16 20210520 Bijlage Concept RES 1.0.pdf
Tekst van het document
Concept Regionale Energiestrategie (RES)
1
Concept Regionale Energiestrategie | Metropoolregio Eindhoven
Metropoolregio Eindhoven
Metropoolregio Eindhoven
Energiek en innovatief!
Concept Regionale Energiestrategie | Metropoolregio Eindhoven
2
3 Voorwoord
Ruim een jaar geleden zijn we met de 21 gemeenten, waterschappen,
In deze regio zien we de energietransitie als verweven met tal van andere
de provincie, de netbeheerder en grote groepen stakeholders uit de
opgaven; ze gaat ook helpen deze opgaven het hoofd te bieden. Gemeenten,
Metropoolregio Eindhoven begonnen met het opstellen van een Regionale
provincie, waterschappen en netbeheer gaan de komende jaren de plannen
Energiestrategie (RES). Dit als onderdeel van het Klimaatakkoord. Wij zijn
verder uitvoeren, samen met alle betrokken partijen. Plannen waarin
een van de 30 regio’s in Nederland waarin afspraken gemaakt worden over
de subregio’s een belangrijke rol spelen. Het tempo waarin die uitvoering
de overstap naar volledig schone energie. Een grotere opgave is bijna niet
gestalte krijgt zal voor iedereen anders zijn. We hebben respect voor deze en
denkbaar. Ik ervaar het proces van de totstandkoming van de RES als een
andere verschillen en bieden elkaar ondersteuning waar nodig.
groot energiek en innovatief avontuur. De komende tijd zetten we in op het verbinden van lokale kennis aan het De afgelopen tijd hebben we intensief met elkaar gediscussieerd. Het is een
regionale proces. Daarvoor moeten we goed naar elkaar luisteren, slim onze
opgave die we kunnen realiseren als iedereen meedoet. De RES kan alleen
netwerken inzetten, verbinden en onbevooroordeeld zijn. Er zijn nog veel
slagen als ze breed gedragen wordt. En dat betekent dus dat we gesproken
stappen nodig om, samen met al onze stakeholders, tot een verdere invulling
hebben en blijven spreken met zoveel mogelijk betrokkenen in onze
te komen van de RES 1.0. Deze grootse klus moeten we samen klaren:
samenleving. Het mooie van dit proces in onze regio vind ik dat we écht zijn
energiek en innovatief.
gaan redeneren vanuit wat goed is voor de regio als geheel. Wellicht dat dit regionale denken te danken is aan onze lange traditie van samenwerken in Brainport. Het zit in onze genen. Om voorop te blijven lopen is het dan ook
Frans Kuppens,
cruciaal om grensoverschrijdend te blijven verbinden. Dat ligt aan de basis
Voorzitter stuurgroep RES Metropoolregio
van het proces van innovatie.
Concept Regionale Energiestrategie | Metropoolregio Eindhoven
Elkaar optimaal versterken: energiek en innovatief
Concept Regionale Energiestrategie | Metropoolregio Eindhoven
4
De hoofdlijnen van de RES van de Metropoolregio Eindhoven
onzekerheden. Dat maakt het onmogelijk om in één keer een compleet
Overal ter wereld verandert het klimaat in rap tempo. De bevolking groeit, de
uitgewerkte strategie te hebben. De komende jaren is er sprake van een
natuur is kwetsbaar en onze traditionele energiebronnen staan onder druk.
adaptief proces, waarin in meerdere ‘rondes’ de opgave steeds concreter
Langer wachten is geen optie meer. In onze regio zoeken de 21 gemeenten,
wordt ingevuld. Op basis van de RES leggen overheden bestuurlijke keuzes
provincie en waterschappen, samen met de netbeheerder de verschillende
vast, tenminste voor de periode tot 2030, in onder meer omgevingsvisie en
stakeholders, naar oplossingen om de toekomst veilig te stellen voor
omgevingsplannen. De RES is een gezamenlijke strategie die we inrichten
toekomstige generaties. Samen werken we aan de verduurzaming van onze
met de gemeenten, waterschappen, provincie, netbeheerder en onze
energievoorziening om prettig te kunnen blijven wonen en werken in een
stakeholders, inwoners, bedrijven en kennisinstellingen. Zo komen we tot
omgeving die schoon en gezond is. Met elkaar zetten we de schouders onder
afgewogen en gedragen keuzes.
een energiestrategie die kansen biedt voor iedereen.
De opgave van de Metropoolregio Eindhoven Waar richten we ons op?
In het Klimaatakkoord is afgesproken om in 2030 in Nederland 49 TWh
In de RES van de Metropoolregio Eindhoven maken we regionaal gedragen
op zee en 35 TWh duurzame elektriciteit op land op te wekken en de
keuzes voor de besparing van energie, de warmtetransitie in de gebouwde
warmtevoorziening in de gebouwde omgeving te verduurzamen1. Alle 30
omgeving en de opwekking van duurzame elektriciteit. De RES geeft aan
regio’s dragen hieraan bij. De Metropoolregio Eindhoven geeft in de concept-
welke doelen we als samenwerkende overheden voor 2030 gaan realiseren.
RES aan welke bijdrage we kunnen leveren aan deze opgave. De ambitie van
Ook geeft de RES een eerste doorkijk naar 2050. Vragen waar we ons op richten
de regio gaat verder en is gericht op energieneutraliteit.
zijn: hoe kunnen we zoveel mogelijk besparen op onze energievraag en de CO2-uitstoot verminderen? Hoe en waar kunnen we duurzame elektriciteit
Bij onze aanpak gaan we uit van een vijftal leidende principes:
opwekken? Hoe ziet de warmtevoorziening in de gebouwde omgeving er
1. Een toekomstgerichte strategisch visie
in toekomst uit? Wat betekenen alle veranderingen voor de individuele
2. Een gezamenlijke opgave en iedereen draagt bij
woning- en (bedrijfs-)pandeigenaren (technisch en straks ook financieel) en
3. Focus op maximaal behouden van ruimtelijke kwaliteit
wat betekenen deze ontwikkelingen voor de energie-infrastructuur?
4. De energietransitie als kans voor de regio 5. Maatschappelijk draagvlak en bewustzijn staan centraal
Steeds concreter De concept-RES die voor u ligt is een dynamisch document. Naast een
De bovenstaande leidende principes zijn gekoppeld aan een afwegingskader
grote technische opgave is het vooral ook een maatschappelijke, financiële
dat bestaat uit vier onderdelen: kwantiteit opwek, ruimtelijke inpassing,
en een ruimtelijke opgave. Bovendien is er sprake van een groot aantal
systeemefficiëntie en maatschappelijk en bestuurlijk draagvlak.
1 D aarnaast is er in de opgave rekening gehouden met 7 TWh aan kleinschalige opwek op dak.
5
Concept Regionale Energiestrategie | Metropoolregio Eindhoven
Regionale Energiestrategie (RES) Metropoolregio Eindhoven in een notedop
Concept Regionale Energiestrategie | Metropoolregio Eindhoven
6 Voor iedereen
Naast opwek van duurzame elektriciteit gaan we op een duurzame manier
We willen iedereen de kans bieden om te profiteren van de wind- en
in onze warmte voorzien. Op dit moment verwarmen we onze huizen en
zonne-energie die we in onze regio opwekken. Hierbij sluiten we aan
gebouwen nog voornamelijk met fossiel aardgas. In de Regionale Structuur
bij het Klimaatakkoord waarin het uitgangspunt is opgenomen om te
Warmte, onderdeel van de RES, worden op hoofdlijnen afspraken gemaakt
streven naar 50% lokaal eigendom van de nieuwe zonne- en windparken.
over hoe we omgaan met beschikbare alternatieve warmtebronnen, ruimte
Lokaal eigenaarschap levert geld op voor de regio en kan ook leiden tot
en infrastructuur, waarmee we onze warmtevraag duurzaam in kunnen
een grotere betrokkenheid van mensen bij lokale projecten, acceptatie van
vullen. De concept Regionale Structuur Warmte die bij deze concept-RES is
energieprojecten en grotere gemeenschapszin. We hebben de ambitie om als
opgenomen is nog vooral inventariserend van aard.
regio te streven naar maximale lokale participatie en het maximaal lokaal benutten van de opbrengsten.
2030! En dan? Nu richten we ons met name op grootschalige opwek via zon en wind. Maar
Besparing is de basis
welke technologieën gaan de energiemix in de toekomst bepalen? Hiervoor
Inzetten op besparing is de basis van deze energiestrategie. Door de komende
zijn goed afgewogen keuzes belangrijk. Vragen die daarbij spelen zijn: welke
jaren vol in te zetten op energiebesparing willen we voorkomen dat onze
technologieën worden relevant, in welk tempo, voor welke toepassing, voor
regionale opgave voor duurzame energieopwekking nog groter wordt dan
welke omgeving en wat zijn de kosten? De mogelijke technologieën worden
ze al is.
hiervoor onderzocht. In de Brainport Nationale Actie-agenda is bijvoorbeeld een aantal acties benoemd op het gebied van conversie en opslag van energie
Duurzame opwek
(batterijen, waterstof en metal fuels), iets waar we in het kader van de RES
Voor de benodigde opwek aan duurzame energie beginnen we niet op nul. In
ons voordeel mee kunnen doen. De energietransitie vraagt om een brede
de regio zijn al voor 0,7 TWh aan projecten gerealiseerd of zitten er projecten in
analyse op systeemniveau. Als we naar de toekomst kijken moeten we deze
de ‘pijplijn’. Aanvullend kijken we als eerste naar het realiseren van no-regret
technieken in ogenschouw nemen om uiteindelijk als regio energieneutraal
maatregelen, zoals zon op daken van bedrijven en grote stallen. Daarnaast
te worden. In de komende tijd wordt dit verder uitgewerkt en krijgen we
gaan we een deel van de potentie van de zoekgebieden (met een significante
meer en meer zicht op wat we richting 2030 en 2050 kunnen.
bijdrage en ten dienste van) die in deze concept-RES zijn opgenomen benutten. We verwachten dat we in totaal 2 TWh kunnen bijdragen aan grootschalige duurzame energie-initiatieven in 2030.
7 Inhoud 3
Regionale Energiestrategie (RES) Metropoolregio Eindhoven in een notedop
5.
Duurzame Warmte
41
5.1 Warmtevraag en potentie van 5
1. Samen de energieambitie van de
duurzame warmtebronnen
41
5.2 Infrastructuur in de Metropoolregio Eindhoven:
Metropoolregio Eindhoven realiseren
9
1.1
Regionale Energiestrategie (RES)
9
1.2
Regionale samenwerking
9
1.3 Participatie en communicatie:
gas-, elektriciteits- en warmtenet
42
5.3
Vervolg
44
6.
Van strategie via beleid naar uitvoering
47
hoe nemen we iedereen mee?
10
6.1
Borging in beleid en regels
47
1.4
Van concept-RES naar uitvoering
11
6.2
Participatie
48
6.3
Bijdrage van het Rijk en de provincie
49
2.
Onze aanpak voor de (concept-)RES
15
6.4
Na de concept-RES
52
2.1
Onze leidende principes en afwegingskader
15
2.2
De RES als hefboom voor versterking van onze regio
18
3.
Besparing
21
3.1
Gebruikers aan zet
21
3.2
Energiebesparingsplan
22
3.3
Gezamenlijke uitvoering
23
Bijlagen
55
1
55
Begrippenlijst RES A-Z
Bijlagen documenten 2
Organisatiestructuur RES Metropoolregio Eindhoven
3
Aanpak communicatie en participatie
4
Resultaten flitspeiling Het energieverbruik in de Metropoolregio Eindhoven
4.
Duurzame opwek elektriciteit
25
5
4.1
Zoekgebieden wind en zon: welke aanpak volgen we?
25
6 Ruimtelijke analyse ten behoeve van
4.2
Het resultaat: zoekgebieden voor duurzame opwek
28
4.3
Wat is al gerealiseerd of gepland?
34
7
concept-RES Metropoolregio Eindhoven Brabantbrede ruimtelijke principes
4.4
Onze bijdrage richting 2030
34
8
Doorrekening Enexis
4.5
Impact op het elektriciteitsnetwerk
35
9 Concept Regionale Structuur Warmte
4.6
Vervolg
37
Metropoolregio Eindhoven
Concept Regionale Energiestrategie | Metropoolregio Eindhoven
Voorwoord
Concept Regionale Energiestrategie | Metropoolregio Eindhoven
8
1
Voor u ligt de concept-RES voor de Metropoolregio Eindhoven. Hierin
opwekkingscapaciteit voor duurzame elektriciteit. De RES richt zich op de
schetst de regio de contouren van de strategie voor de thema’s besparing,
ambities voor 2030, maar geeft waar mogelijk een doorkijk naar 2050. Het
grootschalige opwek van duurzame energie en de warmtetransitie2. Deze
doel is dat er breed gedragen regionale afspraken gemaakt worden over hoe
contouren zijn gebaseerd op het proces van de afgelopen tijd, waarin veel
wij als regio bijdragen aan de gezamenlijke klimaatopgave. Op basis van de
informatie verzameld is en we gesproken hebben over mogelijke richtingen
RES gaat de komende decennia een overstap plaatsvinden naar een volledig
voor genoemde thema’s. Tegelijkertijd weten we dat we nog de nodige
schone energievoorziening. Dit is een enorme maatschappelijke opgave die
stappen met elkaar te zetten hebben om uiteindelijk tot een integrale en goed
vraagt om een gestructureerde en gezamenlijke aanpak waarin we nu met
afgewogen en gedragen RES te komen. Deze concept-RES en de uitvoering
de RES een belangrijke stap gaan zetten.
daarvan is daarom vooral een belangrijke eerste mijlpaal naar de RES 1.0 en verder. In bijlage 1 vindt u een begrippenlijst met een uitleg van de meest
Op weg naar een duurzame energievoorziening
voorkomende begrippen en eenheden.
In de Metropoolregio Eindhoven zijn inwoners, ondernemers, maatschap-
1.1 Regionale Energiestrategie (RES)
pelijke organisaties en overheden al geruime tijd bezig met de transitie naar een duurzame energievoorziening. Tegelijkertijd realiseren we ons dat
In 2015 is het Parijs-akkoord gesloten. Hierin hebben 197 landen afspraken
er nog veel te doen is en er ook nog veel onzeker is. De opgave is complex
gemaakt om verdere opwarming van de aarde een halt toe te roepen. In
en de ruimtelijke impact van de energietransitie is enorm. Juist in de
Nederland is dit vertaald in het regeerakkoord waarin is aangegeven dat in
vertaling van de klimaatambities naar locaties en projecten worden ook
2050 in ons land de CO2-uitstoot met 95% gereduceerd moet zijn ten opzichte
de maatschappelijke en ruimtelijke consequenties en dilemma’s concreet.
van 1990. Tussentijds is het streven om in 2030 de uitstoot van CO2 met 49%
Met name gemeenten hebben een grote verantwoordelijkheid zodat doelen
gereduceerd te hebben. Met het Klimaatakkoord wordt verder invulling
en afspraken lokaal en dus op gemeentelijk niveau landen. Ook afgestemd
gegeven aan deze nationale doelen en afspraken.
Rijks- en provinciaal beleid is daarvoor nodig en een energienetwerk dat
We maken breed gedragen regionale afspraken over hoe wij als regio bijdragen aan de gezamenlijke klimaatopgave.
hierop aansluit.
1.2 Regionale samenwerking De RES van de Metropoolregio Eindhoven is een samenwerking van de gemeenten Asten, Bergeijk, Best, Bladel, Cranendonck, Deurne, Eersel,
Onderdeel van het Klimaatakkoord is de afspraak dat alle 30 regio’s in
Eindhoven,
Nederland een Regionale Energiestrategie (RES) opstellen: de regio’s zijn
Laarbeek, Nuenen, Oirschot, Reusel-De Mierden, Someren, Son en Breugel,
aan zet om ieder binnen hun mogelijkheden een significante bijdrage te
Valkenswaard, Veldhoven en Waalre, de waterschappen Aa en Maas en De
leveren aan de energietransitie. Een belangrijke doelstelling voor de 30
Dommel, de provincie Noord-Brabant en Enexis Netbeheer. De gemeenten
RES-regio’s is het realiseren van in totaal 35 terawattuur (TWh) in 2030 aan
werken met elkaar samen via de subregio's de Peel, de Kempen, de A2-
2 D e RES gaat over de gebouwde omgeving en elektriciteit. De andere klimaattafels (o.a. industrie en landbouw) worden op andere plekken opgepakt.
Geldrop-Mierlo,
Gemert-Bakel,
Heeze-Leende,
Helmond,
Concept Regionale Energiestrategie | Metropoolregio Eindhoven
1
9
1. Samen de energieambitie van de Metropoolregio Eindhoven realiseren
10 gemeenten en het Stedelijk Gebied Eindhoven. Essentieel in de RES is dat 21 gemeenteraden, de twee algemeen besturen van waterschappen en Provinciale Staten in de startnotitie voor de RES hebben aangegeven zelf verantwoordelijkheid te erkennen en te nemen om de gestelde opgave – op tijd – te realiseren. De eerste stap is nu het aanbieden van een gezamenlijke Concept Regionale Energiestrategie | Metropoolregio Eindhoven
concept-RES aan het Rijk, met elkaar én als individuele gemeenten als integraal onderdeel van het geheel. In de startnotitie voor het RES-proces is opgenomen dat de concept-RES wordt vastgesteld door de colleges van burgemeester en wethouders, de DB’s van de beide waterschappen en Gedeputeerde Staten. De concept-RES wordt ter consultatie voorgelegd aan de gemeenteraden. Op welke wijze de regionale samenwerking voor de RES is georganiseerd vindt u in bijlage 2.
1.3 P articipatie en communicatie: hoe nemen we iedereen mee? De opgave van de energietransitie zal een grote impact hebben op onze manier van leven en op onze omgeving. Daarom is het essentieel dat inwoners,
opwekking van energie (bijlage 4). Daarnaast hebben we rekening gehouden
maatschappelijke partners en bedrijfsleven tijdig betrokken worden en hun
met de aanbevelingen van onder meer de Brabantse Milieufederatie
inbreng kunnen leveren, op een open en transparante manier. In de periode
(Manifest 14 aanbevelingen voor een succesvolle RES), Milieudefensie (brief
voorafgaand aan deze concept-RES zijn de diverse partijen op verschillende
over biomassa en warmtetransitie), van ZLTO en van de energiecoöperaties
momenten geïnformeerd en geconsulteerd/bevraagd over en meegenomen
(via gesprekken met vertegenwoordigers). In bijlage 3 staat beschreven
in de achtergrond, de opgave en het proces van de RES. Dat hebben we gedaan
welke sporen we op het gebied van participatie en communicatie volgen.
door het organiseren van werkateliers rondom de thema’s warmte, besparing en elektriciteitsopwekking. Er zijn kennissessies, meedenkbijeenkomsten,
In het proces naar de RES 1.0, in de 2e helft van 2020 en in de 1e helft van 2021,
stakeholderbijeenkomsten, een-op-een gesprekken en bijeenkomsten
gaan we concreter in gesprek met partners, inwoners en belanghebbenden
voor raadsleden en bestuurders(lokaal en (sub-)regionaal), de interne
over locaties, projecten en activiteiten. Ook jongeren betrekken we actiever
gemeentelijke organisaties en jongeren georganiseerd. Inwoners worden
bij de energiestrategie. Het is belangrijk om ook te achterhalen welke keuzen
geïnformeerd door middel van een webinar. Ook is er een flitspeiling onder
zij maken. In de RES nemen we immers beslissingen over hun toekomst.
inwoners gehouden in de regio via social media. 1464 mensen hebben hun
Wij, beleidsmakers en bestuurders, realiseren ons dat hun stem cruciaal is
mening gegeven over verschillende aspecten van besparing en duurzame
bij de uitvoering van de plannen in de komende jaren.
De opgave van de energietransitie zal een grote impact hebben op onze manier van leven en op onze omgeving.
1.4 Van concept-RES naar uitvoering
Om de plannen vóór 2030 te realiseren worden de zoekgebieden
De bestuurlijk vastgestelde concept-RES wordt uiterlijk 1 oktober ingediend
voor grootschalige opwek van duurzame energie verankerd in het
bij het Nationaal Programma RES (NP-RES) en voor doorrekening voorgelegd
omgevingsbeleid van de betrokken overheden. Gemeenten en provincie
aan het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL). Dan blijkt of de som van de
spannen zich in om de vergunningen voor wind- en zonprojecten voor 2025
bijdragen uit de 30 concept-RES’en samen optelt tot de landelijke doelstelling
te verlenen. Deze planning sluit aan bij de afspraken in het Klimaatakkoord.
van tenminste 35 TWh grootschalige productie van duurzame elektriciteit.
Voor warmte worden de regionale afspraken vastgelegd in de Regionale
Eventuele aanpassingen naar aanleiding van de reactie van PBL en
Structuur Warmte (RSW). Gemeenten geven in de lokale Transitievisies
verdere uitwerkingen en keuzes worden verwerkt in de definitieve RES
Warmte (TVW) die uiterlijk in 2021 gereed moeten zijn, aan of en zo ja welke
1.0. De 21 gemeenteraden, de twee algemeen besturen van waterschappen
wijken er voor 2030 van het aardgas af gaan. Afspraken op het gebied van
en Provinciale Staten nemen vóór 1 juli 2021 een besluit daarover. Elke
besparing leggen we vast in een energiebesparingsplan en vertalen we naar
2 jaar vindt er een herijking plaats van de RES. Dan wordt beoordeeld of de
concrete projecten en acties. Hoe we dit als regio concreet gaan doen wordt
doelen en ambities nog realistisch en ook ambitieus genoeg zijn. Bovendien
uitgewerkt in de komende periode richting RES 1.0.
is de verwachting dat wij door technologische vooruitgang en opgedane ervaringen nieuwe inzichten krijgen.
Eind 2019 Definitief Klimaatakkoord
2018
oktober Regio’s van de RES gevormd
1 oktober 2020 Opleveren van bestuurlijk vastgestelde concept-RES en start doorberekening PBL
• Bedoeld als basis om van elkaar te leren op weg naar de concept-RES of RES 1.0 • Geeft inzicht in de belemmeringen waar landelijk gezocht kan worden naar oplossingen
• Getoetst aan de landelijke klimaatopgave
1 februari 2021 PBL en NP RES leveren definitieve analyses
1 juli 2021 Opleveren RES 1.0 per regio
2020
2019
Regio’s starten en bereiden de RES voor
1 juni 2020 Opleveren (voorlopige) concept-RES voor analyse door PBL en NP RES
feb 2019 Inzicht in opwekmogelijkheden potentie per regio
na 24 maanden
RES 1.0 Opdracht: Verankeren van ruimtelijke consequenties in het omgevingsbeleid
RES 2.0
Start uitvoering
Dat betekent: integrale weging en formele besluitvorming met de mogelijkheid voor bezwaar en beroep voor betrokkenen
Figuur 1.1 - Tijdlijn RES
Concept Regionale Energiestrategie | Metropoolregio Eindhoven
11
12 Metropool Regio Eindhoven - Sterk door verschillen
derde van alle patentaanvragen in Nederland. Ook is Brainport Eindhoven
De Metropoolregio Eindhoven is een regio van contrasten. Dat maakt haar
sinds kort, net als Schiphol en de haven van Rotterdam, door het Rijk
uniek. Ze is een hecht netwerk van steden, stedelijke randgemeenten, dorpen,
aangewezen als één van de drie economische kerngebieden van Nederland.
natuurgebieden, fraaie diverse, (deels) gecultiveerde (gebruiks)landschappen,
We scherpen onze visie aan op die gebieden waar innovatie mogelijk is.
een grote schatkist aan cultuurhistorisch erfgoed, dynamische economische Concept Regionale Energiestrategie | Metropoolregio Eindhoven
en innovatieve hotspots en gemoedelijk bewoond landelijk gebied. Je bent snel in de stad of juist in het groen, er zijn veel activiteiten en de natuur ligt om de hoek. Met gebieden als de Kempen en de Peel kent de regio voor Nederlandse begrippen een grote diversiteit aan natuur. Landschappen als bosgebied, stuifzandgebieden, heide en veen komen hier voor. De kracht van
‘Samenwerken’ zit van oudsher in de cultuur van de regio verweven. Het is een kracht die we ook gaan inzetten voor de energietransitie, een kracht die ons gaat helpen bij de uitvoering van de RES.
onze regio is de diversiteit en het zijn deze contrasten die ons als regio sterk maken. De stad en het landelijk gebied versterken elkaar en functioneren als een geheel. Ons landschap en onze gebiedsopgaven zijn het vertrekpunt
Samenwerken zit in het DNA
geweest voor onze analyse om te komen tot ons bod voor grootschalige
In deze innovatieve technologieregio werken we als denkers en als doeners
duurzame energie.
slim samen. We bedenken en maken producten die impact hebben op de wereld. Dat doen we op het allerhoogst denkbare niveau, op de toppen van
Toptechnologieregio
wat technologisch mogelijk is. Koplopers in technologie op het gebied van
Als één van de drie pijlers van de Nederlandse economie is de Brainportregio
mobiliteit, gezondheid, voeding en energie vinden in Brainport Eindhoven
verantwoordelijk voor ongeveer een kwart van alle Nederlandse export. In
hun logische thuisbasis. In onze regio kun je ontdekken en pionieren en moet
deze regio wordt het meest geïnvesteerd in innovatie. Dit zorgt voor een
je eigenzinnig durven denken om vooruit te kunnen. Tussen de Technische
uitzonderlijk sterke concurrentiepositie ten opzichte van de rest van de
Universiteit Eindhoven en andere kennisinstellingen in de regio en
wereld. De Brainportregio is de bakermat van de hightech industrie. Een
bedrijven als Philips – en zijn nazaten – is altijd een hechte samenwerking
technologieregio waarin bedrijven, overheden en onderwijsinstellingen
geweest. Dit zou een verklaring kunnen zijn voor het feit dat samenwerking
samenwerken aan een mooiere toekomst. Want samenwerken zit in onze
diep in de regio is geworteld. Samenwerken zit van oudsher in de cultuur
natuur. Dat had Philips 125 jaar geleden al goed door. Er is geen plek ter wereld
verweven. Het is een kracht die we ook inzetten voor de energietransitie. Die
waar per dag zoveel nieuwe ideeën ontstaan. Samen maken we complexe
samenwerking is noodzakelijk en complex; ze zal moeten groeien om net zo
machines en vernieuwende producten die de wereld beter maken. Niet voor
sterk te worden als samenwerking op andere terreinen. Dus stellen we de
niets worden we de slimste regio ter wereld genoemd. Bedrijven als ASML,
RES op door middel van samenwerking van onderop.
VDL, DAF en Philips zijn samen met kleinere bedrijven goed voor ruim een
Concept Regionale Energiestrategie | Metropoolregio Eindhoven
13
Concept Regionale Energiestrategie | Metropoolregio Eindhoven
14
2
Figuur 2.1
In de RES brengen wij als regio de potentie voor duurzame energie in beeld op basis van de daadwerkelijke regionale mogelijkheden: wat kunnen wij als regio leveren aan hernieuwbare energie? Wat is technisch, ruimtelijk en maatschappelijk haalbaar en wenselijk? Daarnaast geeft de RES inzicht in de mogelijkheden en de aanpak voor energiebesparing en het overstappen naar alternatieven voor aardgas. In de komende decennia gaat een overstap plaatsvinden naar een volledig schone energievoorziening. In deze conceptRES volgen we een integrale en toekomstgerichte aanpak en maken we een doorkijk naar 2050. We willen zoveel mogelijk opties open houden richting
2020
Doorkijk 2030 - 2050
Vanuit een visie op de (middel)lange kijken we terug (backcasting); wat betekent die visie op 2050 voor het nu, voor de keuzes op korte termijn.
de toekomst.
1. Een toekomstgerichte strategische visie
2.1 Onze leidende principes en afwegingskader
Met de RES bieden wij een strategische visie, met oog voor de korte (2030) en middellange termijn (2050). Daarbij gaat het zowel om de inhoudelijke keuzen en fasering, als om hoe we de samenwerking vormgeven en borgen.
De RES wordt uitgewerkt op basis van onze leidende principes: een kader
Het vormgeven en borgen van de samenwerking werken we verder uit
van (maatschappelijke) uitgangspunten, richtinggevende afspraken en
richting RES 1.0.
hoofdlijnen. Voor de Metropoolregio Eindhoven hebben we de volgende leidende principes benoemd:
2. Een gezamenlijke opgave en iedereen draagt bij
1. Een toekomstgerichte strategisch visie
De energietransitie is een gezamenlijke opgave en iedereen draagt bij, waarbij
2. Een gezamenlijke opgave en iedereen draagt bij
voor de RES Metropoolregio Eindhoven de regiogemeenten, de provincie en
3. Focus op maximaal behouden van ruimtelijke kwaliteit
de waterschappen nadrukkelijk aan zet zijn.
4. De energietransitie als kans voor de regio
• Vanwege de grote maatschappelijke investeringen en de impact op
5. Maatschappelijk draagvlak en bewustzijn staan centraal
inwoners en leefomgeving nemen de 21 gemeenten, de provincie en de waterschappen de regie in de realisatie van de energietransitie en is de
De leidende principes vormen de basis voor beleids- dan wel uitvoeringsafspraken die de komende periode worden uitgewerkt.
netbeheerder hierbij een belangrijke adviseur en sparring-partner. • De opgaven zijn regionaal geformuleerd en worden door de 21 gemeenten gezamenlijk opgepakt, verdeeld en ingevuld. Voor de RES Metropoolregio Eindhoven komen de 21 gemeenten tot onderlinge afspraken. Daarbij realiseren wij ons dat de mogelijkheden en kansen en fasering per gemeente kunnen verschillen.
De Metropoolregio Eindhoven ziet de energietransitie niet als geïsoleerde opgave, maar kijkt hier met een brede, integrale blik naar.
Concept Regionale Energiestrategie | Metropoolregio Eindhoven
2
15
2. Onze aanpak voor de (concept-)RES
16 • Iedere gemeente is verantwoordelijk voor een deel van de opgave, maar
3. Focus op maximaal behoud van ruimtelijke kwaliteit
gaat zelf over invulling en realisatie van de uitvoeringsagenda, binnen de
We bewaken de ruimtelijke kwaliteit door expliciet te streven naar:
afgesproken kaders (‘verbondenheid in vrijheid’).
• maximale inzet op besparing, zuinig en meervoudig ruimtegebruik;
• De 21 gemeenten, provincie, waterschappen en netbeheerder communiceren vanuit één gezamenlijke boodschap, waarbij de regionale opgave in de Concept Regionale Energiestrategie | Metropoolregio Eindhoven
energietransitie voorop staat. Iedere gemeente gaat zelf over de vertaling van deze boodschap naar de lokale gemeenschap.
• h et benutten van de gebiedspecifieke meekoppelkansen; • waar mogelijk energievraag en -aanbod zo dicht mogelijk bij elkaar te houden; • het hanteren van de ‘zonneladder’ bij het bepalen van de locaties voor zonne-energie.
Zonneladder
De provincie heeft samen met de vier Brabantse regio’s een aantal Brabantbrede
ruimtelijke/landschappelijke
principes
bepaald
(geza-
menlijke principes omgevingskwaliteit (landschap) voor de Brabantse
3
energietransitie). Zie bijlage 7.
Grondgebonden zonnepanelen Buitengebied
De zonneladder wordt weergeven in figuur 2.2. Deze zonneladder geeft de voorkeursvolgorde weer van de realisatie van zonnepanelen. De voorkeursvolgorde start bij trede 1 en loopt vervolgens via trede 2 naar trede 3. Dit
2
Grondgebonden zonnepanelen Binnen stedelijk gebied
1
Gebouwgebonden zonnepanelen Op daken en gevels
betekent niet dat de volgende trede pas wordt ingezet als de voorgaande trede ten volste is benut. Het betekent dat er wordt gekeken naar wat er mogelijk is op de eerste trede. De vraag die nog over is zal dan op de volgende trede moeten worden gerealiseerd. Zo voorkom je dat de gehele opgave enkel op de laatste trede wordt ingevuld en de voorgaande tredes worden overgeslagen.
4. De energietransitie als kans voor de regio We willen de energietransitie benutten om de Metropoolregio Eindhoven te versterken. Daarbij zoeken we de verbinding met lopende initiatieven en met regionale ambities en opgaven in aanpalende beleidsterreinen (meekoppelFiguur 2.2 - Zonneladder
kansen): economie & innovatie, ecologie, mobiliteit & infrastructuur, wonen, klimaatadaptatie, enzovoort.
17 5. Maatschappelijk draagvlak en bewustzijn centraal Om tot een succesvolle ontwikkeling én realisatie te komen van de RES Metropoolregio Eindhoven streven wij naar maatschappelijk draagvlak en bewustzijn, onder andere door:
• lokaal eigenaarschap van energieprojecten, waarbij we streven naar maximale lokale participatie; • samenwerking tussen de diverse stakeholders en overheden en het gezamenlijk ontwikkelen van (ruimtelijke) scenario’s.
ten goede te laten komen aan de inwoners, bedrijven en instellingen in
Een energietransitie voor iedereen betekent ook dat we iedereen de kans
onze regio, hetzij aan de ontwikkeling van de regio;
willen bieden om te profiteren van de wind- en zonne-energie die we in onze
• zorgvuldige participatie op lokaal en regionaal niveau bij de totstand-
regio opwekken. In het Klimaatakkoord staat het uitgangspunt/streven
koming van de RES. Dit kunnen we via een heldere communicatie en
naar 50% lokaal eigendom van de nieuwe zonne- en windparken benoemd.
doelgroepenbenadering continu versterken;
Lokaal eigenaarschap levert geld op voor de samenleving en kan ook leiden
• t e zorgen dat de energietransitie voor iedereen haalbaar en betaalbaar is;
tot een grotere betrokkenheid van mensen bij lokale projecten, acceptatie
it ite t n
W a
gs
r de ka rm
te
Afw eg in
lokaal benutten van de opbrengsten.
de ka gs
Afw Elek eg t in
c
it ite
ambitie om te streven naar maximale lokale participatie en het maximaal
em ie nt cië
ri
Sy ste
e
Kw a
van energieprojecten en grotere gemeenschapszin. We hebben als regio de
Afwegingskader De bovenstaande leidende principes zijn gekoppeld aan een afwegingskader. De keuzes die we maken analyseren en toetsen we op vier hoofdcriteria
r
die als handreiking vanuit het Nationaal Programma RES (NP RES) aan de regio’s zijn meegegeven:
M aa t s
• K wantitatieve bijdrage
en
uu
rlij
kd
raa
Figuur 2.3 - Afwegingskader
ik
• B estuurlijk en maatschappelijke draagvlak ru
R
g v la k
• Energiesysteemefficiëntie
eb
Afw e gi n
jk eli st
r de ka gs
pp
be
Afw e gi n
cha
r de ka s g
• R uimtelijke kwaliteit
uim
te
g
Concept Regionale Energiestrategie | Metropoolregio Eindhoven
• de opbrengsten, in bijvoorbeeld duurzame energie en/of geld, zoveel mogelijk
18 In deze concept-RES maken we een integrale afweging tussen de doelen
landbouw en een gezonde agrarische economie en landbouwstructuur.
kwantiteit, ruimtegebruik, maatschappelijk en bestuurlijk draagvlak en
Vanuit de energietransitie liggen er kansen om daaraan bij te dragen en
energiesysteemefficiëntie. Het afwegingskader van NP RES helpt bij het
tegelijkertijd te zorgen voor aanvullende verdienmodellen.
Concept Regionale Energiestrategie | Metropoolregio Eindhoven
maken van deze afweging. De afweging tussen de vier onderdelen is voor elke regio uniek. Uiteindelijk gaat het erom dat elke regio bijdraagt en de
2. Een veerkrachtig natuurlijk systeem
RES’en gezamenlijk optellen tot 35 TWh, dat er een goede benutting van
De Metropoolregio Eindhoven heeft een aantal grote, mooie maar ook
regionale warmtebronnen tot stand komt en dat er in elke regio afzonderlijk
kwetsbare bos- en natuurgebieden. Het landschap en de natuur van de regio
voor een goede balans tussen de vier onderdelen is gekozen.
staan echter onder druk als gevolg van toenemende droogte, ‘verrommeling’ van het landschap, uitstoot door de intensieve landbouw, industrie en het
2.2 De RES als hefboom voor versterking van onze regio
verkeer in de regio. Als we investeren in onze natuur en in het landschap dragen we bij aan de gezondheid van onze inwoners en aan het creëren van een nog aantrekkelijker woon- en leefomgeving (vestigingsklimaat).
Verduurzaming van onze energievoorziening is noodzakelijk én een kans
Duurzame energieopwekking kan daaraan bijdragen door het te combineren
om als regio sterker te worden. De RES zetten wij daarom in als hefboom
met het realiseren van nieuwe natuur. Dit vraagt om een zorgvuldige en
voor kwaliteitsverbetering (ruimtelijk, economisch, ecologisch en sociaal).
integrale benadering, gelet op de kwetsbaarheid van bos- en natuurgebieden.
Dit door de energietransitie te koppelen aan andere opgaven en te kijken of de energieprojecten een (deel van de) oplossing kunnen zijn. Hierdoor
3. Een duurzame en innovatieve economie
komen mogelijke oplossingen voor de integrale opgaven eerder in beeld.
De Metropoolregio Eindhoven blijft als Brainport investeren zodat zij zich
Uitgaande van de leidende principes zien wij vier ontwikkelrichtingen om
verder kan ontwikkelen als leidende innovatieve technologieregio in
tot die kwaliteitsverbetering te komen.
Nederland en daarbuiten. Hier wordt al concreet gewerkt aan duurzame energiesystemen van de toekomst. Denk aan de productie van zonneauto’s,
1. Een vitale agrarische economie
de ontwikkeling en productie van zonnefolies voor de grootschalige
De Metropoolregio Eindhoven kent diverse gebieden met activiteiten in de
verduurzaming van de gebouwde omgeving en de ontwikkeling van nieuwe
land-, tuin- en akkerbouw. Ook heeft de Metropoolregio Eindhoven relatief
technologie op het vlak van solar fuels (DIFFER) en metal fuels (Metalot). Maar
veel intensieve veehouderij met een flinke concentratie in de Peel. Met de
kijk ook naar de ontwikkeling van de slimste woonwijk ‘Brainport Smart
grote veranderingen die in de landbouwsector gaande zijn en nog komen
District’ in Helmond en de verschillende campussen. Onze innovatiekracht
staat de Metropoolregio Eindhoven zelf ook voor de nodige uitdagingen.
en pioniersgeest trekken we door naar de energietransitie. We beschouwen
We willen op een slimme manier werken aan de verduurzaming van de
de Metropoolregio Eindhoven als één groot, levend laboratorium waarin
19 kennisinstellingen, bedrijfsleven, bewoners en overheden samenwerken. Een test- en ontwikkelomgeving waarin vernieuwing en innovatie de standaard vormen en nieuwe duurzaamheids- en bouwconcepten kunnen worden opgeschaald. De Sociaal Economische Raad (SER) heeft in juni 2019 geadviseerd om de uitdagingen van de energietransitie op het gebied Dit wordt beschouwd als een oproep tot het benutten van kansen voor de toekomstige werkgelegenheid. Wij willen, in samenspraak met onder meer de arbeidsmarktregio en de onderwijs- en kennisinstellingen, in het vervolgtraject hier nadere invulling aan geven.
4. Een veerkrachtig watersysteem en klimaatadaptatie Ook in de Metropoolregio Eindhoven is klimaat (en de klimaatbestendigheid) een onderwerp dat in toenemende mate een rol speelt bij het realiseren van een veilige, aantrekkelijke, gezonde en gevarieerde woon-, werk- en leefomgeving. Klimaatbestendigheid gaat over de vraag in welke mate extreem weer (zeer zware buien, extreme droogte en hitte) en overstromingen vanuit beken en rivieren de leefomgeving ontwrichten. Het realiseren van een klimaatadaptieve omgeving is bij uitstek een integrale opgave. Veel partijen hebben belangen en veel beleidsthema’s zijn eraan gerelateerd. De oplossingsrichtingen liggen veelal in het combineren van meerdere ruimtelijke opgaven, waaronder de energietransitie. Daarnaast vinden concrete klimaatadaptieve ingrepen op dezelfde locatie plaats als andere ruimtelijke maatregelen. Het is daarom efficiënt en effectief klimaatadaptie als bouwsteen voor kwaliteitsverbetering te gebruiken.
Een oproep tot het benutten van kansen voor de toekomstige werkgelegenheid.
Concept Regionale Energiestrategie | Metropoolregio Eindhoven
van proactief arbeidsmarktbeleid ook deels in te bedden in de RES’en.
Concept Regionale Energiestrategie | Metropoolregio Eindhoven
20
3
Energiebesparing gaat niet vanzelf.
Energiebesparing is cruciaal in de energietransitie; de energie die we
we voorkomen dat onze regionale opgave voor duurzame energie-opwek
niet verbruiken hoeven we ook niet op te wekken. Daarom zetten wij als
en de warmtetransitie nog groter wordt dan ze al is. De rol van de regio en
regio maximaal in op besparing. Door een combinatie van het beperken
de gemeenten hierbij is om hierin het initiatief te nemen en te faciliteren,
van de energievraag, duurzame warmtevoorziening en gebouwgebonden
stimuleren en regisseren, waarbij rekening gehouden wordt met landelijke
energieopwekking is CO2-uitstoot maximaal te reduceren. Momenteel
ontwikkelingen en acties op het gebied van besparing. Daarnaast heeft
verbruikt de Metropoolregio Eindhoven 14,25 TWh per jaar aan energie,
de overheid een voorbeeldrol, bijvoorbeeld via het verduurzamen van het
waarvan 5,33 TWh door woningen, 3,08 TWh door utiliteitsgebouwen,
gemeentelijk vastgoed.
4,31 TWh door de industrie en 1,53 TWh door de landbouw . (bijlage 5) 3
Het afgelopen decennium zien we echter dat ons energieverbruik alleen maar
3.1 Gebruikers aan zet
is toegenomen, ondanks de diverse klimaatakkoorden en -convenanten en ondanks de stapjes die we in de praktijk zetten om energie te besparen. Zo
De ervaring is dat eerdere besparingsambities maar deels zijn gerealiseerd.
is het landelijk energieverbruik van de gebouwde omgeving tussen 2008 en
Met de RES zetten we daarom in op het daadwerkelijk in beweging krijgen
2018 toegenomen met 13%, onder andere veroorzaakt door een toenemende
van inwoners, instellingen en bedrijven om maximaal op energieverbruik
economische groei en bevolkingsgroei. Door de komende jaren vol in te
te besparen en CO2-uitstoot verminderen. Ons uitgangspunt is dat een
zetten op energiebesparing en daarmee zo snel mogelijk te beginnen, willen
aanpak voor energiebesparing technisch mogelijk, financieel haalbaar en maatschappelijk acceptabel moet zijn. Hierbij nemen we duurzaamheid in
8,7
Energieverbruik Metropoolregio Eindhoven
brede zin mee en zetten we in op een logische en integrale aanpak. Bij het bepalen van de ideale aanpak voor besparing zien we drie sleutelmomenten: 1. Bij gebruik van energie;
Elektriciteit (TWh)
2. Bij aankoop van nieuwe (elektrische) apparatuur;
Warmte (TWh)
5,55
isolatie), duurzaam verbouwen (zoals demontabel bouwen met biobased
4,25
en/of circulaire bouwmaterialen) en inzet van duurzame warmtebronnen of duurzame energieopwekking.
2,67 1,08
1,52
1,56
1,64
De ontwikkeling en uitvoering pakken we op in nauwe samenwerking
1,25
met de betrokken doelgroepen en andere stakeholders. Immers: de
0,28 Woningen
3. Bij gebouwaanpassingen via energiebesparende maatregelen (zoals
Utiliteiten
Industrie
Landbouw
Figuur 3.1 - Energieverbruik Metropoolregio Eindhoven 3 V oor de leesbaarheid van de RES is er gekozen om alle informatie aan te duiden in TWh. Als uitgangspunt is gehanteerd dat 1 TWh gelijk staat aan 3,6 petajoule.
gebouweigenaren en gebruikers zijn vooral zelf aan zet! De rol van de (lokale) Totaal
overheid zien we met name in het vervullen van haar voorbeeldrol (dus
De (lokale) overheid zet in op het actief stimuleren van duurzaam gedrag.
21
Concept Regionale Energiestrategie | Metropoolregio Eindhoven
3
3. Besparing
Concept Regionale Energiestrategie | Metropoolregio Eindhoven
22
Het daadwerkelijk activeren van mensen om besparingsstappen te zetten is de grootste uitdaging. zelf volop aan de slag met verduurzamen van het eigen vastgoed), als ook
2. Methoden en middelen voor besparing van energie en CO2 analyseren,
het actief stimuleren en faciliteren van duurzaam gedrag. In de uitvoering
optimaliseren en uitbreiden. Hieronder vallen zowel technische
nemen de gemeenten, provincie, waterschappen en stakeholders samen
aanpakken (zoals isolatie) als adviezen als sturingsmaatregelen.
hun rol en worden de aanpakken omgezet in projecten met bijbehorend
Sturingsmaatregelen zijn onder andere bewustwording (organiseren
communicatie en participatietraject. Dit wordt in de komende periode verder
van communicatieaanpak), beleid (integrale visie, subsidies), proces
uitgewerkt.
(organiseren van business cases) of mogelijk het voorlichten en later handhaven op wetgeving (zoals Activiteitenbesluit). Alle opties worden
3.2 Energiebesparingsplan
daarbij in beschouwing genomen. 3. Communicatie- en participatiestrategie per (sub)doelgroep bepalen. De
We werken aan een energiebesparingsplan dat bestaat uit een palet
bereidwilligheid om over te gaan tot actie varieert per (sub)doelgroep
van integrale aanpakken, afgestemd op de verschillende doelgroepen.
en situatie en vraagt om maatwerk. Om aansluiting te vinden bij de
Daarbij hebben we ook aandacht voor meekoppelkansen, zoals kansen
doelgroep is daarom een gedegen stakeholderanalyse en een breed
om de mobiliteit te verduurzamen en laadvoorzieningen te realiseren,
palet aan communicatiestrategieën nodig. Daarbij staat de klantreis van
de omgeving klimaatadaptief te maken, duurzaam materiaalgebruik te
de doelgroep/persoon voor ons centraal (zie figuur 3.2). De klantreis is
stimuleren en asbest op daken te verwijderen. Het palet van aanpakken
het traject dat iemand doorloopt om tot actie over te gaan. Als diegene
combineren we met een communicatie- en participatiestrategie die past
tevreden is over de actie, kan hij vervolgens een ambassadeur worden
bij de betreffende doelgroep. Het daadwerkelijk activeren van mensen
(loyalty).
om besparingsstappen te zetten is hierbij de grootste uitdaging. Het energiebesparingsplan optimaliseren we continu op basis van innovaties en aan de hand van opgedane ervaringen en inzichten. In de ontwikkeling
Kleinschalige opwek
van de energiebesparingsplannen zien we drie hoofdstappen:
We gaan kleinschalige opwekking van duurzame energie extra bevorderen omdat dit bijdraagt aan onze ambitie om de CO2-uitstoot te verminderen. Ook
1. (Sub)Doelgroepen en stakeholders bepalen en betrekken. Onze focus
draagt dit bij aan een verlaging van de energierekening voor inwoners en aan
komt daarbij te liggen op de stakeholders die horen bij de doelgroepen
meer bewustwording over de energietransitie. De kleinschalige opwek staat
Woningen, Bedrijven
en Maatschappelijk Vastgoed. Voor de (sub)
los van de landelijk doelstelling van 35 TWh grootschalige hernieuwbare
doelgroepen die horen bij Agrarische gebouwen kunnen we komen tot
energie. Landelijk is dit al meegenomen als autonome ‘besparing’ in relatie
kennisuitwisseling via het proces ‘Transitie Landelijk gebied’ van de
tot de opgave voor grootschalige opwek. In de landelijke opgave is rekening
Metropoolregio Eindhoven.
gehouden met 7 TWh aan kleinschalige opwek van zonne-energie op dak.
4
4 Het gaat hierbij met name om de gebouwde omgeving. Besparing in relatie tot industriële processen wordt opgepakt via de klimaattafel Industrie.
Figuur 3.2 - Klantreis
ATTENTION
INTEREST
3.3 Gezamenlijke uitvoering
DESIRE
ACTION
LOYALTY
C. Delen van kennis en capaciteit De rol die van gemeenten nodig is in de transitie, is er een van faciliteren,
Om de ambities te realiseren is een betere samenwerking tussen
stimuleren en regisseren. In de uitvoering gaan we elkaar als gemeenten
overheid en stakeholders vereist, met focus op zowel de korte als de
hierbij helpen. Ook zorgen we voor het delen van kennis en benutten van
langetermijndoelstellingen. Wij gaan daarom de volgende stappen zetten:
capaciteit. Zo hoeft niet elke gemeente zelf opnieuw het wiel uit te vinden.
A. Communicatie & participatie
D. Financiën
Met besparing kunnen we per direct beginnen. Vandaar dat wij strategieën
Het maximaal lokaal benutten van de opbrengsten is een van de leidende
ontwikkelen om stakeholders te inspireren, te verleiden en waar nodig te
principes bij de RES voor de Metropoolregio Eindhoven. De opbrengsten zijn
sturen, zodat ze actief worden in de verduurzamingsopgave.
voornamelijk te behalen bij projecten met (grootschalige) energieopwekking. De realisatie (van de versnelling) van de besparingsaanpakken is een ideale
B. Programma en organisatie
vorm om deze revenuen lokaal te benutten.
Om tot een versnelling van de duurzaamheidstransitie te komen is de stap nodig van denken naar doen: van plannen maken naar concrete projecten.
Het energiebesparingsplan optimaliseren we continu aan de hand van
De wijze waarop we dat gaan organiseren werken in de komende periode
opgedane ervaringen en inzichten. De uitvoering ontwikkelen we op dezelfde
verder uit.
manier door; we nemen ervaringen mee die we al werkende opdoen. In de volgende fase van de RES gaan we aan de slag met de uitvoering.
Concept Regionale Energiestrategie | Metropoolregio Eindhoven
23
Concept Regionale Energiestrategie | Metropoolregio Eindhoven
24
4
25
Figuur 4.1
In onze RES zetten wij maximaal in op besparing. Dat neemt niet weg dat we ook duurzame elektriciteit moeten opwekken. Wat kunnen wij als regio leveren aan hernieuwbare energie: wat is technisch, ruimtelijk en maatschappelijk haalbaar en wenselijk? In dit hoofdstuk leggen we uit hoe we tot globale
50 - 65 Windturbines (5,6 MW)
110 - 130 Windturbines (3 MW)
zoekgebieden voor de opwek van grootschalige duurzame elektriciteit zijn
1.100 - 1.500 ha Zonnepark (afhankelijk van orientatie en ontwerp)
gekomen en wat de hoogte is van het bijbehorende bod in TWh. We maken zorgvuldige keuzes over de opwek van duurzame elektriciteit, met daarbij aandacht voor de ruimtelijke opgaven en inpasbaarheid (zie bijlage 6) We hechten er veel waarde aan om de energietransitie vorm te geven met iedereen en voor iedereen in de Metropoolregio Eindhoven. Het is belangrijk dat de zoekgebiedenkaart en de bijdrage van de Metropoolregio Eindhoven ook breed gedragen zijn. We moeten het samen doen. Verder onderzoek en een intensivering van het participatieproces is nodig om van
1 TWh is gelijk aan 50/60 windturbines van 5,6 MW of 110/130 windturbines van 3 MW of 1.100 tot 1.500 ha zonnepark (Bron: NP RES)
de globale zoekgebieden in de concept-RES te komen tot een concrete kaart met zoekgebieden in de RES 1.0. We maken nog belangrijke inhoudelijke, bestuurlijke en maatschappelijke afwegingen in het vervolgproces richting
de toekomst? De zoekgebieden in de concept-RES voor windturbines en
RES 1.0. We werken stap voor stap toe van (globale) zoekgebieden naar
zonnevelden zijn tot stand gekomen door enerzijds de maximale potentie
concrete locaties voor zonne- en windenergie die voor 2025 kunnen worden
te bepalen op basis van de wet- en regelgeving en technische haalbaarheid
vergund, met een doorkijk naar 2050. Vanuit die langetermijnvisie kijken
en anderzijds op basis van een ruimtelijke onderbouwing. Deze ruimtelijke
we terug (backcasting); wat betekent die visie op 2050 voor het nu, voor de
onderbouwing is gebaseerd op een regiobrede inventarisatie en eenduidige
korte termijn.
omschrijving van de landschapstypes. Op basis daarvan zijn het landschappelijk draagvlak van de verschillende landschapstypes en zijn
4.1 Z oekgebieden wind en zon: welke aanpak volgen we?
energiebouwstenen in kaart gebracht: de mogelijkheden voor het inpassen, aanpassen en transformeren van landschappen waarin op kleine of grotere schaal grootschalige opwekking is opgenomen. Ook zijn de kansen in beeld
In deze concept-RES is de stap gemaakt om te komen tot zoekgebieden
gebracht voor verbinding met andere opgaven. De ontwikkelrichtingen zoals
voor wind en zon. Daarbij hebben we onder andere gebruik gemaakt van
genoemd in hoofdstuk 2 zijn hiervoor als leidraad gebruikt. In verschillende
ontwerpend onderzoek om de vraag te beantwoorden: hoe kan het landschap
bijeenkomsten zijn de (tussen)resultaten getoetst en besproken met
op een gedragen manier geladen worden met de energieopwekking van
stakeholders.
De energietransitie vormgeven met iedereen en voor iedereen.
Concept Regionale Energiestrategie | Metropoolregio Eindhoven
4
4. Duurzame opwek elektriciteit
26
Figuur 4.2
Een meer uitgebreide en meer gedetailleerde confrontatie met de ruimtelijke beperkingen en belangen, zoals landschap, natuur en leefomgeving zal in de volgende fase plaatsvinden en bij de verdere uitwerking op projectniveau. Met alle (milieu)effecten in beeld en samen met de uitkomsten van het Concept Regionale Energiestrategie | Metropoolregio Eindhoven
participatieproces kunnen dan weloverwogen keuzes worden gemaakt
Landschapsanalyse • Landschapstypen • Energiebouwstenen
waar windmolenparken en zonnevelden mogelijk c.q. wenselijk zijn en onder welke voorwaarden.
De verschillende stappen We hebben de volgende stappen doorlopen:
geschikt zijn om ruimte te bieden voor grootschalige opwekking van zonen/of windenergie. En hoe intensief dit kan zonder de landschappelijke kwaliteiten te schaden. In de energiebouwstenenmatrix (bijlage 6) staat per landschapstype beschreven of zij zich lenen voor inpassing, aanpassing en/
Landschappelijke analyse met regionale landschapstypen en energiebouwstenen;
of transformatie van het landschap ten behoeve van energieopwekking.
De energietransitie landt in de fysieke leefomgeving. We zijn daarom gestart met een analyse van het landschap van de regio om de ruimtelijke kwaliteiten
Kansen voor energieopwekking door verbinding met andere opgaven;
in beeld te krijgen en een verkenning naar de ruimtelijke inpassing van
We moeten zorgvuldige keuzes maken over de ruimtelijke inpassing van
energieopwek binnen de verschillende landschapstypen. Het resultaat van
grootschalige opwek van duurzame elektriciteit. Hierbij moeten we oog
de analyse is een overzicht van de meest kenmerkende landschapstypen
hebben voor andere relevante, soms urgente, en vaak ook complexe
van de Metropoolregio Eindhoven binnen de grotere context van Noord-
maatschappelijk vraagstukken. Intuïtief maken we complexe vraagstukken
Brabant en een energiebouwstenenmatrix. Hierin staat per landschapstype
vaak kleiner door ze op te knippen, maar in het geval van de RES is
beschreven of zij zich lenen voor inpassing, aanpassing en/of transformatie
het juist verstandig om te onderzoeken of de energieprojecten een (deel
van het landschap ten behoeve van energieopwekking. Daarnaast is samen
van de) oplossing van andere opgaven kunnen zijn. Denk aan andere
met de stakeholders gekeken in hoeverre de verschillende landschapstypen
gebiedsopgaven zoals het tegengaan van verdroging (klimaatadaptatie),
Door de energietransitie te koppelen aan andere vraagstukken komen oplossingen eerder in beeld.
27 Kansen door verbinding met andere opgaven
Technische en wettelijke mogelijkheden
• Een vitale agrarische economie • Een veerkrachtig natuurlijk systeem • Innovatiekracht en energie-pionieren • Een veerkrachtig watersysteem en klimaatadaptatie
• Harde belemmeringen • Zachte belemmeringen
het versterken of herstellen van het landschap (beekdalherstel, aan-
of onderwijsgebouwen of de afstand in relatie tot veiligheid rondom
leg bossen), natuurontwikkeling en de landbouwtransitie. De energiebouw-
bijvoorbeeld wegen of hoogspanningslijnen. Daarnaast gelden er restricties
stenenmatrix bevat daarom behalve bouwstenen gericht op energie-
voor de ontwikkeling van zon en wind in natuurgebieden. Door confrontatie
opwekking ook bouwstenen gericht op gebiedsopgaven in combinatie
van de belemmeringenkaart waarop de restricties zijn aangegeven met
met energieopwekking. De landschapsanalyse, energiebouwstenen en
de ruimtelijke kansen (kansenkaart) hebben we een eerste beeld van de
koppelkansen leveren samen de eerste kansenkaart met gebieden waar
kansrijke zoekgebieden. Ook geeft het een beeld van de belemmeringen
energieopwekking wenselijk en mogelijk zou kunnen zijn.
die we tegenkomen in onze zoektocht naar concrete zoekgebieden richting RES 1.0 en verder. Dan wordt uitgebreider gekeken naar alle mogelijke
De technische en wettelijke mogelijkheden Voor zonnevelden en windturbineparken. De technische potentie van windturbines wordt in belangrijke mate bepaald door enkele harde restricties. Zo leggen verschillende luchthavens in en rondom de regio bouwhoogtebeperkingen op vanwege de veiligheid voor het vliegverkeer. Ook kunnen er bouwhoogtebeperkingen zijn in verband met verstoring van de radar. Een andere restrictie is de afstand die aangehouden moet worden tot gevoelige objecten, zoals woningen, ziekenhuizen
restricties en belemmeringen.
Concept Regionale Energiestrategie | Metropoolregio Eindhoven
Zoekgebieden
28 In bijlage 6 is de ruimtelijke analyse toegelicht om te komen tot de zoek-
4.2 Het resultaat: zoekgebieden voor duurzame opwek
gebieden zoals deze in de concept-RES zijn opgenomen.
Concept Regionale Energiestrategie | Metropoolregio Eindhoven
De informatie die in het proces tot nu toe is opgehaald is getoetst, In De Kempen is het proces om te komen tot zoekgebieden eerder in gang
samengebracht en vertaald naar de wijze waarop we energie duurzaam gaan
gezet. De zoekgebieden in De Kempen hebben daarmee ook een andere status,
opwekken in onze regio. Op basis daarvan zijn de volgende drie categorieën
aangezien daar al een planMER is uitgevoerd. Na de planMER procedure zijn
bepaald:
zoekgebieden afgevallen en er worden nu concrete gebieden voorgelegd aan de raden. In de bepaling van de bijdrage van de Metropoolregio Eindhoven is
1. Via no-regret maatregelen;
rekening gehouden met de opwekpotentie in De Kempen.
2. In zoekgebieden voor grootschalige opwek; 3. Via energie-opwek ten dienste van andere opgaven en doelen.
Over de gehanteerde ruimtelijke principes is er afstemming geweest tussen de 4 Brabantse RES regio’s. In bijlage 7 is een aantal Brabantbrede ruimtelijke/
Hieronder zijn deze drie categorieën uitgewerkt. De eerste twee categorieën
landschappelijke principes uitgewerkt.
zijn op de kaart (figuur 4.8 en 4.9) weergegeven; de laatste categorie is nu nog niet concreet in beeld te brengen en daarom niet op kaart weergegeven. Wel is met deze categorie - in relatief beperkte mate - rekening gehouden in de
Grootschalige zonne- en windenergie in De Kempen
bepaling van onze regionale bijdrage.
De Kempengemeenten Bergeijk, Bladel, Eersel, Oirschot en Reusel-De Mierden zijn al eerder gestart met het toewerken naar een gezamenlijk
1. No-regret maatregelen
beleid voor grootschalige zonne- en windenergie in De Kempen. In dit
Binnen het stedelijk gebied zetten we maximaal in op opwek via zon op grote
beleid- en toetsingskader wordt opgenomen waar, wanneer en onder welke
daken van bedrijven. Ook grote daken in het buitengebied, van bijvoorbeeld
voorwaarden grootschalige zonne- en windenergie opgewekt mag worden.
stallen, benutten we waar mogelijk maximaal voor zonne-energie5. Met
Om tot dit beleid- en toetsingskader te komen is er een zorgvuldig proces
zonnepanelen op daken organiseren we vraag en aanbod van elektriciteit
voor een groot gedeelte al doorlopen. De belangrijkste onderdelen zijn (de
dicht bij elkaar. We gebruiken de ruimte op deze manier dubbel, beperken de
uitkomsten van) het participatietraject en een uitvoerig onderzoek naar de
visuele impact en gebruiken het elektriciteitsnetwerk zo efficiënt mogelijk.
milieueffecten van grootschalige zonne- en windenergieopwekking in De
Ook zoeken we naar innovatieve oplossingen en meervoudig ruimtegebruik
Kempen. Het beleid is ter vaststelling aangeboden aan de gemeenteraden. Ook
door bijvoorbeeld de mogelijkheden van zonnepanelen boven niet overdekte
de zoekgebieden zijn opgenomen in de afzonderlijke raadsvoorstellen van de
parkeerterreinen te onderzoeken. Daarnaast liggen er binnen het stedelijk
Kempengemeenten. In de komende maanden zal hierover besluitvorming
gebied restruimten waar mogelijkheden zijn voor zonnevelden, bijvoorbeeld
plaatsvinden tijdens de verschillende raadsvergaderingen.
op of nabij vliegvelden of gebieden die in transitie zijn en daarom als pauzelandschap kunnen worden aangewezen. Op deze gebieden is eventueel
5 O p de kaart zijn zowel de daken van toekomstbestendige stallen als de daken van Vrijkomende Agrarische Bebouwing (VAB) weergegeven. Enkele gemeenten hebben beleid opgesteld, waarin staat dat een stal moet worden afgebroken en de zonnepanelen op het bouwblok geplaatst mogen worden.
29 ruimte voor zonnevelden. Dat geldt bijvoorbeeld ook voor bermen en taluds van snelwegen. Daarnaast zijn er gebieden die mogelijk in aanmerking kunnen komen als energielandschap.
2. Zoekgebieden voor grootschalige energie-opwek bijdrage aan de opwekpotentie voor onze regio geleverd kan worden, de zogenaamde zoekgebieden. Daarbij wordt onderscheid gemaakt in drie type zoekgebieden, die afzonderlijk op de bijgaande kaart zijn weergegeven.
Energie langs infrastructuur Energiemaatregelen kunnen aan grootschalige infrastructuur gekoppeld worden. We zien met name kansen langs de snelwegen die onze regio doorkruisen, de A2, A50, A58 en A67. De hoofdinfrastructuur biedt ook kansen voor het transport van duurzame energie, bijvoorbeeld via aanwezige leidingenstraten. Genoemde snelwegen duiden we aan als ‘energiecorridor’. Voor de inpassing hiervan is het Brabantse mozaïeklandschap ruimtelijk leidend. Langs de snelweg A2 zien we vooral kansen voor de integratie van zonnepanelen op de geluidsschermen of via clustering langs de snelweg. Langs de A67 en het zuiden van de A2 zien we ook mogelijkheden voor windenergie, al dan niet in combinatie met grootschalige zonne-energie. Clusters langs infrastructuur passen het beste bij het mozaïeklandschap van de regio, refererend aan een kralensnoer waarbij iedere kraal zijn eigen identiteit heeft. De identiteit kan per cluster ruimtelijk of in de verbinding met andere opgaven verschillen. De A58 zien we als proeftuin voor energie-initiatieven. Samenwerking met Rijkswaterstaat is belangrijk voor de inventarisatie van mogelijkheden en koppelkansen en mogelijke combineren van werkzaamheden. Daarnaast zijn er mogelijk kansen langs andere infrastructuur in onze regio. Dit wordt meegenomen in het onderzoek richting de RES 1.0.
Concept Regionale Energiestrategie | Metropoolregio Eindhoven
In figuur 4.9 zijn de gebieden opgenomen van waaruit een significante
30
Concept Regionale Energiestrategie | Metropoolregio Eindhoven
Enkele voorbeelden energiebouwstenen
Figuur 4.3 - Meervoudig
Figuur 4.4 - Zonnepanelen boven
Figuur 4.5 - Gebruik van restruimte
ruimtegebruik door toepassing
niet overdekte parkeerterreinen
voor zonnepanelen
zonnepanelen op geluidswal
Figuur 4.6 - Uitbreiding natuurgebied
Figuur 4.7 - Verbinding bos/
in combinatie met waterberging
natuurgebieden in combinatie
recreatie en energie
met energie
Energiecorridor A58 als opstap naar een provincie-brede aanpak
type verbinding, kan bijvoorbeeld worden gekozen voor de aanleg van
Op dit moment wordt er gewerkt aan het initiatief Energiecorridor
‘windbossen’ in de vorm van productiebossen met korte omloop of bossen
A58. De A58 loopt door de regio’s West-Brabant, Hart van Brabant en de
met een hogere natuurwaarde. De productiebossen vormen een buffer voor
Metropoolregio Eindhoven en vormt daardoor een belangrijke proeftuin
zowel de natuurzones als voor de omliggende landbouwgebieden. Bij voorkeur
voor energie innovatie in en langs snelwegen. Geleerde lessen met
leggen we bossen aan op percelen die nu door de ontwateringseisen voor de
betrekking tot technologieën, business cases en de verwachtingen en
landbouw leiden tot drainage van een groter gebied. Door het aanleggen van
kennis van betrokken partijen kunnen gebruikt worden bij het opstellen
bos is ontwatering dan niet of in mindere mate nodig. Er zijn ook andere
van een aanpak die provinciebreed uitgerold wordt. De ambitie is het
manieren om energie en natuurontwikkeling samen te laten gaan.
voorbeeld van de Energiecorridor A58 uit te rollen over alle snelwegen in de provincie, waarbij uiteraard rekening gehouden wordt met de planning