11 20260618 Ruimtelijk relevante bijlagen aanvraag omgevingsvergunning BOPA aanpassing N272
Tekst van het document
BIJLAGE 1 – STRIJDIGHEDEN MET OMGEVINGSPLAN LAARBEEK Overzicht deelgebieden
DEELGEBIED 1 - afwijkende enkelbestemming
DEELGEBIED 1 - dubbelbestemmingen
DEELGEBIED 1 – functieaanduidingen en gebiedsaanduidingen
N272 Ruimtelijk kwaliteitsplan, landschapsplan en beeldkwaliteitsplan Landschappelijke inpassing bij Gemert 30 januari 2025 Definitief rapport
1 Inleiding Verantwoording | Inhoudsopgave | Aanleiding Voorliggend document beschrijft het ruimtelijk kwaliteitsplan, | Om de landschappelijke inpassing van de weg in zijn omgeving te landschapsplan en beeldkwaliteitsplan ten behoeve van de reconstructie van | complementeren is TAUW tevens gevraagd om het RKP aan te vullen met Titel | N272 Ruimtelijk kwaliteitsplan, landschapsplan | 1 Inleiding | 3 | de N272. De N272 ter hoogte van Gemert krijgt in de toekomst meer verkeer | een Landschapsplan (LP) en Beeldkwaliteitsplan (BKP) en de visie hierin door en beeldkwaliteitsplan | te verwerken. Vanuit de regio, en in het bijzonder de gemeente Gemert-Bakel, | te vertalen. Het LP is te vinden in hoofdstuk 5, en het BKP in hoofdstuk 6. Het Landschappelijke inpassing N272 bij Gemert | 2 Randvoorwaarden | 7 | is erop aangedrongen om de toekomstige verkeersstromen en de gevolgen | RKP, LP en BKP vormen drie aparte onderdelen van dit rapport, die samen Opdrachtgever | Provincie Noord-Brabant | voor het wegvak van de N272 in beeld te brengen. De provincie Noord- | een eenheid vormen en dezelfde uitgangspunten kennen. Projectleider | Jaco ter Wal | 3 Ruimtelijke kwaliteiten | 13 | Brabant en de gemeente Gemert-Bakel verwachten dat de capaciteit van de Auteur(s) | Kathrin Merkelbach, Martijn Brinkman | N272 ontoereikend is om Gemert bereikbaar te houden.
De provincie wil met | Proces en participatie Tweede lezer | Ellen Wilms, Patrick van Esch, Mervyn Suurmond | 4 Visie en concept van de landschappelijke | 23 | het project N272 bij Gemert de verkeersveiligheid en de doorstroming op de | Aan het begin van het opstellen van het referentieontwerp, is een Meet- en inspectiewerk - | inpassing | N272 naar de toekomst toe zo veel als mogelijk blijven garanderen. | stakeholderanalyse uitgevoerd (TAUW, titel Stakeholderanalyse N272 Beek Kenmerk | R014-1291461KME-V05 | en Donk - Gemert, kenmerk N002-1291461TWI-V02-hme-NL en datum 14 Aantal pagina’s | 54(exclusief bijlagen) | 5 Landschapsplan | 29 | Dit document geeft inzicht in de ruimtelijke kwaliteit van het gebied en de | december 2023) en vastgelegd in een gelijknamige notitie. Er is onderzocht Datum | 30 januari 2026 | daarbij horende gewenste landschappelijke inpassing en beeldkwaliteit | welke stakeholders betrokken dienen te worden bij het huidige project en op Handtekening | Ontbreekt in verband met digitale verwerking. | 6 Beeldkwaliteit | 46 | van het Referentieontwerp (RO) in de gebruiksfase. Hiervoor worden de | welke wijze en wanneer contacten zullen plaatsvinden gedurende het proces. Dit rapport is aantoonbaar vrijgegeven.
| uitgangspunten uit de ruimtelijke analyse en inpassingsvisie vertaald in | De stakeholders zijn overheden (gemeenten Laarbeek en Gemert-Bakel), een globaal landschapsplan en een beeldkwaliteitsplan (BKP). Dit vormt | provincie Noord-Brabant, waterschap Aa en Maas, bedrijven aan de N272, de basis en dient als toetsingskader voor de verdere planuitwerking | aanwonenden van de N272 (w.o. ook grondeigenaren), agrariërs, formele en van het wegontwerp door een aannemer. Tevens is aangegeven waar | informele buurt- en burenverenigingen, SBB en belangenverenigingen en kansen liggen om de compensatieopgave ten aanzien van de huidige | -groepen. De uitnodigingen voor deelname aan het proces met de omgeving natuurbeheertypen te realiseren. De compensatie zelf is nader uitgwerkt | waren breed en openbaar verspreid. Contactmomenten met stakeholders in een apart compensatieplan Natuurnetwerk Nederland (kenmerk R017- | hebben op reguliere basis plaatsgevonden en bestonden tot 1 november 1291461STH-V03). Dit rapport heeft als doel om richting te geven aan | 2025 uit: de uitwerking van de ruimtelijke kwaliteit ten behoeve van de verdere | • Inloopbijeenkomst voor stakeholders en belangstellenden op 24 juni 2025 planuitwerking en realisatie van de N272 met nadruk op de gewenste ruimtelijke en landschappelijke inpassing.
| • Gezamenlijke Raadsavond Gemert-Bakel en Laarbeek in juni 2025 In 2021 heeft Arcadis een ruimtelijk kwaliteitsplan (RKP) opgesteld voor | • Gesprek met wethouders van de betrokken gemeenten in mei 2025 Colofon | de herinrichting ten behoeve van de reconstructie van de N615 en N272. | • Gesprekken met stakeholders in mei en juni 2025 In het voorjaar van 2024 is besloten dat het vastgestelde VKA voor het | • Overleggen met gemeente Gemert-Bakel (maart t/m juni 2025) project N272.10 een optimalisatieslag behoeft. Daarvoor heeft de Provincie TAUW bv | Noord-Brabant TAUW opdracht verleend voor de verdere uitwerking van het | • Overleggen met gemeente Laarbeek (maart t/m juni 2025) Australiëlaan 5 | voorkeursalternatief (VKA) naar een VKA+. Dit vormt de aanleiding om het Postbus 3015 | eerder opgestelde RKP te actualiseren (hoofdstuk 1, 2 en 3). Op basis hiervan | • Overleggen met waterschap Aa en Maas in februari, mei en juni 2025 3502 GA Utrecht | is de visie in hoofdstuk 4 aangescherpt. Een deel van de afbeeldingen in het | • Informatiebijeenkomst op 10 oktober 2024 T +31 30 28 24 82 4 | RKP zijn overgenomen van het RKP van Arcadis.
E info.utrecht@tauw.com 2 | 3 4 5 Landschappelijke inpassing N272 • Gesprekken met stakeholders in het najaar van 2024 • Beeldvormende Raadsavond Gemert-Bakel en Laarbeek op 3 juli 2024 • Informatiebijeenkomst voor stakeholders en belangstellenden op 23 januari 2024 • Gesprekken met stakeholders december 2023 Naast deze contactmomenten zijn ook aanvullende één-op-één gesprekken gevoerd met medewerkers van de gemeenten Gemert-Bakel en Laarbeek, het waterschap Aa en Maas en de provincie Noord-Brabant in de periode van 1 januari 2025 tot 1 november 2025. In de gesprekken hebben stakeholders aandacht gevraagd voor het behoud van groen en landschappelijke elementen. Voorbeelden daarvan zijn: • Behoud van bomen en groen • Behoud en compensatie van natuur • Behoud en waar mogelijk herstel van historische structuren (wegen, waterlopen en groenstructuren) • Passend afhechten van te onderbreken structuren Deze opmerkingen zijn gebruikt om, waar mogelijk, in het ontwerp van de N272 op te nemen. Projectgebied Het projectgebied loopt van de rotonde bij de N279 tot aan de rotonde bij de N605 in Gemert, zuidelijk langs Gemert. Binnen het wegvak is een aantal deelgebieden te onderscheiden die in figuur 1.1 zijn weergegeven. De volgende delen vallen buiten de scope van dit project: • De aansluitingen met de N279 zijn geen onderdeel van het project.
• De Peeleindseweg is geen onderdeel van het project, maar de kruising van de N272 met de Peeleindseweg wel. Introductie deelgebieden Het eerste deelgebied, het meest westelijke deel van het projectgebied (zie figuur 1.1), bevindt zich in het broekontginningslandschap en is deels open en deels besloten. Het open gedeelte heeft doorzichten op het agrarische landschap. Nabij de Snelle Loop is het landschap besloten door de houtsingels en de bospercelen die langs en nabij de weg zijn gesitueerd. Het tweede deelgebied, onderdeel van de N272 ‘Beeksedijk’ bevindt zich in een overgang van broekontginningslandschap dat deels open en deels besloten is naar een essen- en kampenlandschap met onregelmatige percelen en erfbeplanting als afscheiding tussen percelen. Het derde deelgebied, onderdeel van de N272 ‘Zuid-Om’ volgt de historische structuur niet en is begin 21e eeuw als rondweg rondom het dorp Gemert aangelegd. De weg passeert een klein escomplex en de oude historische structuur van de Oudestraat. Vervolgens volgt de weg de dorpsrand van Gemert. In het vierde deelgebied vormt de provinciale weg (N272 met de Zuid-Om, oversteek Eeuwsel en Oost-Om) een harde grens tussen de bebouwing van Gemert en het agrarisch gebied. Links van de weg staat stevige beplanting als afscherming van de weg en de bebouwing.
Leeswijzer In het eerste hoofdstuk is de aanleiding en het projectgebied beschreven. Het tweede hoofdstuk beschrijft het VKA+ Waardegedreven N272 die in september 2024 is vastgesteld door de stuurgroep, en welke oplossingen er worden aangedragen. Het derde hoofdstuk beschrijft de ruimtelijke kwaliteit aan de hand van de kernkwaliteiten en de waarden van het gebied. Het vierde hoofdstuk beschrijft de visie en de toekomstwaarde van de weg in het landschap. In hoofdstuk 5 wordt het landschapsplan toegelicht. In het landschapslan wordt tot zover mogelijk ook rekening gehouden met te compenseren bomen. Het zesde en laatste hoofdstuk focust op de beeldkwaliteit van de deelgebieden. Figuur 1.1: Kaart projectgebied en deelgebieden Figuur 1.3 Figuur 1.2 Figuur 1.4 Figuur 1.6 Figuur 1.7 Figuur 1.5 6 7 Landschappelijke inpassing N272 2. Randvoorwaarden 2.1 Voorkeursalternatief plus Ten opzichte van het VKA is het VKA+ gewijzigd, zoals het toepassen van een kruising met VRI in plaats van een turbo-rotonde bij West-Om, het toepassen van een kruising met een VRI bij de Peeleindseweg in plaats van de huidige situatie hand te haven, het vervallen van het deel van de parallelweg tussen kruising Peeleindseweg en Beeksedijk 10 en het toepassen van een kruising met VRI bij de Oudestraat in plaats van een rotonde. Het ruimtebeslag is daarom deermate gewijzigd ten opzichte van het VKA.
Naar aanleiding van de landschappelijk inpassingsprincipes is de geometrie van de weg verruimd. Bij het VKA+ voor de N272 zijn verschillende deelgebieden te onderscheiden. Deze zijn op de kaart op pagina 4 gevisualiseerd. De vier deelgebieden zijn geïdentificeerd op basis van de bestaande landschappelijke kenmerken, de lokale kansen en uitdagingen langs het nieuwe tracé, en de ruimtelijke samenhang binnen de aangrenzende omgeving. Hieronder worden de verschillende maatregelen per deelgebied uiteengezet. Tracé N272 tussen N279 en West-Om (deelgebied 1 en 2) Vanuit de as van de bestaande rijbaan wordt de N272 verbreed naar weerszijden. Hierdoor ontstaat er ruimte voor het inpassen van een fysieke middenberm waardoor er sprake is van een nieuw 2x1 dwarsprofiel. Een uitzondering geldt voor het gedeelte Peeleindseweg-N279 waar over 150 meter één maal één en één maal twee rijstroken zijn te realiseren. De aansluiting voor gemotoriseerd verkeer blijft bij de Professor Dondersweg in stand gehouden, maar er zal een barrière worden aangelegd waardoor het niet meer mogelijk is om vanuit de richting van Gemert de Professor Dondersweg in te rijden. Verder zal er een iVRI aangelegd worden met aansluiting van Gemertseweg 28 bij kruising Peeleindseweg. De koude oversteek Derde Steeg / Drie Ossensteeg komt te vervallen.
Voor gemotoriseerd verkeer zijn via omliggende wegen voldoende alternatieven om de N272 te bereiken. Langzaam verkeer kan, om de N272 over te steken, de rotonde West-Om gebruiken of de (nieuwe) verkeerslichten bij de Peeleindseweg, wat tot minimale omrij-afstanden leidt. Aan de noordwestzijde wordt een snelfietsroute aangelegd, aan de zuidoostzijde een parallelweg. Deze parallelweg dient ter ontsluiting van de bedrijven aan de Beeksedijk 10 en Galgeveldseweg 15. Rotonde West-Om & koude oversteek Groenendaal (deelgebied 3) Er zal een iVRI kruispunt toegepast worden met 4 takken en gelijkvloerse oversteken voor fietsers bij kruising West-Om. De aansluiting Broekstraat blijft behouden. Aanvullende voordelen zijn dat een iVRI de mogelijkheid biedt het verkeer te reguleren of bepaalde doelgroepen prioriteit te geven. Dit is een voordeel voor de fietsers op de Snelfietsroute (SFR) Eindhoven-Gemert, die ter hoogte van de West-Om start, en ook voor het openbaar vervoer. De oversteek Groenendaal komt te vervallen, dit leidt niet tot onacceptabele omrijtijden of omloopafstanden of tot het onbereikbaar worden van percelen. Rotonde Oudestraat (deelgebied 3) Er zal een iVRI kruispunt toegepast worden met gelijkvloerse oversteken voor fietsers met behoud van linksaffer naar de benzinepomp en uitrit N272 naar de molen.
De bestaande kruising wordt verplaatst naar het westen zodat de hoeken van de aansluitende takken allemaal onder een hoek van 90 graden aangesloten kunnen worden. De kruising komt buiten de bebouwde kom te liggen. Daarnaast zorgt deze verschuiving ervoor dat er aan beide zijden van de Oudestraat vrijliggende fietspaden kunnen worden ingepast. Tracé ten oosten van Heijtsveld, incl. oversteek Eeuwsel (deelgebied 4) Er zal bij Heijtsveld een enkelstrooksrotonde gerealiseerd worden. Er is rekening gehouden met een toekomstige uitbreiding van een bypass op de hoofdrichting (oostelijke richting). Ter hoogte van Eeuwsel is een fiets- voetgangerstunnel gepland. Auto’s die momenteel een ontheffing hebben voor de huidige oversteek moeten in de situatie met een fietstunnel een andere route nemen. Overig Tracé (deelgebied 4) Op het overige tracé tot rotonde N605 zijn geen extra maatregelen nodig. Daar is het beperkt tot uit te voeren van groot onderhoud. In dit hoofdstuk wordt het voorkeursalternatief plus Waardegedreven N272 (VKA+) voor de inpassing van het ontwerp van de N272 uitgelegd, en worden de technische en wettelijke randvoorwaarden en ambities en beleidsdoelen van de provincie voor het ontwerp van de N272 beschreven.
Figuur 1.3: foto deelgebied 1: Broekontginning, met doorzichten op het landschapFiguur 1.2: foto deelgebied 1: Broekontginning met cultuurhistorische waarde: de Landweer Figuur 1.6: foto deelgebied 4: ‘Oostom’ escomplexen Figuur 1.7: foto deelgebied 4: Doorsneden essencomplexen aan weerszijden van Zuid-Om Figuur 1.4: foto deelgebied 2: Overgang tussen broekontginningslandschap en essen- en kampenlandschap Figuur 1.5: foto deelgebied 3: Brede, natuurlijk ogende watergang met gelaagde beplanting
8 9 Landschappelijke inpassing N272 In deze paragraaf worden de randvoorwaarden van het wegontwerp, flora en fauna, en de waterhuishouding van de N272 beschreven. Deze randvoorwaarden zijn uitgangspunten voor het VKA+ en vormen de basis voor de landschappelijke inpassing van de N272. Wegontwerp De N272 is een gebiedsontsluitingsweg, buiten de bebouwde kom met een ontwerpsnelheid van 80 km/u. Alleen de rotonde Oudestraat ligt op dit moment binnen de bebouwde kom. Het tracé heeft een lengte van ca. 5,8 km. Het project richt zich op de N272 vanaf de rotonde N279 tot de rotonde N605 (km 1.0 tot km 6.8). Dit is weergegeven in figuur 2.1. De direct aansluitende wegen zijn geen onderdeel van het project. Langs de N272 tussen de rotonde N279 tot en met de rotonde met de West-Om is de snelfietsroute Eindhoven-Gemert voorzien. Het volledig referentieontwerp is uitgewerkt in “R015-1291461PRJ-V04 Ontwerpnota definitief referentieontwerp”. Daarin is een overzicht gegeven van de kaders en richtlijnen, de dwangpunten en de uitgangspunten en randvoorwaarden. Het tracé met standaardprofielen (zie figuur 2.2), aanleghoogten, kruisingsvormen en dergelijke is voor de landschapsinpassing één van de harde (technische) randvoorwaarden.
Dit voorziet in een rijbaan met twee tegengestelde rijstroken met een breedte van de rijstroken tussen de markeringen van 2,75 m (1x2-profiel) of 3,10 m (2x2 en 2x1-profiel). De breedte van de deelstreep en kantstreep is 0,15 m, de blokstreep heeft een breedte van 0,45 m heeft, met daarnaast een redresseerstrook van 0,30m. De breedte van de rijbaanscheiding tussen de markeringen is minimaal 0,3 m en maximaal 0,8 m. De breedte van de vlucht- en bergingsruimte, gemeten vanaf de binnenzijde van de kantstreep, is 2,4 m. De breedte van de middenberm is minimaal 3 m en maximaal 6 m. De breedte van de obstakelvrije ruimte in de buitenbermen bedraagt 6 m. De breedte van het fietspad is 2,5 m voor één richting en 3,5 m voor 2 richtingen. De gewenste minimale breedte van een snelfietsroute is 4m. Het inpassingsprincipe hier is om de geleiderail zoveel mogelijk te vermijden vanwege de landelijke omgeving, tenzij het noodzakelijk is. Op een aantal plekken zijn factoren aanwezig waardoor het toepassen van een smaller bermprofiel noodzakelijk is: delen ter hoogte van het tankstation nabij kruising Oudestraat, delen waar het beperkt is tot een onderhoudsopgave, delen waar obstakelvrije zone niet inpasbaar is en het deel aan de Zuid-Om om het bestaand watersysteem niet onmogelijk te maken.
Deelnemen aan het verkeer eist van de weggebruiker een groot vermogen tot het onderkennen van optredende verkeerssituaties en het voorspellen van de afloop ervan. Aan het wegverkeer deelnemen betekent ‘zien en gezien worden’. Bij het wegontwerp is rekening gehouden met de nodige zichtafstanden. De hellingbanen van de fietstunnel Eeuwsel hebben vanwege inpasbaarheid een hellingspercentages van 5,6 % en respectievelijk 6 % voor respectievelijk de noord- en zuidzijde. Dit geeft een beperking in het gebruik voor de doelgroep mindervaliden. Waterhuishouding In het ruimtelijk ontwerp is, in verband met de mogelijke toename of afname van het verhard oppervlak en de benodigde wijzigingen aan het bestaande watersysteem, een waterhuishoudkundig plan opgesteld. Bij een wegverbreding is het watersysteem naar de buitenzijde verplaatst. Echter, wanneer de vormgeving verandert door het verplaatsen van een aansluiting of het wijzigen van een kruispunt, wordt het watersysteem ook aangepast. Bij A-watergangen geldt dat er geen waterberging gerealiseerd mag worden. Bij verlegging van een A-watergang moeten de afmetingen 1-op-1 worden verlegd. Voor B- en C-watergangen mag extra berging als gevolg van verhardingstoename in het betreffende peilgebied worden gerealiseerd. Dit kan betekenen dat een B- of C-watergang verlegd of verbreed moet worden.
Om de toename van de breedte van de watergangen door verhardingstoename te beperken, zijn lokale bergingsvoorzieningen toegepast. Deze zijn zo gekozen dat het water vanaf de weg bovengronds naar de waterbergingen kan afstromen. Meestal wordt het onderhoud uitgevoerd vanaf de kant van de sloot, waardoor een onderhoudszone nodig is. Wanneer er geen hoogteverschil is, kan deze zone worden gecombineerd met de buitenberm. De Figuur 2.2: opbouw 2x1-wegprofiel N272 2.2 Technische en wettelijke randvoorwaarden Figuur 2.1: Kaart voorkeursalternatief schematisch 10 11 Landschappelijke inpassing N272 onderhoudsstrook naast een watergang is 5 meter breed en heeft dezelfde helling als de wegberm. Als vuistregel geldt dat een watergang maximaal 8 meter breed kan zijn voor onderhoud vanaf één zijde. Is de watergang breder, dan is aan beide zijden een onderhoudsstrook nodig. Flora en fauna TAUW heeft de herinrichtingsplannen van de N272 reeds getoetst aan de Omgevingswet in een natuurtoets. De natuurtoets concludeert dat negatieve effecten op beschermde soorten niet met zekerheid zijn uitgesloten. Daarom heeft TAUW soortgericht onderzoek uitgevoerd om de functie van het projectgebied voor das, steenmarter, kleine marterachtigen, (vliegroutes van) vleermuizen en alpenwatersalamander te bepalen.
De resultaten van dit soortgericht onderzoek en een overzicht van de te nemen maatregelen zijn in de tabellen op deze pagina weergegeven. Figuur 2.4: Samenvatting resultaten soortgericht ecologisch onderzoek Figuur 2.3: Te nemen ecologische maatregelen Nadat duidelijk werd welke bomen gekapt dienden te worden, en omdat dit mogelijk negatieve effecten kan hebben op jaarrond beschermde nesten en potentiële verblijfplaatsen van vleermuizen in de bomen, heeft op 8 januari 2025 aanvullend een holte- en nestencontrole plaatsgevonden. Tijdens de inspectie op 8 januari 2025 zijn er geen holtes in de bomen aangetroffen, wel zijn er diverse nesten gevonden (TAUW, 2025). Op basis van deze controle is er soortgericht onderzoek uitgevoerd naar het gebruik van nesten door ransuil en sperwer. Ook de resultaten uit dit onderzoek zijn in de tabellen op deze pagina weergegeven. 2.3 Ambities en beleidsdoelen Provincie Noord-Brabant Gemeente Gemert-Bakel In deze paragraaf worden de provinciale en gemeentelijke beleidsambities en uitgangspunten beschreven die ten grondslag liggen aan de ruimtelijke en landschappelijke keuzes in de visie. Deze ambities dienen niet alleen als inhoudelijk kader, maar ook als richtinggevend integraal toetsingskader voor het ontwerp en de inpassing en drager van de ruimtelijke kwaliteit.
Behoud en versterking van de identiteit van het Brabantse landschap Gericht op het behouden en versterken van karakteristieke landschappen zoals het broekontginningslandschap en het essenlandschap, inclusief cultuurhistorische structuren zoals de landweer en de Snelle Loop. Versterken van landschappelijke samenhang en meervoudig ruimtegebruik Inpassing van infrastructuur wordt gezien als kans om bestaande landschapselementen te herstellen of versterken (zoals houtwallen, singels en beplantingsstructuren). Daarbij is ruimtelijke samenhang gewenst tussen infrastructuur, ecologische verbindingen en waterhuishouding. Ruimtelijke kwaliteit als basis voor klimaatadaptatie en biodiversiteit Ontwerpen met robuuste landschappelijke structuren die klimaatverandering en natuuropgaven ondersteunen. Bermen, wadi’s, beplanting en inrichting kunnen worden benut voor waterberging, verkoeling en het vergroten van de ecologische waarde door toepassing van gebiedseigen soorten. Zichtbaarheid en beleefbaarheid van het landschap vanaf de weg Versterken van beleefbare ruimtelijke kwaliteit door behoud en accentuering van open zichten, contrasten tussen landschapstypen en het zichtbaar maken van cultuurhistorische elementen.
Versterking van omgevingskwaliteit en leefbaarheid Infrastructuur draagt niet alleen bij aan bereikbaarheid en doorstroming, maar ook aan de ruimtelijke kwaliteit en een prettige leefomgeving. Dit vraagt om aandacht voor maat en schaal, landschappelijke inpassing en verblijfskwaliteit. Landschap is leidend Volgens o.m. het ‘Beeldkwaliteitplan landelijk gebied Gemert-Bakel’, de Omgevingsvisie en het Groenstructuur- en Beleidsplan is het uitgangspunt om ontwikkelingen in het landelijke gebied gebiedsgericht in te zetten op behoud, versterking en ontwikkeling van de ruimtelijke afwisseling en het oorspronkelijke en nog herkenbare landschap. Activiteiten en gebruiksfuncties moeten passen bij het landschapstype. Centraal staat behouden van de gebiedseigen karakteristieken van de landschapstypen; versterken/bijdragen aan ontbrekende schakels in netwerkstructuren; en ontwikkelen/stimulering van vernieuwing. Toekomstbestendig maken van het buitengebied Transformatie van landbouw, ruimte voor natuurontwikkeling, recreatie en nieuwe economische functies. Archeologische en cultuurhistorische waarden beschermen en versterken. Bereikbaarheid en mobiliteit Goede ontsluiting van de kernen en aansluiting op regionale infrastructuur (zoals Brainportregio). De inpassing van wegen moet bijdragen aan leefbaarheid en verkeersveiligheid.
Beleefbaar houden/maken van groen voor bewoners en recreanten. Versterking van landschap en natuur Nieuwe infrastructuur (zoals een N-weg) moet landschappelijk worden ingepast met behoud van groene structuren, cultuurhistorie en biodiversiteit. Bestaande Bos- en natuurgebieden behouden, beschermen en klimaatrobuust inrichten, ecologische verbindingszones verbinden en verstevigen. Binnen het Kampenlandschap met oude akkers ontwikkeling van variatie aan landbouwvormen met aandacht voor natuurbeheer. Duurzaamheid en klimaatadaptatie Bij ruimtelijke ingrepen wordt rekening gehouden met waterberging, hittestress en CO₂-reductie. Behouden en versterken van het natuurlijke watersysteem in het beekdallandschap met ruimte voor vernatten, natuurvriendelijke oevers en natuurontwikkeling. Ruimte voor economische ontwikkeling Bedrijventerreinen en infrastructuur moeten aansluiten bij regionale groei, zonder de kwaliteit van het landschap te schaden. In beekdallandschap economische activiteit, behoud huidige bedrijvigheid, stimuleren van extensieve (natuurinclusieve) landbouw en kleinschalige recreatie. In het kampenlandschap in balans met de natuur de recreatieve aantrekkingskracht voor dag- en verblijfsrecreatie vergroten en kleinschalig verblijf mogelijk maken. 12 13 Landschappelijke inpassing N272 3.
Ruimtelijke kwaliteiten 3.1 Kernkwaliteiten Kernkwaliteit 1: diverse beken en waterlopen Het tracé van de N272 passeert een aantal beken en waterlopen (zie figuur 3.1). De beken en lopen maken onderdeel uit van een lager gelegen broekontginningslandschap. De beken zijn een belangrijke kernkwaliteit van het landschap waarin de provinciale weg is gesitueerd. De eerste watergang is de Snelle Loop welke in de middeleeuwen voor de ontwatering is gegraven. De loop heeft een rechtlijnig karakter. De loop vormde ook eeuwenlang de grens tussen de dorpen Beek en Donk en Gemert. De weg N272 passeert vervolgens een hoger gelegen gebied met essen en enken (aaneengesloten oude akkerlanden, vaak gelegen op hogere delen in het landschap) en de Oudestraat. De Oudestraat verbindt Gemert met het gehucht Boekent en het dorp de Mortel. Aan de oostzijde van Boekent, bevindt zich de Rips, wat een kleine beek is die nu nauwelijks opvalt. Deze beek ontspringt op een hoog gelegen deel van het landschap wat een plateauachtige horst is. Kernkwaliteit 2: verscheidenheid aan landschapselementen Langs de N272 zijn diverse soorten landschapselementen aanwezig. De landschapselementen zijn gekoppeld aan de cultuurhistorische oorsprong en het landschapstype zoals de dekzandruggen en de beekdalen waarin de weg ligt. Een deel van de N272 is gesitueerd op een oude verbindingsweg tussen Beek en Donk en Gemert.
Deze weg was oorspronkelijk omzoomd met bomenrijen. Een deel van deze bomenrijen zijn nog zichtbaar of zijn deels herplant. In het broekontginningslandschap waren van oudsher de percelen omzoomd met houtwallen en houtsingels. Het was een dicht besloten landschap. Door schaalvergroting en de daarmee gepaarde verwijdering van landschapselementen is het landschap steeds meer open geworden. Op een aantal plekken, met name nabij de Snelle Loop is nog een aantal houtwallen en houtsingels zichtbaar. Deze landschapselementen hebben een hoge kwaliteit. Nabij de Snelle Loop is ook een aantal bospercelen aanwezig. Deze bospercelen werden in het verleden voor hakhout gebruikt. De Snelle Loop maakt onderdeel van de provinciale groenblauwe mantel en zijn belangrijke ecologische verbindingen. Onder de provinciale groenblauwe mantel vallen gebieden met een belangrijke nevenfunctie voor natuur en water die overwegend grenzen aan het natuur netwerk brabant en ecologische verbindingszones of die deze verbinden. Een aantal van de houtsingels en bospercelen maken ook onderdeel uit van Natuurnetwerk Brabant (NNB). Bij de rotonde West-Om en bij de rotonde Oudestraat staan ook landschapselementen zoals bomenrijen, maar die hebben een minder hoge kwaliteit, omdat deze van recentere datum zijn. De weg passeert bij de Bunder en de Paashoefsedijk een oude historische structuur: Eeuwsel.
Eeuwsel is omzoomd met volwassen bomen van enkele deccenia oud en deze bomenrijen hebben een hoge kwaliteit. Kernkwaliteit 3 : bijzondere cultuurhistorische elementen Het landschap waar de weg onderdeel vanuit maakt, bestaat uit een redelijk waardevol cultuurhistorisch landschap. Met name het broekontginningslandschap langs de Snelle Loop en de essen bij Boekent zijn waardevol, en de ontginningsstructuur is nog goed herkenbaar/beleefbaar. Een aantal gebieden en elementen hebben een hoge cultuurhistorische waarde en vormen belangrijke kernkwaliteiten langs de provinciale weg. Naast de Snelle Loop bevindt zich een Middeleeuwse landweer. De Snelle Loop is een oude grenslijn en heeft een zeer hoge cultuurhistorische waarde. Bij de rotonde met de Oudestraat bevindt zich molen de Volksvriend. De molen is een korenmolen uit 1888 en is een aantal jaren geleden gerestaureerd. De molen heeft hoge cultuurhistorische waarde en is een landmark langs de provinciale weg. Het projectgebied heeft een drietal kernkwaliteiten die later aan de hand van de herkomstwaarde, de belevingswaarde en de gebruikswaarde nader worden toegelicht. De toekomstwaarde zal in het volgende hoofdstuk (4.2) in samenhang met de visie worden beschreven.
De kernkwaliteiten omvatten de ruimtelijke en fysieke eigenschappen die kenmerkend zijn voor het gebied en samen de ruimtelijke identiteit vormen, gekoppeld aan een waardering. Het gaat daarbij zowel om de herkenbare en afleesbare fysieke kwaliteiten - zoals bebouwing, landschap, natuur, water, bodem, cultuurhistorische beleving en erfgoed - als om immateriële waarden die de eigenheid van het gebied bepalen, zoals gezondheid, sociale veiligheid en kwaliteit, dynamiek, leefbaarheid, rust en stilte. De kernkwaliteiten zijn mede vastgesteld op basis van verschillende eerdere onderzoeken en studies die zijn uitgevoerd om deze kwaliteiten te inventariseren. Figuur 3.2: De Snelle Loop aan de noordzijde van de N272 Figuur 3.1: Kaart kernkwaliteiten 14 15 Landschappelijke inpassing N272 3.2 Herkomstwaarde De herkomstwaarde gaat over de ontstaansgeschiedenis van het landschap. Hierin spelen aardkunde, geomorfologie, bodem en de inrichting van het landschap een rol. In figuur 3.3 zijn de belangrijkste herkomstwaarden weergegeven. Ontstaansgeschiedenis Het projectgebied van de N272 ligt aan de westelijke rand van de Peelrand, wat één van de 12 gebieden is die de provincie Noord-Brabant op regionaal schaalniveau heeft gedefinieerd aan de hand van gebiedskwaliteiten.
De Peelrand bestaat grotendeels uit een zwak golvend dekzandlandschap dat als een hoefijzer rond het voormalige veengebied van de Peel ligt. Door het westelijk gedeelte loopt de Peelrandbreuk, die de Centrale Slenk en de Peelhorst van elkaar scheidt. Langs de breuk vindt nog steeds beweging plaats. Langs de breuklijn komt kwel aan de oppervlakte (wijst). De Peelrand is een overwegend oud en gevarieerd zandlandschap met een kralensnoer van agrarische nederzettingen, akkercomplexen, weilanden en bossen. De oude dorpen waaronder Gemert, Bakel en Beek en Donk liggen in een wijde boog rond het voormalige hoogveengebied. In de loop van de afgelopen 1000 jaar werd er vanuit deze dorpen steeds verder geknabbeld aan de randen van het veen. Tussen de oude dorpen en het Peelgebied liggen jonge ontginningen en boscomplexen uit de negentiende en twintigste eeuw. Met het in cultuur nemen van deze ‘woeste gronden’ werd ook de waterhuishouding steeds verder gereguleerd. Bestaande beken zoals de Aa werden rechtgetrokken en stroomopwaarts verlengd. In de Middeleeuwen werden in de beekdalen al nieuwe waterlopen gegraven. De Snelle Loop is één van die historische gegraven lopen. Door de lopen kon het natte broekgebied al in de Middeleeuwen geleidelijk ontgonnen worden. Het ontgonnen broekgebied werd vooral gebruikt voor de beweiding van vee en als hooiland.
Archeologie Uit het archeologisch bureauonderzoek van RAAP blijkt dat er potentieel enkel snippers onverstoorde grond bewaard zijn gebleven binnen het huidige ruimtebeslag van de weg. Daarnaast ligt de nieuwe opbouw van de weg over het algemeen hoger dan het huidige maaiveld. Volgens dit onderzoek kunnen er buiten het bestaande ruimtebeslag van de weg wel ongeroerde archeologische waarden bedreigd worden. Op de archeologische verwachtingskaart bij dit onderzoek is te zien dat er enkele middelhoge en hoge verwachtingszones binnen het projectgebied liggen (zie figuur 3.5). Ook liggen er archeologisch relevante historische structuren (sloten en greppels, wegen, erven, landweer en Snelle Loop) en archeologische waarden (vondstlocaties en erven uit de volle of late middeleeuwen tot nieuwe tijd) binnen het projectgebied. In het onderzoeksrapport worden adviezen gegeven voor aanvullende onderzoeken. Figuur 3.4: Landweer bij de Snelle Loop, zuidzijde N272 Figuur 3.3: Kaart herkomstwaarde 16 17 Landschappelijke inpassing N272 Cultuurhistorie Het meest westelijke deel van de N272 loopt door een redelijk gaaf broekontginningslandschap waarin landbouwgronden, bospercelen en houtsingels elkaar afwisselen (zie figuur 3.6). De ontginningsstructuur is nog redelijk herkenbaar en beleefbaar. Het broekgebied is tegenwoordig vrij open, maar was tot de jaren ’60 besloten.
De erven en kavels waren omringd met heggen, houtwallen en houtsingels. Het gebied wordt doorsneden door de Snelle Loop, waarlangs vroeger de Walgraaf lag, de grens tussen Gemert en de dorpen ten westen van de Aa. De eeuwenoude grens tussen de broekgronden van Gemert enerzijds en Beek, Aarle en Rixtel anderzijds werd afgebakend met een dubbele waterloop, gescheiden door een wal. De wal tussen beide waterlopen is omstreeks 1950 grotendeels weggegraven, zodat thans één brede watergang resteert. Op een aantal plekken is die wal met dubbele waterloop hersteld en deze is vooral ten zuiden van de N272 terug te vinden. Aardkundige waarden Uit aardkundig bureauonderzoek van RAAP over de Peelrandbreuk ter hoogte van de N272 (RAAP rapport 6921) blijkt dat het tracé van N272 drie ondiepe breuken kruist die door de provincie Noord-Brabant zijn aangemerkt als ‘Aardkundig waardevolle gebieden’. Daarnaast blijkt dat het Peelrandbreukstelsel ter hoogte van Gemert een aardkundig waardevol gebied is, maar dat die waarde op de meeste plekken vrijwel volledig is gedegradeerd als gevolg van de ontwikkelingen in landgebruik sinds 1950. De breuk van Gemert-Zuid is in het huidige maaiveld nog te herkennen aan een terreintrede. Deze breuklijn komt overeen met het historisch onderscheid tussen graslanden en akkergronden.
Ter hoogte van de N272 is het hoogteverschil echter aangetast en is de terreintrede niet zichtbaar (zie figuur 3.7). De breuk van Gemert is op geen enkele wijze aan het maaiveld traceerbaar. De beek de Rips is mogelijk samenhangend met de breuk van Gemert en loopt deels parallel aan deze breuk. De huidige rechte loop van de Rips is in de jaren 70/80 gegraven. Enkele historische meanders van de historische loop zijn nog in het maaiveld zichtbaar. De Peelrandbreuk is geologisch, hydrologisch en historisch goed traceerbaar, maar van een terreintrede is geen sprake. Uit dit onderzoek van RAAP is gebleken dat de geplande ingrepen geen bijkomend negatief effect op de aardkundige waren van het Peelrandbreukstelsel hebben, maar zelfs kansen kunnen bieden om de waarde te herstellen. Hierbij gaat het voornamelijk om het herstellen van de historische loop van de Rips (zoals gekarteerd wordt in het onderzoeksrapport van RAAP). Daarnaast wordt geadviseerd om bij de inrichting rondom de N272 de oorspronkelijke relatie tussen bodem en vegetatie bij de breuken te herstellen. Hierbij gaat het bijvoorbeeld om natte vegetatie, zoals riet, aan de onderkant van de breuk toe te passen, en drogere vegetatie aan de bovenkant van de breuk.
Figuur 3.6: Broekontginngingslandschap westzijde N272 met houtsingel links en bosperceel rechts Figuur 3.7: Aangetaste breuk van Gemert-Zuid ter hoogte van de N272 (Bron: aardkundig bureauonderzoek RAAP) Figuur 3.5: Archeologische verwachtingskaart N272 (Bron: archeologisch bureauonderzoek RAAP) 18 19 Landschappelijke inpassing N272 3.3 Gebruikswaarde De gebruikswaarde gaat over de functionaliteit en het gebruik van de weg in relatie tot de omgeving. De gebruikswaarde van de N272 gaat om de doorstroming, de verbindingen en de kruisingen met het omliggende wegnetwerk. Dit geldt niet alleen voor de automobilist, maar ook voor een groot deel voor de fietser. De relatie voor de weg is per functie verschillend. Deze worden per functie kort toegelicht. In figuur 3.8 zijn de belangrijkste gebruikswaarden op kaart weergegeven. Wonen De N272 en de ontsluitingswegen naar buurtschappen, vormen de belangrijkste toegangswegen vanaf Gemert naar de provinciale weg N279. De weg vormde een barrière wegens de grote drukte en de beperkte en onveilige oversteekbaarheid voor fietsers. Een aantal van die oversteken wordt afgesloten waardoor de verkeersveiligheid wordt verbeterd. Een aantal bestaande kruisingen wordt gereconstrueerd zodat er verkeersveilige kruisingen ontstaan. Ook komt er een aantal parallelwegen waardoor aangrenzende woonbebouwing op een veilige wijze bereikt kan worden.
Langzaam verkeer en recreatie In het VKA+ wordt een snelfietsroute aan de noordzijde van de provinciale weg N272 gerealiseerd. Het bestaande fietspad wordt daardoor opgewaardeerd tot een breed dubbelzijdig fietspad. Hierdoor ontstaat er een SFR tussen Beek en Donk en Gemert. Ook wordt een aantal fietsvriendelijke oversteken gerealiseerd zoals een fietsoversteek bij Liesdijk en West-Om naar de Broekstraat en een fiets- voetgangerstunnel onder de N272 ter hoogte van de straat Eeuwsel. Binnen het project komen er geen verblijfsplaatsen. Het buitengebied wordt in cultuurhistorische, natuurlijke en recreatieve zin gewaardeerd. Het burgerpanel en de reacties van de zomertour laten zien dat inwoners het buitengebied gebruiken om te ontspannen en recreëren. Voor een aantal wandelroutes heeft de reconstructie van de weg wel negatieve impact. Een aantal oversteken wordt wegens verkeersveilige redenen verwijderd waardoor een aantal wandelroutes verlegd moet worden. Tussen West-om en Euwsel heeft de reconstructie geen negatieve impact. Waterhuishouding De provinciale weg N272 passeert een aantal beken en waterlopen. Een deel van N272 ligt op een licht verhoogde dijk, waar vanuit het broekontginningslandschap is ontgonnen. De Aa wordt overkluisd met een brug, terwijl de Snelle Loop doormiddel van een duiker wordt gepasseerd.
In het VKA+ worden de doorsnijdingen van de beken en de lopen tot een minimum beperkt zodat de waterhuishouding niet in het geding komt. Langs de nieuwe snelfietsroute wordt een aantal nieuwe bermsloten gegraven, die ervoor zorgen dat het water van de weg en het fietspad snel afgevoerd kan worden. Deze bermsloten komen wel veelal op plekken van landschapselementen die hierdoor worden aangetast. Natuur en ecologie De N272 doorsnijdt het beekdal van de Snelle Loop. De ecologische verbinding van de Snelle Loop is onderdeel van de Groenblauwe mantel en tevens zijn grote delen langs de Snelle Loop onderdeel van Natuurnetwerk Brabant. De doorsnijding ter hoogte van het wegtracé is al eeuwen, aangezien een groot deel van het tracé op een oude weg ligt die de dorpen Beek en Donk en Gemert van oudsher met elkaar verbond. Maar door de reconstructie van de provinciale weg en de nieuwe SFR wordt de doorsnijding groter. Dat heeft negatieve effecten voor de ecologische verbinding langs de Snelle Loop, omdat de weg voor de natuur een grotere barrière gaat vormen. Hierdoor wordt de gebruikswaarde van de natuur aangetast, waardoor het wenselijk is dat er compenserende maatregelen worden genomen, zoals herplant en faunavoorzieningen. Ook in de huidige situatie zijn er al aanvaringsslachtoffers van o.m. dassen geconstateerd. Daarom zal ter bevordering van de ecologische verbinding o.m.
de duiker bij de Snelle Loop worden verlengd en worden voorzien met een goede geleiding en passende afrastering (Nader soortgericht onderzoek N272.10, 03.10.2025). Landbouw Langs de N272 liggen voor het grootste deel agrarische percelen. Sommige van deze percelen vallen onder de provinciale groenblauwe mantel en hebben daardoor bijkomende ecologische waarden. Van de laag gelegen akker in de oksel van de Broekstraat en West-Om verandert de functie en beplanting geschikt voor waterberging tijdens extreme regenbuien. Daarnaast liggen er verschillende agrarische bedrijven met indoor teelten langs de N272, zoals champignonkwekerijen. In het VKA+ wordt de doorsnijding van agrarische percelen tot een minimum beperkt en wordt de toegankelijkheid van de agrarische bedrijven gewaarborgd en veiliger gemaakt. Figuur 3.9: Ontsluitingsweg met langs de weg verspreide agrarische bebouwing met aan de westzijde de snelfietsroute. Figuur 3.8: Kaart gebruikswaarde 20 21 Landschappelijke inpassing N272 3.4 Belevingswaarde De belevingswaarde gaat over hoe de weg en omgeving worden beleefd vanaf de weg en vanuit de omgeving. De identiteit van een plek of landschap bepaalt de belevingsaarde. Het is deels subjectief, aangezien iedereen beleving anders ervaart. Toch is er een aantal gemene delers te onderscheiden die meespelen in zowel de beleving vanaf de weg als vanuit de omgeving.
Als eerste wordt de beleving vanaf de weg beschreven, waarna de beleving vanaf de omgeving wordt uiteengezet. In figuur 3.10 zijn de belangrijkste belevingswaarden op kaart weergegeven. Beleving van de weggebruiker en de fietser op het landschap De N272 bevindt zich in een afwisselend open en besloten landschap van het broekontginningslandschap. Het besloten landschap wordt gevormd doordat de weg en het snelfietspad een aantal landschapselementen zoals houtsingels en bospercelen, deels NNB, passeert. Ook passeren de weg en het snelfietspad de Snelle Loop die doormiddel van beplanting is geaccentueerd. De Snelle Loop is zelf niet beleefbaar door de brede bermen die langs de weg en het fietspad zijn gesitueerd. In dit deel volgt de SFR de weg en zijn fietsers blootgesteld aan geuren en geluiden van autoverkeer, maar ook van de landbouwactiviteiten en natuurgebieden. Bij de rotonde West-Om en Zuid-Om volgt de N272 niet de historische structuur en passeert de weg het essencomplex van Boekend. Soms is er zicht op het open landschap maar ook is de weg deels afgeschermd met wegbegeleidende dichte beplanting. Bij de rotonde Oudestraat valt de molen de Vriendschap erg op, waarna de weg de grens vormt tussen de bebouwing van Gemert en het open landschap.
Aan de west- en noordzijde wordt de weg begeleid door dichte beplanting en voelt het besloten, terwijl aan de zuid- en oostzijde er vergezichten zijn op het open landschap door het ontbreken van wegbegeleidende beplanting. Beleving van de weg en de snelfietsroute vanuit de omgeving. Het deel van de N272 tot de rotonde met West- en Zuid-Om maakt onderdeel uit van de historische weg tussen Beek en Donk en Gemert. Deze weg maakt integraal onderdeel uit van het landschap en is verweven met de landschappelijke structuur. Bebouwing en met name landschapselementen zoals houtsingels en bospercelen schermen bovendien de weg en de snelfietsroute af vanuit de omgeving. Hierdoor valt hij nauwelijks op. Ook omdat de weg onderdeel uitmaakt van de ontstaansgeschiedenis van het cultuurlandschap is de weg en het fietspad in de beleving vanuit de omgeving minder dominant. De huidige rotondes West-Om en Oudestraat valt vanuit de omgeving meer op, omdat deze rotondes extra geaccentueerd zijn met beplanting in de vorm van boomgroepen en bomenrijen. Het huidige tracé vanaf de rotonde West-Om tot aan de rotonde N605 valt meer op dan het westelijke deel van het tracé, omdat dit stuk begin 21e eeuw is aangelegd als rondweg voor het dorp Gemert. Deze weg doorsnijdt daardoor oude cultuurhistorische en landschappelijk structuren zoals essen, historische wegen en boomstructuren.
Bovendien vormt de weg een harde grens met de bebouwing van het dorp Gemert en het omliggende agrarische gebied. 3.5 Essentie kernkwaliteiten De ruimtelijke identiteit van het gebied langs de N272 wordt gevormd door een combinatie van cultuurhistorische gelaagdheid, ecologisch waardevolle waterlopen, en een afwisselend landschap dat transities toont tussen open en gesloten, historisch en nieuw, dorp en buitengebied. De herkenbaarheid van deze structuren en de manier waarop ze visueel en fysiek beleefbaar zijn (vanaf de weg én vanuit de omgeving) vormt de essentie van de kernkwaliteiten. In het volgende hoofdstuk worden deze essenties van de kernkwaliteiten eerst vertaald naar een visie en conept en vervolgens naar bouwstenen voor de landschappelijke inpassing van de N272. Figuur 3.11: Broekontginningslandschap t.h.v. de Snelle Loop, afwisselend open, afwisselende besloten © www. streetsmart.cyclomedia.com Figuur 3.12: Zicht op het historische essencomplex van Boekend © www. streetsmart.cyclomedia.com Figuur 3.10: Kaart belevingswaarde 22 23 Landschappelijke inpassing N272 4. Visie en concept van de landschappelijke inpassing Het concept en de visie op de inpassing van de wegreconstructie is gericht op behouden en versterken van een leesbaar landschap. Zowel vanaf de weg zelf, als vanuit de omgeving.
Hiervoor is een ingetogen en bescheiden integratie van de N272 belangrijk en sluit de landschappelijke inpassing aan op het omgevend landschap. Om dit te realiseren zijn de kernkwaliteiten van het landschap eerst vertaald naar een visie en vervolgens uitgewerkt in ‘bouwstenen’. Deze bouwstenen geven een uitwerking van de kernkwaliteiten om deze zoveel mogelijk te behouden en waar mogelijk te versterken. Dit zorgt er uiteindelijk voor dat de toekomstwaarde van de weg en het landschap wordt vergroot. De inpassingsvisie is weergegeven in figuur 4.1. 4.1 Visie De visie voor de inpassing van de weg is opgesteld op basis van de kernkwaliteiten en waarden die in het vorige hoofdstuk over de ruimtelijke kwaliteit zijn geïdentificeerd. In deze integrale visie worden de verschillende ruimtelijke aspecten met elkaar verbonden. De visie is gericht op het versterken van de leesbaarheid en beleving van het landschap, zowel vanaf de weg zelf als vanuit de omgeving. Leidend ontwerpprincipe is dat we de inpassing van de heringerichte N272 aansluiten op het omliggende landschap en waarden die worden aangetast waar mogelijk weer herstellen. Daarvoor is de herkenbaarheid van de verschillende landschapstypen en variërende deelgebieden een belangrijk aspect. De verschillende ruimtelijke eenheden met hun overgangsgebieden en karakteristieke kenmerken dienen herkenbaar en beleefbaar te blijven.
De visie voor de landschappelijke inpassing is gericht op: - Het instant houden en waar mogelijk verhogen van de ruimtelijke kwaliteit en beeldkwaliteit van het landschap in combinatie met het realiseren van ecologische doelen en in ieder geval de situatie niet te verslechteren in vergelijking met de referentiesituatie (TAUW, Verslag duurzaamheidsessie N272, 14.05.2025). - Het behouden en waar mogelijk versterken van karakteristieke landschappen zoals het broekontginningslandschap en het essen- en kampenlandschap, inclusief de aanwezige structuren en van cultuurhistorische elementen zoals de landweer en de Snelle Loop. Een voorbeeld hiervan is het niet toepassen van landschapselementen op plekken waar deze van oudsher niet voorkomen, bijvoorbeeld ter hoogte van essen. Op een aantal plekken waar van oudsher veel landschapschapselementen voorkwamen deze waar mogelijk te herstellen. - Het inzetten op beleefbare ruimtelijke kwaliteit door behoud en accentuering van open zichten, contrasten tussen landschapstypen en het zichtbaar maken van de kernkwaliteiten vanaf de weg, zoals: • De open en gelsoten beekoverstromingsvlakten/broekgebieden in een gelijk rythme met funktionele geometrische indeling, ruimtes van gelijke mate en gelijke orientatie.
• Het coulissenlandschap met een vergelijkbaar rythme, waarin de maat van de ruimtes meer varieert, met een melodieus, harmonieuze verhouding tussen rythme en variatie, in relatie met elkaar opbouwend. • De kleinschalige, deels omsloten kamerstructuur met een onregelmatige, snelle rythmiek met een hoge variatie. • De open kampen en essenlandschap met bolle akkers, organische structuren, open, wijds, rustig rythme, deels omgeven door houtwallen/bosjes in de achtergrond, deels kleinschalige, slingerende watergangen. Figuur 4.1: Inpassingsvisie 4.2 Ruimtelijk concept en toekomstwaarde Landschap | zijn belangrijek aspecten voor de toekomstbestendigheid en dragers van De visie is erop gericht dat de toekomstwaarde en de robuustheid van | de landschappelijke identiteit. De inpassing van de weg sluit dus aan op de inpassing wordt gewaarborgd en waar mogelijk wordt hersteld. De | het bestaande karakter van het landschap. Hierdoor blijven de ruimtelijke robuustheid van de inpassing zorgt ervoor dat de inpassingsmaatregelen | eenheden in de toekomst herkenbaar en beleefbaar, maar bieden ook een tegen ‘een stootje kunnen’ en bijvoorbeeld klimatologische veranderingen | robuust kader voor veranderingen. Een voorbeeld is het niet toepassen van kunnen opvangen.
Zo is de wens dat er bomen worden aangeplant die goed | landschapselementen op plekken waar deze van oudsher niet voorkomen, tegen droogte, maar ook tegen periodes met overvloedige regenval kunnen. | bijvoorbeeld ter hoogte van de essencomplexen. Maar ook de Snelle Ook wordt er een mix van soorten geadviseerd, zodat bij ziekte en plagen de | Loop en landweer zijn zulke belangrijke dragers die zorgvuldig worden landschappelijke structuur niet in zijn geheel uitvalt. Vanuit de biodiversiteit | ingepast. Op plekken waar van oudsher veel landschapschapselementen en vanuit het beleid van de provincie Noord-Brabant is het beter om meer | voorkwamen zoals in het beekdallandschap wordt geadviseerd om die om soorten toe te passen in het aanleggen van nieuwe landschapselementen | een aantal plekken terug te brengen. Dit kan daarmee onderdeel zijn van de zoals hagen, bomenrijen en bomensingels. Indien de ruimte het toe laat is het | compensatieopgave. wenselijk om water lokaal in de bermen op te vangen en te infiltreren. | Wegaanleg Ook de herkenbare structuren zoals de beken en waterlopen krijgen | De doorstroming van het autoverkeer wordt door de maatregelen in het | Deelgebied 4: Zuid-Om tot Oost-Om extra aandacht in de visie.
Dit wordt tevens ondersteunt door de ambities | VKA+ bevorderd, waardoor de capaciteit voor de komende jaren weer mee van het waterschap en het in de duurzaamheids- en ambitiewebsessie | kan. Het bestaande fietspad aan de noordzijde van de weg wordt verbreed gekozen bovengemiddeld ambitieniveau op water en ecologie binnen dit | zodat deze voldoet aan de eisen van een snelfietsroute. Hierdoor wordt de project (TAUW, Verslag duurzaamheidsessie N272, 14.05.2025). Bij de | capaciteit van het fietspad fors vergroot, waardoor er een snelle en veilige beken en de beekdalen worden waar mogelijk de hydrologische, natuur en | fietsroute ontstaat tussen Beek en Donk en Gemert. Hierdoor ontstaat er landschappelijke waarden gecombineerd. Ze zijn ook belangrijke ecologische | voor de toekomst een robuuste functionele en recreatieve verbinding tussen verbindingen in het landschap. Bij de plannen wordt de eventuele extra | de dorpen, die fietsen stimuleert. overkluizing of extra duikers tot het (ecologisch) nodige beperkt. Zo blijven toekomstig ook de hydrologische, natuur en landschappelijke waarden intact. | Bij de aanleg van de weg, het snelfietspad en de fietstunnel Eeuwsel worden | Deelgebied 3: Zuidrand Gemert en Boekent duurzame materialen gebruikt. De voorkeur gaat uit naar hernieuwbare Daarnaast ligt de toekomstbestendigheid en robuustheid van de | materialen.
Circulaire ontwerpprincipes als levensduurverlenging, duurzaam | Deelgebied 2: inpassingsvisie vooral in het bieden van een bestendig raamwerk voor | materiaalgebruik en losmaakbaarheid zijn toepasbaar op de fietstunnel | Zuidwestrand toekomstige veranderingen en ontwikkelingen in zijn algemeen. Zo ligt er | (TAUW, Verslag duurzaamheidsessie N272, 14.05.2025). | Gemert in de gemeente Gemert-Bakel een grote woningopgave, met vlak naast het projectgebied het landschappelijk nieuwbouwproject Groenendaal | Vanuit duurzaamheid is daarnaast ook voor water en klimaatadaptatie en de ontwikkeling van een OV-hub, en ligt volgens de Omgevingsvisie | tijdens de duurzaamheidsessie met de Provincie Noord-Brabant een | Deelgebied 1: Broekontginningslandschap (2025) de trend in de afname van agrarische bedrijven en (gedeeltelijke) | bovengemiddeld ambitieniveau voor de reconstructie van de N272 | Snelle Loop kansen voor functieverandering incl. kleinschalige bedrijvigheid, wonen | vastgesteld door de provincie. Daarnaast is het thema Energie nog relevant natuurontwikkeling, waterberging en recreatie. Een belangrijke waarde van de | voor de realisatiefase (reductie energieverbruik en CO2). gemeente en hun inwoners is de natuur en het landschap in het buitengebied, wat men graag meer wil benutten om te ontspannen en recreëren.
Het | Het beheer en onderhoud van de weg is een belangrijk aspect voor de buitengebied wordt in cultuurhistorische, natuurlijke en recreatieve zin | toekomstwaarde. De weg wordt duurzaam aangelegd en onderhouden, gewaardeerd. | waardoor de weg langer mee kan gaan. Een gedegen beheer- en onderhoudsplan dient te worden opgesteld voor de wegen zelf, maar ook Het behouden van de herkenbaarheid van de landschapstypen, de | voor de markering, kunstwerken, meubilair, de bermen en beplantingen zorgvuldige omgang en het behoud van de cultuurhistorische waarden | (TAUW, Verslag duurzaamheidsessie N272, 14.05.2025). 24 | 25Figuur 4.2: Concept ruimtelijke kwaliteit en beeldkwaliteit Figuur 4.8: Principeprofiel met snelfietsroute, haag en boom (Bron: Arcadis) Snelfietsroute Provinciale weg Fietspad of parallelweg of 26 27 Landschappelijke inpassing N272 Haagbeplanting toepassen tussen weg en fietspad/parallelweg en haagbeplanting in de middenberm Om de bebouwingslinten te benadrukken en een scheiding aan te brengen tussen ‘provinciaal’ en ‘lokaal’ worden ter hoogte van bebouwing langs de weg en tussen weg en fietspad/parallelwegen hagen terug gebracht. Naast het benadrukken van de ‘dorpse schaal’ zorgen ze tevens voor een veilige afscherming van het fietspad/ parallelweg en de hoofdrijbaan en zijn ze van ecologische waarde voor de aanwezige fauna. 3. Herkenbare bebouwingslinten.
met beleving verschil in ‘lokaal’ en ‘provinciaal’. Doorwerking in het landschapsplan Instandhouden en herstellen groenstructuur langs de provinciale weg De groenstructuur langs de N272, daar waar deze niet door de broekontginning loopt, wordt versterkt door aanplant van nieuwe bomen in de zuidelijke berm. Hiermee wordt de doorgaande boomstructuur hersteld. Vanuit het vergroten van de biodiversiteit en robuustheid van de boomstructuur is het wenselijk om verschillende inheemse boomsoorten aan te planten. De structuur sluit aan bij ‘groene hoofdstructuur’ van het gebied. 2: Instandhouden, herstellen en versterken van cultuurhistorische en kleinschalige landschapspelementen en groenstructuren.4.3 Bouwstenen De voorgaande visie en concept leiden tot de volgende bouwstenen en principes voor het hele traject: 1. Herkenbare waterlopen. Vergroten zichtbaarheid, belevingswaarde en ecologische verbindingen 2: Instandhouden, herstellen en versterken van cultuurhistorische en kleinschalige landschapspelementen en groenstructuren. 3. Herkenbare bebouwingslinten, met beleving verschil in ‘lokaal’ en ‘provinciaal’. Hieronder worden deze bouwstenen verder toegelicht. Zicht op open landschap herstellen Op een aantal plekken waar open zicht is op het landschap wordt deze gehandhaafd of hersteld.
Met name bij de essen bij Boekent is in het verleden veel beplanting parallel langs de weg aangeplant. Hierdoor is er beperkt zicht op de oude akkercomplexen en wordt de weg benadrukt. Geadviseerd wordt om bij de reconstructie van de weg deze open zichten te handhaven, te herstellen en te versterken, en om een houtwallenstructuur in de oorspronkelijke verkavelingsrichting te zetten. Zichtbaar/beleefbaar loop met landweer De Snelle Loop, met de middeleeuwse landweer aan de zuidzijde (grondwal met bomen) is beperkt zichtbaar en beleefbaar. Op dit punt wordt het wegprofiel verbreedt waardoor ook de zichtbaarheid van de kruising met de waterloop wordt vergroot. Aan de noordkant heeft het waterschap de ambitie om de landweer te herstellen en biedt dit kansen voor de realisatie van het aangrenzend gebied ‘nog om te vormen landbouwgronden naar natuur’ en de versterking van het NNB, aansluitend op de zuidkant. Door de ligging aan het fietspad is het interessant om hier een rustpunt met informatiebord te realiseren. 1. Herkenbare waterlopen. Vergroten zichtbaarheid, belevingswaarde en ecologische verbindingen.
Figuur 4.3: Zichtbaarheid Snelle Loop (Bron: Arcadis) Figuur 4.4: Zichtbaarheid open landschap (Bron: Arcadis) Figuur 4.5: Behoud en herstel groenstructuur (Bron: Arcadis) Figuur 4.6: Benadrukken historische structuren (Bron: Arcadis) Historische structuren benadrukken De historische wegenstructuren haaks op de N272 worden benadrukt door de plekken die uitkomen bij de provinciale weg, de zogenaamde ‘koppen’ te accentueren. Dit kan door de historische laan te beplanten of een markante boomgroep te plaatsen. Hiermee wordt het kleinschalige karakter versterkt en het lineaire karakter van de provinciale weg enigszins afgezwakt. Figuur 4.7: Herkenbare bebouwingslinten (Bron: Arcadis) Deze bouwstenen dienen als globale uitgangspunten of principes voor het gehele traject. In hoofdstuk 5 worden deze vervolgens meegenomen in het landschapsplan en per deelgebied vertaald tot locatie- of gebiedsspecifieke maatregelen voor de landschappelijke inpassing. Tabel 5.1: Landschapsmaatregelen in landschapsplan 28 29 Landschappelijke inpassing N272 Landschapsplan Ruimtelijk kwaliteitsplan en beeldkwaliteitsplan N272 5. Landschapsplan Het uitgangspunt voor de inpassing van de weg is gericht op het versterken van de leesbaarheid en beleving van het landschap, vanaf de weg zelf, als vanuit de omgeving.
Leidend ontwerpprincipe is dat we de inpassing van de heringerichte N272 aansluiten op het omliggende landschap en waar de landschapswaarden door het project worden aangetast, deze weer worden hersteld. Hiervoor worden de bouwstenen en principes uit hoofdstuk 4.3 per deelgebied uitgewerkt in locatiespecifieke maatregelen en in dit hoofdstuk nader omschreven. Hierbij wordt rekening gehouden met veiligheid, bereikbaarheid, beleving, cultuurhistorie en ecologie. Het wegtracé is verdeeld in vier deelgebieden, elk met eigen landschappelijke kenmerken (zie figuur 5.1). Zoals in tabel 5.1 is samengevat wordt elk deelgebied uitgewerkt met passende landschapsmaatregelen om de visie te realiseren. Deelgebied 2: Zuidwestrand Gemert Deelgebied 1: Broekontginningslandschap Snelle Loop Deelgebied 3: Zuidrand Gemert en Boekent Deelgebied 4: Zuid-Om tot Oost-Om Figuur 5.1: Landschapsplan
30 31 Landschappelijke inpassing N272 Uitwerking visie deelgebied 1 Ruimtelijk kwaliteitsplan en beeldkwaliteitsplan N272 Dwarsprofiel Prof. Dondersweg Figuur 5.2: Uitwerking visie deelgebied 1 Figuur 5.3: Doorsnede Professor Dondersweg
32 33 Landschappelijke inpassing N272 Tracé N272 tussen N279 en kwekerijen Hier doorkruist de N272 het broekontginningslandschap (zie figuur 5.2). Het wensbeeld van de weginpassing is gericht op de zichtrelatie met en het herstellen van de waterlopen en begeleidende beplantingsstructuren haaks op de weg. Aan de noordzijde langs de Snelle Loop liggen kansen voor het invullen van de compensatieopgave door het realiseren/ herstellen van beekbegeleidende beplanting gecombineerd met de voormalige landweer, vergelijkbaar met de zuidzijde (zie figuur 5.4 en 5.5). Hierdoor kan de Snelle Loop en landweer tevens beter zichtbaar en beter ervaarbaar worden gemaakt. Naast een rustplek voor langzaam verkeer ter beleving van het cultuurhistorisch element zou de ontwikkeling bijdragen aan het vervullen van de visie van het waterschap en voor het versterken van het NNB. Dit ligt echter buiten de projectgrenzen. Binnen het projectgebied wordt op deze plek een ecoduiker onder de N272 met passende geleiding (of faunavoorziening in de bestaande duiker) aangelegd om de verbinding voor de aangetroffen das en verwachte marterachtigen en kleine zoogdieren te verbeteren en aanrijdingsslachtoffers te verminderen (TAUW, nader soortgericht onderzoek, 03.10.2025).
5.1 Beschrijving deelgebied 1: Broekontginningslandschap Snelle Loop Figuur 5.3 laat de landschappelijke inpassing van de N272 met naastgelegen agrarische bedrijven in het broekontginningslandschap zien ter hoogte van de Professor Dondersweg. In het broekontginningslandschap zijn kavels en erven vanuit de cultuurhistorie omringd met bomen, heggen, hagen, houtwallen en houtsingels. Het zoveel mogelijk behouden en herstellen van erfbeplanting rond woningen en agrarische bedrijven zorgt ervoor dat het cultuurhistorische broekontginningslandschap weer zichtbaar wordt. Daarnaast zorgt het voor het herstel van het half open en half gesloten beeld van het landschap. Binnen het project worden de erven vooral naar de weg toe ingepast. Heggen of hagen van inheemse soorten als meidoorn, veldesdoorn of haagbeuk kunnen voorkomen rondom de voortuin, moestuin, boomgaard of als scheiding tussen de weilanden . Houtwallen en houtsingels bestaan voornamelijk uit zwarte els, zomereik, zachte berk of gewone es, met als struiken meidoorn, sleedoorn, hondsroos, hazelaar, lijsterbes, vuilboom, inheemse vogelkers, etc. Figuur 5.4: Huidig beeld landweer bij westelijke Snelle Loop. Figuur 5.5: Herstel van de cultuurhistorische landweer.