RKC Krw - Jeugdzorg - Eindrapport DEF

De jeugd aan het woord Onderzoek naar de wensen en behoeften binnen de jeugdzorg

Rekenkamercommissie Krimpenerwaard September 2021 Samenstelling Rekenkamercommissie: Mw. K. Meijer (voorzitter) Dhr. R. de Bonte (lid) Dhr. R. Paulussen (lid) Mw. P. Feelders-Heijndijk (secretaris/onderzoeker)

Contact met de Rekenkamercommissie: Telefoon: 14 0182 / 06-57096899 E-mail: RKC@krimpenerwaard.nl Website: www.krimpenerwaard.nl/rekenkamercommissie Twitter: @rkckrwaard

2

Inhoud Voorwoord ............................................................................................................................................... 4 Bestuurlijke nota ...................................................................................................................................... 5 Kernboodschap .................................................................................................................................... 6 Conclusies ........................................................................................................................................... 6 Aanbevelingen ..................................................................................................................................... 8 Bestuurlijke reactie ............................................................................................................................. 10 Nawoord ............................................................................................................................................. 13 Nota van Bevindingen ........................................................................................................................... 14

3

Voorwoord De jeugd aan het woord, zo luidt de titel van het rapport van dit rekenkameronderzoek. De reden hiervoor is dat een groot deel van het onderzoek bestond uit gesprekken voeren met jeugdigen die gebruikmaken van jeugdzorg en hun ouders. In 2019 bracht de Rekenkamercommissie (RKC) een rapport uit waarin we kort beschreven hoe het speelveld eruit zag bij elk van de drie decentralisaties (Wmo, Jeugdzorg en Participatie). Naar aanleiding van de bespreking van deze Verkenning Decentralisaties bleek er bij de raad vooral behoefte aan een verdiepend onderzoek naar jeugdzorg. We hebben deze handschoen opgepakt en zijn een onderzoek gestart naar de jeugdzorg in de gemeente Krimpenerwaard. We hebben daarbij een atypische invalshoek gekozen. We hebben niet het beleid als uitgangspunt genomen, maar de wensen en de behoeften van de gebruikers van jeugdzorg: Wat vinden jeugdigen en hun ouders belangrijk? Met deze input zijn we gaan kijken in hoeverre dit aansluit bij het beleid en hoe de uitvoering verloopt in de gemeente Krimpenerwaard. Met het oog op de oplopende zorgkosten hebben we nauw gekeken naar waar de jeugdzorg beter of efficiënter georganiseerd zou kunnen worden door betere aansluiting te zoeken bij de zorgvraag. Het onderzoek is uitgevoerd door een extern onderzoeksbureau.

De gesprekken met jeugdigen die gebruikmaken van jeugdzorg en hun ouders stonden gepland in het voorjaar van 2020, maar toen brak de coronacrisis uit. Gezien de gevoeligheid van het onderwerp vonden we digitale gesprekken niet passend en hebben we het onderzoek tijdelijk stilgelegd. Na de zomer van 2020 hebben we de onderzoeksopzet iets gewijzigd zodat de gesprekken toch digitaal gevoerd konden worden met optimale waarborging van de privacy. De jeugd is, zoals gezegd, aan het woord geweest. We willen hen en hun ouders nogmaals bedanken voor hun medewerking en openhartigheid tijdens de gesprekken. We bedanken eveneens de ambtelijke organisatie voor haar medewerking en geduld tot de resultaten van dit atypische rekenkameronderzoek bekend werden. De resultaten laten zien dat er op veel punten een overlap is tussen wat de jeugdigen willen en de jeugdzorg die zij krijgen. Toch merken we ook een aantal verbeterpunten op. Wij verwachten dat ons rapport een bijdrage levert om stappen te kunnen zetten in een betere aansluiting tussen jeugdzorg en de jeugdigen die het nodig hebben.

Karin Meijer Voorzitter RKC Krimpenerwaard

4

Bestuurlijke nota

5

Kernboodschap De hoofdvraag van dit onderzoek luidt: “Wat zijn de wensen en behoeften van cliënten/jeugdigen in de gemeente Krimpenerwaard op het gebied van jeugdzorg, in hoeverre sluiten deze aan bij de werkelijkheid en welke verbeterpunten zijn er mogelijk met betrekking tot beleid en uitvoering van de jeugdzorg?” Op basis van onze bevindingen beantwoorden wij de hoofdvraag als volgt: Een belangrijke wens van jeugdigen in de gemeente Krimpenerwaard gaat over het verbeteren van de toegankelijkheid en laagdrempeligheid van de jeugdzorg. Ouders willen graag betere informatie over waar zij precies terecht kunnen voor welke hulp. De drempel is daarbij hoog, omdat ‘jeugdzorg’ redelijk zwaar klinkt. Ook is het zo dat met name specialistische voorzieningen vaak buiten de regio gehuisvest zijn. Daarnaast moeten cliënten (zowel jeugdigen als hun ouders) nog te vaak hun verhaal een aantal keer doen en is er geen regievoerder.

Conclusies De conclusies volgen de lijn van de hoofdstukken in de Nota van Bevindingen. De beschrijving van de ervaringen van jeugdigen, ouders en zorgprofessionals is geen brede weergave van wat de gemiddelde Krimpenerwaarder vindt van het jeugdzorgveld. Elke beleving is uiteindelijk gebaseerd op een unieke ervaring binnen een specifiek traject. Desondanks geven deze ervaringen onmisbare kleuring en verdieping aan de feitelijkheden. Daarnaast zijn een aantal rode draden uit de ervaringen te halen, waarop de conclusies en aanbevelingen mede zijn gebaseerd. Kaderstelling en beleid 1. In grote lijnen past het beleid van gemeente Krimpenerwaard en haar doelstellingen bij de criteria die jeugdigen belangrijk vinden Gezond en veilig opgroeien van jeugd staat in beleid centraal en binnen de doelstellingen komen normen terug die door inwoners zijn opgesteld. 2. De raad heeft weinig zicht op het thema jeugdzorg en ervaart daardoor weinig grip om zijn rol te vervullen De informatie over de behoefte aan hulp en ondersteuning komt voornamelijk uit het persoonlijk netwerk van raadsleden. Er is geen goed zicht op de belangrijkste speerpunten uit het beleid. Ook is er weinig zicht op de financiële gegevens, onder andere omdat er nog geen dashboard beschikbaar is. Toegang tot jeugdzorg 3.

De toegang tot de jeugdzorg verloopt volgens jeugdigen en ouders over het algemeen goed, al is het soms een zoektocht naar de goede ingang De toegang tot de jeugdzorg kan verlopen op veel verschillende manieren: rechtstreeks zonder verwijzing, via het loket van de gemeente, via diverse instellingen of via artsen 1. Ouders geven aan dat het soms een zoektocht is om te weten te komen welke hulp er mogelijk is. Bovendien ervaart men de zoektocht naar jeugdzorg als een lastige route en kan het daarom lang duren voordat een ouder een stap onderneemt. Jeugdigen vinden dat er goed wordt gekeken naar wat ze nodig hebben en of er passende hulp kan worden geboden. Ze worden over het algemeen snel geholpen en krijgen lichtere vormen van hulp om de scherpe randjes eraf te halen. Het is mogelijk om van zorgaanbieder of hulpverlener te wisselen als de jeugdige aangeeft dat te willen. Het is echter niet voor iedereen duidelijk dat lichtere vormen van hulp mogelijk zijn. De wachtlijsten en doorlooptijden voor met name de GGZ zijn vaak lang. Als het

1 Zie pagina 14 en verder van de Nota van Bevindingen voor een volledig overzicht.

6

gaat om het beoordelen van signalen door docenten op school is het de beleving van jeugdigen dat dat soms niet goed en niet tijdig gebeurt. Ouders kloppen vaak bij de huisarts aan. De gemeente heeft dan weinig zicht op het verloop. Er wordt door de gemeente momenteel gewerkt aan het aanhalen van de banden met de huisartspraktijken om meer zicht en daardoor grip te krijgen op deze indicaties. Onder meer met de inzet van een POHJeugd (Praktijk Ondersteuner Huisartsenzorg voor de jeugd) wordt samen met de huisartsen gekeken waar behoefte aan is bij inwoners en wat er nodig is om hen goed te helpen. 4. De zichtbaarheid en toegankelijkheid van het loket Samenleving en Zorg van de gemeente kan beter Het loket Samenleving en Zorg (S&Z) van de gemeente Krimpenerwaard kan benaderd worden door inwoners wanneer met algemene voorzieningen zoals jongerenwerk of lichte opvoedondersteuning niet voldoende hulp kan worden geboden. Uit diverse gesprekken komt naar voren dat het voor een deel van de inwoners een grote stap is om hulp te vragen via het loket. Zowel consulenten als professionals geven aan dat inwoners vaak niet op de hoogte zijn van het feit dat men bij de gemeente aan hulp of zorg voor jeugdigen kan komen. 5.

Er is behoefte aan dat de gemeente de regierol pakt De ouders en jeugdigen die deelnamen aan het onderzoek en met verschillende organisaties te maken hebben benadrukken het belang van een regievoerder. Situaties waarin men meerdere keren moet uitleggen wat de problemen zijn worden als belastend ervaren en werken volgens ouders vertragend. Aanbieders vinden dat er winst te behalen is in de definiëring van de regierol en samenwerking rond complexe casuïstiek waarbij veel verschillende organisaties betrokken zijn. Omdat er geen concrete afspraken over regie zijn wordt deze rol bij de aanbieders belegd. Maar als de hulpvraag ingewikkelder wordt volstaat dit volgens aanbieders niet altijd. De gemeente ziet dit zelf ook en is per januari 2021 begonnen met de doorontwikkeling van het loket en haar rol. Partnerorganisaties op het gebied van jeugdzorg en samenwerking 6. Jeugdigen zijn veelal tevreden over het aanbod van jeugdzorg, maar op een aantal punten schiet het aanbod in de ogen van jeugdigen tekort Jeugdigen geven aan dat het gezin goed betrokken wordt bij het hulpverleningsproces. De hulpverlener neemt voldoende tijd voor ze. In veel gevallen is er een duidelijk aanspreekpunt. Er wordt in het hulpverleningsproces ruimte geboden voor reflectie. Algemene voorzieningen worden dichtbij huis of via school aangeboden en worden als laagdrempelig ervaren.

Vaak kunnen jeugdigen weer terecht bij de algemene voorzieningen/aanbieder wanneer dat nodig is na een terugval. Voor specialistische hulp moeten jeugdigen echter vaak ver reizen en zijn er wachtlijsten. Daarnaast is er weinig aanbod op het gebied van individuele preventie, zoals aanbod voor kinderen van ouders die scheiden, hoogbegaafdheid en dagbesteding. Bij jeugdzorg met verblijf is er volgens jeugdigen geen oog voor iedereen in de groep. Er is een tendens om jeugdigen met de zwaarste problematiek de meeste aandacht te geven, waardoor anderen te weinig aandacht krijgen. Het gebrek aan aandacht verergert daarmee ook de problemen die zij ervaren. Daarnaast draagt volgens jeugdigen de afwisseling tussen begeleiders en een slechte overdracht bij aan een onveilig omgeving. Preventief jeugdbeleid 7. De gemeente heeft het belang van preventie goed in beeld Jeugdigen geven aan dat school vaak een grote rol heeft gespeeld in het tegemoetkomen aan de behoefte. De hulp start vaak snel en laagdrempelig, door middel van een gesprek met de schoolmaatschappelijk werker binnen de schoolmuren en in de tussenuren.

7

De gemeente stimuleert initiatieven voor samenwerking en netwerkvorming in het preventieve veld (de werkgroep Opvoeden en Opgroeien), en het afsluiten van convenanten en uitvoeringsovereenkomsten. Daarnaast wordt er geïnvesteerd in een preventieteam, is het vertrouwen in het jongerenwerk groot en wordt er voldoende ingezet op collectieve preventie-voorzieningen (waar de professionals over te spreken zijn). Alleen op het gebied van individueel aanbod (zoals echtscheidingsproblematiek) kan meer worden geïnvesteerd. Ook is meer (preventief) aanbod dichtbij huis wenselijk. Overgang van 18min naar 18plus 8. Een soepele overgang van 18min naar 18 plus wordt niet altijd voldoende gefaciliteerd Uit de casusbeschrijvingen blijkt dat ondersteuning bij de overgang als persoonsafhankelijk ervaren wordt. De betrokken hulpverlener en/of consulent bepaalt het verloop van deze overgang. De informatievoorziening voor de overdracht is niet altijd goed geregeld. De jeugdzorgaanbieders in de gemeente Krimpenerwaard werken in principe met een Toekomstplan. Het Toekomstplan ondersteunt de voorbereiding van de jeugdige op de veranderingen in het leven bij het bereiken van de 18-jarige leeftijd. Het Toekomstplan beschrijft eventuele mogelijkheden voor ondersteuning op grond van de Wmo. Het Toekomstplan is een mooi instrument, maar geïnterviewden geven aan dat niet alle aanbieders ermee werken.

Daarnaast is er weinig zicht op jeugdigen uit gecertificeerde instellingen. Wanneer zij vanaf hun 18e nog hulp nodig hebben, komt dat pas op het laatste moment in beeld, waardoor de consulent Wmo niet meer tijdig betrokken kan worden. Een andere factor is dat Wmoconsulenten vanwege de AVG-regelgeving een casus niet eerder in mogen zien. Sommige zorgaanbieders hebben geen aanbod voor 18plus vanwege complexiteit of kosten, waardoor de hulp op het 18e jaar stopt. Ook blijkt dat een lange wachttijd een aandachtspunt is en invloed heeft op de stappen die cliënten nemen.

Aanbevelingen Op basis van de conclusies heeft de RKC de volgende aanbevelingen. 1. Maak vaart met de doorontwikkeling van het loket Samenleving & Zorg, maak het loket voor jeugdigen en ouders meer zichtbaar en toegankelijk en pak als gemeente de regierol Voor jeugdigen en ouders is één vast aanspreekpunt van belang die snel kan schakelen wanneer het nodig is en dus ook op de hoogte is van wat er speelt. Op die manier kan er bijvoorbeeld in een overbruggingsperiode ook sneller hulp worden geboden en hoeven ouders/jeugdigen niet meerdere keren hun verhaal te doen. Voor de gemeente is de doorontwikkeling van het loket van belang om grip te houden op de jeugdzorg, zowel voor de kwaliteit van de dienstverlening als het beheersen van de kosten. Om voor ouders de drempel lager te maken om hulp te vragen en te vergemakkelijken, raden we aan om in te zetten op de positionering van het loket S&Z. De functie van het loket kan meer gecommuniceerd worden door langs te gaan op scholen en in wijken, zodat het loket zichtbaarder en toegankelijker wordt voor inwoners. Daarmee zullen ouders mogelijk sneller contact zoeken met de gemeente voor een hulpvraag. Hierdoor wordt het voor de gemeente inzichtelijker welke indicaties worden afgegeven/welke hulp geboden wordt en zal de gemeente hierdoor meer grip ervaren. 2.

Breng meer structuur aan in de routes die kunnen leiden tot zorg of ondersteuning Om sneller de juiste hulp in te zetten wordt aangeraden om meer structuur aan te brengen in de verschillende routes die leiden tot zorg of ondersteuning. Gebruik hiervoor bijvoorbeeld het AVEmodel (Aanpak Voorkoming Escalatie2). Deze aanpak maakt helder wie de regie heeft bij (dreigende) escalatie van problemen. Het woord escalatie heeft hierbij twee betekenissen: zaken die uit de hand lopen in een gezin, óf opschaling van een interventie (als hulpverlening moet opschalen naar een hoger niveau van expertise of een specifieke voorziening moet inzetten). Op die manier wordt inzichtelijk wie de regie pakt op welk moment. 2 https://vng.nl/files/vng/publicaties/2015/20150217-ave-aanpak-voorkoming-escalatie-2def.pdf

8

3. Ondersteun ouders door een overzicht van het aanbod binnen jeugdzorg te geven en begeleiding aan te bieden Zo is het voor zowel ouders als jeugdigen makkelijker te zien welke zorg er wordt aangeboden in de gemeente en zijn zij hierdoor mogelijk beter in staat zelf de eerste stappen te zetten om hulp te vragen. Hierbij kan de Zorgkeuzemodule in Midden-Holland waarin aanbieders hun aanbod hebben opgenomen onder de aandacht gebracht worden. Een andere stap is om het eerste contact met een hulpverlener laagdrempeliger te maken, zonder het direct aan jeugdzorg te hangen. Of door begeleiding aan te bieden bij bijvoorbeeld het aanvragen van een nieuwe indicatie. 4. Voer procesregie op de overgang van 18min naar 18plus Juist omdat er zoveel kans is dat een jeugdige tussen wal en schip valt bij de overgang van 18min naar 18plus is het belangrijk dat het eerdergenoemde Toekomstplan door hulpverleners wordt ingezet. Het Toekomstplan maakt het mogelijk om over de grenzen van organisaties heen te kijken en op het juiste moment acties in te zetten. Laat de jeugdige zelf een regiehouder aanwijzen. Op die manier kan de jeugdige bij dezelfde hulpverlener blijven, wordt samenwerking verbeterd en zorg efficiënter ingezet. 5.

Verbeter de (kwaliteit van) informatievoorziening met betrekking tot jeugdzorg aan de raad Neem het huidige beleid als uitgangspunt en maak een selectie van doelen die specifiek voor de jeugdzorg geoperationaliseerd worden. Stel gerichte parameters op bij deze doelstellingen en kom tot een monitor jeugdzorg. Het is belangrijk om bij het opstellen van deze monitor in ieder geval de aanbieders en raadsleden te betrekken. Vervolgens kan deze informatie uit de monitor gebruikt worden voor bijvoorbeeld het ontwikkelen van een dashboard. Deze zorgt voor een simpele ontsluiting van gegevens waarmee gestuurd kan worden door de raad. Ook wachtlijsten kunnen een plek krijgen in het dashboard. Gegevens uit het dashboard zijn tevens belangrijk om duiding te geven aan begrote en uitgegeven kosten met betrekking tot jeugdzorg.

9

Bestuurlijke reactie

10

11

12

Nawoord Hierbij willen wij het college bedanken voor zijn bestuurlijke reactie. Het is goed om te lezen dat het college erkent dat sommige zaken (nog) beter kunnen en daarnaast dat de ontwikkelingen die reeds in gang gezet waren ten tijde van dit onderzoek hun eerste vruchten lijken af te werpen. Wij omarmen het initiatief om de jeugdigen via het cliënt-ervaringsonderzoek periodiek te vragen naar hun ervaringen met procesregie, om tegemoet te komen aan wat de jeugdigen nodig hebben. Dat is precies wat wij met dit onderzoek beoogd hebben. Wij zien uit naar een boeiende bespreking in de gemeenteraad van ons rapport en de reactie van het college hierop. Jeugdzorg is, zo wordt ook door het college onderstreept, een belangrijk maatschappelijk thema dat ook in de toekomst de nodige aandacht en inspanning blijft vergen van college, ambtelijke organisatie en gemeenteraad. De RKC zal de drie decentralisaties, waaronder de jeugdzorg, blijvend met veel belangstelling volgen en waar zinvol een bijdrage eraan leveren door een nieuw onderzoek.

13

Nota van Bevindingen

14

Onderzoek naar de uitvoering van de jeugdzorg in de gemeente Krimpenerwaard Rekenkamercommissie Krimpenerwaard

Nota van Bevindingen Juli 2021

RadarAdvies | bedreven in beter samenleven

Colofon In de voorliggende rapportage worden de bevindingen van het rekenkameronderzoek ‘onderzoek naar de uitvoering van de jeugdzorg in de gemeente Krimpenerwaard’ gepresenteerd. Rekenkamercommissie Krimpenerwaard Mw. K. Meijer (voorzitter) Dhr. R. de Bonte Dhr. R. Paulussen Mw. P. Feelders-Heijndijk (secretaris/onderzoeker) Uitvoerder RadarAdvies Veemarkt 83 1019 DB Amsterdam (020) 463 50 50 www.radaradvies.nl Projectleider Marieke Megens M.megens@radaradvies.nl

______________________________________________________________________________ Juli 2021 | Rekenkameronderzoek Jeugdzorg | Rekenkamercommissie Krimpenerwaard 2/41

RadarAdvies | bedreven in beter samenleven

Inhoudsopgave 1. INLEIDING

4

1.1 Aanleiding 1.2 Vraagstelling 1.3 Onderzoeksaanpak 1.4 Leeswijzer

4 4 6 7

2. CRITERIALIJST: WAT VINDEN CLIËNTEN IN KRIMPENERWAARD BELANGRIJK?

8

3. BELEID EN KADERSTELLING

9

3.1 Huidige beleidskader en doelstellingen 3.2 Ambities en veranderingen 3.3 Rol van de raad 3.4 In hoeverre sluit het beleid aan bij de gewenste criteria?

9 11 12 13

4. TOEGANG TOT DE JEUGDZORG

14

4.1. Organisatie 4.2 Hoe beleven jeugdigen en ouders de toegang tot de jeugdzorg? 4.3 Hoe beleven zorgprofessionals de toegang tot de jeugdzorg? 4.4 In hoeverre sluit de toegang tot de jeugdzorg aan bij de gewenste criteria?

14 18 19 22

5. PARTNERORGANISATIES OP HET GEBIED VAN JEUGDZORG EN SAMENWERKING

23

5.1 Organisatie 5.2 Hoe beleven jeugdigen en ouders het aanbod van jeugdzorg? 5.3 Hoe beleven zorgprofessionals het aanbod van jeugdzorg? 5.4 In hoeverre sluit de uitvoering van de jeugdzorg aan bij de gewenste criteria?

23 25 26 28

6. PREVENTIEF JEUGDBELEID

29

6.1 Organisatie 6.2 Hoe beleven jeugdigen en ouders het preventieve jeugdbeleid? 6.3 Hoe beleven zorgprofessionals het preventieve jeugdbeleid? 6.4 In hoeverre sluit het preventief jeugdbeleid aan bij de gewenste criteria?

29 30 30 33

7. CASUSONDERZOEK: OVERGANG VAN 18MIN NAAR 18PLUS

34

7.1 Beleid overgang 18min naar 18plus 7.2 De overgang van 18min naar 18plus in de praktijk 7.4 In hoeverre sluit de overgang 18min naar 18plus aan bij de gewenste criteria?

34 35 39

8. SAMENVATTING VAN DE BEVINDINGEN TEN AANZIEN VAN DE GEWENSTE CRITERIA

40

______________________________________________________________________________ Juli 2021 | Rekenkameronderzoek Jeugdzorg | Rekenkamercommissie Krimpenerwaard 3/41

RadarAdvies | bedreven in beter samenleven

1. Inleiding 1.1 Aanleiding De Rekenkamercommissie Krimpenerwaard heeft besloten in 2020 onderzoek te doen naar de uitvoering van de jeugdzorg. Dit komt voort uit de behoefte aan nader onderzoek naar de jeugdzorg, als gevolg van een verkenning van de drie decentralisaties (Wet Maatschappelijke Ondersteuning, Jeugdwet en Participatiewet) die de Rekenkamercommissie heeft uitgevoerd in 2018. In dit onderzoek naar de jeugdzorg wil de Rekenkamercommissie Krimpenerwaard nadrukkelijk het cliëntperspectief centraal laten staan: wat vinden jeugdigen en ouders belangrijk? Met deze informatie kan de gemeenteraad zijn kaderstellende en controlerende rol versterken. Het is bekend dat de kosten voor de jeugdzorg oplopen in de gemeente Krimpenerwaard. Het is nadrukkelijk niet zo dat het centraal stellen van het cliëntperspectief betekent dat de jongeren “alles krijgen wat ze willen” en kosten verder oplopen. Ingaan op hun wensen zou ook juist kunnen leiden tot kostenbesparingen. Zo kan bijvoorbeeld vroegtijdig ingrijpen zorgen voor het verminderen van zware zorg in een later stadium. Bij de aanbevelingen wordt rekening gehouden met de financiële component.

1.2 Vraagstelling De centrale vraag bij dit onderzoek is: Wat zijn de wensen en behoeften van cliënten/jeugdigen in de gemeente Krimpenerwaard op het gebied van jeugdzorg, in hoeverre sluiten deze aan bij de werkelijkheid en welke verbeterpunten zijn er mogelijk met betrekking tot beleid en uitvoering van de jeugdzorg? Omdat de focus van dit onderzoek het cliëntperspectief is, is gekozen om samen met de gebruikers van de jeugdzorg en zorgprofessionals een criterialijst op te stellen van de wensen en behoeften. Deze criterialijst is vervolgens getoetst aan de dagelijkse praktijk aan de hand van de volgende deelvragen, afgeleid van de centrale vraag. Beleid en doelstellingen 1. Welke kaders, doelstellingen en prestatie-indicatoren heeft de gemeente Krimpenerwaard op het gebied van jeugdzorg geformuleerd?

______________________________________________________________________________ Juli 2021 | Rekenkameronderzoek Jeugdzorg | Rekenkamercommissie Krimpenerwaard 4/41

RadarAdvies | bedreven in beter samenleven

Uitvoering (algemeen) 1 2. Hoe is de toegang tot en de uitvoering van de jeugdzorg in de gemeente Krimpenerwaard georganiseerd? 3. Wie zijn de (beoogde) partnerorganisaties op het gebied van jeugdzorg? Hoe en waarvoor wordt er samengewerkt met deze partners? 4. Hoe wordt invulling gegeven aan het preventief jeugdbeleid? Uitvoering (doeltreffendheid) 5. Welke ervaringen hebben direct en indirect betrokkenen met de uitvoering van de jeugdzorg? 6. In welke mate voldoet de uitvoering van de jeugdzorgtaken aan de vraag vanuit de doelgroep? Schematisch ziet dit er als volgt uit.

Uitvoering

Criterialijst

Beleid

Toegang tot de jeugdzorg

Partnerorganisaties

Preventief jeugdbeleid

Doeltreffendheid

Overgang 18min naar 18plus Er is aandacht besteed aan een speciale gebeurtenis in de jeugdzorg, namelijk jeugdigen die gebruikmaken van jeugdzorg en de leeftijd van 18 jaar bereiken, de zogeheten “overgang 18min naar 18plus”. Hierbij wordt gekeken naar de volgende vragen: 7. Welk beleid heeft de gemeente Krimpenerwaard geformuleerd ten aanzien van de overgang van jeugdigen van 18min naar 18plus? 8. Hoe wordt er in de praktijk ingespeeld op de overgang van jeugdigen van 18min naar 18plus? Door middel van casusanalyse wordt deze speciale gebeurtenis beschreven.

1

Het betreft hier alleen een beknopte beschrijving van de uitvoering (algemeen) van de jeugdzorg, omdat de Rekenkamercommissie in 2018 al het speelveld bij elk van de drie decentralisaties waaronder jeugdzorg heeft verkend.

______________________________________________________________________________ Juli 2021 | Rekenkameronderzoek Jeugdzorg | Rekenkamercommissie Krimpenerwaard 5/41

RadarAdvies | bedreven in beter samenleven

1.3 Onderzoeksaanpak Hieronder zijn de activiteiten van het onderzoek schematisch weergegeven. De uitvoering is gefaseerd opgebouwd: een opstartfase, inventarisatiefase, toetsingsfase en rapportagefase. • Startgesprek met de Rekenkamercommissie • Startgesprek met de ambtelijke organisatie • Inventarisatie en eerste verkenning onderzoeksgegevens • Verzamelen en bestuderen van relevante documenten en data • Organiseren van interviews en focusgroepen • Samenstellen klankbordgroep van jeugdigen • Vaststellen criterialijst d.m.v. online interviews • Opstellen van gespreksleidraden voor de interviews en focusgroepen • Online en telefonische interviews • Focusgroepen • Casusanalyse • Tussentijdse communicatie met Rekenkamercommissie • Opstellen concept Nota van Bevindingen • Bespreking concept Nota van Bevindingen met Rekenkamercommissie • Vaststellen Nota van Bevindingen na ambtelijk wederhoor • Aanbevelingen toetsen bij klankbordgroep • Aanbieden Nota van Bevingen en Bestuurlijke Nota voor bestuurlijk wederhoor • Ontwikkelen visuele weergave van de onderzoeksresultaten • Toelichting aan de gemeenteraad •

Aan het begin van het onderzoek (maart 2020) werden de maatregelen rondom corona afgekondigd. Het onderzoek is toen stilgelegd tot september 2020 in de hoop de oorspronkelijke opzet te kunnen volgen. Toen het geen optie bleek te zijn om de gesprekken na de eerste lockdown live plaats te laten vinden, is een nieuwe planning gemaakt. De interviews en focusgroepen vonden vervolgens online of telefonisch plaats. Ondanks deze wijzigingen is het beoogde aantal deelnemers geïnterviewd. In totaal zijn er 23 interviews en focusgroepen gehouden met in totaal 39 respondenten. De documentanalyse voor dit onderzoek liep tot eind oktober 2020. Nieuwe bevindingen na die datum worden meegenomen als er zaken zijn die echt leiden tot fundamenteel andere conclusies en aanbevelingen.

______________________________________________________________________________ Juli 2021 | Rekenkameronderzoek Jeugdzorg | Rekenkamercommissie Krimpenerwaard 6/41

RadarAdvies | bedreven in beter samenleven

Activiteiten

Aantal personen

Interviews via Microsoft Teams Jeugdigen die gebruikmaken van hulp (interviews en focusgroep)

8

Ouders van jeugdigen die gebruikmaken van hulp (interviews en focusgroep)

8

Groepsgesprek raadsleden

8

Jeugdzorgaanbieders (PH Haastrecht, Enver, Parnassia, ASVZ)

4

Beleidsambtenaren

2

Groepsinterview toegangsprofessionals

2

Leden van de sociaal adviesraad

2

Portefeuillehouder Jeugd

1

Huisarts

1

Algemene jeugdvoorzieningen: Centrum voor Jeugd en Gezin

1

Algemene jeugdvoorzieningen: Jongerenwerk

1

Schoolmaatschappelijk werker

1

Casusanalyse: 4 casussen

De beschrijving van de ervaringen van jeugdigen, ouders en zorgprofessionals is geen brede weergave van wat de gemiddelde Krimpenerwaarder vindt van het jeugdzorgveld. Elke beleving is uiteindelijk gebaseerd op een unieke ervaring binnen een specifiek traject. Desondanks geven deze ervaringen onmisbare kleuring en verdieping aan de feitelijkheden. Daarnaast zijn een aantal rode draden uit de ervaringen te halen, waarop de conclusies en aanbevelingen mede zijn gebaseerd. 1.4 Leeswijzer In dit rapport staat de belevenis van jeugdigen, ouders en zorgprofessionals centraal. Vandaar dat in hoofdstuk 2 wordt beschreven wat de wensen en behoeften zijn van deze groepen, samengevat in een criterialijst. In hoofdstuk 3 tot en met 7 wordt beschreven wat het beleid is op het gebied van jeugdzorg en hoe de uitvoering van jeugdzorg verloopt. Elk van deze hoofdstukken sluit af met een koppeling naar de criterialijst: In hoeverre komen de belevingen overeen met de wensen en behoeften? Hoofdstuk 3 beschrijft het beleid en de kaders die er zijn op het gebied van jeugdzorg. In dit hoofdstuk wordt ook aandacht besteed aan de rol van de raad hierbij. Hoofdstukken 4 tot en met 6 gaan respectievelijk over de toegang, de partnerorganisaties en het preventief jeugdbeleid.

Deze hoofdstukken beginnen met een overzicht van hoe het georganiseerd is en vervolgens komen de belevingen van jeugdigen, ouders en zorgprofessionals aan bod. In hoofdstuk 7 wordt beschreven hoe de overgang van 18- naar 18+ verloopt. Tot slot wordt in hoofdstuk 8 een samenvatting gegeven door alle bevindingen ten aanzien van de criterialijst op een rijtje te zetten.

______________________________________________________________________________ Juli 2021 | Rekenkameronderzoek Jeugdzorg | Rekenkamercommissie Krimpenerwaard 7/41

RadarAdvies | bedreven in beter samenleven

2. Criterialijst: Wat vinden cliënten in Krimpenerwaard belangrijk? Omdat de focus van dit onderzoek primair het cliëntperspectief is, is gekozen om samen met de gebruikers van de jeugdzorg en professionals een criterialijst op te stellen. In de eerste fase zijn vier jeugdconsulenten en een jongerenwerker bevraagd over wat volgens hen de belangrijkste criteria zijn om aan te voldoen met betrekking tot jeugdzorg. Verschillende thema’s rondom jeugdzorg (in overleg met de Rekenkamercommissie), stonden in de interviews centraal: de toegang tot jeugdzorg, de uitvoering van jeugdzorg, jeugdzorg met verblijf, en de overgang van 18min naar 18plus. In de tweede fase van het opstellen van de criterialijst is dezelfde lijst met thema’s rondom jeugdzorg gebruikt om vier jeugdigen te vragen wat volgens hen de belangrijkste criteria zijn waar jeugdzorg aan moet voldoen. Deze gebruikers van jeugdzorg hadden verschillende ervaringen met jeugdzorg door een verschil in achtergrond, aard en ernst van de ervaren problematiek. Vervolgens is in kaart gebracht wat de wensen en behoeften van cliënten/jeugdigen van Krimpenerwaard zijn door de criteria van de eerste en tweede fase samen te voegen. Dit heeft geresulteerd in onderstaande criterialijst. Thema’s

Criteria

Toegang tot jeugdzorg

• Snel geholpen worden, met de mogelijkheid voor lichtere vormen van hulp om de scherpe randjes eraf te halen • Aanpasbaarheid/flexibiliteit van hulp als de hulp niet aansluit of de klik er niet is • Aanwezigheid van gespecialiseerde kennis op scholen om problematiek te kunnen herkennen • Betrekken van het netwerk en hierbij als hulpverlener een objectieve en neutrale positie innemen • Als hulpverlener echt luisteren en de tijd nemen om de juiste inschatting te maken van de problematiek (maatwerk) • Hulp dichtbij huis • Toegankelijke/laagdrempelige hulp • Duidelijk aanspreekpunt • Reflectie • Mogelijkheid om makkelijk hulp te hervatten bij terugval • Oog voor iedereen in de groep • Bieden van een vertrouwde, veilige omgeving • Ondersteuning bij overgang 18min/18plus en/of verlengde jeugdzorg • Duidelijke informatievoorziening over mogelijkheden na afloop van de Jeugdwet

Uitvoering van jeugdzorg

Jeugdzorg met verblijf Overgang 18min/18plus

In volgende fasen van het onderzoek is gekeken in hoeverre het beleid en de praktijk van de jeugdzorg in de gemeente Krimpenerwaard “overeenkomt” met de hierboven gestelde criteria.

______________________________________________________________________________ Juli 2021 | Rekenkameronderzoek Jeugdzorg | Rekenkamercommissie Krimpenerwaard 8/41

RadarAdvies | bedreven in beter samenleven

3. Beleid en kaderstelling In dit hoofdstuk wordt antwoord gegeven op deelvraag 1: Welke kaders, doelstellingen en prestatie-indicatoren heeft de gemeente Krimpenerwaard op het gebied van jeugdzorg geformuleerd? In dit hoofdstuk wordt ingegaan op het huidige beleidskader, doelstellingen en de rol van de raad, met daarbij aandacht voor onder andere de informatiepositie, kaderstelling en controle. 3.1 Huidige beleidskader en doelstellingen In het onlangs vastgestelde integraal beleidskader 2021-20252 staat de volgende visie beschreven: “Gemeente Krimpenerwaard streeft naar een samenleving waarin alle inwoners zich thuis voelen, zelfredzaam zijn en naar vermogen kunnen meedoen en waarin jeugdigen gezond en veilig kunnen opgroeien. Een inclusieve samenleving waarin inwoners oog hebben voor elkaar en waar eenzaamheid zoveel als mogelijk wordt tegen gegaan. De omgeving is, fysiek en sociaal, zo ingericht dat iedereen kan meedoen en gebruik kan maken van de beschikbare voorzieningen binnen de beschikbare budgetten. Samen zorgen we er zo ook voor dat de zorg betaalbaar blijft.” Op het gebied van jeugd staat gezond en veilig kunnen opgroeien dus centraal in dit nieuwe beleidskader. Het sluit aan op jeugdbeleid 2016-20203: “Kinderen en jongeren in de Krimpenerwaard groeien veilig en gezond op en kunnen zich optimaal ontwikkelen”.

Hierin staat ook beschreven dat beleid, de uitvoering en de participatie op het gebied van jeugd onderdeel is van de brede transformatie van het sociaal domein in Krimpenerwaard. Samen met de andere gemeenten in Midden-Holland ontwikkelde de gemeente Krimpenerwaard ‘De trap van zorg, hulp en ondersteuning’ (zie onderstaande afbeelding).

2 3

Vooruitgang door verbinding, Integraal beleidskader sociaal domein 2021-2025 Notitie Jeugdbeleid in uitvoering Krimpenerwaard 2016-2020

______________________________________________________________________________ Juli 2021 | Rekenkameronderzoek Jeugdzorg | Rekenkamercommissie Krimpenerwaard 9/41

RadarAdvies | bedreven in beter samenleven

De trap van zorg, hulp en ondersteuning

De trap is een hulpmiddel/denkkader om de innovatie van het jeugdzorgstelsel vorm te geven. In de periode 2016-2020 heeft de gemeente Krimpenerwaard zich in het algemeen gericht op het realiseren van een beweging ‘de trap af’. Wel wordt aangegeven dat op individueel niveau de gemeente altijd zal onderzoeken welke zorg, hulp, en ondersteuning het meest passend is. Het huidige integrale beleidskader geeft vervolg aan de ambities voor de transformatie. Integrale doelstellingen worden genoemd, die te verbinden zijn met het jeugddomein: • Het inzetten op normaliseren (weerbaarheid vergroten), • Preventie en vroegsignalering, • De doorontwikkeling van de basisvoorzieningen en • Integrale, lokale en passende zorg. De ambitie is om een goed voorzieningenaanbod voor alle leeftijden mogelijk te maken. Krimpenerwaard wil optimale ontwikkelkansen bieden voor jeugdigen in samenwerking met kinderopvang, onderwijs, sport, cultuur en jongerenwerk. De jeugdigen die het nodig hebben krijgen een extra duwtje in de rug, door samen te werken met partners en verenigingen. Goede samenwerking is hierbij extra van belang.

______________________________________________________________________________ Juli 2021 | Rekenkameronderzoek Jeugdzorg | Rekenkamercommissie Krimpenerwaard 10/41

RadarAdvies | bedreven in beter samenleven

Over jeugdigen specifiek vermeldt het beleidskader dat de raad de volgende uitgangspunten onderschrijft (p. 29): “Jeugdigen hebben gelijke kansen voor een optimale ontwikkeling, dat betekent voor de raad: - Jongeren kunnen genieten van hun jeugd - Voelen zich thuis veilig - Groeien op in een kindvriendelijke woonomgeving - Voelen zich verbonden met buurt, wijk of dorp door participatie in het verenigingsleven - Leren om te gaan met sociale, fysieke en emotionele problematiek” Verder wordt in het nieuwe integrale beleidskader vermeld dat Krimpenerwaard grote waarde hecht aan het effect van maatwerkvoorzieningen. Daarom wordt er bij de inkoop van regionaal ingekochte maatwerkvoorzieningen actief getoetst via contractmanagement of de dienstverlening volgens wettelijke kwaliteitseisen is. Wat betreft deze kwaliteit wordt aangegeven dat het contractmanagement voeren op vele aanbieders een lastige klus is, en dat daar balans in gezocht wordt.

“Keuzevrijheid in zorgaanbieders is een belangrijk goed, maar niet als dit ten koste gaat van de kwaliteit van de zorg.” Volgens geïnterviewden zit de kern van het beleid in: • Dicht bij de burgers zijn (de gemeente wil aansluiten op de behoefte van haar inwoners en laagdrempelig zijn) • Verbinding maken • Samenwerking • Jeugdigen binnen de regio laten blijven (hierbij hoort ook het uitgangspunt dat jeugdigen in de eigen omgeving hulp krijgen om te voorkomen dat ze uit huis geplaatst moeten worden en daarmee vaak uit de regio verdwijnen) • Jeugdigen die snel hulp nodig hebben, moeten snel hulp geboden worden (al blijkt dit met de bestaande wachtlijsten voor bijvoorbeeld GGZ een lastige opgave) 3.2 Ambities en veranderingen In de praktijk blijkt dat er een verandering gaande is binnen de gemeente Krimpenerwaard. Waar de gemeente eerder voornamelijk bezig is geweest met de herindeling en de gelijklopende decentralisaties vanaf 2015, zijn er voor de komende periode een aantal ambities en veranderingen gevormd: • Procesregie: Het invoeren van procesregie is in eerste instantie een kwaliteitsslag om vanuit de gedachte “ 1 gezin, 1 plan” de hulp en ondersteuning beter op elkaar af te stemmen. Het stimuleert bovendien de transformatie bij aanbieders en geeft de gemeente meer inzicht in mogelijkheden tot afschalen (zie paragraaf 4.3).

• Extra indicatoren: behalve de P&C cyclus (financiële indicatoren en indicatoren rondom wachttijden) werkt de gemeente niet met extra indicatoren richting de raad, aldus de wethouder. Er is wel een jaarlijkse monitor waarin op basis van landelijk vastgestelde indicatoren wordt gekeken naar de tevredenheid van ontvangers van jeugdzorg. De wethouder geeft aan dat wordt toegewerkt naar het toepassen van extra indicatoren. Daarbij is het volgens de wethouder van belang dat er niet teveel indicatoren komen en deze goed uit de systemen te halen zijn. “Anders brengt het weer extra last met zich mee voor aanbieders en onszelf als gemeente”.

______________________________________________________________________________ Juli 2021 | Rekenkameronderzoek Jeugdzorg | Rekenkamercommissie Krimpenerwaard 11/41

RadarAdvies | bedreven in beter samenleven

•

Uitbouwen preventieteam: hier wordt het komende jaar verder aan gebouwd, waarbij Kwadraad, het Centrum voor Jeugd en Gezin (CJG), Stichting MEE, Stichting Welzijn Krimpenerwaard en het jeugd- en jongerenwerk een rol gaan spelen. Integraal beleidskader sociaal domein: in het nieuwe integraal beleidskader sociaal domein ligt de aandacht voornamelijk op preventie, met de focus op netwerkversterking, de zelf- en samenredzaamheid van inwoners, maar ook op het op tijd inschakelen van hulp. Er gaat meer worden ingezet op de samenwerking tussen organisaties. Regiovisie: er wordt een regionale visie opgesteld voor jeugd en Wmo. De gemeenteraad wordt hier nu in meegenomen om deze visie mede vorm te geven.

•

•

3.3 Rol van de raad De gemeenteraad heeft een kaderstellende en controlerende rol bij de vorming en uitvoering van beleid. Op het thema jeugdzorg is dit niet anders. Tegelijkertijd zien we in het hele land dat gemeenteraden zoeken naar meer grip op dit specifieke thema. Deze roep wordt sterker nu in veel gemeenten de kosten en aantallen op het gebied van jeugdzorg oplopen. We hebben in dit onderzoek daarom ook gekeken naar de vraag hoe de kaderstellende en controlerende rol van de gemeenteraad in de gemeente Krimpenerwaard is vormgegeven. In een focusgroep met een vertegenwoordiging van de raad hebben we gekeken hoe de raad zelf kijkt naar dit vraagstuk. Dit geven we hieronder kort weer. Informatievoorziening Met betrekking tot haar informatiepositie geeft de raad aan dat er verbetering mogelijk is. Het zicht op het thema jeugdzorg komt neer op grote lijnen: “We weten uit landelijke gegevens dat 10% van de jongeren jeugdzorg krijgt en weten op gemeenteniveau wat de kosten zijn die met jeugdzorg gemoeid gaan, maar zicht op detailniveau is er minder.” De informatie over de behoeften aan hulp en ondersteuning onder de bevolking die er wel is, komt vooral uit het persoonlijke netwerk van de raadsleden. Verder geven raadsleden aan geen goed zicht te hebben op de belangrijkste beleidsspeerpunten op het gebied van jeugd en jeugdzorg in de gemeente Krimpenerwaard.

Wel is men betrokken bij het proces rondom het integrale beleidskader. Er wordt aangegeven dat er behoefte is aan meer grip. Dit is vooral duidelijk geworden nu blijkt dat er financieel weinig inzicht is op het thema jeugdzorg, terwijl de kosten oplopen. De berichtgeving over tekorten kwam daarom ook enigszins uit de lucht vallen. Er is (nog) geen dashboard beschikbaar voor de raad. Wel zit er een stijgende lijn in de informatievoorziening in het najaar van 2020: “We zijn blij met de sessies die afgelopen maanden plaats hebben gevonden. Er is een stap gezet, maar we zouden nog meer willen weten”. 4

4

Eind 2020, na het gesprek met de raad, heeft de raad een analyse van de stijging van het zorggebruik rond jeugd, Wmo en Participatie gepresenteerd gekregen.

______________________________________________________________________________ Juli 2021 | Rekenkameronderzoek Jeugdzorg | Rekenkamercommissie Krimpenerwaard 12/41

RadarAdvies | bedreven in beter samenleven

Kaderstelling en controle Een deel van de raad geeft aan zich te beseffen dat hij zelf geen actieve rol heeft gepakt in het opvragen van informatie en in het stellen van de kaders. “We hebben heel lang gedacht: we krijgen het op ons bordje en op basis daarvan handelen we. Zolang het goed gaat, voel je niet de urgentie om ernaar te kijken.” Een ander deel legt de nadruk op de verwachting dat het college proactief zal handelen, tijdig de juiste informatie beschikbaar stelt en de raad ook proactief vraagt om kaders. Een raadslid zegt hierover: “Nu het een financieel drukpunt wordt gaan wij ons als raad roeren in het dossier. Tegelijkertijd zijn we vrijwilligers die wel keuzes moeten maken, maar door het ontbreken van gegevens en ervaringen hier lastig kaderstellend in kunnen zijn. Ik vind het daarom belangrijk dat we ook proactief in het proces meegenomen worden”. De oplopende kosten zijn dus een wake-up call geweest voor de raad. Bij de raad leeft ook het besef dat als hij zijn kaderstellende en controlerende taak goed wil uitvoeren, er meer inzicht en proactief handelen nodig is. Daarnaast worden de volgende thema’s en vragen belangrijk genoemd om meer grip te krijgen: -

Inzicht in de uitleg achter de kosten en aantallen (het meest genoemde punt); Hoe verwijzingen lopen naar jeugdzorg en hoe de verhouding is tussen huisartsen en het sociaal loket; In welke mate er beleid is en activiteiten zijn op het gebied van preventie; Inzicht in de kwaliteit van de aangeboden jeugdzorg; Wat de effecten zijn van corona op de jeugdzorg; Wat is wettelijk verplicht en welke speelruimte heeft de gemeente en de raad met betrekking tot jeugdzorg?

De raad geeft hierbij wel aan niet op elk detailniveau betrokken te willen zijn. Hier moet een evenwicht in gevonden worden, waarbij het uitgangspunt is dat de raad genoeg informatie moet hebben om kaders te kunnen stellen en de uitvoering goed te kunnen controleren.

3.4 In hoeverre sluit het beleid aan bij de gewenste criteria? In grote lijnen raakt het beleid van gemeente Krimpenerwaard en haar doelstellingen aan de criteria waaraan moet worden voldaan volgens de inwoners van Krimpenerwaard. Zo staat gezond en veilig opgroeien van jeugd in beleid centraal en worden doelstellingen genoemd zoals het inzetten op normaliseren, preventie en vroegsignalering en doorontwikkeling van de basisvoorzieningen. Met name binnen de doelstelling integrale, lokale en passende zorg zien we normen terug komen die door inwoners zijn opgesteld, welke gaan over de toegang en de uitvoering van jeugdzorg.

______________________________________________________________________________ Juli 2021 | Rekenkameronderzoek Jeugdzorg | Rekenkamercommissie Krimpenerwaard 13/41

RadarAdvies | bedreven in beter samenleven

4. Toegang tot de jeugdzorg In dit hoofdstuk wordt ingegaan op deelvraag 2: Hoe is de toegang tot en de uitvoering van de jeugdzorg in de gemeente Krimpenerwaard georganiseerd? In eerste instantie wordt beschreven hoe de toegang tot de jeugdzorg georganiseerd is. Vervolgens wordt een deel van deelvraag 5 en 6 beantwoord als het gaat over belevingen van jeugdigen, ouders en professionals over de toegang. 4.1. Organisatie In de notitie Jeugdbeleid5 staat beschreven dat toegang tot de jeugdzorg op vijf verschillende manieren kan verlopen. Wat niet wil zeggen dat ze ook rechtstreeks kunnen verwijzen. Dat kunnen alleen 2, 3 en 4: 1. Vrij toegankelijk; 2. Toegang via de gemeente; 3. Toegang via gecertifieerde instellingen, (kinder-)rechter, Openbaar Ministerie (OM) of justitiële jeugdinrichting (JJI); 4. Toegang via verwijzing van een huisarts, jeugdarts of medisch specialist; 5. Via het advies- en meldpunt Huiselijk geweld en Kindermishandeling (AMHK) Veilig thuis. Ad. 1 Vrije toegang Vrij toegankelijke zorg is zorg waar geen doorverwijzing voor nodig is. Het gaat om lichte, vroegtijdige en vrij-toegankelijke hulp en ondersteuning thuis, in de wijk of op school. Hieronder een overzicht van de vrij toegankelijke aanbieders. Vrij toegankelijke aanbieders Centrum voor Jeugd Netwerkorganisatie die zich inzet voor een gezond opvoed- en en Gezin (CJG) opgroeiklimaat.

Door informatie en advies, preventie, vroegtijdige signalering, laagdrempelige opvoedingsondersteuning en het versterken van de samenwerking met netwerkpartners en vrijwilligers. Stichting Jeugd- en (Ambulant) jongerenwerk en accommodatie jongerenwerk. Ook Jongerenwerk zetten zij veel in op schooljongerenwerk, coaching, mentoraten Midden-Holland (enkelvoudige hulp) en sport. (STJJMH)

5

Notitie Jeugdbeleid in uitvoering Krimpenerwaard 2016-2020

______________________________________________________________________________ Juli 2021 | Rekenkameronderzoek Jeugdzorg | Rekenkamercommissie Krimpenerwaard 14/41

RadarAdvies | bedreven in beter samenleven

Jeugdondersteuning Op School (JOS)

Kwadraad Stichting MEE Veilig Thuis Zorg- en Veiligheidshuis

Samenwerking tussen verschillende jeugd- en welzijnsinstellingen om laagdrempelige voorzieningen op het voortgezet onderwijs aan te bieden. Doel is problematiek die de ontwikkeling van jongeren belemmert op te sporen, jeugdigen te behandelen of snel door te verwijzen. Wat betreft deskundigheid zijn de medewerkers van origine schoolmaatschappelijk werkers. Maatschappelijk werk. Zet zich in voor mensen met een beperking en hun netwerk, zodat zij naar vermogen kunnen meedoen in de samenleving. Advies en ondersteuning en het melden van huiselijk geweld en kindermishandeling. Het Zorg en Veiligheidshuis Hollands Midden is een samenwerkingsverband dat ernaar streeft de regio tot één van de veiligste van Nederland te maken. Door te sturen op een goede samenwerking en met elkaar stevig regie te voeren op een sluitende persoonlijke aanpak van degenen die overlast of criminaliteit veroorzaken of dringend zorg nodig hebben.

De vrij toegankelijke hulp kan de inwoner inhoudelijk meedenken en attenderen op vervolgaanbod. Als er een beschikking nodig is verloopt dat via de wettelijke verwijzers (loket Samenleving & Zorg, huisarts of Gecertificeerde Instelling). Ad. 2 Toegang via de gemeente Met betrekking tot de gemeentelijke toegang heeft de gemeente Krimpenerwaard de keuze gemaakt inwoners zich te laten melden bij het loket Samenleving en Zorg (S&Z). Inwoners doen een beroep op het loket wanneer er met de algemene voorzieningen zoals jongerenwerk of lichte opvoedondersteuning niet voldoende hulp geboden kan worden. Samen met de consulenten van het loket bekijken inwoners dan op welke manier en door wie zij het beste geholpen kunnen worden. Zo nodig krijgen inwoners een verwijzing naar specialistische jeugdzorg: voorzieningen die jeugdzorgorganisaties bieden en niet vrij toegankelijk zijn. In de notitie Jeugdbeleid in uitvoering Krimpenerwaard 2016-2020 staat de centrale doelstelling van het loket als volgt omschreven: “Inwoners van alle leeftijden zodanig te faciliteren dat ze in hun kracht kunnen blijven of gaan staan.

Als daar extra ondersteuning bij nodig is met een vorm van jeugdzorg, draagt de gemeente daar zorg voor.” Deze doelstelling is uiteengezet in een drietal subdoelstellingen: Stimuleren van het gebruik van eigen inzet en middelen; Zoeken en verwijzen naar eigen netwerk en algemene voorzieningen; Toeleiden naar jeugdzorg (een maatwerkvoorziening) wanneer voorgaande oplossingen niet volstaan. De toeleiding naar het loket komt op verschillende manieren tot stand. Veel aanvragen komen binnen via een telefonisch meldpunt, waarin Wmo- en jeugdconsulenten en klantmanagers werk en inkomen met elkaar samenwerken. Daarnaast vindt toeleiding naar het loket plaats

______________________________________________________________________________ Juli 2021 | Rekenkameronderzoek Jeugdzorg | Rekenkamercommissie Krimpenerwaard 15/41

RadarAdvies | bedreven in beter samenleven

via scholen, kinder- en huisartsen, Veilig Thuis (vanuit vrijwillig kader), jeugdverpleegkundigen en het jongerenwerk. Ad. 3 Toegang via gecertifieerde instellingen, (kinder-)rechter, OM of Justitiële Jeugdinrichting Gecertificeerde instellingen zijn instellingen die van overheidswege gecertificeerd zijn om kinderbeschermingsmaatregelen en maatregelen in het kader van de jeugdreclassering te mogen uitvoeren. De kinderrechter kan een maatregel voor of jeugdreclassering opleggen. De gemeente is vervolgens verantwoordelijk voor het uitvoeren van deze maatregel. Er zijn drie jeugdbeschermingsmaatregelen die de rechter kan opleggen: een OTS of onder toezichtstelling (veruit de meest voorkomende jeugdbeschermingsmaatregel), ontzetting uit de ouderlijke macht of ontheffing uit de ouderlijke macht. Daarnaast kan de rechter in een vonnis toezicht en begeleiding door de reclassering opleggen. Ook kan de rechter in een vonnis opnemen dat jeugdzorg nodig is. De gemeente moet zorgen dat de hulp beschikbaar is, ook als de hulp niet is ingekocht. Zij is niet alleen verantwoordelijk voor jeugdzorg die de rechter nodig vindt, maar ook voor jeugdzorg waarvan de directeur van de justitiële jeugdinrichting bepaalt dat deze nodig is.

Het gaat dan om jeugdzorg die deel uitmaakt van het scholings- en trainingsprogramma in een justitiële jeugdinrichting en om jeugdzorg na het verblijf in de justitiële jeugdinrichting. Ad. 4 Toegang via huisarts, jeugdarts of medisch specialist Naast de gemeentelijke toegang kunnen ook huisarts, jeugdarts en medisch specialist direct doorverwijzen naar gespecialiseerde hulp. Ad. 5 Via Veilig thuis Veilig Thuis is het advies- en meldpunt huiselijk geweld en kindermishandeling. Bij Veilig Thuis kunnen mensen advies vragen of een mogelijk onveilige situatie melden. Ook professionals kunnen hier terecht. Bij een melding onderzoekt Veilig Thuis of er daadwerkelijk sprake is van huiselijk geweld of kindermishandeling. Zo ja, dan kan Veilig Thuis de zaak overdragen aan het loket Samenleving & Zorg of de Raad voor de Kinderbescherming. Ze kunnen niet rechtstreeks verwijzen naar geïndiceerde jeugdzorg.

Aantallen verwijzingen via de verschillende toegangswegen Voor wat betreft jeugdzorg zonder verblijf lopen verwijzingen grotendeels via de gemeentelijke toegang en huisarts (zie onderstaande afbeelding). Cijfers van de ‘Benchmark Jeugdzorg’ van het CBS6 laten zien dat ongeveer een derde van de verwijzingen naar jeugdzorg zonder verblijf via de huisarts gaat. Bij gemeente Krimpenerwaard is dit aandeel groter dan op landelijk niveau. Mogelijk kan dit komen doordat het loket te weinig zichtbaar is binnen de gemeente.

6

https:// www.cbs.nl/nl-nl/visualisaties/benchmark-jeugdzorg#krimpenerwaard

______________________________________________________________________________ Juli 2021 | Rekenkameronderzoek Jeugdzorg | Rekenkamercommissie Krimpenerwaard 16/41

RadarAdvies | bedreven in beter samenleven

Aantal hulptrajecten zonder verblijf naar verwijzer 2020

Er is sprake van jeugdzorg met verblijf als de jeugdige (formeel) niet thuis slaapt bij het eigen gezin. Het gaat daarom alleen om verblijfsvormen waarbij sprake is van een overnachting, zoals logeerhuizen, opvang in een pleeggezin of een vorm van gesloten jeugdzorg. De landelijke cijfers laten zien dat bij jeugdzorg mét verblijf gecertificeerde instellingen in gemeente Krimpenerwaard het merendeel van de verwijzingen voor hun rekening nemen (zie onderstaande afbeelding).

Aantal hulptrajecten met verblijf naar verwijzer 2020

______________________________________________________________________________ Juli 2021 | Rekenkameronderzoek Jeugdzorg | Rekenkamercommissie Krimpenerwaard 17/41

RadarAdvies | bedreven in beter samenleven

4.2 Hoe beleven jeugdigen en ouders de toegang tot de jeugdzorg? Allereerst moet worden opgemerkt dat jeugdigen en ouders over het algemeen geen weet hebben of de jeugdzorg die ze krijgen wel of niet geïndiceerd is. Het begrip “toegang” gaat hier dan ook meer in het algemeen over de zorg krijgen die nodig is. In de beleving van jeugdigen en ouders komen de volgende punten naar voren als het gaat over toegang tot de jeugdzorg: 1. Toegankelijke/laagdrempelige hulp 2. Belang van één regisseur 3. Snelheid van hulp Ad 1. Toegankelijke/laagdrempelige hulp Ouders geven aan dat het soms een zoektocht is om te weten te komen welke hulp er mogelijk is, en dat de zoektocht naar jeugdzorg een lastige route kan zijn waardoor het lang kan duren voordat een ouder een stap onderneemt. “Nu ben ik toevallig via een vriendin bij Kwadraad terechtgekomen. Anders was ik denk ik naar het consultatiebureau gegaan”. In sommige gevallen is het voor ouders niet helder waar verschillende instanties voor dienen. Een ouder geeft aan: “Ook de artsen van CJG zijn duidelijke, zachte mensen […] al snap ik de rol van het CJG in Krimpenerwaard niet zo goed.” Tot slot weten ouders soms ook niet dat ze eerst een beschikking moeten hebben bij de gemeente en geven aan de huisarts wel snel te kunnen vinden. Een van de geïnterviewde ouders geeft aan: “Als ouder moet je erg goed kunnen communiceren.

Hulp zoeken kost veel assertiviteit.” Zowel het consultatiebureau als de schoolmaatschappelijk werker worden daardoor als erg belangrijk ervaren om op een snelle, laagdrempelige wijze hulp te kunnen bieden. Zo geeft een jeugdige aan passende hulp te hebben gevonden binnen de schoolmuren en in de tussenuren, wat het erg laagdrempelig en makkelijk maakte om hulp te zoeken. “Ik zit beter in mijn vel dan voor de hulp”, aldus de jongere. Ook ‘framing’ wordt genoemd als manier om hulp laagdrempelig te maken: “frame het als hulplijn, als eerste contact.” Volgens ouders klinkt jeugdzorg vrij zwaar voor jeugdigen, waardoor het niet altijd makkelijk is de hulp te bieden die jeugdigen soms nodig hebben. Een ouder beschrijft: “Voor mijn dochter bleek de psycholoog nog een stap te ver, dus keek de contactpersoon naar andere mogelijkheden om hulp in te schakelen. De hulpverlener waar naar doorverwezen werd legde vervolgens het eerste ‘laagdrempelige’ contact met mijn dochter, waardoor ze openstond voor hulp. Dit heb ik als een heel fijn initiatief ervaren.”

Ad 2. Belang van één regisseur Ouders en jeugdigen die met verschillende organisaties te maken hebben benadrukken het belang van een regievoerder. In de gesprekken met ouders komt naar voren dat het meerdere keren moeten uitleggen wat de problemen zijn als belastend wordt ervaren en daarnaast vertragend werkt. Een ouder geeft aan het als lastig te hebben ervaren dat voor een eenvoudige vraag een heel traject met aanvragen doorlopen moest worden. Aangegeven wordt dat hiervoor veel assertiviteit en doorzettingsvermogen bij ouders nodig is. Waarom het zo belangrijk is dat iemand regie voert blijkt uit het interview waarin een ouder beschrijft hoe een GGD-medewerker het benodigde netwerk en de benodigde kennis en

______________________________________________________________________________ Juli 2021 | Rekenkameronderzoek Jeugdzorg | Rekenkamercommissie Krimpenerwaard 18/41

RadarAdvies | bedreven in beter samenleven

doorzettingsmacht inzette gedurende de langere periode: “Zij is een steun en toeverlaat geweest gedurende het hele traject”. De ouder geeft aan dat zij erg belangrijk voor hen was, omdat zij de zaken uitzocht en oppakte, en keek wat er allemaal mogelijk was. “Zonder haar waren we niet op de goede plek uitgekomen, of in ieder geval te laat”. Het is dus belangrijk één vast aanspreekpunt te hebben, die precies weet wat er speelt en snel kan schakelen. Ad 3. 3. Snelheid van hulp Bij een aantal geïnterviewden is hulp snel opgestart, werd er goed meegedacht over wat er nodig was, en heeft de jeugdige snel met gesprekken kunnen starten. Een aantal ouders en jeugdigen zeggen echter te maken te hebben gehad met, voor hun gevoel, te lange wacht- en doorlooptijden. Een ouder beschrijft: “Je kan een kind met zelfmoordneigingen niet vier maanden laten wachten”.

Een jongere geeft aan dat het bij haar lang heeft geduurd voordat men doorhad wat ze nodig had: “En dan moet je nog wachten op hulp”. Een andere jongere vertelt dat het in haar geval zo’n drie maanden duurde voordat er verwezen werd naar een aanbieder, en nog eens drie maanden totdat de behandeling startte. Zij miste de hulp in de overbruggingsperiode.

4.3 Hoe beleven zorgprofessionals de toegang tot de jeugdzorg? In de beleving van professionals zijn de belangrijkste punten over de toegang: 1. Goede samenwerking en korte lijntjes 2. Aandacht voor procesregie 3. Zichtbaarheid van het loket kan beter 4. Laagdrempeligheid van het loket kan beter 5. Samenwerking tussen gemeente en huisartsen kan beter Ad 1. Goede samenwerking en korte lijntjes Geïnterviewden benoemen verschillende positieve punten met betrekking tot de positionering van het loket Samenleving & Zorg. Allereerst wordt de intensieve samenwerking met partners benoemd. Zo zijn er korte lijntjes met de partijen in het voorveld (Kwadraad, MEE, JOS en met de scholen). Het loket probeert de verbinding met de scholen zelf op te zoeken en ‘outreachend’ te werken. Zo heeft iedere basisschool een consulent als contactpersoon. Professionals geven aan dat de algemene voorzieningen zoals hierboven genoemd over het algemeen goed toegankelijk zijn. Kwadraad en Jeugd Ondersteuning op School (JOS) worden via scholen, medisch specialisten en het CJG goed gevonden. Ad 2. Aandacht voor procesregie Bij aanbieders leeft er een sterke wens om in ieder geval bij complexe casuïstiek, waarbij meerdere zorgaanbieders betrokken zijn, de gemeente de regierol te laten vervullen. De focus van het loket ligt op het inzetten van de juiste hulp bij elke “losse” hulpvraag.

Wanneer de casus is overgedragen aan een aanbieder sluit de consulent het traject af. Omdat er geen concrete afspraken op structureel niveau over regie zijn, wordt de regierol bij de aanbieders belegd. Maar als de hulpvraag ingewikkelder wordt volstaat dit volgens aanbieders niet altijd.

______________________________________________________________________________ Juli 2021 | Rekenkameronderzoek Jeugdzorg | Rekenkamercommissie Krimpenerwaard 19/41

RadarAdvies | bedreven in beter samenleven

Een aantal aanbieders geeft aan dat bij complexe casussen rolverwarring kan ontstaan over wie waar verantwoordelijk voor is. Consulenten geven aan dat dat nu vaak opgevangen wordt door bij gelegenheid de regierol in handen te nemen. Een ander aandachtspunt hierbij is dat er bij een herhalingshulpvraag geprobeerd zou moeten worden om de persoon te koppelen aan dezelfde consulent. Echter is dit niet altijd mogelijk. Een consulent beschrijft: “Een vast contactpersoon die betrokken blijft is eigenlijk niet werkbaar, terwijl dat wel wenselijk is. Wanneer je al een aantal jaar werkt heb je al gauw 300 gezinnen gezien, en je kan niet altijd betrokken blijven. Als je een casus hebt overgedragen, gaat deze naar de zorgaanbieder. Als er dan toch opnieuw een hulpvraag gaat spelen, kan men terug naar het loket en wijst de werkverdeler de casus toe. Deze probeert wel, voor zover mogelijk, dezelfde consulent als eerder aan de casus te verbinden.”