5 20261202 TAM-omgevingsplan Hoofdstuk 22A De Beekse Akkers II_vastgesteld_4_Bijlagen motivering 20261109_Deel1
Tekst van het document
Adromi B.V. Gezondheidsrisico blootstelling aan gewasbeschermingsmiddelen Pagina 40 van 44 Afbeelding 6.2.4: detail noordelijke ontsluiting (ondergrond: Wissing)
Adromi B.V. Gezondheidsrisico blootstelling aan gewasbeschermingsmiddelen Pagina 41 van 44 Afbeelding 6.2.5: detail westelijke ontsluiting (ondergrond: Wissing)
Adromi B.V. Gezondheidsrisico blootstelling aan gewasbeschermingsmiddelen Pagina 42 van 44 Afbeelding 6.2.6: detail zuidwesthoek (ondergrond: Wissing)
Adromi B.V. Gezondheidsrisico blootstelling aan gewasbeschermingsmiddelen Pagina 43 van 44 Afbeelding 6.2.7: detail zuiden (ondergrond: Wissing)
Adromi B.V. Gezondheidsrisico blootstelling aan gewasbeschermingsmiddelen Pagina 44 van 44 Afbeelding 6.2.8: detail zuidoosthoek (ondergrond: Wissing)
Bijlage 4 Quickscan Archeologie (Kragten) (vastgesteld) TAM-omgevingsplan Hoofdstuk 22A De Beekse Akkers II NL.IMRO.1659.TAMBeekseAkkersII-VG01 76 - 1280
Bijlage 5 Quickscan Archeologie perceel I-22 (Kragten) (vastgesteld) TAM-omgevingsplan Hoofdstuk 22A De Beekse Akkers II NL.IMRO.1659.TAMBeekseAkkersII-VG01 89 - 1280
Bijlage 6 Evaluatierapport Archeologie (BAAC) (vastgesteld) TAM-omgevingsplan Hoofdstuk 22A De Beekse Akkers II NL.IMRO.1659.TAMBeekseAkkersII-VG01 102 - 1280 Auteur: P.H. van den Helm Versie 2.0 Beek en Donk | , Beekse Akkers fase 2 Kort evaluatieverslag/Adviesdocument BAAC-project A-25.0639, maart 2025 Inhoudelijke controle: P. Kubistal n | BAAC – Archeologie en Bouwhistorie Graaf van Solmsweg 103 | Popovstraat 48 5222 BS ‘s-Hertogenbosch | 8013 RK Zwolle Tel.: (073) 61 36 219 | Tel.: (038) 30 36 650 E-mail: denbosch@baac.nl | E-mail: zwolle@baac.nl 2 Kort evaluatieverslag/Adviesdocument Inhoudsopgave n 1 Inleiding 3 n 2 Administratieve gegevens 4 n 3 Werkwijze 4 n 4 Voorlopige resultaten 6 4.1 Landschap en archeologie 6 4.1.1 Landschappelijke context en dwarsdoorsnede 6 4.1.2 Keuze en ordening van de profielen 6 4.1.3 Samenvatting en consequenties voor de archeologische verwachting 9 4.1.4 Aanbeveling op basis van landschappelijke resultaten 9 4.2 Vondsten 11 n 5. Waardering en Advies voor vervolgonderzoek 12 5.1 Waardering 12 5.1.1 Vindplaats 1 13 5.1.2 Vindplaats 2 15 5.3 Advies 16 n 5 Bronnen 17 Beekse Akkers fase 2 te Beek en Donk 3 1 Inleiding In opdracht van Whoon Projectontwikkeling B.V. heeft het onderzoeks- en adviesbureau BAAC een proefsleuvenonderzoek uitgevoerd in het plangebied Beekse Akkers fase 2 te Beek en Donk(gemeente Laarbeek).
Tijdens het onderzoek zijn in totaal 39 proefsleuven met een totale oppervlakte van 4055 m2 onderzocht. De aanleiding voor het archeologisch onderzoek is de voorgenomen ontwikkeling van het plangebied ten behoeve van woningbouw. In dit document zijn de onderzoeksresultaten kort beschreven en wordt gemotiveerd welke delen wel en welke delen niet in aanmerking komen voor de vervolgfase van het onderzoek. Afb. 1 Het plangebied en het onderzoeksgebied/Het puttenplan/De verschillende fasen van onderzoek.
2 | Administratieve gegevens locatiegegevens provincie | Noord-Brabant gemeente | Laarbeek plaats | Beek en Donk toponiem | Beekse Akkers fase 2 x:171912, y:392689 RD-coördinaten | x:172381, y:392609 x:171858, y:392462 x:172403, y:392321 kaartblad | 51F kadastrale gegevens | - oppervlakte plangebied | 142.420 m2 projectgegevens projectnummer | A-25.0639 projectnaam | Beek en Donk Beekse akkers fase 2 type onderzoek | proefsleuvenonderzoek Archis-zaakidentificatienr. | 5865821001 opdrachtgever | Whoon projectontwikkeling B.V. contactpersoon: J. Gerrits adviseur namens opdrachtgever | N. Sommers (Kragten BV) projectleider BAAC | P.H. van den Helm bevoegde overheid | Gemeente Laarbeek contactpersoon: S. Hornikx adviseur namens bevoegde overheid | - datum opdracht | 08-09-2025 datum veldwerk | 19 t/m 26 januari 2026 datum kort verslag/adviesdocument | 25-3-2026 beheer en plaats vondsten en | BAAC ‘s-Hertogenbosch documentatie vindplaatsgegevens complextype | bewoning datering | late prehistorie (vermoedelijk ijzertijd) 3 | Werkwijze | 1 Er zijn 39 sleuven aangelegd met een oppervlakte van 4055m2. Dit | in plaats van de geplande 67 sleuven met een oppervlakte van 6700 m2 (2645 m2 minder).
Door voortschrijdend inzicht in het noordelijke deel van het terrein (diep verstoorde proefsleuven) heeft er gedurende het veldwerk | in overleg met het bevoegd gezag | 2 een wijzing plaatsgevonden. Er is daarbij in het noordelijke deel van het terrein geïnventariseerd wat de begrenzing van deze verstoring is en zodoende zijn hierbij niet alle proefsleuven volgens PvE uitgevoerd. De 7 proefsleuven op het perceel van de Rijakkerweg 4 zijn nog niet uitgevoerd. Dit kan pas gebeuren wanneer de sloop van de opstallen daar heeft plaatsgevonden. 1 Het proefsleuvenonderzoek is uitgevoerd op basis van het PvE; Sommers 2025. 2 Mailwisseling S. Hornikx 22-1-2026. 4 | Kort evaluatieverslag/Adviesdocument Beekse Akkers fase 2 te Beek en Donk 5 Afb. 2 Puttenplan met locaties van de gedocumenteerde profielen.
6 Kort evaluatieverslag/Adviesdocument 4 Voorlopige resultaten 4.1 Landschap en archeologie 4.1.1 Landschappelijke context en dwarsdoorsnede De landschappelijke dwarsdoorsnede door het centrale deel van het onderzoeksgebied (fase 1, Beek en Donk) biedt inzicht in de geomorfologische opbouw van het terrein. In de profiel-dwarsdoorsnede (bijlage 1) is zichtbaar dat het plangebied is gesitueerd op de overgang van een relatief hooggelegen dekzandrug naar de bijbehorende dekzandflank. Deze zone vormt van nature een hoger gelegen en beter gedraineerd deel van het landschap. Richting het noorden verandert dit beeld geleidelijk. Hier gaat de dekzandflank over in een lager gelegen gebied, waar sprake is van een andere sedimentaire en pedogenetische ontwikkeling. In dit deel van het landschap domineren laagtes met een hogere grondwaterstand en minder gunstige drainagecondities. Deze landschappelijke tweedeling – een hogere, droge dekzandzone tegenover een lagere, nattere zone – vormt een belangrijk kader voor de interpretatie van zowel de bodemopbouw als de archeologische verwachting binnen het plangebied. 4.1.2 Keuze en ordening van de profielen Voor de beschrijving is bewust gekozen om vier profielen in een min of meer zuid-noord gerichte volgorde te presenteren.
De profielen P2101 en P2902 zijn representatief voor het hoger gelegen deel van het landschap op de dekzandrug en de dekzandflank, terwijl de profielen 2302 en 1902 inzicht geven in de bodemopbouw van het lager gelegen, nattere deel van het plangebied (zie afb. 3). Deze ordening maakt het mogelijk om de landschappelijke gradiënt en de daarmee samenhangende verschillen in bodemontwikkeling en archeologische bewaring inzichtelijk te maken. Daarnaast is bij de profielkeuze expliciet rekening gehouden met de ligging van profiel 2902, waar de relatie tussen bodemopbouw en archeologische resten direct kan worden gelegd. Deze profielselectie maakt het mogelijk om de landschappelijke gradiënt en de daarmee samenhangende verschillen in bodemontwikkeling en archeologische bewaring inzichtelijk te maken. Afb. 3. Locatie van landschappelijk profiel opgenomen in bijlage 2.
Beekse Akkers fase 2 te Beek en Donk 7 Profielen P2101 en P2902: hoger gelegen dekzandrug en -flank In de profielen P2101 en P2902 varieert de maaiveldhoogte tussen circa 15,60 m +NAP (P2101) en 15,85 m +NAP (P2902). Deze relatief hoge ligging is niet primair het gevolg van natuurlijk reliëf, maar is grotendeels toe te schrijven aan kunstmatige egalisatie en ophoging van het terrein. Dit blijkt uit de aanwezigheid van recente tot subrecente ophogingslagen (sporen 900 en 910). Daaronder is een jonger plaggendekniveau (fase 2, spoor 950) vastgesteld, met daaronder een oudere antropogene plaggendeklaag (fase 1; spoor 960). Deze plaggendekniveaus liggen grotendeels horizontaal en bevinden zich rond 15,30 m +NAP. Dit wijst erop dat vóór deze ingrepen sprake was van een relatief vlak tot zwak geaccidenteerd natuurlijk reliëf. Wat in beide profielen direct opvalt, is de uitzonderlijk goede bewaring van het oorspronkelijke podzolbodemprofiel. Dit profiel bestaat uit een sterk ontwikkelde E-horizont (spoor 820), een duidelijke B-horizont (spoor 830), een B/C- horizont (spoor 840) en daaronder een relatief schone, geelgekleurde C-horizont (spoor 850). Een dergelijk goed ontwikkeld podzolprofiel is kenmerkend voor langdurig stabiele omstandigheden in arme, goed gedraineerde dekzanden, met beperkte verstoring door latere processen.
De uitgesproken E-horizont wijst op intensieve uitspoeling van ijzer en organisch materiaal, wat doorgaans samenhangt met een langdurige bosbedekking en een lage mate van bodemverstoring. De onderlinge vergelijking van de podzol sequenties bij profielen P2101 en P2902 laat zien dat de oorspronkelijke top van de podzolbodem – afgeleid van de hoogte van de E-horizont – zich rond 15,00 m +NAP bevond. De hoogteligging van deze horizont verschilt slechts beperkt tussen beide profielen en helt geleidelijk af richting het noorden, zonder abrupte hoogteverschillen. Dit wijst op een lichte, natuurlijke flank vanaf een hoger gelegen dekzandkop in het zuiden. Op basis van deze landschappelijke resultaten, samen met de aangetroffen archeologische sporen zijn twee vindplaatsen gedefinieerd3: Vindplaats 1 (zuid): Prehistorische archeologische sporen in relatie tot de podzolbodem (profiel 29-02) Tijdens de documentatie van werkput 29 is profiel 29-02 in een bredere landschappelijke en archeologische context gepresenteerd, waarbij ook de positie van archeologische sporen expliciet is weergegeven. In bijlage 1 zijn twee grondsporen zichtbaar (2905 en 2906) die afkomstig zijn uit de top van de begraven podzolbodem. Deze sporen hebben een donkere vulling en snijden zowel de lichtgrijs tot witgekleurde E-horizont (spoor 820) als de onderliggende B-horizont (spoor 830).
Ze bevinden zich stratigrafisch onder het plaggendekniveau (spoor 960) en maken daarmee geen onderdeel uit van de middeleeuwse of nieuwtijdse plaggendekontwikkeling. De sporen (paalsporen en kuilen) vertegenwoordigen prehistorische archeologische resten van bewoning. Structuren zijn in de proefsleuven niet herkend. Opvallend is dat deze sporen reeds zichtbaar zijn vanaf de E- en B-horizont. Normaliter worden grondsporen pas duidelijk herkenbaar in de BC- of zelfs C-horizont. Deze situatie onderstreept de goede bewaring van het bodemprofiel en wijst op een beperkte verstoring van het prehistorische bodemarchief in het hoger gelegen deel van het landschap. Afb. 4. Overzicht van de intacte podzol in werkput 1 (Profiel 101). In het vlak zijn daarnaast paalsporen zichtbaar. 3 Voor de ruimtelijke begrenzing van de vindplaatsen zie afb. 7 (advieskaart).
8 Kort evaluatieverslag/Adviesdocument Afb. 5. Prehistorisch paalspoor (S21007) zichtbaar in vlak en profiel ter hoogte van werkput 21. Vindplaats 2 (noord): Sporen van landbouwbewerking in de lager gelegen, natte landschapszone (profielen 23-02 en 19-02) In de profielen 23-02 en 19-02 is een duidelijke hoogteverspringing zichtbaar ten opzichte van de dekzandrug en dekzandflank. Het huidige maaiveld ligt hier respectievelijk op circa 15,45 m +NAP (23-02) en 15,34 m +NAP (19-02). Ook het jongere plaggendekniveau (spoor 956) volgt deze lagere ligging. De top van het oudere plaggendek of de akkerlaag uit de Nieuwe Tijd ligt op circa 15,08 m +NAP in profiel 23-02 en op circa 14,81 m +NAP in profiel 19-02. Dit is 20 tot 30 cm, en lokaal zelfs tot circa een halve meter, lager dan op de dekzandrug. Het meest kenmerkende element in deze profielen is de aanwezigheid van grootschalige landbouwbewerkingssporen (sporen 23002 en 19002). Deze bestaan uit massieve pakketten die worden geïnterpreteerd als moesbedden, aangelegd om een laaggelegen en waarschijnlijk permanent nat gebied geschikt te maken voor landbouwkundig gebruik. Deze ingrepen hebben geleid tot een zeer sterke verstoring van het oorspronkelijke bodemprofiel. De moesbedden reiken tot in de B/C-horizont en lokaal zelfs tot in de C-horizont.
In profiel 23-02 ligt de onderzijde rond 14,40 m +NAP, terwijl deze in profiel 1902 zelfs tot circa 13,91 m +NAP reikt. Een intact bodemprofiel is hier niet meer aanwezig. Verder zijn enkele greppels, één mogelijk karrespoor en één kuil aangetroffen. Ondanks deze verstoring leveren de moesbedden waardevolle informatie over het oorspronkelijke landschap. De pakketten bestaan uit gebroken en verplaatste bodemdelen waarin fragmenten van de B-horizont en resten van een veenachtige A-horizont herkenbaar zijn. Dit wijst op een oorspronkelijk AC-profiel: een bodem met een sterk humeuze, veenachtige A-horizont, een zwak ontwikkelde B-horizont en een snelle overgang naar de C-horizont. Dergelijke profielen zijn kenmerkend voor natte dekzandlaagtes met hoge grondwaterstanden, waar bodemvorming beperkt blijft en uitspoelingsprocessen (zoals podzolisatie) slechts zwak optreden.
Beekse Akkers fase 2 te Beek en Donk 9 4.1.3 Samenvatting en consequenties voor de archeologische verwachting De landschappelijke dwarsdoorsnede toont een duidelijke tweedeling binnen het plangebied. Het hoger gelegen deel van de dekzandrug en -flank wordt gekenmerkt door goed gedraineerde omstandigheden, een stabiel landschap en een goed ontwikkeld podzolbodemprofiel. Deze omstandigheden zijn gunstig voor zowel prehistorische bewoning als voor het behoud van archeologische resten. De aanwezigheid van prehistorische sporen direct onder de E-horizont bevestigt dit hoge archeologische potentieel. Het lager gelegen deel van het landschap wordt daarentegen gekenmerkt door natte omstandigheden, zwak ontwikkelde AC-profielen en ingrijpende historische verstoringen door landbouwkundige ontginning. Hierdoor is de kans op duurzame bewoning geringer en is het archeologisch bodemarchief sterk verstoord. De archeologische verwachting in deze zone is dan ook lager, met name voor goed bewaarde prehistorische resten. Het plangebied kan daarmee niet als een homogeen geheel worden beschouwd, maar bestaat uit landschappelijke zones met sterk uiteenlopende archeologische potenties en bewaringscondities.
4.1.4 Aanbeveling op basis van landschappelijke resultaten Op basis van de uitgevoerde landschappelijke analyse en de resultaten van het archeologisch onderzoek kan worden vastgesteld dat de archeologische verwachting binnen het plangebied sterk samenhangt met de landschappelijke ligging en bodemopbouw. Deze relatie is in de voorgaande paragrafen onderbouwd aan de hand van profielwaarnemingen, bodemkundige interpretaties en de vergelijking met de AHN-kaart (bijlage 2). In hoofdstuk 5 zullen beide vindplaatsen worden gewaardeerd waaruit een advies zal volgen voor vervolgonderzoek. Voor het zuidoostelijke deel van het plangebied (de geplande proefsleuven aan de Rijakkerweg 1a) geldt dat dit gebied landschappelijk duidelijk is gesitueerd in het lager gelegen deel van het terrein. Hoewel de huidige bebouwing hier deels op kunstmatige ophogingen is aangelegd, wijst het natuurlijke reliëfverloop erop dat deze zone in grote lijnen vergelijkbaar is met de laaggelegen delen elders in het plangebied, waar tot op heden geen archeologische resten zijn aangetroffen, met uitzondering van landbouwbewerkingssporen uit de Middeleeuwen en Nieuwe Tijd. Op basis van deze waarnemingen wordt het zuidoostelijke deel van het plangebied aangemerkt als een zone met een lage archeologische verwachting.
De bodemkundige omstandigheden, in combinatie met de landschappelijke ligging, bieden weinig aanwijzingen voor een hoge kans op goed bewaarde archeologische resten uit oudere perioden. In dit licht wordt aanbevolen om in dit deel van het plangebied geen uitgebreid archeologisch proefsleuvenonderzoek uit te voeren. Wel wordt geadviseerd om dit gebied, indien het in toekomstige projectfasen alsnog wordt aangesneden, op een behoudende en pragmatische wijze te benaderen. Hierbij kan worden gedacht aan een beperkte controle of een gerichte steekproef, afgestemd op de aard en diepte van de voorgenomen bodemingrepen. Een dergelijke aanpak biedt voldoende zekerheid, terwijl onnodig ingrijpend vervolgonderzoek kan worden voorkomen. 10 Kort evaluatieverslag/Adviesdocument Afb. 6 Allesporenkaart (in bijlage 3 is een A3-versie met spoornummers te vinden).
4.2 | Vondsten In totaal zijn 121 vondsten verzameld (zie tabel 1). Het merendeel hiervan komt uit de moesbedden van vindplaats 2. Het betreft hier relatief recent materiaal bestaande uit bouwkeramiek, aardwerk, pijpaarde, metaal, metaalslak, leisteen, steen en bot uit de middeleeuwen/nieuwe tijd. Binnen vindplaats 2 zijn daarnaast vondsten gedaan van handgevormd aardewerk en vuursteen. Het handgevormd aardewerk (n=10; vnr. 3, 9, 13, 26, 32, 30) is afkomstig uit paalsporen en is vermoedelijk te dateren in de ijzertijd. Het heeft weinig diagnostische kenmerken. Eén van de fragmenten is besmeten wat een datering in de ijzertijd het meest aannemelijk maakt. De vuurstenen werktuigen zijn aangetroffen in het vlak (C-horizont) waarbij er uitvoerig geschaafd is rondom deze vondsten om te zien of er zich een concentratie bevond. Dit was niet het geval. De twee vuursteenartefacten die zijn aangetroffen wijzen op menselijke activiteit in de prehistorie.Het betreft vondstnummer 19, een schrabber op een relatief forse kling, vervaardigd uit Rijckholt-vuursteen, en vondstnummer 34, een geretoucheerde afslag. Beide artefacten kunnen op typologische gronden in het neolithicum worden geplaatst. De vondsten zijn gedaan op een landschappelijk kansrijke locatie, namelijk in de flankzone van een dekzandrug.
Hoewel het aantal vuursteenvondsten beperkt is, vormen deze artefacten een duidelijke aanwijzing voor gebruik van het gebied in het neolithicum. De diffuse verspreiding van vuursteenmateriaal laat meerdere interpretaties toe, waaronder gebruik als akkercomplex, een incidentele activiteit (single event) of situering in de periferie van een nederzetting. De aanwezigheid van deze vondsten suggereert dat in de nabijheid van de onderzochte zone mogelijk meer neolithische resten aanwezig zijn. Om deze indicatie goed te duiden, dienen de vuursteenvondsten in samenhang met andere archeologische gegevens, zoals aardewerk en sporen, te worden geïnterpreteerd. Aanbevolen wordt om de vuursteenartefacten nader te laten onderzoeken door middel van een typologische analyse, teneinde meer inzicht te verkrijgen in de functie en het gebruik van de werktuigen. Daarnaast wordt geadviseerd om van beide vondsten een tekening op te nemen, ter ondersteuning van de typologische determinatie.
Tabel 1 totaal vondsten per materiaalcategorie Materiaal | Categorie | Aantal | Gewicht aardewerk | aardewerk, middeleeuwen/nieuwe tijd | 50 | 1104,8 aardewerk | aardewerk, handgevormd | 10 | 74,3 pijpaarde | 1 | 8,9 bouwkeramiek | 18 | 1633,3 metaal, onbekend | 28 | 512,1 metaal, onbekend | slak, metaal | 1 | 17,2 vuursteen | 2 | 19,9 leisteen | 1 | 15,1 steen, onbekend | 1 | 60,8 bot, onbekend | 5 | 1,5 houtskool | 4 | 2,1 Totaal | 121 Beekse Akkers fase 2 te Beek en Donk | 11 12 Kort evaluatieverslag/Adviesdocument 5. Waardering en Advies voor vervolgonderzoek 5.1 Waardering In deze paragraaf wordt bekeken welke waardestellende elementen op de vindplaats(en) aanwezig zijn en wat de kwaliteit daarvan is. Deze gegevens worden afgezet tegen wat bekend is over vergelijkbare sites in de regio en in de betreffende regio. De KNA beschrijft de criteria op basis waarvan een vindplaats gewaardeerd wordt (VS06). Het proces van waarderen, bij welke scores een vindplaats wel of niet als behoudenswaardig kan worden aangemerkt en welke afwegingen daarbij gemaakt moeten worden, staat uitgebreid beschreven in bijlage IV van KNA. In het onderstaande stroomdiagram is het proces van waardering samengevat (Afb. 0.1). Afb. 0.1 Stroomdiagram waarderingsproces (bron: CCvD 2018, Bijlage IV).
Beleving In eerste instantie wordt nagegaan of de vindplaats vanwege zijn belevingswaarde (schoonheid en herinneringswaarde) behoudenswaardig is. Als de beleving van een vindplaats een hoge score oplevert, is de vindplaats in principe behoudenswaardig. Toch moet dan ook gekeken worden naar de fysieke en inhoudelijke kwaliteit van de vindplaats om een goede afweging te kunnen maken. Met name de ensemblewaarde en representativiteit zijn dan van belang. Bij de beleving wordt gekeken naar de bovengrondse zichtbaarheid van de vindplaats (schoonheid) en of de vindplaats herinnert aan een specifieke gebeurtenis in het verleden (herinneringswaarde). Meestal is een vindplaats niet meer zichtbaar. Voorbeelden van vindplaatsen die wél zichtbaar zijn, zijn terpen en wallen die als verhoging in het landschap aanwezig zijn, of grachten die zichtbaar zijn door inklinking van de grachtvulling. Fysieke kwaliteit Vervolgens wordt gekeken naar de fysieke kwaliteit (gaafheid en conservering) van de vindplaats. Wanneer de criteria gaafheid en conservering samen bovengemiddeld scoren (vijf of zes punten), is de vindplaats in principe behoudenswaardig. Bij een hoge score kan op grond van de inhoudelijke kwaliteiten de vindplaats echter toch niet behoudenswaardig zijn.
Bij een lage score (vier punten of minder) kan op grond van de inhoudelijke kwaliteit toch nog sprake zijn van een behoudenwaardige vindplaats (zie hieronder). Bij de fysieke kwaliteit wordt de mate waarin archeologische overblijfselen nog intact en in hun oorspronkelijke positie aanwezig zijn, beoordeeld op gaafheid (de sporen en vondsten en in relatie tot elkaar en in relatie met de omgeving) en conservering (de vondsten). Bijlage IV van de KNA noemt de volgende parameters om de gaafheid te beoordelen: - aanwezigheid van sporen;
Beekse Akkers fase 2 te Beek en Donk 13 - gaafheid sporen; - ruimtelijke gaafheid; - stratigrafie intact; - mobilia in situ; - ruimtelijke relatie tussen mobilia onderling; - ruimtelijke relatie tussen mobilia en sporen; - aanwezigheid antropogeen biochemisch residu; - stabiliteit van de natuurlijke omgeving. Voor de conservering wordt gekeken naar de conservering van het vondstmateriaal op zich. De beoordeling is gerelateerd aan de archeoregio waarin de vindplaats zich bevindt. Een vlakgraf zonder botmateriaal maar met een lijksilhouet krijgt in pleistoceen Nederland een hoge waardering. In Holoceen Nederland kan de afwezigheid van botmateriaal juist leiden tot een lage waardering, omdat botmateriaal in dit deel juist wel verwacht kan worden. Een vindplaats wordt op basis van fysieke kwaliteit als in principe behoudenswaardig aangemerkt, als er een bovengemiddeld, vijf of zes punten, wordt gescoord. Bij een middelmatige tot lage score, tot en met vier punten, wordt naar de inhoudelijke kwaliteit gekeken om te bepalen of een vindplaats toch behoudenswaardig is. Bij een hoge score (zeven of meer punten) op inhoudelijke kwaliteit kan een vindplaats alsnog als behoudenswaardig worden aangemerkt. Inhoudelijke kwaliteit Na de beoordeling van de fysieke kwaliteit wordt naar de inhoudelijke kwaliteit (zeldzaamheid, informatiewaarde en ensemblewaarde) van de vindplaats gekeken.
- In welke mate is een bepaalde vindplaats schaars in een bepaald gebied (zeldzaamheid)? - Wat is de betekenis van de vindplaats als bron van kennis over het verleden (informatiewaarde)? - Welke meerwaarde kan aan de vindplaats worden toegekend als je kijkt naar de archeologische en landschappelijke context van de vindplaats (ensemblewaarde)? Bij een bovengemiddelde score (zeven punten of meer) op de deze drie onderdelen wordt de vindplaats als behoudenswaardig aangemerkt. Bij een lagere waardering kan eventueel op grond van de representativiteit nog sprake zijn van een behoudenswaardige vindplaats. Bij representativiteit wordt de mate bepaald waarin een vindplaats karakteristiek is voor een bepaalde periode of een gebied. De representativiteit is alleen relevant indien bij het uitvoeren van de waardering het vermoeden bestaat dat duurzaam behoud van de vindplaats gerealiseerd kan worden. Het waardeoordeel van de vindplaats neemt toe naarmate er meer informatie beschikbaar is over vergelijkbare vindplaatsen uit dezelfde periode en hetzelfde gebied. In het plangebied zijn vijf vindplaatsen vastgesteld. Hieronder volgt de waardering van deze vindplaatsen en de scores samengevat in een waarderingstabel. Het hoofdstuk sluit af met een advies over eventueel vervolgonderzoek in het plangebied.
5.1.1 Vindplaats 1 Vindplaats 1 bestaat uit sporen uit de late prehistorie (vermoedelijk ijzertijd). De sporen bestaan voornamelijk uit paalsporen en zijn verspreid over het zuidelijke deel van het onderzoeksgebied aangetroffen. Deze paalsporen zijn vermoedelijk de restanten van bewoning (huisplattegronden en/of bijgebouwen). Structuren zijn gedurende het proefsleuvenonderzoek niet herkend. De sporen zijn het best zichtbaar/geconserveerd op de flanken van de dekzandrug. 14 Kort evaluatieverslag/Adviesdocument Tabel 0.1 Waardering van de vindplaats volgens de criteria van de KNA. Beek en donk, Beekse akkers fase 2. Archeologische waarderingstabel volgens KNA Vindplaats 1: Nederzetting uit de prehistorie (vermoedelijk ijzertijd) 20.158 m2 Waarden Criteria Scores Hoog Midden Laag Beleving Schoonheid Wordt niet gescoord Herinneringswaarde Wordt niet gescoord Fysieke kwaliteit Gaafheid 3 Conservering 2 Inhoudelijke kwaliteit Zeldzaamheid 2 Informatiewaarde 2 Ensemblewaarde 3 Representativiteit N.v.t. n Beleving De archeologische resten zijn niet zichtbaar aan het maaiveld/in het landschap en herinneren niet aan een specifieke gebeurtenis in het verleden. n Fysieke kwaliteit De sporen zijn, net name op de flanken, door de aanwezigheid van een plaatselijk dikke bouwvoor met plaggendek erg goed bewaard gebleven.
Daarbij zijn deze in de E-horizont en mogelijk ook in het oude maaiveld (A-horizont) al zichtbaar. Op basis van de aangetroffen sporen en vondsten is de verwachting dat de sporen onderdeel uitmaken van structuren (huisplattegronden en/of bijgebouwen). Deze sporen kunnen meer informatie opleveren over de menselijke activiteiten in late prehistorie. Het vondstmateriaal is hoofdzakelijk afkomstig uit contexten en de C-horizont tijdens de aanleg van het vlak. Naast een vermoedelijke datering van de sporen in de ijzertijd op basis van het aardewerk, kan menselijke activiteit in het neolithicum op basis van het aangetroffen vuursteen eveneens worden verwacht. n Inhoudelijke kwaliteit Het beperkt aangetroffen aardewerk van deze vindplaats is redelijk geconserveerd en vormt een aanwijzing voor het gebruik als nederzetting. Sporen en vondsten uit de ijzertijd zijn op zichzelf niet zeldzaam, echter in de directe omgeving van het plangebied is hierover weinig bekend.4 Daarnaast biedt de landschappelijke ligging op de flanken van een smalle dekzandrug een interessante kijk op de locatiekeuze voor deze bewoning. Onderzoek naar deze vindplaats biedt potentieel kennis over bewoning in de late prehistorie en contemporaine bestaanseconomie, materiële cultuur en het landgebruik.
Resten uit het neolithicum zijn daarnaast echter wel zeldzaam waarbij in dit geval niet uit te sluiten dat ook sporen uit deze periode kunnen worden verwacht. De vindplaats scoort bovengemiddeld hoog (7 of meer punten) en op basis van deze waardering en bijbehorende beargumentering is vindplaats 1 behoudenswaardig. 4 Hiddink 2009. Beekse Akkers fase 2 te Beek en Donk 15 5.1.2 Vindplaats 2 Vindplaats 2 bestaat uit sporen van grondbewerking uit de late middeleeuwen/nieuwe tijd. Het meest kenmerkende element is de aanwezigheid van grootschalige landbouwbewerkingssporen. Deze bestaan uit massieve pakketten die worden geïnterpreteerd als moesbedden, aangelegd om een laaggelegen en waarschijnlijk permanent nat gebied geschikt te maken voor landbouwkundig gebruik. Deze ingrepen hebben geleid tot een zeer sterke verstoring van het oorspronkelijke bodemprofiel. De moesbedden reiken tot in de B/C-horizont en lokaal zelfs tot in de C-horizont. Een intact bodemprofiel is hier niet meer aanwezig. Tabel 0.2 Waardering van de vindplaats volgens de criteria van de KNA. Beek en Donk Beekse akkers fase 2.
Archeologische waarderingstabel volgens KNA Vindplaats 2: Sporen van grondbewerking uit de late middeleeuwen/nieuwe tijd (49.514 m2) Waarden Criteria Scores Hoog Midden Laag Beleving Schoonheid Wordt niet gescoord Herinneringswaarde Wordt niet gescoord Fysieke kwaliteit Gaafheid 1 Conservering 2 Inhoudelijke kwaliteit Zeldzaamheid 1 Informatiewaarde 1 Ensemblewaarde 1 Representativiteit N.v.t. n Beleving De archeologische resten zijn niet zichtbaar aan het maaiveld/in het landschap en herinneren niet aan een specifieke gebeurtenis in het verleden. n Fysieke kwaliteit Gezien de grote schaal en diepe verstoring die de grondbewerking met zich mee hebben gebracht zijn overige sporen (kuilen, greppels en karresporen) uit de periode middeleeuwen/nieuwe tijd nauwelijks aangetroffen en slecht geconserveerd. Het vondsmateriaal is daarentegen redelijk bewaard gebleven en biedt een goed indicatie voor een datering in de middeleeuwen/nieuw tijd. n Inhoudelijke kwaliteit Sporen van grondbewerking uit deze periode zijn niet zeldzaam. Bij voorgaande onderzoeken ten noorden van dit plangbied zijn moesbedden al eerder systematisch onderzocht. Bij het huidige onderzoek is geen duidelijk patroon te onderscheiden in de moesbedden waardoor de informatiewaarde hiervan eveneens beperkt is. De moesbedden leveren enkel informatie over het oorspronkelijke landschap.
De pakketten bestaan uit gebroken en verplaatste bodemdelen waarin fragmenten van de B-horizont en resten van een veenachtige A-horizont herkenbaar zijn. Dit wijst op een oorspronkelijk AC-profiel: een bodem met een sterk humeuze, veenachtige A-horizont, een zwak ontwikkelde B-horizont en een snelle overgang naar de C-horizont. Dergelijke profielen zijn kenmerkend voor natte dekzandlaagtes met hoge grondwaterstanden, waar bodemvorming beperkt blijft en uitspoelingsprocessen (zoals podzolisatie) slechts zwak optreden. De vindplaats scoort laag (6 punten) waardoor op basis van deze waardering de vindplaats 2 niet behoudenswaardig is. 16 Kort evaluatieverslag/Adviesdocument 5.3 Advies Als gekeken wordt naar de waarderingstabellen, dan is voor vindplaats 2 een totaalscore van 6 punten geen aanleiding om deze te behouden. Vindplaats 1 scoort volgens de tabel boven de zeven punten, waardoor deze vindplaats wel als behoudenswaardig aangemerkt worden. Het advies van BAAC is dan ook om vindplaatsen 1 te beschermen middels behoud in situ. Indien dit niet mogelijk is dan geldt een advies voor behoud ex situ door middel van een opgraving. Op basis van het proefsleuvenonderzoek is getracht de vindplaats zo goed mogelijk te begrenzen door de verstorende factor (vindplaats 2) in diversen sleuven en uitbreidingen op te zoeken.
Hieruit is de onderstaande begrenzing in een advieskaart weergegeven (afb. 7). Mocht vervolgonderzoek middels een opgraving toch nodig zijn dan is het voorstel van BAAC om de uitwerking van de proefsleuven bij het opgravingsrapport op te nemen. Na de opgraving zal daarnaast een voorstel worden gedaan voor de uitwerking (evaluatierapport opgraving). Voorafgaand aan de opgraving zal een PvE moeten worden opgesteld waarin de bovenstaande resultaten en aanvullende vraagstelling en werkwijze worden meegenomen. Aandachtspunten hierbij zijn verder onderzoek naar de landschappelijke situatie gekoppeld aan de archeologische resultaten en de aanwezigheid van vuursteen/bewoningsporen uit het neolithicum. Vindplaats 2 kan op basis van de bovenstaande waardering worden vrijgegeven voor verdere ontwikkeling. Hoewel getracht is een zo gefundeerd mogelijk advies te geven op grond van de gebruikte onderzoeksmethoden, kan de aanwezigheid van archeologische sporen of resten nooit volledig worden uitgesloten in de gebieden waarvoor geen vervolgonderzoek wordt aanbevolen. Daarom blijft de meldingsplicht ten aanzien van archeologische vondsten conform de Erfgoedwet gelden.
Dit betekent dat, indien er tijdens toekomstige grondwerkzaamheden toch onverwacht archeologische vondsten en structuren worden aangetroffen, men dit zo spoedig mogelijk bij de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed en de gemeente Laarbeek dient te melden (Omgevingswet afdeling 19.2). Afb. 7 Advieskaart met begrenzing van de hierboven beschreven vindplaatsen.
Beekse Akkers fase 2 te Beek en Donk 17 5 Bronnen Hiddink, H.A., 2009: Bewoningssporen uit de Volle Middeleeuwen en de Nieuwe Tijd op de Beekse Akkers bij Beek en Donk, gemeente Laarbeek, ZAR 36, Amsterdam. Sommers, N.J.H., 2025: Programma van Eisen Beek en Donk Beekse akkers fase 2, gemeente Laarbeek. S29005 S29006 plangebied Digital Surface Model (DSM) 0.5m AHN (in m+ NAP) onderzoeksgebied vervolgfase fase januarie 2026
Bijlage 7 Verkennend bodemonderzoek (Kragten) (vastgesteld) TAM-omgevingsplan Hoofdstuk 22A De Beekse Akkers II NL.IMRO.1659.TAMBeekseAkkersII-VG01 123 - 1280 PROJECTNUMMER: B24.9249 Versie: 01 RAPPORT: Diverse verkennende-, aanvullende en nadere (water)bodemonderzoeken, Rijakkerweg ong. te Beek en Donk De informatie in deze rapportage mag niet worden verveelvoudigd, gekopieerd, gepubliceerd, opgeslagen, aangepast of gebruikt in welke vorm dan ook, online of offline, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de opdrachtgever. VERHOEVEN MILIEUTECHNIEK B.V. De Tweede Geerden 21 5334 LH Velddriel TEL: 0418-572060 www.verhoevenmilieu.nl info@verhoevenmilieu.nl RAPPORT: Diverse verkennende-, aanvullende en nadere (water)bodemonderzoeken, Rijakkerweg ong. te Beek en Donk PROJECTNUMMER: B24.9249 Versie: 01 OPDRACHTGEVER: Van Wanrooij Projectontwikkeling B.V. DATUM: 20 december 2024 B24.9249/R9249-01/GO Auteur: Autorisatie: Ing. G.S.T.M. van Oers Projectmedewerker Verhoeven Milieutechniek B.V. Ing. H.M.W. van der Donk Senior Projectleider Verhoeven Milieutechniek B.V.
Diverse verkennende-, aanvullende en nadere (water)bodemonderzoeken, Rijakkerweg ong. te Beek en Donk Rapportnr.: B24.9249 versie: 01 datum: 20 december 2024 2 SAMENVATTING Van Wanrooij Projectontwikkeling B.V. heeft Verhoeven Milieutechniek B.V. opdracht gegeven voor het uitvoeren van diverse verkennende-, aanvullende en nadere (water)bodemonderzoeken ter plaatse van de onderzoekslocatie gelegen aan de Rijakkerweg ong. (kadastraal I20, I21, I2531, I2533, I2534 en I3335) te Beek en Donk. De aanleiding voor de uitvoering van de diverse (water)bodemonderzoeken wordt gevormd door de voorgenomen onroerend goed transactie en/of herontwikkeling van de locatie, alsmede de tussentijdse resultaten uit de verkennende fase. De onderzoeken zijn uitgevoerd conform c.q. afgeleid van de normen NEN 5725:2023, de NEN 5717:2023, de NEN 5740:2023, de NEN 5720:2023 en de NTA 5755:2022. De onderzoeken hebben tot doel de milieuhygiënische kwaliteit van de (water)bodem op de onderzoekslocatie vast te leggen en vast te stellen of vanuit milieuhygiënisch oogpunt bezwaren bestaan tegen de voorgenomen onroerend goed transactie en/of herontwikkeling. Het nader grondonderzoek naar zink heeft als doel het vaststellen van de omvang van de (tijdens de verkennende fase aangetroffen) grondverontreiniging met zink. Verhoeven Milieutechniek B.V.
(certificaatnummer: EC-SIK-20250, geldig tot 20-6-2025, afgegeven door Normec Certification) is gecertificeerd conform BRL SIKB 2000. Verhoeven Milieutechniek B.V. heeft op geen enkele wijze belangen bij de uitkomsten van het bodemonderzoek. Conclusies historisch vooronderzoek en hypothese In onderstaande tabel worden de resultaten en conclusies van het uitgevoerde historisch vooronderzoek kort samengevat, waarbij de onderzoeksvragen conform de NEN 5725:2023 zoveel als mogelijk worden beantwoord en/of gemotiveerd. Hieruit volgt de hypothese, waaruit de in hoofdstuk 6 opgestelde onderzoeksopzet is gebaseerd. Tabel 1: Samenvatting en conclusies historisch vooronderzoek Aanleiding A: Uitvoeren van bodemonderzoek, saneren van een milieubelastende activiteit en/of realiseren van een gebouw op een bodemgevoelige locatie. Potentiële bronnen van bodembelasting aanwezig? Ja, voormalige watergang, wegen en huidige teelt. Daarnaast betreft het voorkomen van zinkassen in de omgeving een aandachtspunt. Verwachte bodemkwaliteitsklasse De verwachte ontgravingsklasse voor zowel de boven- als ondergrond betreft ‘Landbouw/natuur’. De bodemfunctieklasse betreft ‘Overig (Landbouw/natuur)’. Verdacht op asbest Nee. Bodemopbouw en geohydrologie Deklaag tot 3,0 m-mv aanwezig, hoofdzakelijk bestaande uit midden en fijn zand, met weinig zandige klei.
1e Watervoerend pakket tot circa 26 m-mv aanwezig, voornamelijk bestaande uit fijn tot grof zand met weinig zandige klei. Grondwaterstand op circa 1,5 m-mv. Grondwaterstroming freatisch naar verwachting globaal zuidoostelijk gericht. Invloed omgeving In verband met de in het gebied voorkomende zinkassenwegen worden mogelijk zinkassen verwacht. Verwachting sterke bodemverontreiniging Ja, op basis van voorgaande onderzoeken worden mogelijke sterke verontreinigingen met zink in de bodem verwacht, gerelateerd aan (voormalige) zinkassenwegen. Milieuhygiënische kwaliteit afdoende bekend? Nee, geen voorgaande onderzoeken van betreffende locatie beschikbaar/bekend. Onderzoek is noodzakelijk om de actuele bodemkwaliteit van de te onderzoeken locatie vast te leggen. Hypothese en/of vervolgtraject Aangezien op basis van de historische gegevens geen (water)bodemkwaliteitsgegevens bekend zijn wordt geadviseerd een verkennend bodemonderzoek uit te voeren conform de NEN 5740 voor een grootschalige onverdachte niet-lijnvormige locatie (ONV-GR-NL). Wel dient (gezien de historie) rekening gehouden te worden met de voormalige watergang, de voormalige wegen, het voorkomen van zinkassen in de omgeving en het mogelijk voorkomen van OCB in de contactlaag in verband met de huidige teelt.
Tevens wordt geadviseerd aanvullend de watergang op de noordelijke perceelsgrens te onderzoeken middels een verkennend waterbodemonderzoek conform de NEN 5717 en de NEN 5720. Een onderzoek naar asbest conform de NEN 5707 en/of NEN 5897 wordt vooralsnog niet noodzakelijk geacht. Echter kan niet worden uitgesloten dat er geen asbestverdachte/-houdende (puin)bijmengingen en/of -fundaties aanwezig zijn. Diverse verkennende-, aanvullende en nadere (water)bodemonderzoeken, Rijakkerweg ong. te Beek en Donk Rapportnr.: B24.9249 versie: 01 datum: 20 december 2024 3 Conclusies en aanbevelingen Diverse verkennende-, aanvullende en nadere bodemonderzoeken Voor de onderzoekslocatie werd voor de algemene kwaliteit de hypothese gesteld van een onverdachte locatie met betrekking tot het voorkomen van een bodemverontreiniging. Daarbij vormden de voormalig watergang, de voormalige wegen, de mogelijke toepassing van zinkassen en het mogelijke voorkomen van OCB in de contactlaag aandachtspunten. Algemene kwaliteit (inclusief voormalige watergang en voormalige wegen) Op basis van de onderzoeksresultaten dient de gestelde onverdachte hypothese te worden verworpen, aangezien plaatselijk sterk verhoogde gehalten voor zink in de boven- en ondergrond (0,0-1,5 m-mv) van boringen B02 en PB03 zijn aangetoond.
In verband met de sterk verhoogde gehalten voor zink is direct een nader onderzoek naar zink uitgevoerd (zie verderop). In de overige onderzochte boven- en ondergrondmonsters zijn (na uitsplitsing) maximaal licht (indexwaarde < 0,5) verhoogde gehalten voor de onderzochte NEN- en OCB-parameters aangetoond. In het grondwater zijn (na herbemonstering) diverse zware metalen verhoogd aangetoond, waarbij een sterk verhoogd gehalte voor nikkel is aangetoond. Het sterk verhoogd gehalte voor nikkel en de licht verhoogde gehalten voor overige zware metalen zijn naar alle waarschijnlijk toe te schrijven aan van nature aanwezige verhoogde concentraties. Hiervoor wordt verwezen naar het RIVM- rapport ‘Achtergrondconcentraties van 17 sporenmetalen in het grondwater van Nederland’ [12]. Tevens blijkt uit de herbemonstering van peilbuis PB17B dat het matig verhoogd gehalte voor minerale olie niet is bevestigd. Zowel zintuiglijk als analytisch zijn geen afwijkende waarnemingen gedaan die duiden op de aanwezigheid van ernstige verontreinigingen als gevolg van de voormalige watergang en voormalige wegen. Naar verwachting is voorafgaand aan de demping van de watergang eventueel slib verwijderd en is de watergang gedempt met gebiedseigen grond. Nader grondonderzoek naar zink In verband met de sterk verhoogde gehalten voor zink is direct een nader onderzoek naar zink uitgevoerd.
Middels het uitgevoerde nader grondonderzoek is de omvang van de sterke grondverontreiniging met zink, binnen de onderzoeksgrenzen, ons inziens in voldoende mate in beeld gebracht en nader onderzocht. Op basis van de resultaten van huidig onderzoek blijkt dat sprake is ven aan sterke grondverontreiniging met zink in de boven- en ondergrond (0,0-1,5 m-mv) van boringen B02, PB03, B104, B106, B107 en B110. De grondverontreiniging met zink in de boven- en ondergrond (0,0-1,5 m-mv) bevindt zich over een oppervlakte van circa 1.100 m² en heeft een laagdikte van circa 1,5 meter. De verontreiniging in de boven- en ondergrond heeft derhalve, binnen de onderzoeksgrenzen, een geschatte omvang van circa 1.650 m³. De verhoogde gehalten voor zink in de grond zijn vermoedelijk te relateren aan de aanwezigheid van zinkassen uit het verleden (mogelijk toegepast ter plaatse van de naastgelegen Rijakkerweg). Aanvullend onderzoek naar PFAS en zeefkromme Op basis van de PFAS resultaten kan, voor wat betreft de eventuele afvoer van de verontreinigde grond met zink (0,0-1,0 m-mv, zand) worden aangetoond dat de gehalten voor de PFAS-parameters voldoen aan de waarde landbouw/natuur. Tevens zijn de zeefkromme (korrelgrootteverdeling) bepaald voor eventuele verwerking. Diverse verkennende-, aanvullende en nadere (water)bodemonderzoeken, Rijakkerweg ong.
te Beek en Donk Rapportnr.: B24.9249 versie: 01 datum: 20 december 2024 4 Verkennend waterbodemonderzoek Op basis van de resultaten van het verkennend waterbodemonderzoek blijkt dat de watergang op het noordelijke deel van de onderzoekslocatie ten tijde van het onderzoek waterhoudend is. Het slib was in de waterhoudende watergang tijdens uitvoering aanwezig vanaf circa 30 tot 50 cm beneden waterspiegel. Als hypothese is uitgegaan van een verspreidbare waterbodem. Op basis van de resultaten (inclusief PFAS) dient de hypothese te worden aangenomen, aangezien de onderzochte baggerspecie is geclassificeerd als ‘landbouw/natuur’ voor toepassing op de landbodem (T.101) en ‘algemeen toepasbaar’ in zoet oppervlaktewater (T.103a). De baggerspecie is als ‘verspreidbaar’ geclassificeerd voor verspreiding op het aangrenzende perceel (T.105). Met betrekkingen tot de PFAS-parameters kan voor de waterbodem worden geconcludeerd dat voor toepassing op de bodem (T.101) de waterbodem als klasse ‘landbouw/natuur’ (achtergrondwaarde) is geclassificeerd en daarnaast het verspreiden in zoet oppervlaktewater (T.103a) en op aangrenzend perceel (T.105) is toegestaan. Zodoende bestaan voor de waterbodem voor wat betreft de PFAS- parameters geen bezwaren voor toepassing elders, behoudens in grondwaterbeschermingsgebieden. Opgemerkt wordt dat voorliggend onderzoek een momentopname is.
Bij eventuele afvoer van het slib dient rekening gehouden te worden met de vastgestelde kwaliteitsklassen en de geldigheid van het onderzoek. Indien in de tussentijd wijzigingen plaatsvinden die de kwaliteit van het slib kunnen beïnvloeden (bijvoorbeeld door lozingen of calamiteiten), wordt geadviseerd de waterbodemkwaliteit te actualiseren. Daarnaast is de tijdens voorliggend onderzoek bepaalde hoeveelheid slib gebaseerd op de globale metingen in het veld en het traject waarbinnen is onderzocht. Afhankelijk van de toekomstige werkzaamheden waarbij slib vrij komt, kunnen (sterk) afwijkende hoeveelheden van toepassing zijn aangezien naar verwachting niet alle onderzochte delen gedempt hoeven te worden. Algehele conclusies en aanbevelingen Middels de verkennende-, aanvullende en nadere onderzoeken is de milieuhygiënische kwaliteit van de (water)bodem ter plaatse van de Rijakkerweg ong. te Beek en Donk, ten behoeve van de voorgenomen onroerend goed transactie en/of herontwikkeling, ons inziens, in voldoende mate vastgesteld en nader onderzocht.
Op basis van de onderzoeksresultaten kan worden gesteld dat vanuit milieuhygiënisch oogpunt vooralsnog belemmeringen bestaan tegen de voorgenomen onroerend goed transactie en/of herontwikkeling, in verband met de aangetroffen sterk verhoogde gehalten voor zink in de boven- en/of ondergrond (0,0-1,5 m-mv) van boringen B02, PB03, B104, B106, B107 en B110, waarvoor vervolgstappen noodzakelijk zijn in het kader van de Omgevingswet. Op basis van de overige grond- en grondwaterresultaten zijn (na aanvullend analytisch onderzoek) geen vervolgstappen noodzakelijk in het kader van de Omgevingswet. De eerder aangetroffen verhoogde gehalten voor zware metalen in de ondergrond zijn na uitsplitsing niet meer aangetoond. De aangetoonde verhoogde gehalten voor zware metalen in het grondwater zijn naar verwachting toe te schrijven aan een van nature verhoogde achtergrondconcentraties. In de landbouwgebieden in Noord-Brabant is vaker sprake van fluctuerende en heterogeen voorkomende gehalten voor zware metalen in het grondwater en is bekend dat sanerende maatregelen niet zinvol zijn. Derhalve wordt ons inziens nader onderzoek ook niet zinvol geacht. Verontreinigingssituatie zink in grond In de onderstaande tabel is de globale verontreinigingssituatie voor de grond binnen de onderzoekslocatie met globale oppervlakte en omvang schematisch weergegeven.
De globale contour van de verontreiniging met zink is weergegeven op de situatieschets in bijlage 2a. Diverse verkennende-, aanvullende en nadere (water)bodemonderzoeken, Rijakkerweg ong. te Beek en Donk Rapportnr.: B24.9249 versie: 01 datum: 20 december 2024 5 Tabel 2: Globale verontreinigingssituatie zink in grond Verontreinigde locatie Stof > I Ter plaatse van de zuidoosthoek van de onderzoekslocatie, direct tegen de Rijakkerweg gelegen (boringen B02, PB03, B103, B104, B106 en B107) Zink Oppervlakte (m2) ± 1.100 Traject (m-mv) ± 0,00 - 1,50 Gemiddelde dikte 1,50 meter Omvang (m3) ± 1.650 Toelichting bij tabel 2: I: Interventiewaarde. Risicobeoordeling / Zorgplicht Op basis van de resultaten van huidig onderzoek kan niet worden uitgesloten dat de verontreiniging met zink is te relateren aan de aanwezigheid van zinkassen uit het verleden (mogelijk toegepast ter plaatse van de naastgelegen Rijakkerweg). Aangezien het produceren en gebruiken van zinkassen sinds 1973 zijn verboden, wordt ervan uitgegaan dat de verontreiniging met zink is ontstaan voor 1987 (toevalsvondst), waardoor geen sprake is van Zorgplicht. Naar verwachting bestaan in de huidige situatie geen actuele risico’s gezien het immobiele karakter van zink en aangezien de gehalten niet dermate hoog zijn dat blootstelling tot humane risico’s leidt.
Middels Sanscrit 3.0 “Toevalsvondst” is op basis van het hoogst gemeten gehalte voor zink bepaald dat bij het toekomstig gebruik (wonen met tuin) geen humane, ecologische of verspreidingsrisico’s aanwezig zijn. De Sanscrit toetsing is bijgevoegd als bijlage 12. De aangetroffen gehalten aan nikkel in het grondwater vormen naar verwachting geen risico voor de functie wonen met moestuin. Voor nikkel betreft de risicogrens in het grondwater 1.500 µg/l voor humane risico’s (wonen en moestuin), terwijl in het onderzoek een gehalte van maximaal 170 µg/l is aangetroffen. Aanbevelingen Geadviseerd wordt om bij toekomstige herontwikkeling de locatie geschikt te maken voor het beoogd gebruik, waarbij wordt geadviseerd de verontreiniging met zink binnen de herontwikkelingslocatie te saneren middels volledige verwijdering. Mogelijk kan middels aanvullend onderzoek ter plaatse van de stelconverharding, voorafgaand aan de sanering, de omvang van de verontreiniging met zink nog verder ingeperkt worden. Voorafgaand aan de voorgenomen herontwikkeling dient een melding sanering op grond van de omgevingswet (artikel 4.1236 van het besluit Activiteiten leefomgeving (Bal)) te worden ingediend, om het terrein geschikt te maken voor de beoogde functie (artikel 5.89k van het besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl)).
Aangezien in de huidige en toekomstige situatie naar verwachting geen actuele humane risico’s aanwezig zijn, kan voor wat betreft de zink verontreiniging worden aangegeven op welke manier de locatie geschikt wordt gemaakt voor de toekomstige functie (aanbrengen leeflaag of duurzame afdeklaag dan wel grondverbetering). Alle sanerende maatregelen dienen uitgevoerd te worden conform de beoordelingsrichtlijnen SIKB 6000 “Milieukundige begeleiding van (water)bodemsanering en nazorg” en/of SIKB 7000 “Uitvoering van (water)bodemsaneringen en ingrepen in de waterbodem”. Voorafgaand aan de werkzaamheden dient een plan van aanpak opgesteld te worden en bijgevoegd bij de melding DSO (Digitaal Stelsel Omgevingswet). Na afloop van de werkzaamheden dient een evaluatieverslag ingediend te worden. Opgemerkt wordt dat de kans bestaat dat de omvang van de te saneren grondverontreiniging met zink tijdens de sanering in de praktijk afwijkt van de hiervoor genoemde omvang. De hoeveelheid af te voeren sterk verontreinigde grond kan dus hoger of lager uitvallen dan de geschatte hoeveelheid op basis van voorliggende onderzoeken. Op basis van de CROW400 is bij de graafwerkzaamheden in de met zink verontreinigde grond, op basis van het hoogst aangetoonde gehalte voor zink, geen veiligheidsklasse van toepassing. Diverse verkennende-, aanvullende en nadere (water)bodemonderzoeken, Rijakkerweg ong.
te Beek en Donk Rapportnr.: B24.9249 versie: 01 datum: 20 december 2024 6 Voor wat betreft de overige onderzochte grond, de teeltlaag, het grondwater en waterbodem bestaan op basis van de verkennende-, aanvullende en nadere (water)bodemonderzoeken vanuit milieuhygiënisch oogpunt, ons inziens, verder geen belemmeringen. De voormalige watergang en voormalige wegen hebben niet geleid tot een ernstige bodemverontreiniging. Wel wordt aanvullend geadviseerd om het ondiepe grondwater niet te gebruiken voor besproeiing van gewassen. Verhoeven Milieutechniek B.V. heeft enkel een adviserende rol. Geadviseerd wordt om de rapportage (wordt geleverd begin 2025) voor te leggen aan het bevoegd gezag voor de eventueel te nemen vervolgstappen (melding, plan van aanpak, etc.). Opgemerkt wordt dat bij de eventuele afvoer van grond, rekening dient te worden gehouden met de resultaten van voorliggend en voorgaande bodemonderzoeken. Voor de volledigheid wordt opgemerkt dat bij ontgraven, afvoeren en toepassen elders de regels van het Besluit activiteiten leefomgeving en het Besluit bodemkwaliteit van toepassing zijn en mogelijk aanvullende keuringen worden verlangd. Per 1 januari 2024 is de Omgevingswet en bijbehorende wetgeving in werking getreden, waarbij een aantal bevoegd-/verantwoordelijkheden van het Rijk naar de gemeenten en waterschappen gaan.
Het Rijk zorgt er met het Invoeringsbesluit voor dat het beleid voor gemeenten automatisch in het ‘tijdelijk deel van het Omgevingsplan’ komen. Gemeenten hebben daarna 8 jaar de tijd om, indien gewenst, de wetgeving binnen de beleidsruimte te integreren naar gebiedsspecifiek beleid in hun eigen Omgevingsplan. Gezien de beleidsruimte en de overgangstermijn nadat de Omgevingswet in werking is getreden, kan VMT niet aansprakelijk worden gesteld voor eventueel aanvullende benodigde gegevens met betrekking tot de bodemkwaliteit als gevolg van veranderingen in een Omgevingsplan. Diverse verkennende-, aanvullende en nadere (water)bodemonderzoeken, Rijakkerweg ong. te Beek en Donk Rapportnr.: B24.9249 versie: 01 datum: 20 december 2024 7 INHOUDSOPGAVE SAMENVATTING................................................................................................................................................ 2 1. INLEIDING .................................................................................................................................................. 8 2. DOELSTELLINGEN VAN DE ONDERZOEKEN .................................................................................. 8 3. LOCATIEGEGEVENS ............................................................................................................................... 8 3.1.
ALGEMENE GEGEVENS ................................................................................................................................ 8 3.2. RESULTATEN HISTORISCH ONDERZOEK (NEN 5725 EN NEN 5717) ......................................................... 9 4. BODEMOPBOUW EN GEOHYDROLOGIE......................................................................................... 11 4.1. BODEMOPBOUW ........................................................................................................................................ 11 4.2. GEOHYDROLOGIE ..................................................................................................................................... 11 5. CONCLUSIES VOORONDERZOEK EN HYPOTHESE ..................................................................... 12 6. OPZET VAN HET ONDERZOEK .......................................................................................................... 13 6.1. ONDERZOEKSSTRATEGIEËN DIVERSE ONDERZOEKEN ............................................................................ 13 6.2. VELDWERKZAAMHEDEN ........................................................................................................................... 14 7. WIJZE VAN BEOORDELING EN INTERPRETATIE ........................................................................ 17 7.1.
GROND ....................................................................................................................................................... 17 7.2. GRONDWATER ........................................................................................................................................... 18 7.3. ASBEST ...................................................................................................................................................... 19 7.3. WATERBODEM .......................................................................................................................................... 20 8. ANALYSES EN RESULTATEN .............................................................................................................. 23 8.1. ZINTUIGLIJKE WAARNEMINGEN ............................................................................................................... 23 8.2. LABORATORIUMWERKZAAMHEDEN EN ANALYSERESULTATEN .............................................................. 24 8.3. INTERPRETATIE ANALYSERESULTATEN ................................................................................................... 31 9. CONCLUSIES EN AANBEVELING ....................................................................................................... 35 9.1.
DIVERSE VERKENNENDE-, AANVULLENDE EN NADERE BODEMONDERZOEKEN ...................................... 35 9.2. VERKENNEND WATERBODEMONDERZOEK ............................................................................................... 36 9.3. ALGEHELE CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN ......................................................................................... 36 10. REFERENTIES .......................................................................................................................................... 39 BIJLAGEN 1. Situering in de regio 2. Situatieschets met geplaatste boringen, peilbuizen, grepen en globale verontreinigingscontour met zink 3. Boorprofielbeschrijvingen 4. Analysecertificaten grond, grondwater en waterbodem 5. Voormalige achtergrond-, streef- en interventiewaarden grond en grondwater 6. Indicatieve toetsingstabellen RBK2022 7. Indicatieve toetsingstabellen PFAS (grond) 8. Indicatieve toetsingstabellen waterbodem 9. Indicatieve toetsingstabellen PFAS (waterbodem) 10. CROW-toetsing 11. Relevante gegevens historisch onderzoek (inclusief foto’s) 12. Risicobeoordeling (Sanscrit) Diverse verkennende-, aanvullende en nadere (water)bodemonderzoeken, Rijakkerweg ong. te Beek en Donk Rapportnr.: B24.9249 versie: 01 datum: 20 december 2024 8 1. INLEIDING Van Wanrooij Projectontwikkeling B.V. heeft Verhoeven Milieutechniek B.V.
opdracht gegeven voor het uitvoeren van diverse verkennende-, aanvullende en nadere (water)bodemonderzoeken ter plaatse van de onderzoekslocatie gelegen aan de Rijakkerweg ong. (kadastraal I20, I21, I2531, I2533, I2534 en I3335) te Beek en Donk. De aanleiding voor de uitvoering van de diverse (water)bodemonderzoeken wordt gevormd door de voorgenomen onroerend goed transactie en/of herontwikkeling van de locatie, alsmede de tussentijdse resultaten uit de verkennende fase. De onderzoeken zijn uitgevoerd conform c.q. afgeleid van de normen NEN 5725:2023 [1], de NEN 5717:2023 [2], de NEN 5740:2023 [3], de NEN 5720:2023 [4] en de NTA 5755:2022 [5]. Verhoeven Milieutechniek B.V. (certificaatnummer: EC-SIK-20250, geldig tot 20-6-2025, afgegeven door Normec Certification) is gecertificeerd conform BRL SIKB 2000. Verhoeven Milieutechniek B.V. heeft op geen enkele wijze belangen bij de uitkomsten van het bodemonderzoek. Namens Verhoeven Milieutechniek B.V. zijn de werkzaamheden gecoördineerd door heren ing. G.S.T.M. van Oers en ing. H.M.W. van der Donk. 2. DOELSTELLINGEN VAN DE ONDERZOEKEN De onderzoeken hebben tot doel de milieuhygiënische kwaliteit van de (water)bodem op de onderzoekslocatie vast te leggen en vast te stellen of vanuit milieuhygiënisch oogpunt bezwaren bestaan tegen de voorgenomen onroerend goed transactie en/of herontwikkeling.
Het nader grondonderzoek naar zink heeft als doel het vaststellen van de omvang van de (tijdens de verkennende fase aangetroffen) grondverontreiniging met zink. 3. LOCATIEGEGEVENS 3.1. Algemene gegevens De onderzoekslocatie is gelegen aan de Rijakkerweg ong. te Beek en Donk en betreffen agrarische percelen, waarbij het maaiveld grotendeels is voorzien van teeltzeil met omliggende stelconverharding. De locatie staat kadastraal bekend als gemeente Beek en Donk, sectie I, nummers 20, 21, 2531, 2533, 2534 en 3335 en heeft een totale oppervlakte van circa 9,8 hectare. Op het noordelijke deel van de onderzoekslocatie is een watergang aanwezig. Het betreft een watergang van circa 400 meter, welke binnen de onderzoekslocatie naar verwachting een aaneengesloten watergang betreft. Voor de situering van de onderzoekslocatie in de regio wordt verwezen naar bijlage 1. Diverse verkennende-, aanvullende en nadere (water)bodemonderzoeken, Rijakkerweg ong. te Beek en Donk Rapportnr.: B24.9249 versie: 01 datum: 20 december 2024 9 3.2. Resultaten historisch onderzoek (NEN 5725 en NEN 5717) Algemeen Voorafgaand aan de diverse (water)bodemonderzoeken is een historisch vooronderzoek uitgevoerd conform de NEN 5725:2023 (landbodem) en de NEN 5717:2023 (waterbodem). Door een medewerker van Verhoeven Milieutechniek B.V.
(VMT) zijn de relevante gegevens van de Omgevingsdienst Zuidoost-Brabant (ODZOB), www.topotijdreis.nl en www.kadaster.nl bestudeerd. Daarnaast is via de website van de samenwerkende omgevingsdiensten van de provincie Noord- Brabant een Dynamisch rapport opgevraagd en verkregen en is zijn door de opdrachtgever aanvullende gegevens aangeleverd. Aanvullend is het eigen archief van VMT benadert en is de historische informatie opgevraagd bij de gemeente Laarbeek, de Omgevingsdienst Zuidoost-Brabant (ODZOB), waterschap Aa en Maas en het Regionaal Historisch Centrum Eindhoven. De relevante historische gegevens zijn opgenomen in bijlage 10. (Water)bodemkwaliteitsgegevens Op basis van de Nota bodembeheer gemeente Laarbeek 2022-2023 betreft de bodemfunctieklasse ‘Overig (Landbouw/natuur)’. De verwachte ontgravingsklasse voor zowel de boven- als ondergrond betreft ‘Landbouw/natuur’. Voor PFAS voldoet de grond naar verwachting aan de toeppassingsnorm voor de klasse Landbouw/natuur. Uit het Dynamisch rapport is gebleken dat van een zeer beperkt deel van de te onderzoeken locatie een voorgaand onderzoek bekend is. In de (directe) omgeving van onderhavige onderzoekslocatie zijn wel diverse verkennende of nadere bodemonderzoeken bekend. Onderstaand zijn de verkregen gegevens kort samengevat.