€3 € 25 €3 €7 - € 13 € 31 €6 € 22 € 21 €7 €8

€6 € 14 - € 13 € 31 €6 € 22 € 21 € 11 €8

3.3.5 Gemeentelijke vergoedingen huishoudens met een beperking 11 Hogere energierekening Voor deze kosten wordt individuele bijzondere bijstand verstrekt. In de begrotingen wordt dit verrekend met de post “energie”, waarbij we rekening houden met de draagkracht. Een uitgebreidere zorgverzekering Voor huishoudens met een inkomen niet hoger dan 120 procent van de geldende bijstandsnorm rekenen we met de collectieve zorgverzekering VGZ Compleet met € 0,00 eigen risico (zie paragraaf 3.2.2).

____________________ 11

Contact met Senzer 14 november 2025

Minima-effectrapportage gemeente Laarbeek 2025| 19

Collectief vraagafhankelijk vervoer De huishoudens met een zorgvraag maken voor ziekenhuisbezoek en andere bestemmingen gebruik van de vraagafhankelijk vervoer in plaats van het reguliere openbaar vervoer. Kledingslijtage en extra waskosten Voor de extra waskosten en de extra kosten vanwege kledingslijtage is in individuele gevallen bijzondere bijstand mogelijk, waarbij we rekening houden met de draagkracht. Dit verrekenen we met de post “was- en schoonmaakartikelen” en “kleding”. Eigen bijdrage Wmo Deze eigen bijdrage wordt volledig vergoed vanuit de collectieve zorgverzekering van de gemeente. Medicijnen Voor deze eigen bijdrage is in individuele gevallen bijzondere bijstand mogelijk. Dit wordt verrekend met de post “eigen betalingen zorg”, rekening houdend met de draagkracht.

20 | Minima-effectrapportage gemeente Laarbeek 2025

4 Resultaten Dit hoofdstuk bevat de resultaten van de berekeningen naar het effect van landelijke en lokale inkomensondersteuning op de begroting van huishoudens. De begrotingen zijn gepresenteerd in bijlage 2, hierbij zijn de inkomsten afgezet tegen de uitgaven. Het resultaat van deze begroting (inkomsten minus uitgaven) geeft het beeld weer wat het huishouden overhoudt of te kort komt als alle uitgaven zijn gedaan. Deze resultaten zijn in onderstaande tabel gepresenteerd en kunnen positieve of negatieve waarden opleveren, het huishouden houdt geld over of komt geld te kort. Als het huishouden te maken heeft met een tekort op de maandbegroting dan is dit in rood weergegeven. Dat is in de gemeente Laarbeek nergens het geval. Wanneer het huishouden op een bepaald inkomensniveau minder overhoudt dan op het voorliggende, lagere inkomensniveau (armoedeval), dan is dit zichtbaar gemaakt via een oranje kleur. In paragraaf 4.2 wordt hier dieper op ingegaan. Ter uitleg: uit de tabel valt af te lezen dat er voor een alleenstaande met een bijstandsuitkering € 116 per maand resteert nadat alle uitgaven zijn gedaan. Dit loopt op naar € 404 op 130 procent. Hierbij is rekening gehouden met alle landelijke en lokale inkomensondersteunende maatregelen. Tabel 9: Overzicht saldo inkomsten min uitgaven in euro’s per maand, exclusief IIT Laarbeek Huishoudtype

100

110

120

130

01. alleenstaande tot AOW-leeftijd

116

141

278

404

02. alleenstaande vanaf AOW-leeftijd

387

402

542

632

03. paar tot AOW-leeftijd zonder kinderen

123

196

351

408

04. paar vanaf AOW-leeftijd zonder kinderen

442

454

610

714

05. eenoudergezin met 2 jonge kinderen

519

558

618

744

06. eenoudergezin met 2 oudere kinderen

275

289

426

552

07. paar met 2 jonge kinderen

340

412

567

624

08. paar met 2 oudere kinderen

123

195

351

407

09. alleenstaande vanaf AOW-leeftijd met zorg

282

342

356

408

10. paar vanaf AOW-leeftijd met zorg

311

377

357

404

4.1

Bestedingsruimte per huishoudtype

1. Alleenstaande In de gemeente Laarbeek heeft een alleenstaande met een inkomen op bijstandsniveau een positief saldo van € 116 nadat alle noodzakelijke uitgaven (inclusief sociale participatie) zijn voldaan. Bij 110 procent van de norm resteert € 141. Dit loopt op naar € 404 op 130 procent.

Minima-effectrapportage gemeente Laarbeek 2025| 21

2. Alleenstaande oudere Ook een alleenstaande oudere heeft, nadat alle uitgaven zijn gedaan, geen tekorten op de maandbegroting. Met alleen een AOW-uitkering zonder aanvullend pensioen is er een bestedingsruimte van € 387 per maand. Dit loopt op naar € 632 bij 130 procent. Het maandelijkse AOW-bedrag voor een alleenstaande is ruim € 250 hoger dan de bijstandsnorm, wat de hogere bestedingsruimte van de alleenstaande oudere verklaart. Vanaf 110 procent rekenen we met de bijstandsnorm voor AOW-gerechtigden; ook deze is hoger dan norm voor huishoudens onder de AOW-leeftijd. 3. Paar zonder kinderen Het paar zonder kinderen heeft in gemeente Laarbeek op bijstandsniveau een positief saldo van € 123 per maand. Bij een inkomen van 110 procent is de bestedingsruimte hoger met € 196 per maand. Daarna stijgt de bestedingsruimte harder naar € 351 op 120 procent oplopend naar € 408 op 130 procent. 4. Ouder paar Een ouder paar met alleen een AOW-uitkering zonder aanvullend pensioen heeft in gemeente Laarbeek een bestedingsruimte van € 442 per maand. Dit loopt op naar € 714 op 130 procent van de norm van AOW-gerechtigden. Ook bij dit huishoudtype valt de hogere bestedingsruimte ten opzicht van een paar onder de AOW-leeftijd op. 5.

Eenoudergezin met twee jonge kinderen (3 en 5 jaar) Het eenoudergezin met twee jonge kinderen heeft ruim voldoende inkomsten om alle noodzakelijke uitgaven te kunnen bekostigen. Op bijstandsniveau houdt dit gezin in gemeente Laarbeek € 519 vrij te besteden over. Op 110 procent is de bestedingsruimte € 558; dit loopt op naar € 744 op 130 procent. 6. Eenoudergezin met twee oudere kinderen (14 en 16 jaar) Het eenoudergezin met twee oudere kinderen houdt minder over dan het eenoudergezin met jonge kinderen. In gemeente Gemert-Bakel is dat € 275 op bijstandsniveau. Dit loopt op naar € 552 op 130 procent. Dat de bestedingsruimte bij dit huishoudtype lager is dan bij het eenoudergezin met jonge kinderen, wordt voornamelijk veroorzaakt door de hogere kosten voor onderwijs, voeding en vervoer. De hogere uitgaven van oudere kinderen worden enigszins gecompenseerd door iets hogere landelijke toeslagen (kinderbijslag en kindgebonden budget) en de hogere tegemoetkoming voor oudere kinderen vanuit de Stichting Leergeld. 7. Paar met twee jonge kinderen (3 en 5 jaar) Het paar met twee jonge kinderen heeft op bijstandsniveau in gemeente Laarbeek een saldo van € 340 per maand. Dit loopt op naar € 624 bij 130 procent.

Dat het paar met jonge kinderen meer ruimte heeft dan het paar zonder kinderen, komt doordat de landelijke toeslagen (kinderbijslag en het kindgebonden budget) plus de gemeentelijke ondersteuning de extra kosten van de twee jonge kinderen meer dan compenseren.

22 | Minima-effectrapportage gemeente Laarbeek 2025

8. Paar met twee oudere kinderen (14 en 16 jaar) Het paar met twee oudere kinderen heeft in gemeente Laarbeek op bijstandsniveau een bestedingsruimte van € 123. Dit loopt op naar € 407 op 130 procent. Evenals bij alleenstaande ouders is bestedingsruimte van een paar met oudere kinderen op alle onderzochte inkomensniveaus lager dan van het paar met jonge kinderen. De hogere kinderbijslag en het hogere kindgebonden budget wegen niet op tegen de hogere uitgaven die oudere kinderen met zich meebrengen aan onder meer onderwijs, voeding en kleding. Ook de vergoedingen voor kinderen uit het minimabeleid (die in zijn totaliteit voor oudere kinderen hoger liggen dan voor jonge kinderen) kunnen dit niet compenseren. Ook valt op dat paren een lagere bestedingsruimte hebben dan eenoudergezinnen. Een belangrijke oorzaak van deze lagere bestedingsruimte ligt in het feit dat een paar de kosten van twee volwassenen moet dragen, zoals de kosten van de zorgverzekering, kleding en voeding. Deze kosten worden niet gecompenseerd door de hogere bijstandsnorm voor een paar, ten opzichte van de norm voor een alleenstaande (ouder). In vergelijking met het paar zonder kinderen zien we nauwelijks verschillen. De landelijke toeslagen (kinderbijslag en het kindgebonden budget) plus de gemeentelijke ondersteuning compenseert de extra kosten van de twee oudere kinderen nagenoeg volledig. 9.

Alleenstaande vanaf de AOW-leeftijd met zorg De alleenstaande met een zorgbehoefte vanwege de motorische beperking heeft in Laarbeek op bijstandsniveau een bestedingsruimte van € 282. Op 110 procent is het saldo € 342. Op 120 procent is dit maar iets hoger, te weten: € 356. Bij het inkomen hoger dan 120 procent is er sprake van een ruimere bestedingsruimte: € 404 op 130 procent. Het verschil in bestedingsruimte vergeleken met hetzelfde huishoudtype (alleenstaande vanaf de AOW-leeftijd) zonder zorgvraag is hoger bij de twee hogere inkomensniveau: op 100 procent is het verschil ongeveer € 100 per maand, op 120 procent bijna € 200 en op 130 procent ruim € 200. Dat komt omdat de alleenstaande steeds meer zorgkosten zelf moet gaan betalen. Voor de inkomens hoger dan 110 procent wordt draagkracht berekend voor kosten die via de bijzondere bijstand vergoed kunnen worden. Op 130 procent speelt daarnaast ook het wegvallen van de collectieve zorgverzekering een rol, die onder meer de eigen bijdrage Wmo vergoedt. 10. Paar vanaf de AOW-leeftijd met zorg Ook het oudere paar met een zorgvraag heeft te maken met extra kosten. De bestedingsruimte met alleen een AOW-uitkering zonder aanvullend pensioen is € 311 per maand. Dit loopt op naar € 404 per maand bij 130 procent. We zien dat het saldo bij het inkomen op 120 procent lager is dat het saldo bij het inkomen op 110 procent.

Het oudere paar heeft meer kosten aan zorg en betaalt vanwege de draagkrachtregeling deze kosten bij de inkomens hoger dan 110 procent zelf. Daarnaast vervalt de kwijtschelding bij het inkomen op 120 procent. Beide kostenposten drukken daarmee meer op de begroting. De oudere met zorgkosten heeft nog recht op kwijtschelding van lokale lasten bij het inkomen op 110 procent en de ouderen zonder zorgkosten hebben dit niet. Dit omdat bij de berekening van de betalingscapaciteit rekening wordt gehouden met kosten aan huur. Bij de zorghuishoudens gaan we uit van een hogere huur, dit pakt dusdanig uit dat er op 110 procent nog recht is op kwijtschelding.

Minima-effectrapportage gemeente Laarbeek 2025| 23

4.2

Armoedeval

Voor elk huishoudtype zijn verschillende inkomensniveaus doorgerekend. Naast het minimuminkomen zijn inkomens op 110, 120 en 130 procent van het netto minimuminkomen gespecificeerd. Soms leidt een hoger inkomen tot een beperktere bestedingsmogelijkheid. Dit komt doordat landelijke en gemeentelijke inkomensondersteunende maatregelen, zoals huurtoeslag en kindregelingen, er niet op voorhand toe leiden dat een huishouden meer te besteden heeft bij een hoger inkomen. Een armoedeval kan ontstaan door een stijging van het salaris, bijvoorbeeld als iemand meer uren gaat werken. Deze armoedeval wordt ook wel doorstroomval genoemd. Een andere situatie ontstaat wanneer huishoudens vanuit een uitkering uitstromen naar betaald werk. Deze armoedeval wordt ook wel de uitstroomval genoemd. Op dat moment nemen de kosten door werk toe en komen rechten op diverse inkomensondersteunende regelingen (gedeeltelijk) te vervallen. In figuur 1 is in één oogopslag te zien welke huishoudtypen te maken hebben met een uitof doorstroomval. Idealiter zie je over de hele linie een stijgende lijn. Dat betekent dat een hoger inkomen ook leidt tot een hoger besteedbaar inkomen. Figuur 1: Ontwikkeling saldo naar inkomensniveaus Laarbeek

24 | Minima-effectrapportage gemeente Laarbeek 2025

4.2.1 Uitstroomval Een uitstroomval ontstaat als een huishouden op een bepaald inkomensniveau minder overhoudt dan op bijstandsniveau. Dit doet zich bij gemeente Laarbeek niet voor. 4.2.2 Doorstroomval Van een doorstroomval is sprake als een huishouden op een bepaald inkomensniveau minder overhoudt dan op het voorliggende, lagere inkomensniveau. In de gemeente Laarbeek is een doorstroomval zichtbaar bij de oudere paren met zorgkosten bij de overgang van het inkomen van 110 naar 120 procent van het minimum. Deze uitstroomval wordt vooral veroorzaakt door de zorgkosten. De gemeente vergoedt verschillende zorgkosten vanuit de bijzondere bijstand. Voor de in deze rapportage onderzochte huishoudtypen gaat het om: extra energiekosten, kosten in verband met kledingslijtage, extra waskosten en de eigen bijdrage voor medicijnen. Bij een inkomen boven 110 procent wordt draagkracht berekend: 100 procent van het inkomen boven de geldende bijstandsnorm wordt als draagkracht gezien. Daarmee kunnen alle bovengenoemde kosten uit de draagkracht worden voldaan en is geen bijzondere bijstand mogelijk. Dit naast het feit dat de kwijtschelding van de lokale lasten vervalt zorgt ervoor dat het paar met een zorgvraag bij het inkomen op 120 procent minder vrije bestedingsruimte heeft dan bij het inkomen op 110 procent.