5 20261202 TAM-omgevingsplan Hoofdstuk 22A De Beekse Akkers II_vastgesteld_4_Bijlagen motivering 20261109_Deel1
Tekst van het document
In algemene zin geldt op dat punt, dat een beoordeling of wordt voldaan aan wettelijke voorschriften geen onderdeel vormt van de toetsing van planologische aspecten. Bij de beoordeling van een planologisch besluit moet ervan worden uitgegaan dat wettelijke voorschriften worden nageleefd. Zie ARRvS 28 maart 2018, ECLI:NL:RVS:2018:967 en ARRvS 5 februari 2020, ECLI:NL:RVS:2020:337. Adromi B.V. Gezondheidsrisico blootstelling aan gewasbeschermingsmiddelen Pagina 15 van 44 immunotoxiciteit (artikel 19, lid 4 onder e van de Verordening) en eventuele hormoonontregelende eigenschappen (bijlage 2 onderdeel 1, 8.9.4 van de Verordening). Verder wordt getoetst op cumulatieve en synergetische effecten (artikel 19, lid 2 onder d van de Verordening). Voorgaande betekent dat in maatschappelijk opzicht geen rekening behoeft te worden gehouden met toegelaten gewasbeschermingsmiddelen welke volgens algemeen aanvaarde toxicologische normen en op basis van beschikbare relevante en betrouwbare wetenschappelijke en technische kennis als schadelijk voor de volksgezondheid mogen worden beschouwd bij toepassing volgens het gebruiksvoorschrift. Dit is anders in de context van planologische besluitvorming, aangezien de Afdeling bestuursrechtspraak de Europese blootstellingsnormen en het verdere Europese beoordelingskader als niet toepasbaar heeft aangemerkt omwille van wetenschappelijke onzekerheid.
Verwezen wordt naar paragraaf 4.1. 3.2. Aanvullende regelgeving Zoals beschreven vormen de Europese verordeningen het wettelijke kader voor de bescherming van de volksgezondheid. Aangezien die verordeningen stellen dat blootstelling aan gewasbeschermingsmiddelen al vanaf de rand van een teeltperceel geen nadelen mag opleveren voor de volksgezondheid zonder extra maatregelen zoals afscherming, is geen sprake van een afstand welke (aanvullend) aangehouden zou moeten worden tot gevoelige functies op buurpercelen. Dit is evenmin voorgeschreven in het Omgevingsbesluit of in het van toepassing zijnde Omgevingsplan, nu de Nederlandse wetgever gekozen heeft voor hogere eisen aan driftreductie als maatregel ter implementatie van de artikelen 11 en 12 van richtlijn 2009/128/EU (in plaats van bijvoorbeeld extra afstand). De Wet algemene bepalingen omgevingsrecht is inmiddels vervangen door de Omgevingswet en het daarop gebaseerde Besluit activiteiten leefomgeving. In het onderstaande wordt nader ingegaan op de geldende Nederlandse regelgeving. Op basis van de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (oud) en het daarop gebaseerde Activiteitenbesluit milieubeheer (oud) was sprake van aanvullende ecologische bescherming door het aanhouden van zogenaamde teeltvrije zones langs oppervlaktewater.
Deze bepalingen zijn vrijwel ongewijzigd overgenomen in het Besluit activiteiten leefomgeving dat is gebaseerd op de Omgevingswet. Hierbij is evenwel gespecificeerd dat bepaalde bepalingen zijn bedoeld ter bescherming van zowel ecologie als volksgezondheid. 3.2.1. Besluit activiteiten leefomgeving In artikel 1.3 van de Omgevingswet is onder meer vastgelegd dat deze wet ten doel heeft om een gezonde fysieke leefomgeving te behouden en te bereiken. In artikel 4.723c van het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) is aangegeven dat ten minste een driftreducerende techniek dient te worden toegepast van 75%. Bij neerwaarts spuiten mogen de spuitdoppen zich verder ten hoogste 50 cm boven het te bespuiten oppervlak bevinden. In het artikel Adromi B.V. Gezondheidsrisico blootstelling aan gewasbeschermingsmiddelen Pagina 16 van 44 is voor verschillende teelten een referentietechniek opgenomen ten opzichte waarvan deze driftreductie dient te worden bepaald. In artikel 4.723d Bal zijn teeltvrije zones opgenomen langs watergangen welke afhankelijk van de teelt en de gebruikte driftreducerende techniek 50 cm tot 5 meter breed dienen te zijn. De artikelen 4.723f en 4.723g bevatten uitzonderingen hierop, bijvoorbeeld in de vorm van toepassing van gewasbeschermingsmiddelen met een afgeschermde dop.
In artikel 4.723e Bal is bepaald dat niet mag worden gespoten bij een windsnelheid groter dan 5 m/s, met uitzondering van teeltbedreigende situaties of bij inzet van een overkapte beddenspuit. Op grond van artikel 4.723g mogen gewasbeschermingsmiddelen op een talud uitsluitend pleksgewijs en driftvrij toegepast worden. De artikelen 4.723c (driftreductie) en 4.723e (spuiten bij lage windsnelheden) zijn mede bedoeld ter bescherming van de menselijke gezondheid. 3.2.2. Overig Als een bedrijf geen relevante bestrijdingsmiddelen zou toepassen (uitsluitend middelen op basis van zogenaamde laag risico stoffen8 cq. een alternatieve bestrijding van plagen), dan vormt het aspect volksgezondheid geen punt van aandacht. Echter in het kader van deze notitie dient het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen als maximale representatieve invulling van de planologische mogelijkheden te worden beschouwd. Relevant hierbij is verder dat zogenaamde biologische gewasbeschermingsmiddelen9 net zo goed toelating van het Ctgb nodig hebben voor professionele toepassing, waarbij voor die middelen eveneens maximaal acceptabele blootstellingsnormen gelden. Bij bedrijfsmatige toepassing van gewasbeschermingsmiddelen dient te worden voldaan aan het Besluit activiteiten leefomgeving.
Hierbij geldt verder dat bepaalde gewasbeschermingsmiddelen enkel voor professionele toepassingen zijn toegelaten en niet voor huis-, tuin- en keukengebruik. In een dergelijke hobbymatige context zal verder hoogstens sprake zijn van individuele handmatige bespuitingen, niet van integrale behandeling van een perceel (rijbehandeling met een spuitmachine). 3.3. Evaluatie en herziening milieuregelgeving Gelet op de rapportages ingevolge artikel 18 van verordening 528/2012/EU van de Europese Commissie van 7 maart 201610 en 20 mei 202011, zijn er geen aanwijzingen dat al dan niet 8 Gewasbeschermingsmiddel dat blijkens toelating voldoet aan de criteria van bijlage II, punt 5 van Verordening EU/1107/2009. 9 Een biologisch gewasbeschermingsmiddel kan chemisch identiek zijn aan een regulier beschermingsmiddel. Enig verschil is dat het middel en de daarin aanwezige werkzame stoffen een biologische oorsprong hebben en niet zijn gesynthetiseerd.
10 Report from the commission on the sustainable use of biocides pursuant to Article 18 of Regulation (EU) No 528/2012 of the European Parliament and of the Council concerning the making available on the market and use of biocidal products, COM(2016) 151 https://health.ec.europa.eu/document/download/68a5733b-67b9-4727-a77d- b2df88b01afb_en?filename=2016_report_sustainableuse_biocides_en.pdf, geraadpleegd op 7 februari 2024 11 Report from the commission on the experience gained by Member States on the implementation of national targets established in their National Action Plans and on progress in the implementation of consumptieve blootstelling aan in de EU toegelaten gewasbeschermingsmiddelen12 gepaard gaat met risico’s voor de menselijke gezondheid, waaronder de gezondheid van kwetsbare groepen. De gezondheidsverkenningen van RIVM uit | 201813 en 202014 ondersteunen de conclusie van deze evaluatie15, waarbij in de zogenaamde OBO rapportage van RIVM | 16 ook niet is gebleken van een grotere blootstelling dan waarvan bij goedkeuring van gewasbeschermingsmiddelen rekening mee is gehouden. Dat geen sprake is van gezondheidsrisico’s wordt | ook onderschreven door Bundesinstitut für Risikobewertung - BfR17. Nu in Duitsland ook het Unierecht geldt voor toelating en toepassing van gewasbeschermingsmiddelen, is de situatie in Duitsland representatief te noemen voor Nederland.
De Gezondheidsraad18 komt op basis van internationale epidemiologische literatuur | tot de conclusie dat gewasbescherming met chemische middelen gepaard kan gaan met gezondheidsschade bij mensen. In lijn daarmee pleit de Gezondheidsraad ervoor dat beter invulling wordt gegeven aan de eisen op basis van het Unierecht bij toelating en herbeoordeling van middelen. Op dit vlak is relevant dat de gevolgtrekkingen van de Gezondheidsraad onvoldoende zijn | toegesneden op de locatiespecifieke omstandigheden in Nederland. Er kan hierbij worden gewezen op de volgende verschillen ten opzichte van de door de Gezondheids | raad aangehaalde internationale studies. - | Toegelaten middelen; - | Toepassingsvoorschriften (hoeveelheid en concentratie per behandeling, behandelfrequentie etc.); - | Wijze van toepassing (zoals met 75% driftreductie, dan wel (worst case) met sproeivliegtuig); - | Betreding van gewassen (wandelpaden door gewaspercelen, spelende kinderen in gewaspercelen). Gelet hierop vormt het advies van de Gezondheidsraad goede aanleiding | om in Nederlandse context te kiezen voor toepassing van het voorzorgbeginsel in de context van planologische besluitvorming waarbij het aspect driftblootstelling een rol kan spelen.
Los hiervan is uiteraard positief indien beter wordt toegezien op naleving van voorschriften bij toelating van mid | delen, maar het advies vormt geen Directive 2009/128/EC on the sustainable use of pesticides, COM(2020) 204 final, https://food.ec.europa.eu/document/download/e4380b91 | -8cca-4f0c-b5f4- dd9d99692ec6_en?filename=pesticides_sud_report | -act_2020_en.pdf geraadpleegd op 8 februari 2024 12 Relevant is te vermelden dat sommige lidstaten een lange opgebruiktermijn hebben gehanteerd voor gewasbeschermingsmiddelen die al lang onder de Biocidenverordening zijn verboden. Blijkens artikel L258 | -8 IV van de Code Rural hanteerde Frankrijk bijvoorbeeld een opgebruiktermijn tot 1 januari 2022. Dit betekent dat pas vanaf 1 januari 2022 de Biocidenverordening in volle omvang van toepassing is in Frankrijk, terwijl lidstaten zoals Nederland op basis van reeds voor de Biocide | nverordening gehanteerd systeem van periodieke herbeoordeling al vrijwel direct alleen middelen toelieten die onder de Verordening waren (her)beoordeeld.
13 RIVM rapport 2018-0068, Gezondheidsverkenning omwonenden van landbouwpercelen | , 2018 14 RIVM report 2020-0056, Health survey on people living in the direct vicinity of agricultural plots: additional analyses, 2020 15 Deze conclusies zijn niet geldig voor landen zoals Frankrijk welke na invoering van de Biocidenverordening | een opgebruiktermijn hebben gehanteerd, zie hiervoor paragraaf | 3.1 16 RIVM Rapport 2019-0052 Onderzoek Blootstelling Omwonenden (OBO) | Bestrijdingsmiddelen en omwonenden Samenvattend rapport over blootstelling en mogelijke gezondheidseffecten 17 Bfr, Fernab vom Feld: Gesundheitliche Beeinträchtigungen durch Abdriften von Pflanzenschutzmitteln sind unwahrscheinlich, Mitteilung Nr. 054/2020 des BfR vom 23. | November 2020 zie: https://www.bfr.bund.de/cm/343/fernab | -vom-feld-gesundheitliche-beeintraechtigungen-durch-abdriften-von- pflanzenschutzmitteln-sind-unwahrscheinlich.pdf (geraadpleegd op 1 juni 2023) 18 Gezondheidsraad, Gewasbescherming en omwonenden (2020/10) Adromi B.V. | Gezondheidsrisico blootstelling aan gewasbeschermingsmiddelen | Pagina 17 van 44 aanleiding om te concluderen dat in Nederlandse context sprake is van nadelige effecten voor de gezondheid v.w.b. blootstelling aan gewasbeschermingsmiddelen.
Het is hierbij duidelijk genoeg dat de Nederlandse wetgever in lijn met deze wetenschappelijke data het beschermingsniveau van de Biocidenverordening afdoende acht, mede nu er overeenkomstig artikel 11 en 12 van richtlijn 2009/128/EU uit voorzorg hogere driftreductie verplicht is gesteld in Nederland. Zoals al gebleken is uit paragraaf 3.1, gelden er geen afstandseisen ten aanzien van het spuiten van gewasbeschermingsmiddelen nabij driftgevoelige functies omdat bij toelating van middelen wordt uitgegaan van een hoog beschermingsniveau, waarbij een kwetsbare persoon als normpersoon worden aangehouden, gekoppeld aan worst case praktijkcondities (los van de in Nederland geldende voorzorgmaatregel t.a.v. extra driftreductie). Er wordt al met al geen rekening gehouden met een relevant humaan restrisico bij toepassing van gewasbescherming overeenkomstig het Unierecht. Wel heeft de Europese Commissie het initiatief genomen om in het kader van de zogenaamde ‘Green Deal’ de ecologie beter te beschermen tegen gewasbeschermingsmiddelen19. Gelet op het voorgaande is verder duidelijk dat de wetgever de volksgezondheid beschermt via toelating van steeds veiliger middelen (en uitfasering van andere middelen) en op algemene driftreductie20, niet op afstandseisen21 of de genoemde aandachtszone van 50 meter welke in planologische context dient te worden gehanteerd. 3.4.
| Conclusies Gelet op het voorgaande is sprake van een omvattend wettelijk stelsel | voor toelating en herbeoordeling van gewasbeschermingsmiddel | en, met bijbehorende gebruiksvoorschriften | en voorzorgen die bij toepassing in acht moeten worden genomen. In het kader van dat stelsel wordt, zoals ook blijkt uit de aangehaalde uitspraak van het Hof van Justitie22 een open gezondheidsnorm gehanteerd, welke kortom zeer uitdrukkelijk ook | rekening houdt met mogelijk nadelige gezondheidseffecten die | pas op basis van nieuwe wetenschappelijke inzichten relevant zijn geworden. 19 European Commission, Proposal (final) Regulation on the sustainable use of plant protection products and amending Regulation (EU) 2021/2115 | , artikel 18, lid 1 en 19, lid 1 20 Voor diverse gewasbeschermingsmiddelen geldt bijvoorbeeld al een eis om aanvullende driftreductie toe te passen (meer dan 75%). Daarnaast kenden diverse waterschappen in met name de waterrijke gebieden subsidieregelingen voor de aanschaf van 99% driftredu | cerende spuitapparatuur.
Hiervoor kan ook subsidie bij RVO worden verkregen: Regeling Europese EZK | - en LNV-subsidies (https://www.rvo.nl/sites/default/files/2022 | - 11/Lijst%20met%20investeringen-Investeringsregeling%20POP3%2B2022_0.pdf | ) 21 In diverse uitspraken, laatstelijk ARRvS 6 november 2024 ECLI:NL:RVS:2024:4503 (Meeslouwerpolder), overweegt de Afdeling de noodzaak van wettelijke | afstandseisen: “Omdat er geen wettelijke bepalingen gelden over minimaal aan te houden afstanden tussen gronden waarop gewassen in de open lucht worden geteeld en woningen, is niet uitgesloten dat ook in de bestaande situatie ter plaatse van de bedrijfswoning die als burgerwoning in gebruik is genomen hinder kan worden ondervonden van het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen.” 22 HvJ 24 april 2024, ECLI:EU:C:2024:356 | ov. 78 e.v. Adromi B.V. | Gezondheidsrisico blootstelling aan gewasbeschermingsmiddelen | Pagina 18 van 44 Adromi B.V. Gezondheidsrisico blootstelling aan gewasbeschermingsmiddelen Pagina 19 van 44 Met andere woorden biedt dit stelsel in principe voldoende basisveiligheid als het gaat om de toepassing van gewasbeschermingsmiddelen. 3.4.1. Mate van bescherming In de Europese verordeningen is geen verminderde bescherming vastgelegd voor bepaalde situaties of omstandigheden.
De Europese milieuregelgeving kent de volgende beschermingscategorieën: - Consumenten; - Toepassers; - Omwonenden (waaronder begrepen passanten e.d.). Omwonenden worden gelijkelijk beschermd, ongeacht de status of functie van het verblijf of de reden van blootstelling. De milieuregelgeving kent geen groepen van mensen aan wie een verminderde bescherming toekomt, maar hanteert enkel het uitgangspunt dat de blootstelling van kwetsbare groepen normbepalend is (artikel 19, lid 1b onder iii van de Biocidenverordening). De vraag of omwonenden wonen of werken bij een bedrijf zelf waar gewasbescherming wordt toegepast, dan wel bij een ander bedrijf (waar al dan niet gewasbescherming wordt toegepast) of geen bedrijfsmatige activiteiten ontplooien maakt geen verschil voor de mate van bescherming waar deze bewoners/gebruikers aanspraak op hebben. Hetzelfde geldt voor medewerkers van een bedrijf. Aan deze medewerkers komt eenzelfde bescherming toe, ongeacht of sprake is van medewerkers van een agrarisch bedrijf of een ander bedrijf en ongeacht of sprake is van een agrarisch bedrijf waar ook gewasbeschermingsmiddelen worden toegepast. Op grond van de milieuregelgeving is de bescherming tegen drift dus niet afhankelijk gesteld van de status of reden van de aanwezigheid in de nabijheid van percelen waar gewasbescherming kan worden toegepast.
Evenmin is kortdurend verblijf noodzakelijkerwijs aanleiding om uit te gaan van verminderde bescherming. De milieuregelgeving houdt verder geen rekening met aantallen, d.w.z. dat aan één persoon evenveel bescherming toekomt als aan honderd personen. In lijn daarmee kan in het kader van planologische besluitvorming dus geen lager beschermingsniveau worden gehanteerd voor bepaalde mensen en functies ten opzichte van andere mensen en functies. Immers voor de milieuregelgeving is iedereen gelijk. De milieuregelgeving werkt daarbij ook twee kanten op in die zin dat zowel toepassers als blootgestelden hier rechten aan kunnen ontlenen. Die rechten dienen in het kader van de goede ruimtelijke ordening gerespecteerd te worden23. Het enige wat in het kader van planologische besluitvorming dus relevant kan zijn, is de vraag of een planologisch besluit ertoe leidt dat voorstelbaar is cq. niet kan worden uitgesloten dat zich veranderingen voordoen qua: 23 Zie in strijd met de Verordening op dit punt: ARRvS 22 november 2023, ECLI:NL:RVS:2023:4331, nu de Afdeling de rechtsopvatting hanteert dat bepaalde functies en mensen minder bescherming toe zou mogen komen. Adromi B.V.
Gezondheidsrisico blootstelling aan gewasbeschermingsmiddelen Pagina 20 van 44 - de verblijftijd van personen24; - de verblijfswijze (zoals binnen of buiten); - de kwetsbaarheid van personen (zoals woon- of werkomgeving, kinderen e.d.). Los daarvan volgt uit het voorzorgbeginsel dat bij toepassing van gewasbeschermingsmiddelen zo veel mogelijk moet worden voorkomen dat middel terecht komt op buurpercelen waarop zich andere teelten bevinden. In dezelfde zin dient in principe te worden voorkomen dat middel terecht komt in beschermde natuur. 3.4.2. Mate van kwetsbaarheid In de onderhavige situatie is relevant dat sprake is van een reguliere agrarische bestemming. Echter ook deze bestemming kan worden beschouwd als een bestaande potentiële beperking bij toepassing van gewasbeschermingsmiddelen, nu de gronden ook gebruikt mogen worden voor extensief recreatief medegebruik. Immers op grond daarvan dient rekening te worden gehouden met menselijke aanwezigheid op deze gronden, zeker als wordt uitgegaan van de maximale planologische mogelijkheden. Hierbij kan in aanmerking worden genomen dat recreatief gebruik in de regel overdag en bij droog weer aan de orde zal zijn, dus in de periode waarop ook gewasbescherming zal worden toegepast.
De nieuwe groen-, verkeers- en woonfuncties zullen ten opzichte hiervan weliswaar leiden tot een toename van de individuele verblijfstijd van personen, maar voor het overige kan niet worden gesproken van een toename van potentiële beperkingen voor het agrarische grondgebruik. Verder is van belang dat op grond van het voorzorgbeginsel ook naburige agrarische percelen als beperking dienen te worden beschouwd bij toepassing van gewasbeschermingsmiddelen. Immers als spuitmiddel dat wordt toegepast op het ene perceel ook terecht zou komen op een ander gewas op een naburig perceel, dan kan die oogst worst case worden afgekeurd voor menselijke consumptie. Op grond van bijlage 1 artikel 1 onder 3a en 3c van richtlijn 2009/128/EU vormt het voorkomen van het gezondheidsrisico dat kan ontstaan door blootstelling aan gewasbeschermingsmiddelen die niet op het doelgewas terecht zijn gekomen een concrete uitwerking van het voorzorgbeginsel, waar ook aandacht voor dient te bestaan in het kader van de vakbekwaamheidseisen die gelden om gewasbescherming te mogen toepassen (artikel 5 van genoemde richtlijn jo. artikel 17, lid 1 onder c van het Besluit gewasbeschermingsmiddelen en biociden). 3.4.3.
Gezondheidscriteria De algemeen aanvaarde toxicologische normen en de beschikbare relevante en betrouwbare wetenschappelijke en technische kennis (in de bewoordingen van de Biocidenverordening), waarmee wordt vastgesteld of er een risico is voor de volksgezondheid, mogen, gelet op de jurisprudentie van de Afdeling, niet worden benut ter onderbouwing van planologische besluitvorming. Door de Afdeling worden in het kader van de ruimtelijke ordening maatschappelijke sentimenten beschouwd, bijvoorbeeld ten aanzien van ongemakken die mensen kunnen ervaren wanneer ze dicht 24 In die strekking ook ABRvS 14 juni 2017, ECLI:NL:RVS:2017:1575 ov. 11.5.1 dat een fietspad vanwege korte verblijfstijd geen voor driftblootstelling relevante functie is. op landbouwpercelen wonen, zoals geur en/of neerslag van deeltjes. Hier zijn geen gevalideerde modellen voor, want bij dat soort risico’s speelt het aspect gezondheid geen rol25. 25 In een recente uitspraak wordt door de Afdeling immers niet langer gesproken van gezondheidsrisico’s die kunnen samenhangen met blootstelling aan drift van gewasbeschermingsmiddelen, maar alleen nog van hinder die hierdoor kan worden veroorzaakt.
Zie hier | voor bijvoorbeeld: ARRvS 6 november 2024 ECLI:NL:RVS:2024:4503 (Meeslouwerpolder) ten opzichte van eerdere uitspraken zoals | ARRvS 19 oktober 2022, ECLI:NL:RVS:2022:3023 (Asdonkterrein) en ABRvS 30 maart 2016, ECLI:NL:RVS:2016:855 | (Houten) Adromi B.V. | Gezondheidsrisico blootstelling aan gewasbeschermingsmiddelen | Pagina 21 van 44 Adromi B.V. Gezondheidsrisico blootstelling aan gewasbeschermingsmiddelen Pagina 22 van 44 4. Beoordeling gezondheidsaspecten 4.1. Verspreidings- en blootstellingsmodellen Uit diverse uitspraken van de Afdeling bestuursrechtspraak blijkt, dat voorhanden modellen waarmee blootstelling aan drift kan worden geprognosticeerd niet worden geaccepteerd voor planologische besluitvorming. Gewezen kan worden op de zaak Houten26, welke betrekking had op het zogenaamde PRI model. Verder kan worden gewezen op de uitspraak Asdonkterrein Beuningen27 over het zogenaamde EFSA-OPEX model. In andere uitspraken is bevestigd dat het PRI model en het EFSA-OPEX model in het kader van planologische besluitvorming niet worden geaccepteerd. Gelet hierop zullen vooralsnog geen door de Afdeling in planologische context geaccepteerde kwantitatieve uitspraken kunnen worden gedaan over toxicologische aspecten die spelen bij blootstelling aan omgevingsfactoren. 4.2.
Inpassing zonder kwantitatieve beoordeling Op grond van de rechtspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak kan evenwel nog steeds afgeweken worden van de 50 meter middels een deugdelijk locatiespecifiek onderzoek, waarbij kan worden aangetoond dat onder de gegeven omstandigheden ook bij het hanteren van een kortere afstand een aanvaardbaar woon- en leefklimaat bij een gevoelige functie is gegarandeerd. Hierbij is het een vereiste dat dit alles onderzocht wordt door een milieudeskundige28. In een andere uitspraak29 is geoordeeld: “Een kleinere afstand kan aanvaardbaar zijn indien (bijvoorbeeld) driftreducerende maatregelen worden getroffen”. In deze uitspraak heeft de Afdeling overwogen dat, in een situatie dat een agrarisch perceel30 zal grenzen aan een perceel met een gevoelige functie, door het plaatsen en in stand houden van een struweelhaag voldoende is onderbouwd dat deze kortere afstand van 50 meter kan worden aangehouden. Onderhoud en instandhouding van een dergelijke haag dient daarbij uiteraard te worden verzekerd middels een vergunningvoorschrift of een (voorwaardelijke) instandhoudingsverplichting. De optie om afscherming toe te passen ten einde een kortere afstand dan 50 meter te rechtvaardigen is ook al in eerdere uitspraken benoemd31. De met deze uitspraak ingezette lijn is in een andere uitspraak bevestigd32.
Ook in een uitspraak van 19 maart 2023, heeft de voorzieningenrechter van de rechtbank Midden-Nederland geoordeeld dat een kleinere afstand kan worden aangehouden, mits dit op basis van zorgvuldig en op locatie toegesneden onderzoek deugdelijk kan worden gemotiveerd33. In de genoemde uitspraken wordt het belang van het aanbrengen van een vanggewas of een andere vorm van afscherming benadrukt in situaties waarin sprake is van een korte onderlinge afstand of zelfs 26 ABRvS 30 maart 2016, ECLI:NL:RVS:2016:855 27 ARRvS 19 oktober 2022, ECLI:NL:RVS:2022:3023 28 ABRVS 24 mei 2017, ECLI:NL:RVS:2017:1353 29 ABRvS 2 november 2022, ECLI:NL:RVS:2022:3160 30 De uitspraak had betrekking op een agrarische bestemming die tevens boomgaarden en boomteelt toelaat. 31 ABRvS 25 april 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BW3921 32 ARRvS 25 januari 2023, ECLI:NL:RVS:2023:269 33 Rechtbank Midden Nederland 19 maart 2023, ECLI:NL:RBMNE:2023:1048 aan elkaar grenzende tuinen en gewaspercelen. Het plaatsen, onderhoud en instandhouding dient ruimtelijk te worden verzekerd. Dit kan door het opnemen van een vergunningvoorschrift of een (voorwaardelijke) bepaling in het omgevingsplan. In een andere recente uitspraak bevestigt de Afdeling dat rekening mag worden gehouden met de afschermende werking die een haag, maar bijvoorbeeld ook aanwezige bebouwing of een dichte erfafscheiding kan bieden34.
In deze zaak had de gemeente de kortere afstand | dan 50 meter onderbouwd met het soort teelt dat er plaatsvond (met enkel | neerwaartse spuittechniek), dat er sprake was van afschermende niet-woonbebouwing, dan wel een schutting met | klimplanten en/of een haag aan de zijden waar het woonperceel grensde aan teeltpercelen. | Daarnaast werden door de Afdeling nog de milieuregels aangehaald waaruit blijkt dat er | bij toepassing van gewasbeschermingsmiddelen driftreductie moet worden toegepast en dat er bij hogere windsnelheden niet gespoten mag worden. In de context van de geldende regelgeving dient verder te worden afgewogen of | sprake is van een evenwichtige toedeling van functies aan locaties door voor bestaande functies heel andere gezondheidscriteria te hanteren dan voor nieuwe functies. 4.3. | Aandachtzones Zoals aangegeven in paragraaf 1.2 hanteert de Afdeling bestuursrechtspraak standaard een aandachtzone van 50 meter. De afstand van 50 meter is blijkens een uitspraak uit 2002 | 35 gebaseerd op het toenmalige beleid van de provincie Gelderland voor de goedkeuring van ruimtelijke ontwikkelingen waarbij gevoelige functies nabij boomgaarden en boomteeltpercelen | aanwezig zouden zijn (de ‘Handreiking bestemmingsplannen’ uit 1996) | 36.
Ten tijde van dat beleid gold op grond van | artikel 13 van de Bestrijdingsmiddelenwet 1963 | , het daarop gebaseerde Lozingenbesluit open teelt en veehouderij | en de bijbehorende Regeling testmethoden driftarme doppen Lozingenbesluit open teelt en veehouderij | , een verplichting om driftreductie toe te passen van minimaal 50%. Op grond van het | Activiteitenbesluit c.q. het huidige Besluit activiteiten leefomgeving dient standaard een driftreducerende | techniek te worden gehanteerd van minimaal 75%, een norm die kortom de helft strenger is geworden37, waardoor bedoelde afstand van 50 meter thans minstens kan worden gehalveerd tot 25 meter. | Hierbij is ook van belang dat bedoelde 50 meter werd gehanteerd in een tijd dat gewasbeschermingsmiddelen w | aren toegelaten welke nu al geruime tijd vanwege herbeoordelingen | onder het regime van de Biocidenverordening | zijn uitgefaseerd, terwijl nieuwe middelen met een lagere potentiële schadelijkheid en lagere persistentie hiervoor in de plaats zijn gekomen. Bedoelde afstand van 50 meter is gebaseerd op gewasbehandeling bij boomteelt en in boomgaarden.
Bij dergelijke teelten is het risico op drift groter, omdat dan opwaarts en zijwaarts kan worden 34 ARRvS 27 maart 2024, ECLI:NL:RVS:2024:1263 35 ABRvS 24 juli 2002, ECLI:NL:RVS:2002:AE5754 36 In civielrechtelijke context wordt uitgegaan van een procesbelang bij aanwezigheid binnen 500 meter tot een gewasperceel, zie: Rechtbank Oost Brabant 19 juli 2024, ECLI:NL:RBOBR:2024:3440 37 Zie ook paragraaf 3.1. Adromi B.V. | Gezondheidsrisico blootstelling aan gewasbeschermingsmiddelen | Pagina 23 van 44 Adromi B.V. Gezondheidsrisico blootstelling aan gewasbeschermingsmiddelen Pagina 24 van 44 gespoten en bepaalde behandelingen ook plaatsvinden buiten het volbladseizoen, waardoor bladeren in het gewas zelf geen aanvullende driftreductie bieden. In situaties waarin enkel rekening behoeft te worden gehouden met neerwaartse gewasbehandelingen, kan om die reden genoemde afstand nogmaals worden gehalveerd tot 12,5 meter. Alhoewel de Afdeling op dit vlak geen specifieke afstanden noemt, is er steun te vinden in uitspraken dat in situaties waarin enkel rekening moet worden gehouden met neerwaarts spuiten mag worden uitgegaan van een kortere afstand qua mogelijke driftblootstelling38. Per slot van rekening is in geen van de uitspraken waarin de Afdeling afscherming als goede ruimtelijke ordening heeft geaccepteerd sprake van een afscherming over 50 meter (d.w.z.
afscherming op alle posities waar de afstand tussen gewasperceel en driftgevoelige functie minder dan 50 meter bedraagt). Hieruit blijkt dat de Afdeling de 50 metergrens hanteert als aandachtsafstand en niet als normafstand. Driftreductie wordt bereikt door spuitmachines grotere druppels te laten produceren. Grote druppels vallen immers onder invloed van de zwaartekracht uit de lucht, terwijl kleine druppels (nevel) gedurende langere tijd in de lucht zullen blijven hangen en dus een veel groter risico in zich sluiten om zich te verspreiden door de lucht (en ook eerder zullen overgaan in de gasfase of naar een aerosol). Uiteraard kan niet volledig worden uitgesloten dat gedurende het spuitproces toch enige vorm van verneveling optreedt (turbulentie in de lucht, botsingen druppels met gewas etc.). Echter uitgaande van de wettelijke 75% driftreductie kan er zonder meer van worden uitgegaan dat er geen rekening meer hoeft te worden gehouden met relevante blootstelling aan druppeldrift op een afstand van 12,5 meter uit gewassen die neerwaarts worden gespoten en 25 meter bij opwaarts spuiten, waarbij extra driftreductie ook betekent dat minder damp- en aerosoldrift zal kunnen ontstaan. Blootstelling op die afstanden zal enkel nog kunnen plaatsvinden in de vorm van blootstelling aan dampen en aerosolen. Het gaat hierbij om zeer kleine hoeveelheden.
Immers gewasbeschermingsmiddelen worden ook gekozen op een zo laag mogelijke uitdampbaarheid. Mensen staan uitsluitend nog bloot aan deze dampen en aerosolen bij inademing. Relevante doses door opname via de huid of door hand-mond bewegingen zijn uitgesloten. De aanwezige dampen en aersolen zullen steeds verder verdunnen in de lucht. Een vergelijking met blootstelling aan bijvoorbeeld stikstofdioxiden en fijnstof afkomstig van wegverkeer, industrie en veehouderijen gaat maar gedeeltelijk op. Gewasbeschermingsmiddelen breken immers ook relatief snel af onder invloed van zonlicht. Stoffen afkomstig van wegverkeer e.d., en de afbraakproducten daarvan, blijven evenwel langer aanwezig in de lucht en verdwijnen hier alleen uit middels neerslag. 4.4. Conclusies Gelet op hoofdstuk 3 is duidelijk dat de milieuregelgeving iedereen gelijkelijk beschermt en dat dat als een gegeven dient te worden beschouwd in de context van een evenwichtige toedeling van functies aan locaties. Uit dit hoofdstuk blijkt dat de Afdeling bestuursrechtspraak de mate van bescherming die de milieuregelgeving biedt, niet accepteert en in het kader van planologische besluitvorming aanvullende 38 ARRvS 27 maart 2024, ECLI:NL:RVS:2024:1263 Adromi B.V.
Gezondheidsrisico blootstelling aan gewasbeschermingsmiddelen Pagina 25 van 44 maatregelen eist, dit onder meer in anticipatie op mogelijk toekomstige wetgeving en/of uitspraken van de civiele rechter. Verder blijkt dat de Afdeling bestuursrechtspraak een aandachtsafstand hanteert van 50 meter en vanuit het voorzorgbeginsel akkoord gaat met afscherming als driftreducerende maatregel. Tot slot is gebleken dat de Afdeling akkoord is gegaan met afscherming over een kortere afstand (bijvoorbeeld alleen de gedeelde perceelgrens met een gewasperceel), zodat de 50 meter niet kan worden geïnterpreteerd als afschermingsafstand of normafstand. Adromi B.V. Gezondheidsrisico blootstelling aan gewasbeschermingsmiddelen Pagina 26 van 44 5. Omgevingsaspecten 5.1. Relevante teeltsituaties Zoals beschreven in paragraaf 2.2 is sprake van een algemene agrarische bestemming die tal van teelten toelaat, waarbij boomgaarden op de agrarisch bestemde gronden als maximaal bestemde situatie kunnen worden beschouwd en diverse laagblijvende teelt op de gronden met landschapsbescherming. Zoals beschreven zal in boomgaarden rekening moeten worden gehouden met opwaarts en zijwaarts spuiten bij behandeling van het gewas zelf tegen schimmels en insecten. Bij laagblijvende teelten is sprake van neerwaarts spuiten. Bij neerwaarts spuiten is sprake van relatief gering risico op verspreiding van druppeldrift.
Dit vanwege de lagere spuithoogten, waardoor wind minder snel vat op de druppels zal kunnen krijgen. Verder wordt met de zwaartekracht meegespoten, in tegenstelling tot zijwaarts en opwaarts spuiten, waarbij om die reden het risico op druppelverspreiding groter is. Daarnaast heeft een opgaand gewas ook meer te behandelen (blad)oppervlak, zodat over het algemeen ook minder middel zal worden verspoten. 5.2. Wind Volgens het artikel 3.83 lid 5 Activiteitenbesluit (oud) en volgens artikel 4.723e Besluit activiteiten leefomgeving mogen er geen gewasbeschermingsmiddelen worden toegepast bij snelheden hoger dan 5 m/s. Deze windsnelheid komt overeen met windkracht 2 à 3 Beaufort. Alhoewel de overheersende windrichting noordwest gericht is in Nederland, geldt die conclusie niet voor de lage windsnelheden waarbij gewasbescherming mag worden toegepast. Bij deze lage windsnelheden kan de wind in feite uit alle richtingen van de kompasroos komen39, zelfs als rekening wordt gehouden met de gemiddelde windrichting per seizoen40. De positie van een teeltperceel ten opzichte van een gevoelige functie is kortom beperkt relevant in relatie tot driftblootstelling. Hierbij is verder relevant dat de behandeling uit de aard der zaak veel minder effectief is als gespoten wordt bij hogere windsnelheden.
Bij hogere windsnelheden zal de drift groter zijn, maar zich ook veel sneller verspreiden en verdunnen in de buitenlucht. Zie de afbeeldingen 5.2.1 en 5.2.2, waarbij weerstation Eindhoven als representatief kan worden beschouwd voor Beek en Donk. 39 Zie: https://www.knmi.nl/klimaat-viewer/grafieken-tabellen/windrozen/windroos-eindhoven 40 https://www.weerplaza.nl/weerinhetnieuws/klimaat/wind-in-nederland/6820/ Adromi B.V. Gezondheidsrisico blootstelling aan gewasbeschermingsmiddelen Pagina 27 van 44 Afbeelding 5.2.1: windroos (bron: KNMI) Afbeelding 5.2.2: gemiddelde windrichting per maand (bron: Weerplaza)
Adromi B.V. Gezondheidsrisico blootstelling aan gewasbeschermingsmiddelen Pagina 28 van 44 5.3. Maatregelen Indien er in de context van planologische besluitvorming invulling moet worden gegeven aan het voorzorgbeginsel, dan kan worden gedacht aan volgende maatregelen. Bronmaatregelen: Het gaat hierbij om maatregelen die ertoe leiden dat er zo min mogelijk drift ontstaat. Concreet kan in de meeste teelten door gebruikmaking van drifreducerende apparatuur tot 99% driftreductie worden bereikt. Overdrachtsmaatregelen: Het betreft hier het uit voorzorg aanhouden van extra afstand, al dan niet in combinatie met afschermende maatregelen, zoals ook onderwerp is geweest van diverse uitspraken van de Afdeling (zie paragraaf 4.2). Maatregelen bij de ontvanger: Dit betreft beperkingen aan bijvoorbeeld menselijk verblijf en/of aan het gebruik van gronden. Al met al zijn er meerdere opties om vanuit het voorzorgbeginsel de blootstelling aan drift te minimaliseren. In lijn hiermee is uiteraard van belang hoe de effectiviteit van deze maatregelen dienen te worden beoordeeld, hetgeen aan de orde komt in paragraaf 5.4 en 5.5. Zie voor de verdere configuratie van de in deze specifieke situatie geadviseerde afscherming paragraaf 6.2. 5.4.
Bronmaatregelen Zoals beschreven in paragraaf 3.2.1 dient in Nederland minimaal 75% driftreductie te worden geboden bij toepassing van gewasbeschermingsmiddelen, waarbij soms extra driftreductie moet worden gebruikt voor specifieke middelen of om de teeltvrije zone langs watergangen te mogen verkleinen. Technisch is verdergaande driftreductie mogelijk in veel teelten. De Technische Commissie Techniekbeoordeling heeft voor diverse configuraties (combinatie van teelt en spuitapparatuur) tot 99% driftreductie erkend. Toepassing van driftreductie op een spuitmachine betekent dat in belangrijke mate wordt voorkomen dat druppels worden gevormd die als drift op buurpercelen terecht zou kunnen komen. Deze maatregel aan de bron is daarmee de meest effectieve en bedrijfszekere maatregel om driftrisico te minimaliseren. Aangezien hiermee vrijwel kan worden voorkomen dat driftdruppels op buurpercelen terecht komt, zal in algemene zin iets minder middel nodig zijn. Eventuele dampdrift zal om die reden ook minder zijn, terwijl dampdrift dan ook alleen afkomstig zal zijn uit het gewas zelf en niet uit eventuele afschermende vegetatie. Driftreductie op de spuitapparatuur zelf is daarbij veel minder afhankelijk van toevallige omstandigheden (zoals wind, de staat van omliggende vegetatie en dergelijke).
Voor zover extra driftreductie niet mogelijk is, kan verder gekozen worden voor het niet langer integraal behandelen van een teeltperceel/gewas in situaties dat dat niet nodig is. Gedacht kan worden aan gebruikmaking van een spotsprayer voor de bestrijding van onkruid. Tot slot kan worden gedacht aan biologische teelten, waardoor het gamma aan in te zetten gewasbeschermingsmiddelen in ieder geval kleiner is. 5.5. | Afscherming Mede gelet op de jurisprudentie welke is aangehaald in paragraaf 4.2, is toepassing van afscherming ook geaccepteerd in het kader van planologische besluitvorming41 ten einde uit voorzorg te zorgen voor extra driftreductie. Een windhaag vervult daarnaast een extra buffer als het gaat om onverhoopte gebeurtenissen zoals stuur | - en bedieningsfouten op de spuitmachine, vergissingen bij het aanlengen van middel en dergelijke. 5.5.1. | Algemeen Er zijn de nodige wetenschappelijke gegevens voorhanden als het gaat om de afschermende werking van een windhaag. Verder is van belang dat een windhaag erkend is als d | riftreducerende techniek; een windhaag staat als zodanig op de ‘lijst met indeling van spuittechnieken in DriftReducerende | Techniek-klassen’ (DRT-lijst) van de Technische Commissie Techniekbeoordeling (TCT) van | 11 december 202342. Dit geldt voor een windhaag voor de periode vanaf 1 mei | met 90% bladdichteid | tot 50% bladval van de windhaag.
| In combinatie met de (wettelijk standaard verplichte) 75% driftreductie van een spuitmachine biedt een haag aanvullend 75% driftreductie, zodat tot 94% driftreductie mogelijk is. | Uit andere wetenschappelijke studies kan een hoger driftreducerend effect van een windhaag worden afgeleid | 43 en hier wordt in het PRI 2015 | 44 ook naar verwezen. Dit betekent dat de 75% driftreductie welke de TCT hanteert, kan worden beschouwd als een conservatie | f uitgangspunt. 5.5.2. | Configuratie op grens teeltgewas In principe is hierbij van belang te kiezen voor een gewas dat een egale dichtheid biedt | . Bij een dergelijke bladerdichtheid zal een luchtstroom maximaal worden afgeremd waarbij eventueel aanwezige drift in druppelvorm zo veel mogelijk in de haag zelf zal achterblijven. Elzenhagen, welke traditioneel rond fruitboomgaarden worden aangeplant, bieden bijvoorbeeld al een dergelijke bladerdichtheid. Een te hoge dichtheid zorgt voor een afname in de filterende werking, doordat er niet voldoende lucht door de haag kan stromen45, 46, 47. 41 Vergelijk in dit verband ABRvS 28 november 2018, ECLI:NL:RVS:2018:3904, waarin is overwogen dat aannemelijk is dat een driftreducerende voorziening bestaande uit dubbele hagen leidt tot een ruime driftreductie.
42 Zie: https://iplo.nl/publish/pages/151722/6 | -informatieblad-windhaag-20220718.pdf (geraadpleegd op 5 maart 2024) 43 Porskamp H.A.J., Michielsen, J.M.G.P., Huismans, J.F.M., | De invloed van een windhaag op emissies bij fruitteeltspuiten, 1999, IMAG-DLO Rapport 94-29, pag. 29 en Wenneker, M., Heijne, B., Van de Zande, J.C., | Effect of natural windbreaks on drift reduction in orchard spraying, | Communications of Applied Biology Science, Universiteit Gent, 70(2005)4 pag. 961. 44 Plant Research International, | Driftblootstelling van omstanders en omwonenden door boomgaard bespuitingen, maart 2015 45 Felsot, A. S., Unsworth, J. B., Linders, J. B., Roberts, G., Rautman, D., Harris, C., & Carazo, E. (2010). Agrochemical spray drift; assessment and mitigation | —A review. Journal of Environmental Science and Health Part B, 46(1), 1-23. 46 Mercer, G. N. (2009). Modelling to determine the optimal porosity of shelterbelts for the capture of agricultural spray drift. Environmental modelling & software, 24(11), 1349-1352. 47 Zie echter ABRvS 6 juni 2018, ECLI:NL:RVS:2018:1741 | ov. 16. De overweging dat aannemelijk is dat een volledig dichte muur 99% driftreductie kan bieden is minder correct, uitgaande van beschikbare relevante en betrouwbare wetenschappelijke en technische kennis. Het risico is reëel dat wind zal versnellen al | s deze over de Adromi B.V.
| Gezondheidsrisico blootstelling aan gewasbeschermingsmiddelen | Pagina 29 van 44 De dichtheid van een windhaag kan worden gemeten als de optische dichtheid door het bepalen van de optische porositeit: de zichtbaarheid achter/door de haag oftewel de som van de “gaten” in het bladerdek. Dit kan worden gemeten met behulp van een digitale camera, een witte doek achter de haag en specifieke (analyse)software48. Het aansluitend effect van uitdamping uit de haag en aansluitende respiratoire blootstelling wordt verwaarloosbaar geacht, mede nu gewasbeschermingsmiddelen worden toegelaten op hun lage uitdampbaarheid. Daarnaast is relevant dat uitdamping voornamelijk kan plaatsvinden op een droge zonnige dag, dus op het moment dat afbraak van de betrokken stoffen onder invloed van de zon ook maximaal is49. De meeste middelen worden daarbij verspoten aan het begin van het groeiseizoen wanneer temperaturen nog lager liggen, niet in het warmere oogstseizoen. Er kan voor de verdere configuratie van een haag worden uitgegaan van een overhoogte van 1 meter in situaties waarin sprake is van opwaarts of zijwaarts spuiten. In geval sprake is van uitsluitend neerwaarts spuiten kan worden uitgegaan van een overhoogte | van 50 centimeter. In situaties dat tevens buiten het volbladseizoen sprake is van teelten dient te worden | gekozen voor een niet bladverliezende haag. 5.5.3.
| Configuratie met grotere onderlinge afstand Het effect van dergelijke windhagen wordt in de | hiervoor aangehaalde onderzoeken beschouwd wanneer deze direct naast de perceelgrens dan wel (enkele meters) uit het gewas(perceel) zijn geplaatst. In situaties waarbij sprake is van een grotere afstand50 (meer dan 5 meter bij neerwaarts spuiten en meer dan 10 meter in andere situaties) tot de relevante gewaspercelen, zal de drift vooral bestaan uit aerosolen/dampen | , zoals ook blijkt uit onderzoek | 51. Zoals aangegeven in paragraaf 4.3 gaat het bij aerosolen en dampen over zeer kleine hoeveelheden, waarbij deze stoffen enkel nog via inademing in het menselijk lichaam terecht kunnen komen. Op grotere afstand zal een (relatief) open windhaag minder effect hebben dan in de beschreven onderzoeken, doordat druppelvormige drift bij toenemende afstand voor een steeds groter deel gedeponeerd zal zijn en drift in de vorm van dampen en aerosolen niet of nauwelijks afneemt en enkel nog zal verdunnen bij verdere verspreiding in de buitenlucht. muur heen blaast, waardoor per saldo meer druppeldrift over de muur zal worden meegevoerd en veel verder verspreid zal worden dan zonder enige afscherming het geval was geweest. 48 Lazzaro, L., Otto, S., & Zanin, G. (2008). Role of hedgerows in intercepting spray drift: Evaluation and modelling of the effects.
Agriculture, ecosystems & environment | , 123(4), 317-327. 49 Voor de Nederlandse situatie is relevant dat toegelaten middelen elders in Europa ook zonder gevaar voor de volksgezondheid moeten kunnen worden toegepast, dus ook in landen waar de factor uitdamping structureel hoger zal zijn vanwege een lage luchtvochti | gheid in combinatie met warmer weer (dan in Nederland). 50 M.C. Butler Ellis e.a., Spray drift: An investigation of the relationship between field, wind tunnel measurements and model predictions for determining drift reduction, | Aspects of Applied Biology 132, 2016 en H.J. Holterman e.a., Improving environmental risk assessment of pesticides: the need for advanced spray drift models, 1 juli 2025 doi: 10.2903/sp.efsa.2025.EN | -9506 in EU regulatory framework 51 Lazzaro, L., Otto, S., & Zanin, G. (2008). Role of hedgerows in intercepting spray drift: Evaluation and modelling of the effects. Agriculture, ecosystems & environment | , 123(4), 317-327. Adromi B.V. | Gezondheidsrisico blootstelling aan gewasbeschermingsmiddelen | Pagina 30 van 44 Adromi B.V.
Gezondheidsrisico blootstelling aan gewasbeschermingsmiddelen Pagina 31 van 44 Een windhaag zal op deze afstand echter nog wel een positief effect hebben op de blootstelling aan de gewasbeschermingsmiddelen in de vorm van aerosolen/dampen, mits wordt gekozen voor een andere configuratie: Een zo dicht mogelijke windhaag kan enerzijds zorgen voor de opstuwing van de lucht en anderzijds voor turbulentie die ontstaat wanneer de lucht afgeremd wordt door de vegetatie. Dit zal eraan bijdragen dat in de lucht aanwezige dampen en aerosolen voor een deel op veel grotere hoogte zal verwaaien en dat de concentratie potentieel schadelijke stoffen daalt door de turbulente menging van de met drift belaste lucht en schone achtergrondlucht52. Op leefniveau betekent dit een lagere blootstelling aan de schadelijke stoffen. Kortom, gewasbeschermingsmiddelen hebben op deze afstand met name hun mogelijk negatieve gezondheidseffecten via inademing van de aerosolen. Ondanks dat de windhagen slechts beperkte remming bieden aan deze kleine aerosolen, zal een dichte windhaag zorgen voor een verbeterd leefklimaat. 5.6. Afstand en gebruiksbeperkingen In de laatste plaats kan door het aanhouden van extra onderlinge afstand tussen gewaspercelen en driftgevoelige functies invulling worden gegeven aan het voorzorgbeginsel.
Zoals aangegeven wordt door de Europese Commissie gedacht aan een onderlinge afstand van 3 meter tussen gewaspercelen en driftgevoelige functies53, waarbij in Nederland voor druppeldrift een zone wordt aangehouden van 0,5 tot 5 meter (zie paragraaf 3.2.1), met name ter bescherming van het waterleven tegen druppeldrift. Op basis van uitsluitend de juridische uitgangspunten waarop de 50 meter aandachtzone is gebaseerd (dus zonder gebruikmaking van wetenschappelijke gegevens welke de Afdeling heeft afgekeurd voor gebruik in planologische context) kan op dit vlak worden evenwel uitgegaan van een veiligheidsafstand van 25 meter voor scenario’s waarin sprake is van teelt in boomgaarden en 12,5 meter in geval van teelten waar uitsluitend sprake zal zijn van neerwaarts spuiten. Verwezen wordt naar paragraaf 4.3. Het aanhouden van deze afstanden, die zijn geëxtrapoleerd uit de eigen jurisprudentie van de Afdeling54, kan in relatie tot de afstand die de Europese Commissie al als veilig beschouwd dus als alleszins worst case worden beschouwd. Van belang hierbij is dat dan binnen de relevante afstand tot de gewaspercelen geen regulier menselijk verblijf wordt toegelaten, noch de functies die met dat verblijf samenhangen. 52 Van Blokland, G., Hooghwerff, J., & Tollenaar, C. (2009). Impact of screens on air quality.
Final report of a study on the performance of (sound) screens on the air quality along highways; Invloed schermen op de luchtkwaliteit. Eindrapport onderzoek naar de werking van (geluids) schermen op de luchtkwaliteit langs snelwegen. Weliswaar heeft dit onderzoek betrekking op dampen en aerosolen afkomstig van het wegverkeer, maar qua fysische eigenschappen van deze dampen en aerosolen vergelijkbaar. 53 European Commission, via eur-lex.europa.eu 54 De Afdeling heeft een planologisch besluit, wat tevens steunde op dit uitgangspunt, in ieder geval niet afgekeurd in ABRvS 23 juli 2025, ECLI:NL:RVS:2025:3396 Adromi B.V. Gezondheidsrisico blootstelling aan gewasbeschermingsmiddelen Pagina 32 van 44 6. Conclusie 6.1. Résumé De Europese regelgeving gaat uit van een hoog beschermingsniveau tegen blootstelling aan gewasbeschermingsmiddelen in de rol van mensen als consument, toepasser en omwonende. Kwetsbare personen worden hierbij als normpersoon gehanteerd. Aanvullend volgt uit het Unierecht de plicht om extra voorzorgmaatregelen te nemen. Nederland heeft deze extra voorzorg geïmplementeerd in de vorm van een bronmaatregel (verplichte hogere driftreductie bij het spuiten van gewasbeschermingsmiddelen) en niet in de vorm van een overdrachtsmaatregel (afscherming of extra afstand).
In voorhanden wetenschappelijke onderzoeken is in Nederland niet gebleken van gezondheidseffecten van niet consumptieve blootstelling aan gewasbeschermingsmiddelen, ook niet voor wat betreft omwonenden. Ook is niet gebleken van hogere blootstellingen dan waarmee rekening wordt gehouden bij het toelaten en herbeoordelen van gewasbeschermingsmiddelen. In het kader van planologische besluitvorming dient evenwel blijkens diverse uitspraken van de Afdeling bestuursrechtspraak aanvullende voorzorg te worden ingebouwd. Dit vanwege wetenschappelijke onzekerheid op het vlak van onder meer de toxicologie. In lijn daarmee wordt geadviseerd om aanvullende maatregelen door te voeren ten behoeve van de woningbouwontwikkeling. Deze bestaan enerzijds uit het vastleggen van een concrete afscherming en anderzijds in de vorm van een gebruiksbeperking dat eventuele openbare verblijfsvoorzieningen, zoals speelvoorzieningen, zodanig moeten worden gepositioneerd dat deze op voldoende afstand worden gelegd, dan wel ook afgeschermd worden. Voor wat betreft de concrete uitvoering wordt verwezen naar paragraaf 6.2. 6.2. Voorzorgmaatregelen In algemene zin zullen afschermende maatregelen moeten worden getroffen voor gronden waar rekening moet worden gehouden met regulier menselijk verblijf. Dat betreft sowieso de tuinen bij de nieuwe woningen.
Op ontsluitingswegen en parkeerplaatsen zal sprake zijn van zodanig kortdurend verblijf dat hiervoor geen maatregelen geïndiceerd zijn. Er is vanuit gegaan dat in het groen van het projectgebied geen voorzieningen voor regulier menselijk verblijf voorzien zijn (sport- en speelvoorzieningen, zitbankjes en dergelijke). Dit geldt ook voor het nieuwe landschapselement. Mocht dit wel de bedoeling zijn, dan zullen deze op voldoende afstand van de gewaspercelen moeten worden gesitueerd (12,5 respectievelijk 25 meter) dan wel ook moeten worden afgeschermd. Zoals beschreven dient de maximale planologie als uitgangspunt te worden genomen. Tegelijkertijd kan niet uit het oog worden verloren dat het reële langjarige agrarische gebruik van de gronden de maximale planologie niet weerspiegeld, waarbij grondsoort en waterhuishouding beperkingen stellen aan bijvoorbeeld teeltomschakeling naar boomgaarden. Dit maakt het minder voor de hand liggend dat sprake zal zijn van teelten overeenkomstig de maximale planologische situatie. Op dit vlak kan worden gekozen voor een adaptieve aanpak waarbij alleen aanvullende afscherming dient te worden gerealiseerd op het moment dat daadwerkelijk sprake zal zijn van boomgaarden of andere teelten waarbij opgaand of zijwaarts gespoten wordt. Adromi B.V. Gezondheidsrisico blootstelling aan gewasbeschermingsmiddelen Pagina 33 van 44 6.2.1.
Reëel langjarig agrarisch grondgebruik – adaptieve maatregelen Voor de agrarisch bestemde gronden (zonder landschapsbescherming) geldt dat teelt in boomgaarden hier de maximale planologie vertegenwoordigt. Voor de gronden met landschapsbescherming is dat laagblijvende sierteelt. Feitelijk worden de gronden sinds jaar en dag gebruikt voor diverse tuin- en akkerbouw. Gelet hierop vormt het een optie om vooralsnog alleen af te schermen voor het feitelijke grondgebruik (diverse eenjarige teelten, neerwaarts gespoten). Er kan dan worden volstaan met een afschermingshoogte van 2 meter aan de noordwestzijde. Zie afbeelding 6.2.1 voor de maatregelen die nodig zijn in geval van ongewijzigd agrarisch grondgebruik op de aanliggende percelen. Mocht op enig moment toch een opgaande teelt worden aangeplant, dan kan de afscherming worden uitgebreid cq. meegroeien met deze teelt (in aanmerking genomen dat een afscherming sneller zal groeien dan een boomgaard, omdat een nieuwe boomgaard nog niet geworteld zal zijn en ook langzamer groeit dan de afschermende soorten). Aan de zuidzijde heeft een en ander geen gevolgen voor de benodigde afscherming aangezien hier de bestaande eenjarige, laagblijvende teelt ook de maximale planologie betreft. Op dat punt verwezen naar paragraaf 6.2.3 en de afbeeldingen 6.2.2 en volgende. Adromi B.V.
Gezondheidsrisico blootstelling aan gewasbeschermingsmiddelen Pagina 34 van 44 Afbeelding 6.2.1: maatregelen bij ongewijzigd agrarisch gebruik 6.2.2. Afscherming agrarische gronden – bestemde situatie In geval van realisatie van een scenario met boomgaarden c.q. sierteelt op omliggende gronden overeenkomstig de maximale planologie, dient voor de gronden te worden gekozen voor het aanbrengen van een hogere afscherming en extra afscherming. Agrarische gronden ten noordwesten Voor de agrarisch bestemde gronden dient te worden afgeschermd voor boomgaarden als bepalend planologisch scenario. Rekening houdend met een maximale boomgaardhoogte van 4 meter en 1 meter extra (overhoogte), om drift op de vangen die zich over de boomgaard heen zou kunnen verspreiden, dient te worden gekozen voor een afscherming met een hoogte van 5 meter. Ten einde te voorkomen dat wind met driftdruppels over de afscherming heen zouden slaan, dient de haag niet luchtdicht te zijn en een bladdichtheid te bieden van 90%. Verwezen wordt naar paragraaf 5.5.2. De afscherming dient door te lopen totdat de minimale onderlinge (niet afgeschermde) afstand tussen een woonperceel en een gewasperceel 25 meter bedraagt. Hiermee wordt tegen gegaan dat drift zich om een afscherming heen zou kunnen verspreiden (overlengte).
Adromi B.V. Gezondheidsrisico blootstelling aan gewasbeschermingsmiddelen Pagina 35 van 44 Vanwege de spuithandelingen buiten het volbladseizoen dient hierbij te worden gekozen voor niet bladverliezende soorten. Hierbij wordt in aanmerking genomen dat boomgaarden aan het einde van het seizoen worden teruggesnoeid, waardoor de spuithoogte buiten de volbladperiode ook beperkt zal zijn. Verder is relevant dat buiten het volbladseizoen enkel sprake zal zijn van enkele behandelingen tegen schimmels, dus verhoudingsgewijs weinig spuithandelingen, waarbij fungiciden geen groot gezondheidsrisico insluiten. Daar waar de afstand tussen de woonpercelen en de teeltpercelen meer dan 25 meter bedraagt, heeft het in het gegeven boomgaardscenario geen meerwaarde om nog afscherming toe te passen. Druppeldrift zal op deze afstand al lang zijn neergeslagen terwijl een afscherming ook niet significant meer zal kunnen bijdragen aan verdere verdunning van dampdrift. Verwezen wordt naar paragraaf 4.3. Specifieke aandacht dient hierbij uit te gaan naar de afscherming van de openingen in de afscherming ter plaatse van ontsluitingswegen. In onderstaande afbeeldingen zijn daarvoor een opties weergegeven. Agrarische gronden ten zuiden Bepalend scenario voor de gronden met landschapsbescherming ten zuiden betreft diverse eenjarige laagblijvende teelt.
Uitgaande van een teelthoogte/spuithoogte van maximaal 1,5 meter dient een afscherming van 2 meter te worden voorzien om overwaaien te voorkomen. Gelet op de omstandigheid dat sprake zal zijn afstand tussen teeltpercelen en afscherming, dient deze luchtdicht te worden uitgevoerd met het oog op het verdunnen van dampdrift. Door de afscherming te laten doorlopen tot minimaal 12,5 meter afstand uit de rand met het gewasperceel, kan worden tegengegaan dat drift om een afscherming heen zou kunnen verspreiden (overlengte). 6.2.3. Afscherming langs agrarische gronden met landschaps- en natuurwaarden Vanwege de afstand die de tussengelegen weg biedt, behoeft bij neerwaarts spuiten geen rekening te worden gehouden met relevante blootstelling aan druppeldrift. Op deze afstand speelt alleen mogelijke blootstelling aan dampen en aerosolen een rol. De toch al zeer geringe blootstelling aan deze dampen en aerosolen kan verder worden verminderd door plaatsing van een dichte haag of dichte afscherming in de vorm van een schutting, welke kan bijdragen aan snellere verdunning. Verwezen wordt naar paragraaf 5.4.3. Deze afscherming kan uiteraard kan worden geïntegreerd in de landschappelijke inpassing die hier reeds is voorzien in de stedenbouwkundige opzet. 6.2.4.
Overige bestemmingen Bos en landschapselement Gelet op het feit dat op deze gronden geen reguliere agrarische teelten mogen plaatsvinden, behoeven geen afschermende maatregelen te worden getroffen voor deze gronden. Zoals beschreven is in de bosbestemming enkel houtproductie toegelaten en gaat het hier om een teelt waarop niet regulier gespoten wordt. Adromi B.V. Gezondheidsrisico blootstelling aan gewasbeschermingsmiddelen Pagina 36 van 44 Nieuw landschapselement Voor het met dit TAM Omgevingsplan te realiseren nieuwe landschapselement ten zuiden van de nieuwe woonwijk zal niet gespoten worden. Verder zal regulier menselijk verblijf op deze gronden beperkt moeten worden (hoogstens wandelpaden, geen verblijfsgelegenheid in de vorm van zitbankjes, sport- en spelgelegenheid), voor zover geen afscherming wordt toegepast voor verblijfsfuncties op deze gronden of een minimale afstand van opnieuw 12,5 meter voor deze eventuele verblijfsfuncties. 6.2.5. Tijdelijke maatregelen Indien een permanente afscherming nog niet is volgroeid terwijl dat wel al nodig is omdat woningen in gebruik worden genomen, kan zo nodig als tijdelijke maatregel driftwerend gaas worden toegepast. Dit zogenaamde Suzuki-gaas is erkend als driftreducerende techniek55.
Uiteraard kan dit ook worden toegepast op het moment dat een deel van de afscherming door een calamiteit niet aanwezig is (omgewaaid in een storm o.i.d.). Indien de afscherming gericht moet zijn op het verdunnen van dampen en aerosolen, omdat deze op grotere afstand van een teeltperceel aanwezig is, dient uiteraard gekozen te worden voor een luchtdichte afscherming op het moment dat sprake is van zodanige afstand tot een gewasperceel dat geen sprake meer zal zijn van druppeldrift. 6.2.6. Afstand In geval van neerwaarts gespoten gewassen heeft het geen meerwaarde om afscherming te plaatsen vanaf 12,5 meter uit de rand met het gewasperceel. Bij opwaarts en zijwaarts gespoten gewassen is dat 25 meter. Bij dergelijk grote onderlinge afstanden behoeven er geen verdere (voorzorg)maatregelen te worden toegepast vanwege het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen. Eventuele druppeldrift is op deze afstand allang uit de lucht gevallen onder invloed van de zwaartekracht, terwijl dampdrift en aerosoldrift evenmin relevant is op deze grote afstand, waarbij ook geen proportionele voorzorgmaatregelen mogelijk zijn om deze drift te verdunnen of tegen te houden. Verwezen wordt naar paragraaf 4.3 en 5.6. 6.3. Conclusie Op deze wijze kan het risico op nadelige gezondheidseffecten vanwege blootstelling aan drift zo klein mogelijk worden gemaakt.
Hiermee kan ook invulling worden gegeven aan paragraaf 1.1, waarbij de gezondheid wordt beschermd en hierdoor ook verdergaande mogelijke beperkingen bij de agrarische exploitatie van gronden wordt voorkomen. 55 https://iplo.nl/publish/pages/138135/drt-lijst-20250213-.pdf Adromi B.V. Gezondheidsrisico blootstelling aan gewasbeschermingsmiddelen Pagina 37 van 44 Afbeelding 6.2.2: overzicht geadviseerde maatregelen – maximale planologie (ondergrond: Wissing) Adromi B.V. Pagina 38 van 44
Adromi B.V. Gezondheidsrisico blootstelling aan gewasbeschermingsmiddelen Pagina 39 van 44 Afbeelding 6.2.3: Detail noordzijde (ondergrond: Wissing)