6 20260312 Rekenkameronderzoek Inwonersparticipatie Laarbeek (definitief) 4 maart 2026

32

33

34 35

Laarbeek bomenplan. Geraadpleegd in juli 2025 via: https://storymaps.arcgis.com/stories/575b6d453ab34c04862d0b20c2d14b5c. Mooi Laarbeek (oktober, 2021). Geraadpleegd via: https://www.mooilaarbeek.nl/nieuws/nieuws/63285/bomenplan-opstalaarle-rixtel. Gemeente Laarbeek (november, 2022). 2e Tussenrapportage 2022, p.30. Gemeente Laarbeek (2021). Laarbeek presentatie Opstal. Geraadpleegd in augustus 2025, via: https://www.youtube.com/watch?v=jQJ9dBQB4OM&feature=youtu.be.

pagina 45/52

Maart 2026

Rekenkamer en PBLQ – Participatie in Laarbeek

goed betrokken, maar gedurende het traject werd de communicatie minder. Het traject heeft vertraging opgelopen. Hiervan werden er geen tot weinig tussentijdse updates gestuurd. Al met al zijn de deelnemers wel tevreden over het resultaat van het participatieproces, waarbij ze (een deel van) hun inbreng terugzien in het uiteindelijke plan. Maar ze zijn het over het algemeen niet eens met de stelling dat de inbreng van alle inwoners zorgvuldig is meegewogen/meegenomen in het uiteindelijke plan. Het antwoord op de vraag of het proces heeft bijgedragen aan het wederzijds vertrouwen tussen gemeente en inwoners is wisselend. In het verleden hebben de inwoners een minder positieve ervaring gehad met de gemeente. Deze ervaring was wel positief. Dat werd ook bevestigd in het groepsgesprek. Perspectief gemeente. Aantal jaren geleden is een bomenplan vastgesteld in de raad. Er waren klachten van bewoners over bomen, die gaven namelijk veel schade en last, wat heeft geleid tot het bomenplan. De bewoners is gevraagd om hun input te leveren via een digitale omgeving. Er is breder gekeken dan alleen naar de bomen. Er bleken ook problemen met de verharding bijvoorbeeld. Vanuit de bewoners kwamen een aantal plekken waar iets mee gedaan moest worden. Samen met een adviesbureau hebben ze tekeningen gemaakt en is een inloopavond georganiseerd om het plan te presenteren.

Het doel was om visie te presenteren en informatie op te halen. Om de bijeenkomst kenbaar te maken aan de inwoners is er geflyerd in de wijk. De opkomst was boven verwachting. Om die reden is het in drie delen gehad, waarbij zo’n 100 mensen zijn langs geweest op de zaterdag. Ook konden inwoners zich aanmelden voor de nieuwsbrief. Het conceptplan is ook gedeeld via de website, waar een aantal reacties op zijn gekomen en het plan is aangepast. Er is niet geëvalueerd na afloop, omdat daar geen tijd voor was. - Ontwikkeling ontmoetingscentrum in Beek en Donk Het ontmoetingscentrum in Beek en Donk is de plek voor inwoners en verenigingen om activiteiten te organiseren. Bij het vaststellen van de ‘Routekaart Verduurzaming’ in februari 2023 is het verduurzamen van het Ontmoetingscentrum in Beek en Donk als een van de prioriteiten genoemd, mede omdat het Ontmoetingscentrum toe was aan vernieuwing. Daarbij is ook de mogelijkheid van nieuwbouw van het Ontmoetingscentrum als een optie beschreven. Het project is opgedeeld in vier fases.36 Fase Werkzaamheden

Periode

1

Visie, conceptontwikkeling en programma van eisen

Augustus 2023 – februari 2024

2

Scenario uitwerking en voorstel aan de gemeenteraad (incl. Europees aanbestedingstraject externe partij)

Maart 2024 – juli 2025

3

Ontwerp

Juli 2025 – juli 2026

4

Uitvoering

Augustus 2026 – augustus 2027

Na de verkenningsfase is het plan van aanpak voor het project opgesteld. De regie van het project ligt bij de gemeente Laarbeek.37 Blijkens het eindrapport38 is het participatieproces als volgt ingericht: Er 36

37

38

Gemeente Laarbeek. Projectinformatie ontwikkeling ontmoetingscentrum Beek en Donk. Geraadpleegd in augustus 2025, via: https://www.laarbeek.nl/projectinformatie-ontwikkeling-ontmoetingscentrum-beek-en-donk. Gemeente Laarbeek. Nieuwsbericht ontwikkeling Ontmoetingscentrum Beek en Donk Februari 2023. Geraadpleegd in augustus 2025, via: https://www.laarbeek.nl/nieuwsbericht-ontwikkeling-ontmoetingscentrum-beek-en-donk-februari-2023. Zie: Spectrum, Eindrapport Ontmoetingscentrum Beek en Donk - fase 1

pagina 46/52

Maart 2026

Rekenkamer en PBLQ – Participatie in Laarbeek

is om te beginnen gesproken met betrokkenen en de bestaande en nieuwe gebruikers. Ook is geïnventariseerd wat de inwoners willen. Er heeft een zogenoemde ‘inspiratietour’ plaatsgevonden, vervolgens is gewerkt aan het programma van eisen, missie en intentieverklaring. Tijdens deze stappen zijn verschillende stakeholders gesproken, waaronder (potentiële) gebruikersgroepen en inwoners van Beek en Donk. Onder meer is er tijdens een ‘pizzasessie’ gesproken met jongeren. Tijdens de processtap waarin de aandacht uitging naar (nieuwe) gebruikers) is een werkgroep gevormd waarin de bestaande en potentiële nieuwe gebruikers actief waren. Perspectief participanten. Voor dit project zijn twee deelnemers gesproken: één van hen was betrokken via een vereniging en de andere persoon is betrokken geweest vanuit zijn rol bij een dorpsraad. Er werd aangegeven dat het traject vanuit het perspectief van de vereniging positief is verlopen. De gemeente communiceerde op een correcte en tijdige manier en betrok de vereniging actief in het proces, onder meer via een gezamenlijke werkgroep. De verwachtingen waren vanaf het begin duidelijk en er werd voldoende teruggekoppeld. Wel werden zorgen geuit over het ontbreken van financiële duidelijkheid en de mogelijke gevolgen hiervan voor het vertrouwen van deelnemers in het vervolgtraject.

Tegelijk kwam naar voren dat niet alle belanghebbenden zich evenzeer gehoord voelden. Er heerste het gevoel dat veel plannen al vergevorderd waren voordat er sprake was van echte inspraak. Het ontbreken van structurele betrokkenheid van omwonenden werd als kritisch punt naar voren gebracht. Perspectief gemeente. Bij het participatietraject is de projectleider sinds januari 2024 actief in een coördinerende rol, waarin de projectleider schakelt tussen projectteam, ambtelijke en bestuurlijke opdrachtgevers. Participatie is gefaseerd aangepakt voor dit project. In de eerste fase is via een extern bureau (Spectrum) onderzoek gedaan wensen van inwoners en gebruikers. De tweede fase stond in het teken van scenariostudies.39 In deze fase is de gemeente bewust terughoudend omgegaan met brede inwonersparticipatie. Alles wat getoond wordt kan door inwoners al snel als definitief worden gezien. Wel is overleg gevoerd met de werkgroep en andere betrokkenen zoals samenwerkingspartners en verenigingen. Voor de derde fase is het voornemen om bewoners actief te betrekken, voordat er concrete ontwerpen op tafel liggen. Dan is er ruimte om zorgen te bespreken. Communicatie vindt plaats via een nieuwsbrief, waarmee in december 2024 is gestart, een gemeentelijke webpagina en directe brieven aan omwonenden.

Een eerder geplande bewonersavond werd bewust uitgesteld omdat er nog geen duidelijke nieuwe informatie beschikbaar was. Het projectteam werkt volgens de Factor C-methode, waarbij per fase de belanghebbenden opnieuw in beeld worden gebracht. De participatie-aanpak wordt afgestemd met de communicatieafdeling, en de projectleider is ook intern ambassadeur voor participatie. Informele reflectie vindt regelmatig plaats binnen het team, maar structurele evaluatie staat pas gepland na realisatie van het gebouw. - Uitbreiding winkelplein in Beek en Donk40 Aan het Piet van Thielplein zijn diverse stakeholders verbonden, waaronder ondernemers, winkeliers, bewoners, openbaar vervoer en belangenorganisaties. Het project is zo’n vier jaar geleden opgestart en bestond uit meerdere kleine projecten. Het begon met het slopen van het oude postkantoor, waarna er rioolwerkzaamheden moesten worden uitgevoerd en er gekeken werd naar herinrichting

39

40

Gemeente Laarbeek (januari, 2025). Notitie Uitwerking Scenario’s – verduurzaming en herontwikkeling ontmoetingscentrum. Gemeente Laarbeek (november, 2023). Presentatie Herinrichting Piet van Thielplein – informatiebijeenkomst 27 november 2023. Geraadpleegd via: https://www.onzeopenbareruimte.nl/images/Presentatie_Piet_van_Thielplein_27-11-2023.pdf.

pagina 47/52

Maart 2026

Rekenkamer en PBLQ – Participatie in Laarbeek

van het plein in verband met klimaatdoelen. De uitbreiding van het winkelplein is op papier de derde fase van het project. Online is er een globale tijdlijn te vinden over het verloop van het project. 41 In april 2022 organiseerde de gemeente een inloopavond met bewoners en ondernemers van het Piet van Thielplein, waar deelnemers input konden leveren over wat ze wel of niet mooi vonden aan het ontwerp. De opgehaalde ideeën werden gebruikt om het eerste ontwerp te verbeteren om draagvlak te vergroten. De meest ontvangen reacties hadden betrekking op de beleving, (verkeers)veiligheid en parkeren en zijn te lezen via de website.42 Vervolgens hebben er nog twee informatiebijeenkomsten plaatsgevonden43 en was er een informatiepunt, wekelijks op zaterdag geopend, dat door een vrijwilliger werd onderhouden waar men de grote tekeningen van het hele plein kon bekijken. Op 11 juni jl. is het plein feestelijk geopend. Perspectief participanten. Het grootste punt van commentaar vanuit de omwonenden was de lange doorlooptijd, het enorme kostenplaatje en het tekort aan parkeerplaatsen. De meeste mensen die kritiek uitten leken echter niet in de gaten te hebben wat er precies ging gebeuren. Er was een projectgroep welke ervoor moest zorgen dat het project zo correct mogelijk werd uitgevoerd volgens de tijdlijn.

Via de nieuwsbrief werden omwonenden op de hoogte gehouden van de nieuwste ontwikkelingen. Uiteindelijk zijn de bewoners tevreden zijn met het resultaat. Het oorspronkelijk stenige plein is omgebouwd tot een plein met veel groenvoorziening. Bij elke faseovergang hebben er tussentijdse evaluaties plaatsgevonden. Daarnaast werd er voorafgaand aan een nieuwe fase een bijeenkomst georganiseerd waar mensen geïnformeerd werden over het vervolg. Het was een flexibel proces, zo zijn er fases toegevoegd of samengevoegd en zijn er extra parkeerplaatsen bijgekomen. Ook is het ontwerp tijdens de realisatie nog veranderd en aangepast naar aanleiding van input van deelnemers. Zo is de plek voor de standhouders aangepast. Volgens het initiële ontwerp zouden zij op een plek staan waarbij ze met hun gezicht naar de zon staan. Dat is later aangepast, waardoor zij een andere plek op het plein hebben gekregen. Perspectief gemeente. De reden voor participatie voor het winkelplein: de omgeving betrekken is altijd al onderdeel geweest van de herinrichting van openbare ruimte. In dit geval ging het om een grootschalig project, waar ondernemers veel (financiële) overlast hadden. Er is een werkgroep gevormd met ondernemers en omwonenden. Zij hebben aan de tekentafel gezeten en een plan gemaakt.

Dat plan is gepresenteerd aan de omgeving in drie verschillende sessies, waarbij in de derde sessie niet meer veel kon worden aangepast. Per fase heeft de gemeente opnieuw inwoners de kans gegeven om te participeren. Een aantal participanten is gedurende het hele traject betrokken geweest. Er is een website in het leven geroepen, genaamd onzeopenbareruimte.nl, welke werd beheerd door het betrokken ingenieursbureau. Hierop werd onder andere gepubliceerd wanneer bijeenkomsten plaatsvonden, maar ook kon men de nieuwe ontwerpen er vinden evenals presentaties van bijeenkomsten. Ook kon er worden ingeschreven op een nieuwsbrief. Deze zijn terug te lezen via de website van de gemeente zelf.44

41 42 43 44

Jens | Ingenieurs & Adviseurs. Geraadpleegd in augustus 2025, via: https://www.onzeopenbareruimte.nl/piet-van-thielplein. Gemeente Laarbeek. Geraadpleegd in augustus 2025, via: https://www.onzeopenbareruimte.nl/piet-van-thielplein. Gemeente Laarbeek. Geraadpleegd in augustus 2025, via: https://www.laarbeek.nl/bijeenkomsten-piet-van-thielplein. Gemeente Laarbeek. Geraadpleegd in augustus 2025, via: https://www.laarbeek.nl/nieuwsbrieven-piet-van-thielplein.

pagina 48/52

Maart 2026

Rekenkamer en PBLQ – Participatie in Laarbeek

- Verkeersveiligheid i.s.m. dorpsraden Verkeer kan een grote impact hebben op de leefbaarheid in een dorp. Denk daarbij aan sluipverkeer, parkeeroverlast, te hard rijden. Iedere dorpsraad kent een werkgroep verkeer. Deze werkgroepen overleggen zo’n 8 à 10 keer per jaar gezamenlijk met de gemeente en een medewerker van de politie. De wethouder is de voorzitter van de werkgroep verkeer. Perspectief participanten. De diverse leden van de werkgroep verkeer beoordelen het contact met de gemeente over het algemeen als positief. Zij vinden dat er goed naar hun wordt geluisterd en dat er ruimte is voor inbreng. Tegelijkertijd constateren zij dat de mogelijkheden van de gemeente om adequate opvolging te geven aan hun inbreng beperkt zijn. In sommige situaties ligt de verantwoordelijkheid bij de provincie. Als de gemeente bevoegd is, ontbreekt het geregeld aan voldoende budget om de gewenste aanpassingen te doen. Ondanks de overwegend positieve beoordeling van de contacten met de gemeente, is er recent onvrede ontstaan over de gang van zaken rond de besluitvorming over een tracé voor een snelfietspad. De verschillende leden van de werkgroepen uit de dorpsraden hebben veel tijd en energie gestopt in een voorstel voor het tracé. Naar hun indruk is de gemeente zonder dit goed te onderbouwen afgeweken van het voorstel.

Voor sommige leden van de werkgroepen is dit aanleiding geweest om hun deelname te heroverwegen. Perspectief gemeente. De dorpsraden maken sinds drie jaar deel uit van de werkgroep verkeer. Hun betrokkenheid wordt als zeer waardevol ervaren: doordat dorpsraden dicht bij de inwoners staan, hebben zij over het algemeen goed zicht op wat er in de kernen speelt. Hun signalen en bijdragen vormen daarmee een belangrijke aanvulling op de gemeentelijke expertise. Het blijft een aandachtspunt om verwachtingen goed te managen. Dorpsraden brengen regelmatig oplossingen in voor problemen die niet altijd verkeerskundig zijn. De gemeente hecht er waarde aan om in die gevallen zorgvuldig te onderbouwen waarom bepaalde voorstellen niet uitvoerbaar zijn. Afgelopen jaar heeft er een evaluatie plaatsgevonden over de rolverdeling. De dorpsraden hebben een belangrijke rol in het agenderen van knelpunten en het meedenken over oplossingen, maar de besluitvorming evenals de verkeerskundige afweging ligt bij de gemeente. Deze rolverdeling vraagt soms extra aandacht, omdat het niet altijd bijdraagt aan de sfeer in het overleg. Het onderwerp evaluatie staat niet structureel op de agenda, maar wordt indien nodig besproken. Over het algemeen genomen wordt de samenwerking met de dorpsraden als positief ervaren.

Het overleg biedt een goed platform om verkeersveiligheid bespreekbaar te maken en te werken aan oplossingen die aansluiten bij de wensen van de inwoners en de verkeerskundige vereisten.

pagina 49/52

Maart 2026

Rekenkamer en PBLQ – Participatie in Laarbeek

Bijlage E

Dorpsraden

Stichting Dorpsplatform Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel kent ongeveer 5900 inwoners. Het dorpsplatform is een ‘dorpsraad’ en is onder andere actief als aanspreekpunt, organiseert bijeenkomsten, onderhoudt contact met instanties als de gemeente en helpt inwoners met ondersteuning bij initiatieven. Het platform bestaat uit diverse werkgroepen en projectgroepen, elk met een eigen thema en met een vaste of wisselende samenstelling. Het Dorpsplatform kent de volgende werkgroepen: Jeugd en Jongeren, Leefbaarheid en Wonen, Verkeer en Zorg en Welzijn. Het bestuur bestaat uit maximaal dertien bestuursleden. Op dit moment heeft het Dorpsplatform twaalf bestuursleden en vergadert maandelijks. Het Dorpsplatform heeft 170 participanten die ze geregeld een vragenlijst sturen om informatie op te halen over hoe er wordt gedacht over een bepaald onderwerp. Via de dorpskrant geven ze van elke vergadering en van de enquêtes terugkoppeling. Dorpsraad Beek en Donk Beek en Donk heeft zo’n 11.000 inwoners. De Dorpsraad Beek en Donk is een stichting met als doel: de leefbaarheid verhogen in Beek en Donk. Het stelt zich uitsluitend tot doel het algemene belang van het dorp van haar inwoners te behartigen en is niet politiek gebonden. De dorpsraad onderhoudt communicatie met de inwoners en belangengroepen van het dorp.

De dorpsraad wenst een klankbord te zijn voor haar inwoners en zo nodig hun belangen te behartigen bij de gemeente. Ook kan de dorpsraad helpen bij vragen, ideeën en initiatieven van inwoners. De dorpsraad komt tweewekelijks bijeen om de ontwikkelingen binnen de verschillende werkgroepen en lopende zaken te bespreken. Het bestuur bestaat op dit moment uit drie personen. Dorpsraad Lieshout In Lieshout wonen ongeveer 4300 mensen. De Dorpsraad Lieshout heeft als doel het versterken van de leefbaarheid en sociale samenhang van de kern Lieshout. De dorpsraad levert de bouwstenen voor het gemeentelijk beleid en is communicatie kanaal voor inwoners van Lieshout naar de gemeente toe en omgekeerd. De dorpsraad vertegenwoordigt de belangen van Lieshout bij de gemeente maar is politiek neutraal. Ook zijn ze voornemens een klankbordgroep op te richten. Het bestuur van de dorpsraad bestaat uit zeven personen. De dorpsraad signaleert en inventariseert knelpunten en wensen die leven in Lieshout. Ideeën en oplossingen maakt de Dorpsraad kenbaar bij de gemeente. De dorpsraad is actief op verschillende thema’s: Leefbaarheid, Verkeersveiligheid, Zorg en Welzijn, Wonen en Voorzieningen. De dorpsraad overlegt eens per zes weken. Zorg om het Dorp Mariahout Mariahout is de kleinste kern van de gemeente Laarbeek en heeft ruim 2000 inwoners.

Vereniging Zorg om het Dorp (ZOD) behartigt de belangen van het dorp Mariahout en heeft zeven bestuursleden. Het doel van de vereniging is het behouden en verbeteren van de leefbaarheid van het dorp. De vereniging wordt gevormd door vier pilaren; veiligheid, voorzieningen, sociale interactie en dorpsraad. Vanuit de rol als dorpsraad fungeert de vereniging als vertegenwoordiger van inwoners richting de gemeente. Voor initiatieven vanuit de inwoners en (hulp)vragen is een dorpsondersteuner beschikbaar. Ongeveer 60% van alle huishoudens in Mariahout is lid van de vereniging. De 90 vrijwilligers zijn onderdeel van werkgroepen. Deze werkgroepen zijn geclusterd in zes portfolio’s die door een of meer

pagina 50/52

Maart 2026

Rekenkamer en PBLQ – Participatie in Laarbeek

bestuursleden worden beheerd: Gemeente & Verkeer, Sociale Interactie, Jaarlijkse Activiteiten, Natuur & Recreatie, Centrum, Marketing & Communicatie.

pagina 51/52

Maart 2026

Rekenkamer en PBLQ – Participatie in Laarbeek

Bijlage F

Verslagen omgevingsdialogen

Project

1

2

3

4

5

Datum

8-06-23

23-10-24

15-03-23

26-09-24

1-04-22

Verslag beschikbaar

ja

ja

ja

nee

ja

Vorm omgevingsdialoog

inloopbijeenkomst

informatiebijeenkomst met schriftelijke formulieren

informatiebijeenkomst met presentielijst

nvt

persoonlijke gesprekken

Locatie en datum

ja

ja

ja

nvt

ja

Genodigden

ja

gedeeltelijk

nee

nvt

nvt

Aanwezigen

nee

ja

ja

nvt

nvt

Samenvatting en uitkomst gesprek

ja

ja

nee

nvt

ja

Toezeggingen en hoe het plan is aangepast

nee

ja

nee

nvt

nee

Hoe het verslag is teruggekoppeld

ja

nee

nee

nvt

ja

Projecten: 1. Nieuwbouwontwikkeling 10 appartementen aan de Bosscheweg te Aarle Rixtel 2. Verbouw bedrijfspand naar wonen - huisvesting arbeidsmigranten Heuvelplein 91 3. Uitbreiding tijdelijke huisvesting internationale medewerkers Wolfsputten 8 Aarle-Rixtel 4. Verbouwing en ontwikkeling Openluchttheater Mariahout 5. Herontwikkelen Prins Hendrikstraat 4 t/m 12 Voor ieder project in bovenstaande tabel (de kolommen) wordt informatie over de inhoud van de verslagen gegeven. De documentatie die wij ontvingen voor project 4 gaat om de presentatie gegeven tijdens de omgevingsdialoog, niet het verslag zelf. Na het gesprek met de gemeente rond de omgevingsdialogen bleek dat het voeren van een omgevingsdialoog voor project 4 niet verplicht was, aangezien dit project startte onder de Wabo (en nog niet onder de Omgevingswet).

pagina 52/52

Maart 2026

Rekenkamer en PBLQ – Participatie in Laarbeek