CConstaterende datKrimpenerwaard
Koppel je AI →
Document · PDF

RIB26-070 Eindrapport Toekomstverkenning Promen - conclusies en vervolg

Raadsvergadering 22 september 2026, gemeente KrimpenerwaardBij agendapunt: Informatie van het college22.726 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 3

Een doorlopende monitoring – 8 PIOFAHJC is een acroniem voor Personeel, Informatievoorziening, Organisatie, Financiën, Automatisering, Huisvesting, Juridische zaken en Communicatie. Dit betreffende de ondersteunende processen om de primaire processen (waar een organisatie van ‘is’) mogelijk te maken. 23 zowel operationeel als bestuurlijk – is noodzakelijk om tijdig bij te kunnen sturen. Gemeenten hebben behoefte aan inzicht in de indicatoren die hen in staat stellen hun rol binnen de GR goed te vervullen. Dat vraagt om een gedeelde taal, gedeelde gegevens en een geïntegreerde beleidscyclus. Organisatie De organisatiestructuur van Promen blijft in de kern intact, maar moet voldoende flexibel zijn om mee te bewegen met veranderingen in werksoorten en de omvang van de doelgroep. De rol van Prowork BV kan daarbij mogelijk behouden blijven voor het onderbrengen van arbeidscontracten. Het is echter niet langer nodig om de administratieve scheiding tussen Wsw-medewerkers en Participatiewet-medewerkers in stand te houden via een aparte BV, dat kan ook binnen de GR administratief plaatsvinden met het hanteren van de kostentoedelings- systematiek. Binnen de organisatie is het van belang dat werkprocessen worden vereenvoudigd, gestroomlijnd en goed geborgd.

Dit is noodzakelijk om zowel doelgroepmedewerkers als professionals in staat te stellen op een voorspelbare, effectieve en kwalitatief goede manier te functioneren. In de afgelopen jaren zijn verschillende kansen en innovaties naar het idee van de Galan Groep onvoldoende benut. Zo had bijvoorbeeld rondom inburgering meer met Promen kunnen worden opgetrokken, had nog beter ingespeeld kunnen worden op veranderingen binnen de doelgroep en hadden naar ons beeld pilots van Promen en gemeenten beter afgerond kunnen worden met een duidelijke keuze om ze wel of niet in de standaard dienstverlening op te nemen. Ook in de toekomst zullen er ongetwijfeld ontwikkelingen zijn waar de gemeenten gebruik kunnen maken van de expertise van Promen. Om in de toekomst robuuster en wendbaarder te kunnen opereren, is het zinvol om vooraf een set spelregels af te spreken en vast te stellen die duidelijkheid biedt over samenwerking, innovatie, besluitvorming en koersvastheid. Financiën De Galan Groep heeft met een onafhankelijk blik gekeken naar de door Promen voorziene ontwikkeling naar 2034, vanuit het gezamenlijke doel om te komen tot een ambitieus maar realistisch toekomstscenario dat perspectief biedt voor Promen en de bij de GR Promen aangesloten gemeenten. In bijlage 3 is dat nader uitgewerkt. De Galan Groep beoordeelt de aannames en denklijn van de financiële onderbouwing als realistisch.

De Galan Groep vindt het belangrijk dat naast de geraamde instroom van doelgroep- medewerkers goed wordt gemonitord of gemeenten en Promen erin slagen om geprognosticeerde omzetten voor de komende jaren inderdaad te realiseren en Promen daarvoor voldoende opdrachten weet te verwerven. Bij voorkeur worden hierover tussen Promen en de aangesloten gemeenten vooraf duidelijke afspraken gemaakt. Tevens is het van belang dat kostenontwikkeling en omzetstijging goed gemonitord moeten worden. Zoals aangegeven is de Galan Groep van mening dat aannames voor de benodigde omzetniveaus per werksoort en omzet per doelgroepmedewerker voldoende realistisch en 24 haalbaar moeten zijn. De Galan Groep heeft de omzet, kosten en het operationeel resultaat per doelgroepmedewerker voor de belangrijkste werksoorten gespiegeld aan het gemiddelde in de branche. Het blijkt dat voor de meeste werksoorten geldt dat Promen relatief hoge omzetten per doelgroepmedewerker realiseert tegen wat lagere kosten per doelgroepmedewerker. De cijfers voor 2026 sluiten aan bij realisatie in voorgaande jaren en de voor 2034 geprognosticeerde omzet kosten en operationeel resultaat per doelgroepmedewerker liggen op een vergelijkbaar niveau als aangehouden voor 2026.

Omdat de samenstelling van de doelgroepformatie omslaat van vooral Wsw naar vooral medewerkers uit de bredere doelgroep van de P-wet (van 345,8 fte in 2026 naar 543 fte in 20234), blijft het zaak om zorgvuldig te monitoren of de laatste doelgroep inderdaad met de Wsw’ers vergelijkbare omzetten kan realiseren. Ook is het aan te raden of de kosten vanwege begeleiding per doelgroepmedewerker op een gelijk niveau kan blijven, als het aandeel P-wetters daarin geleidelijk dominant wordt. In bijlage 3 ‘Financiële businesscase’ is onder andere een toets op de haalbaarheid van voorziene ontwikkelingen in de periode 2026-2034 in beeld gebracht. Daarbij geven wij aan dat om de geprognotiseerde ontwikkeling tot 2034 te kunnen realiseren, het met name van belang is dat kan worden voldaan aan de volgende veronderstellingen: • Promen is in staat om de benodigde omzet te verwerven, bij gemeenten en/of uit ‘de markt’. • Promen realiseert de voorziene productie per medewerker en kosten per medewerker. • Promen vindt bij de gemeenten voldoende dekking voor de voor 2034 voorziene hogere aantallen doelgroepmedewerkers vanuit de doelgroep van de Participatiewet.

In bijlage 3 wordt verder ingegaan op: • Benodigde omzet, totaal en per SE Wsw of fte P-wetter • Benodigde inkomsten vanwege loonkostensubsidie en begeleidingsvergoedingen • Aspecten die van belang zijn voor de bekostiging van Beschut Werk • Aspecten die van belang zijn voor de garantie- en opstapbanen. De conclusie van de financiële businesscase is dat de bekostiging van gemeenten voor de P- wetters door het Rijk vanaf 2028 in beginsel volledig op basis van ‘p x q’ plaatsvindt. De bekostiging van gemeenten (met name loonkostensubsidie en begeleidingsvergoedingen) neemt daardoor naar rato toe met de toenemende aantallen doelgroepmedewerkers vanuit de P-wet, zodat de gemeenten in staat zijn om Promen te voorzien van de benodigde financiering voor de geraamde extra werkplekken voor P-wetters. Over de berekeningen en overzichten In de raming is rekening gehouden met de verwachting dat de IJsselgemeenten maar een klein deel van de garantiebanen bij Promen/Prowork beleggen. Voorzichtigheidshalve is geen toename van het aantal routes meegenomen en is voor 2034 gerekend met een toename van 11 fte garantie- en opstapbanen per jaar in plaats van 15,1 fte. De Galan Groep beoordeelt de aannames en denklijn van de financiële onderbouwing als realistisch.

25 In de prognoses (bijlage 3) is aangesloten bij een door Promen aangepaste verdeling van indirecte kosten en de toerekening daarvan aan de verschillende werksoorten binnen Promen en Prowork. Om het functioneren van beide onderdelen en van het geheel goed inzichtelijk te maken, zijn ook voor Prowork de opbrengsten en kosten uitgesplitst naar werksoorten voor de doelgroep van de Participatiewet. Deze uitsplitsing staat niet in de OP’s 2026, maar is voor dit toekomstonderzoek opgesteld voor vergelijkbaarheid met andere werkontwikkelbedrijven. Promen geeft aan dat de exploitatieoverzichten voor Promen en Prowork niet afzonderlijk beoordeeld kunnen worden aan branchekengetallen, omdat de administratieve kostentoerekening en de feitelijke kosten sinds 2017 steeds meer uit de pas zijn gaan lopen. Dit is het gevolg van tussen Promen en de gemeenten gemaakte afspraken over de tarieven en kostentoerekening voor de dienstverlening van Prowork (waarbij in het Hoofdlijnenbesluit ook is bepaald dat Prowork kostenneutraal moest werken). Promen heeft toegelicht dat in de loop der jaren te veel kosten werden toegerekend aan Promen (c.q. het Wsw-bedrijf) en te weinig aan Prowork (en de daar werkzame P-wetters). De voor Prowork momenteel gehanteerde tarieven zijn niet kostendekkend waardoor feitelijk de Wsw’ers de P-wetters subsidiëren.

Als daar niets aan gedaan wordt, loopt dit steeds verder uit de pas omdat het aantal Wsw’ers door natuurlijk verloop (o.a. pensioen) terugloopt en het aantal P-wetters toeneemt. Daarom heeft Promen al eerder aangegeven dit te gaan herijken. Uiterlijk in de begroting 2028 of ondernemingsplan 2028 zal dit zijn beslag vinden Spiegelen aan de branche De branchekengetallen kunnen wel worden toegepast op de geconsolideerde cijfers van Promen en Prowork (voor het bedrijf als geheel en voor de respectievelijke werksoorten). De focus ligt daarbij op het operationeel resultaat en de factoren die bepalend zijn voor het operationeel resultaat. In lijn met de ‘Handreiking verhogen operationeel resultaat’ van het ministerie van SZW beoordeelt De Galan Groep het presteren van het geconsolideerde bedrijf Promen/Prowork met name aan de hand van het operationeel resultaat. Het operationeel resultaat wordt bepaald door de inkomsten uit verkoop van producten en diensten (de Netto Toegevoegde Waarde) te verminderen met de directe kosten (met name voor begeleiding van de doelgroepmedewerkers) en indirecte kosten (c.q. de overhead, oftewel de kosten vanwege directie, concernstaf en daarbinnen verzamelde PIOFA-taken en huisvestingslasten die niet direct verbijzonderd worden naar de verschillende werksoorten).

Op het operationeel resultaat heeft een sociaal ontwikkelbedrijf wel invloed door te maken keuzes wat betreft strategie en bedrijfsvoering. In tegenstelling tot het subsidieresultaat op de verschillende soorten doelgroepmedewerkers. Automatisering De ICT van Promen moet solide, veilig en up-to-date zijn. Gemeenten en Promen moeten kunnen profiteren van uniformiteit in systemen waar mogelijk. Het maakt heldere datakoppelingen en betrouwbare registraties het beste mogelijk. Een modern ICT-landschap 26 ondersteunt professionele dienstverlening, maakt monitoring mogelijk en draagt bij aan wendbaarheid. Huisvesting Na deze verkenning volgt er een verkenning van de toegevoegde waarde van een eventuele derde locatie in de Krimpenerwaard. Op middellange termijn is het goed om blijvend te kijken vanuit de dienstverlening naar welke panden behouden, afgestoten of uitgebreid dienen te worden. Juridisch De Gemeenschappelijke Regeling blijft in stand en blijft het fundament van de samenwerking. Prowork BV wordt (mogelijk) enkel behouden als instrument voor het houden van arbeidscontracten. Daarnaast wordt het juridisch kader belangrijk bij mogelijke toekomstige aanbestedingen, waarin SROI‑afspraken worden ingebed, bijvoorbeeld bij het in de markt zetten van Groen.

Communicatie Heldere, eenduidige communicatie is essentieel om medewerkers, gemeenten, doelgroepmedewerkers en de ondernemingsraad mee te nemen in de transitie. Gemeenten en Promen dragen hierin samen verantwoordelijkheid. Transparantie over resultaten, risico’s en ontwikkelingen versterkt het onderlinge vertrouwen en bevordert de gezamenlijke sturing. 6.3 Risico’s De transitie waar Promen en de gemeenten gezamenlijk voor staan, is geen technische of financiële opgave alleen. Het succes ervan hangt sterk af van samenhang, gezamenlijke sturing en de mate waarin afspraken daadwerkelijk in de praktijk worden nageleefd. Op basis van de businesscase en de observaties uit het traject zien wij de volgende risico’s op het gebied van: ➢ de opvolging van het Hoofdlijnenbesluit ten aanzien van de nieuwe sturingsfilosofie en ➢ om eenduidige en transparante financiële definities om zo het meerjarig financieel kader af te kunnen spreken en de verandering van het kostentoerekeningsmodel (de financiële transformatie) goed door te komen Als dat niet of gedeeltelijk lukt, zien wij de volgende risico’s: Risico: bestuurlijke onrust Bestuurders kunnen initiatieven te veel beoordelen vanuit de gemeentelijke financiële kaders in plaats van maatschappelijke waarde. Dat heeft risico in zich dat het zorgvuldig opgebouwde vertrouwen snel afneemt.

Daardoor kunnen suboptimale keuzes ontstaan die uiteindelijk alle gemeenten meer geld kosten maar vooral de doelgroep niet ten goede komt. • Het risico bestaat dat bestuurders onrust ervaren door veranderende rollen, verwachtingen of financiële kaders. • Dit kan leiden tot vertraging, heroverweging van besluiten of onvoldoende bestuurlijk commitment. 27 • Mitigatie: heldere governance, regelmatig bestuurlijk overleg, heldere rolverdeling tussen Dagelijks Bestuur en Algemeen Bestuur om bestuurlijk slagvaardig te kunnen zijn en duidelijke besluitmomenten. Risico: geen eenduidig financiële definities en daardoor geen helder financieel meerjarig kader De verandering van het kostentoerekningmodel’ is een risico. Het financiële model verandert de komende jaren drastisch door de gewijzigde verhoudingen tussen Wsw-medewerkers en P-wet doelgroep. Tegelijkertijd vraagt dit om transparante modellen met heldere definities die breed herkent en gedragen worden. • Daarom is het van groot belang dat op korte termijn eenduidigheid is en blijft over de berekeningswijzen van kosten en opbrengsten. • Daarmee wordt ook duidelijk van welke gemeentelijke omzetten en instroom van de doelgroep Promen uitgaat. • Mitigatie: hanteren van het model dat het ministerie van SZW waardoor -ook op termijn- de vergelijkbaarheid met andere werkontwikkelbedrijven goed te maken is.

Risico: managerial onrust Een GR die samen met de gemeenten niet als één organisatie handelt op de maatschappelijke opgave, reageert niet goed genoeg op externe veranderingen. Dat vraagt om een samenspel tussen bestuur, beleid, financiën en management. Het risico is dat Promen (te) reactief wordt en aansluiting verliest bij de ontwikkelingen ten aanzien van de doelgroep en ten aanzien van de arbeidsmarkt. • Op management- en middenkaderniveau kan spanning ontstaan door veranderingen in aansturing, rollen of benodigde professionalisering. • Gevolgen kunnen zijn verminderde uitvoeringskracht of onvoldoende borging van een nieuwe werkwijze. • Mitigatie: borging strategisch denkvermogen, ontwikkelingstrajecten, één organisatie (dus zonder Prowork BV) en duidelijkheid over rollen. Risico: fragmentatie: doelstellingen versnipperd Zonder gezamenlijke sturing gaan gemeenten sturen op hun eigen prioriteiten. Dit veroorzaakt tegenstrijdige verwachtingen richting Promen en maakt het opzetten en borgen van nieuwe initiatieven lastig. Enerzijds is het heldere dat individuele gemeenten bestuurlijke politieke wensen hebben. Anderzijds zal dat binnen het management van die gemeente geborgd moeten worden en tegelijkertijd binnen de GR besproken moeten worden. Door te werken met het basispakket en pluspakket kan dat al helpen.

• Er bestaat risico dat gemeenten en Promen doelstellingen anders interpreteren of verschillende prioriteiten hebben. • Dit kan leiden tot versnippering van de koers of discussies over prestaties. • Mitigatie: gezamenlijke doelen, gedeelde KPI-set en strategische evaluaties. 28 Risico: onvoldoende kwaliteit en samenwerking in de uitvoering De gemeenten kiezen er -vanuit begrijpelijke redenen- voor om Promen als Gemeenschappelijke Regeling bepaalde dienstverlening uit te laten voeren. Dat vraagt om een gezamenlijke visie van Promen en de gemeenten die doorvertaald is naar de uitvoering voor een optimale dienstverlening aan de doelgroep. Op die manier is er ook een uniforme meetlat om prestaties te volgen en te beoordelen. Als die doorvertaalde visie er niet is, kan onduidelijkheid over de uitvoering ontstaan en blijven verbeterkansen onbenut. Het management van de gemeenten zal er daarom voor moeten zorgdragen dat gemaakte afspraken door de uitvoering ook waargemaakt worden. Tegelijkertijd geldt dat voor de directie van Promen. Dat vraagt om het doorvertalen van de leidende principes naar de uitvoerende professionals bij zowel gemeenten als bij Promen. Het is aan het management om dit te stimuleren en te faciliteren. • Zonder concreet gemaakte leidende principes, kwaliteitskaders of methodieken is er risico op inconsistentie in uitvoering en geen goede borging van innovaties.

• Gevolgen zijn verschillen in dienstverlening en minder ontwikkelkansen voor de doelgroep. • Mitigatie: doorvertalen van leidende principes naar de uitvoering, intervisie in de uitvoering, en adequate Plan-Do-Check-Act-cyclus waardoor beleid kan worden bijgesteld. 29 7 Conclusies en aanbevelingen in stappenplan 7.1 Conclusies Promen presteert goed en dat mag nadrukkelijker worden benoemd. In landelijk perspectief behoort Promen tot de organisaties die hun maatschappelijke opdracht solide en toekomstgericht uitvoeren. Gemeenten spreken breed vertrouwen uit in de waarde die Promen levert: een organisatie die inwoners ondersteunt, professioneel opereert en financieel gezond is. Bestuurders benadrukken het belang van een vitaal Promen dat zich blijft ontwikkelen. Ook de samenwerking tussen gemeenten en Promen is de afgelopen jaren goed geweest. Op basis van het Hoofdlijnenbesluit is gebouwd aan een relatie met wederzijds vertrouwen en gedeelde ambities. Die stevige basis biedt een goede uitgangspositie voor de komende jaren, waarin doorontwikkeling en innovatie centraal staan. Dat gaat echter niet van zelf. Het Hoofdlijnenbesluit heeft de afgelopen jaren een belangrijk kader gevormd voor de samenwerking tussen de gemeenten en Promen. Het bood duidelijkheid over rollen, verantwoordelijkheden en de financiële en inhoudelijke uitgangspunten waarbinnen Promen haar taken uitvoerde.

Dit besluit eindigt echter per 2027, wat betekent dat deze gezamenlijke basis wegvalt. Daarmee ontstaat een natuurlijke maar noodzakelijke aanleiding om opnieuw te bepalen hoe gemeenten en Promen zich tot elkaar willen verhouden en welke afspraken nodig zijn om de continuïteit en kwaliteit van de dienstverlening te borgen. Het aflopen van het Hoofdlijnenbesluit maakt het mogelijk om, met de ervaringen van de afgelopen jaren in de hand, scherper te kiezen voor een besturingsmodel, vorm van opdrachtgeverschap en manier van samenwerking die passen bij de huidige tijd én bij de toekomstige opgaven voor de doelgroep. Daarbij kan ook een scherper onderscheid tussen rollen DB en AB gemaakt worden. De gemeenten hebben uitgesproken dat zij Promen zien als een waardevolle en gezonde organisatie die een sterke maatschappelijke rol vervult. Juist daarom is het van belang om samen te komen tot heldere afspraken die leiden tot stabiliteit, ontwikkelruimte en een duurzaam perspectief voor Promen. Ons advies sluit aan op dit momentum: het biedt een richtinggevend kader voor hoe de samenwerking, sturing en opdrachtverlening opnieuw kunnen worden ingericht, zodanig dat Promen in staat is haar maatschappelijke opdracht blijvend en toekomstbestendig uit te voeren.

7.2 Aanbevelingen De aanbevelingen zijn te zien als een stappenplan dat zich richt op het versterken van robuustheid én wendbaarheid van gemeenten en Promen. De aard van de stappen maakt het niet mogelijk om ze logisch achterelkaar te zetten: eerst stap 1, dan stap 2 et cetera. De aard van de stappen maakt ze soms parallel lopen en ook interactie met elkaar hebben. Met dit stappenplan worden wel de doelstellingen bereikt en kunnen de geformuleerde risico’s worden vermeden. 30 Daarbij zijn er twee belangrijke aspecten: 1. een nieuwe sturingsfilosofie als opvolger van het Hoofdlijnenbesluit én 2. helderheid en eenduidigheid over de financiën. Bij opvolging van het Hoofdlijnenbesluit - dat vooral kaders mee gaf - is het van belang om nieuwe spelregels af te spreken binnen één gezamenlijke sturingsfilosofie. Het omvat vier lijnen: strategische afstemming tussen partners, duidelijke kaders voor sturing en samenwerking, effectieve monitoring van prestaties en gezamenlijke KPI’s, stimuleren van flexibiliteit en innovatie, gedragsverandering in belang van samenwerking en sturingskracht. Tegelijkertijd begint het met helderheid over de meerjarige financiële kaders in relatie tot het nieuwe Operationeel Plan. Daarbij dienen eenduidige financiële definities afgesproken te worden.

Tevens dient het uniforme analysekader van het ministerie van SZW structureel gebruikt te worden zodat de uitvoering landelijk vergelijkbaar blijft. a. Herbevestig de strategische koers en geef met elkaar vorm aan de nieuwe sturingsfilosofie 1. Stel bestuurlijk de missie-visie-strategie vast zoals die in hoofdstuk 5 van dit rapport is geformuleerd. Dit dient bestuurlijk geaccordeerd te worden door zowel het AB van het werkontwikkelbedrijf als de colleges van B&W om zo de missie-visie-strategie bestuurlijk te verankeren. De gemeenteraden dienen daarin meegenomen te worden en daarover actief geïnformeerd te worden. 2. Vertaal de missie-visie-strategie tot werkbare leidende principes voor de organisaties (Promen en gemeenten). Deze leidende principes dienen tot en met het niveau van de professional uitgewerkt te worden. Op die manier is voor de professionals die op dit werkveld bezig zijn ook helder wat er van elkaar verwacht mag worden. Organiseer gezamenlijke intervisie-sessies, richt de Plan-Do-Check-Act cyclus adequaat in zodat beleid ook kan worden bijgesteld. 3. Neem een bestuurlijk besluit over het basispakket. 4. Werk in de nieuwe sturingsfilosofie uit of er een duidelijkere rolverdeling tussen DB en AB gemaakt moet worden om de bestuurlijke slagvaardigheid te vergroten. 5. Vertaal de andere elementen uit deze adviezen in gezamenlijkheid met elkaar door.

Om op die manier de nieuwe sturingsfilosofie vorm te geven als doorontwikkeling van het Hoofdlijnenbesluit. b. Formuleer eenduidige financiële kaders i.v.m. nieuw Operationeel Plan en uniform analysekader 1. Maak in het voorjaar 2026 nieuwe financiële afspraken die kunnen worden benoemd in het nieuwe OP. 2. Bepaal dat het uniforme analysekader van het ministerie van SZW structureel gebruikt gaat worden zodat de uitvoering landelijk vergelijkbaar blijft. Promen heeft daar in een memo een prima uitwerking voor geleverd op basis van de analyse in dit onderzoek. 31 c. Stimuleer flexibiliteit en innovatie 1. Stel uitgangspunten op basis van de missie en visie: waar moeten Promen en gemeenten aan voldoen om wendbaar genoeg te zijn bij strategische onzekerheden. Met andere woorden: op basis van welke afspraken en kaders zijn ze wendbaar bij verandering? 2. Faciliteer de dialoog over de toekomstige ontwikkelingen (en onzekerheden) en gesprek over in welke mate innovatie de ruimte krijgt. 3. Geef deze dialoog structureel plek in de jaarplanningscyclus van Promen en de gemeenten. 4. Leg vast in afspraken: wat mag worden uitgeprobeerd en op basis van welke budgetten? Weeg daarbij ook af: welke risico’s zijn daarbij acceptabel, hoe lang mogen pilots duren, wanneer wordt er geëvalueerd? Ook moet de doelstelling helder zijn en worden de resultaten geëvalueerd.

Daarna volgt een ‘go’: doorvoeren in de dienstverlening van Het werkontwikkelbedrijf of een ‘no-go’: er wordt niet verder gegaan op het pad van de pilot. 5. Maak budgetafspraken met Promen om hen op voorhand jaarlijks budget te geven om pilots mee uit te voeren. d. Stel duidelijke kaders voor de sturing en samenwerking 1. Stel een TVB matrix op en stem deze af alle betrokkenen. 2. Geef duidelijkheid over betrokkenheid en aanwezigheid van iedereen in verschillende soorten overleggen/gremia. Daarbij dient het management van de gemeenten meer in positie gebracht te worden dan tot nu toe het geval is. De beleidsontwikkelingslijn komt onvoldoende op de besluitvormingstafel van het management te liggen. 3. Stel dit af op de leidende principes op basis van de eerder genoemde missie en visie. 4. Borg aansluiting in betrokken organisaties op strategisch, tactisch en operationeel niveau. e. Organiseer effectieve monitoring van prestaties en gezamenlijke KPI’s 1. Bepaal de benodigde parameters c.q. de gezamenlijke KPI’s waarop prestaties in het nieuwe OP worden gemonitord. 2. Koppel deze KPI’s aan de eerder genoemde TVB matrix en terugbrengen in de passende overleggen. 3. Spreek duidelijke momenten van evaluatie af om resultaat op deze KPI’s tijdig te monitoren. f. Geef gezamenlijk uiting aan gemaakte afspraken: leiderschap en gedrag 1.

Zorg voor een gedeeld beeld van de veranderopgave in de manier van sturen en samenwerken. Dit is om duidelijkheid te krijgen over de kenmerken van de organisatie en samenwerking en de impact hiervan op gezamenlijke sturing. Daarbij is aandacht nodig voor de onderliggende gedragspatronen die helpend zijn en moeten behouden én de gedragspatronen die niet helpend zijn en moeten worden doorbroken. 2. Leg in de eerder genoemde leidende principes ook vast wat dit vraagt van houding in gedrag binnen de betrokken organisaties. 3. Zorg voor aansluiting van passende sturing op gedrag in verschillende rollen, taken en samenwerkingen. 4. Ondersteun de betrokken medewerkers met genoeg inzichten, methoden, technieken en trainingen om gedragsverandering tot stand te brengen in eigen rol en in 32 samenwerking om daarmee de organisatie zelf in staat stellen om de gewenste beweging te creëren en vast te houden. 5. Concretiseer de zichtbare veranderingen die we je in de praktijk willen zien (wanneer doen we het goed?). Maak daarbij afspraken over hoe je elkaar hierin scherp kan houden en wanneer je resultaten evalueert en bijstelt. 33 8 Tot slot Het intensieve traject van de afgelopen maanden laat zien wat een gezamenlijke aanpak, waarbij bewust is gekozen voor afstemming op en tussen verschillende gremia (bestuur, management, beleid, financiën) kan opleveren.

De nauwere aansluiting tussen gemeenten en Promen op verschillende organisatieniveaus heeft geleid tot meer duidelijkheid, eenduidigheid en vereenvoudiging van processen, met als concreet resultaat een businesscase voor de toekomstverkenning van Promen. Bij afronding van dit proces ligt er een gedragen visie waarmee gemeenten de komende jaren aan de slag kunnen. Voor een succesvolle uitvoering van deze visie zijn duidelijke leidende principes, financiële afspraken, borging van eigenaarschap en gezamenlijke verantwoordelijkheid nodig. Dit vraagt om een gerichte vormgeving van de strategische samenwerking. Om deze samenwerking te realiseren is het belangrijk systemisch te kijken naar hoe de huidige manier van sturen en samenwerken is ontstaan en welke factoren hierop van invloed zijn geweest. Door verleden, heden en toekomst in samenhang te bezien, kan de samenwerking gezamenlijk worden vormgegeven. Het realiseren van de toekomstvisie staat of valt met de mate van samenhang en gezamenlijkheid binnen en tussen alle partijen in de GR. Zeker met inachtneming van het aflopen van het Hoofdlijnenbesluit eind 2027. Wanneer deze onvoldoende is vastgelegd, georganiseerd of uitgevoerd, ontstaan risico’s zoals fragmentatie en miscommunicatie, beperkt inzicht in risico’s en prestaties, en onvoldoende strategische wendbaarheid.

Om een gekozen sturingsfilosofie daadwerkelijk werkend te maken, is het noodzakelijk om gezamenlijk een sturingsfilosofie te bepalen. Daarom hebben wij in ons advies een voorzet gegeven die gebaseerd is op het model van Simons. Dit om een kader voor transparante afspraken, gedeelde verantwoordelijkheid en voorspelbare besluitvorming te bevorderen. Voor een toekomstbestendig Promen zijn zowel financiële robuustheid als operationele wendbaarheid nodig. Het basispakket draagt bij aan financiële stabiliteit, terwijl het vermogen om in te spelen op veranderingen en onzekerheden zorgt voor wendbaarheid. Deze elementen versterken elkaar binnen de sturingsfilosofie. 34 Bijlage 1 – Externe ontwikkelingen De externe ontwikkelingen zijn hieronder niet limitatief in kaart gebracht in de zomer van 2025. Dit om een algeheel beeld te geven van de externe ontwikkelingen. Naast de landelijke ontwikkelingen zijn ook regionale/lokale ontwikkelingen in beeld gebracht op basis van beleidsvisies van de respectievelijke gemeenten. Hiervoor wordt de DESTEP methode gehanteerd.

Demografische ontwikkelingen • De vergrijzing in de zeven gemeenten is een belangrijke demografische ontwikkeling die drukt op de arbeidsmarkt Midden-Holland (gevormd door de gemeenten Gouda, Waddinxveen en Krimpenerwaard), Rotterdam-Rijnmond (waar de gemeenten Krimpen aan den IJssel, Capelle aan den IJssel en Zuidplas deel vanuit maken) en Holland Rijnland middels de gemeente Alphen aan de Rijn. Daarbij speelt deze aan de kant van werkgevers en werknemers. • Met name Capelle aan den IJssel en Krimpen aan den IJssel geven aan dat ze te maken hebben met vergrijzing binnen hun gemeenten. Dat noemen zij ook in het kader van de digitale vaardigheden die in werk steeds belangrijker worden in hun visie op Sociaal domein. • De gemeenten Capelle aan den IJssel en Krimpen aan den IJssel hebben vanuit de coalitie Capelle en Krimpen Verbonden (CKV) de gezamenlijke ambitie geformuleerd om een verbindende aanpak te realiseren rondom ouderenzorg. • Sinds 2015 zit de Wet sociale werkvoorziening op slot en is er geen nieuwe instroom. De huidige Wsw-populatie krimpt daardoor per jaar door natuurlijke uitstroom (pensionering). De Wsw-doelgroep die achterblijft wordt steeds kwetsbaarder, omdat in de loop der jaren (vóór 2015) de indicatie-eisen voor deze doelgroepen steeds zijn aangescherpt. Daardoor stromen de Wsw-ers met een hogere looncapaciteit nu als eerste uit naar pensionering.

Na 10 jaar heeft dat effect op de werksoorten en bedrijfsvoering van de sociale ontwikkelbedrijven, zoals Promen, en de sociale infrastructuur. Waar nodig moeten bij de bedrijfsactiviteit Groen externe uitzendkrachten worden ingehuurd om de kwaliteit van het werk te borgen en de contractuele afspraken na te komen. Promen doet dit volledig kostendekkend. • Binnen de Participatiewet groeit het aantal cliënten met GGZ-problematiek (mede omdat in 2015 de eisen voor de Wajong zijn aangescherpt). De doelgroep binnen de GGZ heeft vaak een beperkte looncapaciteit en kan niet volledig en/of niet zelfstandig aan de slag in de reguliere arbeidsmarkt. Een landelijke zorg is dat de landelijke wachtlijsten voor de GGZ toenemen. De Inspectie Gezondheidszorg en jeugd merkt op dat een gebrek aan samenwerking tussen partijen invloed heeft op de lange wachttijden in de GGZ. Dit betekent dat de doelgroep in de Participatiewet intensievere en langduriger ondersteuning dient te krijgen. Tevens ondersteuning die niet gericht kan zijn om op de korte termijn uit te stromen naar een reguliere werkgever. • Naar schatting heeft 6,4% (1,17 miljoen) van de Nederlandse bevolking de indicatie Licht Verstandelijke Beperking (LVB), aldus het Zorginstituut Nederland.

Deze doelgroep is minder/niet sociaal redzaam en doet relatief vaak een beroep op publiek gefinancierde voorzieningen op verschillende beleidsterreinen. Veel voorzieningen zijn echter niet specifiek 35 gericht op LVB-ers. Deze groep valt vaak onder beschermd wonen of woonbegeleiding. Dit wordt uitgevoerd door de GGZ instellingen en worden volledig gesubsidieerd door het Rijk. • Landelijke trends VSO/Pro doelgroep: De invoering van passend onderwijs in 2014 leidt niet tot minder, maar juist meer leerlingen in het speciaal onderwijs. Dit betreft met name cluster 3 en 4 leerlingen met extra ondersteuningsbehoeften, zij vallen vaker uit in het regulier onderwijs. Het aantal VSO leerlingen dat tussentijds of aan het einde van de opleiding naar regulier onderwijs gaat, blijft ook dalen. Het grootste deel van de uitstroom vanuit het VSO gaat naar het middelbaar beroepsonderwijs (MBO). Inburgering • Het aantal statushouders neemt landelijk toe. Het doel voor deze groep is naast inburgering dat zij ook regulier betaald werk vinden. Een deel van deze doelgroep heeft een groot ontwikkelpotentieel omdat alleen taal feitelijk de ‘beperking’ is. Door combinaties te maken van werken en leren én werkgevers goed erbij te betrekken kunnen statushouders te zijner tijd instromen in de arbeidsmarkt.

• De gemeenten Gouda, Krimpenerwaard en Waddinxveen trekken hier samen in op onder de noemer: regionaal wat moet, lokaal wat kan. • De gemeenten Capelle aan den IJssel, Krimpen aan den IJssel en Zuidplas zijn voor de inkoop van inburgeringstrajecten aangesloten bij de aanbesteding van de gemeente Rotterdam. • Vanuit de Wet inburgering zijn gemeenten verantwoordelijk voor de verschillende onderdelen om inburgeraars zo snel mogelijk mee te laten doen en aan het werk te helpen. De onderdelen bestaan o.a. uit: het Plan Inburgering en Participatie (PIP) en de Module Arbeidsmarkt en Participatie (MAP). Dit kan het beste georganiseerd worden in duale trajecten om inburgeraars zo goed mogelijk te ondersteunen: inburgeraars worden aan het werk geholpen én doorlopen een leerroute om bijvoorbeeld de Nederlandse taal te leren. • De Module Arbeidsmarkt en Participatie (MAP) is een verplicht onderdeel voor alle inburgeraars in Nederland. Het doel is om inburgeraars voor te bereiden op de Nederlandse arbeidsmarkt. Per inwoner wordt gekeken welke variant het beste aansluit op wat de inwoner nodig heeft om een vervolgstap te kunnen zetten in zijn/haar loopbaan in Nederland. • Inburgering en werken: er zijn twee routes: de B1-route en de Z-route. De B1-route is voor inburgeraars die naar verwachting binnen een redelijke termijn taalniveau B1 kunnen halen.

Richt zich op de combinatie van taal, werk en opleiding. De Z-route is bedoeld voor inburgeraars die waarschijnlijk niet in staat zijn om taalniveau B1 of A2 te behalen binnen de inburgeringstermijn van 3 jaar. De verwacht is wel dat in deze groep relatief meer inburgeraars zijn die extra ondersteuning naar werk nodig hebben. Laaggeletterdheid • Binnen de zeven gemeenten wordt laaggeletterdheid veelal genoemd. Dit komt voor bij allerlei inwoners binnen de gemeenten. Zo heeft de gemeente Gouda een taalakkoord gesloten waar inwoners op laagdrempelige manier terecht kunnen voor advies en ondersteuning. • Capelle aan den IJssel heeft een aantal acties om verbetering van taal-, reken-, en digi- vaardigheid van bijstandsgerechtigden geformuleerd in een plan: digitaal begint lokaal. Binnenkort (in juni 2025) zal een programma ‘Voel je goed’ van Stichting Lezen en Schrijven van 36 start gaan bij Promen. De pilot, geïnitieerd door het Taalhuis, wordt gefinancierd door de gemeente. Dit programma is bedoeld voor inwoners van Capelle aan den IJssel en duurt 20 weken. Bij succes kan dit verder worden uitgerold voor meer inwoners en mogelijk ook in Gouda. • Krimpen aan den IJssel zet zich in om de bestaande infrastructuur ten behoeve van basisvaardigheden van inwoners te optimaliseren. Het lokaal taalnetwerk is daar onderdeel van.

• Promen werkt samen met Stichting Lezen en Schrijven, Taalhuizen, Oefenen.nl, Divosa, SBCM en maken gebruik van door hen ontwikkelde materialen om ontwikkeling van basisvaardigheden bij medewerkers te bevorderen. Leefstijl interventies • In de wereld van werkontwikkelbedrijven is de afgelopen jaren toenemende aandacht voor de gehele leefstijl van de doelgroep. Dit gaat bijvoorbeeld over het bevorderen van gezondheid, zelfredzaamheid en duurzame inzetbaarheid. Doelgroepen die afstand hebben tot de arbeidsmarkt kampen vaker met grotere belemmeringen op sociaal, psychisch of fysiek vlak. Het pilotprogramma in Capelle aan den IJssel ‘Voel je goed’ is een voorbeeld van zo’n interventie. Voor mensen die moeite hebben met taal en/ of rekenen is het lastiger om informatie ten behoeve van hun gezondheid te vinden en te begrijpen. Dit programma combineert dus het bevorderen van de basisvaardigheden én de gezondheid. • Een voorbeeld van aandacht voor de psychisch-sociale uitdagingen van de medewerkers is de inzet van twee sociaal maatschappelijk werkers bij Promen. Zij werken bij Promen om luisterend oor te bieden bij problemen omtrent financiële situatie, relaties, rouw en verlies, eenzaamheid, gezondheid, verslaving of andere stressors. Economische ontwikkelingen • De vraag naar arbeidskrachten bij werkgevers blijft toenemen.

Dit komt door economische groei en door pensionering van personeel. Door krapte op de arbeidsmarkt gaan werkgevers anders kijken naar het potentieel aan personeel dat er wel is. Op die manier is er extra aandacht voor verschillende manieren om onbenut talent in te zetten en zoveel mogelijk mensen te laten werken. Bijvoorbeeld door te kijken naar de competenties die mensen wél hebben en bijvoorbeeld door job carving en job crafting. Job carving is het anders organiseren van bedrijfsprocessen, namelijk door taken en werkzaamheden opnieuw te verdelen. Bij job crafting denken/besluiten mensen zelf mee over hun taken, zodat deze beter aansluiten op hun talenten en interesse. Hiermee kan passender werk worden gecreëerd voor een doelgroep die anders niet in aanmerking zou komen voor bepaalde functies. • Arbeidsmarktinfrastructuur (A35) / Regionale Werk Centra (RWC): Nieuwe wetgeving per 1 januari 2026 zorgt voor hervorming arbeidsmarktinfrastructuur, waarbij 2025 een transitiejaar wordt. Centrumgemeenten gaan de wettelijke taak krijgen in de arbeidsmarktregio’s; landelijk Beraad en Regionaal Beraad per arbeidsmarktregio. • Uit de analyse van Divosa (2024) blijkt dat de gemeenten in de regio in algemene zin achterblijven op het landelijk gemiddelde (15,6%) wat de inzet van het Loonkostensubsidie (LKS) aangaat. Overigens verschilt dit per gemeente.

Daarmee doen enkele gemeenten zichzelf en hun inwoners tekort. De LKS is een passend instrument om bijstandscliënten met beperkte loonwaarde bij (reguliere) werkgevers aan de slag te helpen. De ervaring in het land leert dat 37 een groot deel van LKS’ers volledig uit de uitkering stroomt. De LKS wordt door het Rijk verstrekt aan de gemeenten. De rijksoverheid verstrekt de LKS aan de gemeenten op basis van hun procentuele aantal van het macrobudget in het voorafgaande jaar. Het macrobudget neemt jaarlijks toe. Promen heeft zelf een aantal mensen via LKS instrument aan het werk geholpen. Sociaal-Culturele ontwikkelingen • We zien als algemene trend dat er toenemende aandacht is voor een inclusieve samenleving. Daarmee neemt ook de culturele diversiteit en inclusiviteit op de werkvloer toe. Hierdoor is onder andere meer aandacht om mensen met een beperking mee te laten doen in de maatschappij, en dus ook op de werkvloer. • Zo zien we steeds meer ondernemingen die sociale en maatschappelijke doelen combineren met zakelijke activiteiten, waarbij ze zich specifiek richten op het bieden van werkgelegenheid aan mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. • In het kader van goede integratie is het belangrijk dat er aandacht is voor het afstemmen van taaltrainingen op de werkplek. Dit bevordert de integratie en doelmatigheid van de taaltraining.

• In het kader van een inclusievere arbeidsmarkt is het programma Simpel Switchen een belangrijke ontwikkeling. Het programma is bedoeld om de overgang tussen uitkering, gesubsidieerd werk, regulier werk of andere vormen van maatschappelijke participatie te vergemakkelijken. Hierdoor is er extra aandacht voor mensen die ondersteuning nodig hebben bij het vinden of behouden van werk, zodat zij gemakkelijker kunnen overstappen tussen verschillende soorten werk of uitkeringen. Dit voorkomt dat ze vast komen te zitten in een systeem waarin elke verandering gepaard gaat met ingewikkelde procedures of een risico op verlies van inkomen of ondersteuning. • In 2024 is in samenwerking met Gemeente Gouda, Reakt en De Zwaan de pilot Simpel Switchen tussen dagbesteding en werk gestart. Gericht op kandidaten die nu gebruik maken van dagbesteding en een participatiewet-uitkering ontvangen of niet uitkeringsgerechtigd zijn (nuggers). Het programma van Simpel Switchen start met een OEK training (Op Eigen Kracht) bij de dagbestedingslocatie. Deze training duurt ongeveer 3 maanden. Na de training, maken de mensen de overstap en breekt de periode van ‘switchen tussen dagbesteding en werk’ aan. In die werkperiode bij Promen, worden ze begeleid door de jobcoach en praktijkbegeleider en nemen ze naast werk, deel aan de training Arbeidsfit.

Al die tijd is er afstemming tussen de jobcoach van Promen en de zorgondersteuner bij de dagbesteding. Hij behoudt zijn oorspronkelijke indicatie gedurende deze periode. Als mensen vanuit Simpel Switchen binnen bij Promen starten, lijkt het Talentenplein de aangewezen plek. En aangrenzend de luwte ruimte. • Beoogd resultaat: Het is succesvol als 60 mensen dankzij de pilot Simpel Switchen de stap naar werk hebben durven onderzoeken. Hierbij is het niet noodzakelijk dat mensen uitstromen naar werk of vrijwilligerswerk. Het gaat erom dat mensen in beweging durven te komen. • Integreren van arbeidsparticipatie en gezondheid ten behoeve van de bestaanszekerheid: 38 • SER advies over gezondheid & bestaanszekerheid: Landelijke focus op Gezond opgroeien, wonen en werken. Hier roept de SER op tot het wegnemen van maatschappelijke oorzaken van gezondheidsrisico’s én op het verbeteren van de gezondheid van iedereen, met extra aandacht voor mensen in een kwetsbare positie. • Het IZA en het GALA onderstrepen het belang van preventie, samenwerking, zelfredzaamheid en gezondheid op de werkvloer. Werk ontwikkelbedrijven worden gestimuleerd om nog sterker in te zetten op het bevorderen van gezondheid en participatie onder hun werknemers, en om nauwer samen te werken met zorg- en welzijnsorganisaties.

Dit leidt tot een holistische benadering waarin arbeid, gezondheid en welzijn hand in hand gaan, wat uiteindelijk zowel de werknemers als de bedrijven zelf ten goede komt (zie verdere toelichting op de relevantie van het IZA en het GALA op sociaal ontwikkelbedrijven bij Politiek-Juridisch). • Momenteel in 2025 zien we dat mensen met een intensievere zorgbehoefte in Nederland terechtkomen bij of zorginstellingen, of bij werkontwikkelbedrijven. Uit studie van Movisie blijkt dat op landelijk niveau bijna 100.000 mensen een vorm van geïndiceerde Wmo- dagbesteding hebben. Tegelijkertijd wordt ingeschat dat ervoor 24% van de mensen om de (arbeidsmatige) dagbesteding kansen liggen om door te stromen naar vormen van betaald werk. Dit gaat om ongeveer 22.000 mensen. • Bij zorginstellingen: bekostigd vanuit de Wmo/Wlz tegen vaste tarieven afgesproken met de gemeente of gefinancierd vanuit de Wmo. De cliënten krijgen daarbij een uitkering vanuit bijvoorbeeld de Wajong of de Participatiewet. • Bij sociaal ontwikkelbedrijven: werkplekken, bekostigd vanuit de Participatiewet of Wsw. Bij dit werk wordt rekening gehouden met hun beperkingen. Technologische ontwikkelingen • Algemene technologische trends zoals automatisering en digitalisering zetten door op alle niveaus bij bedrijven en organisaties. Werksoorten veranderen daardoor en krijgen veelal een ‘ICT’ component.

Bijvoorbeeld in de autowerkplaats waar ondertussen veel technologie wordt gebruikt en waar voorheen vooral mechanische reparaties werden verricht. Hiervoor is om- en bijscholing van medewerkers op ieder niveau dus van groot belang. Het programma ‘Leven Lang Ontwikkelen’ zet daar ook op in. • Technologische ontwikkelingen bieden ook kansen voor werkontwikkelbedrijven om delen van werkprocessen anders in te richten. Zo biedt inclusieve technologie kansen voor werkontwikkelbedrijven om talenten te benutten. Met behulp van technologie kunnen er meer hulpinstrumenten worden ingezet en kan er meer individuele ondersteuning / technologische ondersteuning worden gecreëerd om werk passend te maken op individuele beperkingen. • Promen maakt bijvoorbeeld gebruik van projecties op de werkbanken binnen het Talentenplein waardoor de werkwijze tot assemblage van bijvoorbeeld kassa’s stap voor stap worden geprojecteerd en uitgelegd. Bedoeling van Promen bij de technologische ontwikkelingen is om deze te omarmen daar waar ze het werk kunnen helpen bevorderen. Daarnaast maken ze ook gebruik van Virtual Reality (VR). 39 • VR: met behulp van VR brillen kunnen kandidaten of medewerkers kennismaken met verschillende beroepen.

Zo zijn films opgenomen op externe werkontwikkelplekken in de Logistiek en Groen om concrete werkzaamheden en leermogelijkheden te laten zien en zo de drempels bij kandidaten te verlagen of weg te nemen. • Inclusieve technologie ondersteunt mensen met een verstandelijke, psychische of lichamelijke beperking bij het vinden van passend werk en helpt hen om aan het werk te blijven. Met inzet van nieuwe technologie kunnen mensen met een beperking breder worden ingezet en bovendien beter en efficiënter werken. Dat bevordert hun positie op de arbeidsmarkt en is tevens een kans voor werkgevers die op zoek zijn naar gemotiveerd en gekwalificeerd personeel. • Programma Inclusieve Technologie: Dit programma is ontwikkeld door het Ministerie van SZW, in samenwerking met TNO en verschillende sociaal ontwikkelbedrijven. Het programma heeft als doel technologie te gebruiken om de arbeidsmarkt toegankelijker en inclusiever te maken, vooral voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt en daarmee de maatschappelijke en economische participatie te vergroten. Initiatieven of projecten onder dit programma zorgen ervoor dat werkzaamheden toegankelijk worden voor een bredere doelgroep (bijv. door meer ondersteuning te bieden of dingen te automatiseren).

Hierdoor kan het programma bijdragen aan het verhogen van de werkgelegenheid en het aantal mensen dat afhankelijk is van een uitkering verminderen. Ecologische ontwikkeling • De noodzaak voor bedrijven om milieuvriendelijker te opereren, bijvoorbeeld door energiebesparing en CO₂-reductie. Dit zorgt voor uitdagingen op het gebied van kosten, regelgeving en toegang tot financiering. • Momenteel worden de circulaire ambachtscentra in Zuidplas en Waddinxveen ingericht. • Promen doet een nadrukkelijke stap naar voren daar waar het gaat om het combineren van duurzame oplossingen ter ondersteuning aan het werk. Duurzaamheid is een belangrijk speerpunt binnen Promen. Zo wordt gebruik gemaakt van bodemwarmte in combinatie met een warmtepomp. Er wordt gebruik gemaakt van 1000 zonnepanelen op het dak, LED verlichting en er rijden ongeveer 12 elektrische bussen. Daarnaast maakt Promen gebruik van elektrisch handgereedschap en wordt oude bedrijfskleding ingezameld. Na afloop van het huidige leasecontract in 2026 zullen meer elektrische auto’s gaan rijden, ook voor het Groen. • Veel verkenning heeft plaatsgevonden naar het uitvoeren van duurzame werkzaamheden zoals bijvoorbeeld het sorteren van kleding, groenafval ophalen in flats, scheiden van grofvuil. Dit is lastig lonend te krijgen.

Politieke-Juridische ontwikkelingen • De Participatiewet in Balans beoogt om meer maatwerk te leveren en oog te hebben voor de begeleidingsbehoefte van de doelgroep. In de Kamer is er nog discussie over onder andere de taaleis en in hoeverre het nu om werk draait dan wel om ondersteuning. Overigens valt dat laatste onder gemeentelijke beleidsvrijheid. 40 • Het kabinet heeft werkzekerheid aangemerkt als één van de kernthema’s, waarbij meer aandacht en geld zal worden uitgetrokken voor het waarborgen van werkzekerheid voor onder andere kwetsbare groepen met meer afstand tot de arbeidsmarkt. • Er worden structurele en tijdelijke middelen voor de vorming van regionale Werkcentra in de 35 arbeidsmarktregio’s ingezet. Dit om betere matching tussen werkgevers, werknemers en werkzoekenden te bevorderen. • Simpel Switchen in de Participatieketen is een landelijk programma dat zich richt op het wegnemen van drempels en belemmeringen om het switchen tussen uitkering, werk en andere vormen van participatie op de arbeidsmarkt (dagbesteding, beschut werk, banenafspraak, regulier werk) te vergemakkelijken. Dit programma moet helpen voorkomen dat mensen die stappen kunnen zetten, blijven hangen in de veiligheid van een uitkering en/of bijvoorbeeld een dagbestedingsplek.

Voor dit programma werken uitvoeringsinstanties, gemeenten, zorginstellingen, UWV, cliëntenorganisaties en het Rijk samen en komt de komende jaren iets meer geld beschikbaar. Dit geld is bedoeld om meer mensen de stap naar (beschut) werk te kunnen laten maken. • Het Rijk heeft initiatief genomen voor het starten van IPS (Individuele Plaatsing en Steun), zodat mensen met een psychische aandoening aan werk worden geholpen. Dit is recentelijk positief geëvalueerd. • In de IZA en GALA akkoorden wordt vastgesteld dat landelijk wordt gefocust op re- integratie en arbeidsparticipatie, het stimuleren van zelfredzaamheid en participatie van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt (GALA). Door de nadruk op participatie ligt de focus ook op het activeren van mensen. Dit betekent dat er meer mogelijkheden worden gecreëerd voor maatwerktrajecten en integrale begeleiding, waarbij werk en gezondheid gecombineerd worden. • Het wetsvoorstel Van school naar duurzaam werk biedt gemeenten meer mogelijkheden om jongeren tot 27 jaar te ondersteunen van school naar werk en het behoud van werk. Scholen krijgen daarbij doorstroompunten aangeboden. Het wetsvoorstel houdt onder andere in dat scholen aanvullende loopbaanbegeleiding kunnen bieden tijdens het onderwijs en na diplomering.

Ook wordt beoogd dat gemeenten jongeren tot 27 jaar meer preventieve en passende ondersteuning naar school, werk of beiden kunnen geven. • Beleidskaders op landelijk niveau gericht op Leven Lang Ontwikkelen (LLO) zorgen ervoor dat er aandacht komt voor doorlopende leerlijnen en meer samenwerking met onderwijs en arbeidsmarkt ter bevordering van het kunnen stimuleren van LLO. Financiën en Gemeentefonds • In de voorjaarsnota 2025 is aangegeven dat er middelen beschikbaar worden gesteld om de werking van de loonkostensubsidie (LKS) bij beschut werk te verbeteren. Het voornemen daarbij is om de loonwaarde metingen bij beschut werk af te schaffen en een standaard vaste vergoeding voor de gemiste loonwaarde uit te keren. Dit zou zorgen voor versimpeling in de uitvoering van de LKS bij beschut werk. De maatregel neemt het jaarlijkse traject bij gemeenten weg en vraag om een wetswijziging. Tot het moment dat de wetswijziging is gerealiseerd worden de middelen toegevoegd aan de Rijksbijdrage beschut werk in het Gemeentefonds. 41 • De afschaffing van de opschalingskorting (opgelegd omdat gemeenten door gedwongen opschaling kosten zouden besparen) verbetert de financiële ruimte van gemeenten per 2026 met structureel € 675 miljoen.

Ook is afgesproken de algemene uitkering al vanaf 2024 jaarlijks te indexeren met de nieuwe BBP- systematiek (op basis van de nominale ontwikkeling van het BBP) in plaats van de trap-op-trap-af-methode (op basis van de Rijksuitgaven). Het accres voor 2024 wordt bij deze overstap met een extra compensatie gerepareerd tot de oude stand. Voor het jaar 2025 vindt slechts een gedeeltelijke compensatie plaats en is het accres per saldo € 675 miljoen lager dan voorheen. Met name deze twee elementen leiden er in 2026 voor dat – op basis van een normaal accres volgens de nieuwe bbp-systematiek – er bij elkaar opgeteld afgerond zo’n € 2,5 miljard minder naar het gemeentefonds gaat. • In het hoofdlijnenakkoord staat dat alle specifieke uitkeringen (SPUKs) met uitzondering van de BUIG worden overgeheveld naar het gemeentefonds. Hiermee wordt een besparing van tien procent gerealiseerd door het wegvallen van administratieve lasten. In de budgettaire bijlage bij het hoofdlijnenakkoord werd uitgegaan van een besparing van € 638 miljoen. Uit de Miljoenennota 2025 blijkt dat dit bedrag is verlaagd naar € 438 miljoen. De besparing is daarbij niet gekort op het gemeentefonds, maar verwerkt op de departementale begrotingen. Er lopen gesprekken tussen het Rijk en de VNG om te bezien of dit voor alle SPUKs gaat gelden of voor een deel van de SPUKs.

Wij verwachten hoe dan ook dat gemeenten intern scherper aan de wind moeten gaan varen ten aanzien van de uitvoering en bekostiging van beleid die tot nu toe onder SPUKs vallen. Binnen de gemeenten zullen er nieuwe afwegingen worden gemaakt hoe breed of smal beleid wordt uitgevoerd. • Omdat het Gemeentefonds mee gaat groeien met het Bruto Binnenlands Product en de (kosten van de) vergrijzing sneller stijgen, komt er een apart Wmo-fonds voor gemeenten. Vanaf 2026 voorlopig structureel € 75 miljoen per jaar extra accres voor de daardoor sterk stijgende kosten van de Wmo. De gelden voor de hogere autonome groei van totaal € 300 miljoen voor de periode 2026 tot en met 2029 zijn met de Miljoenennota 2025 van de aanvullende post van de rijksbegroting overgeheveld naar het gemeentefonds. • Het kabinet Rutte IV heeft in aanvulling op de afspraken van de Hervormingsagenda Jeugd een extra korting van € 511 miljoen ingeboekt. Het huidige kabinet schrapt deze korting van € 511 miljoen vanaf 2026.Voor de bredere doelgroep van de Participatiewet is van belang dat in de voorjaarsnota van het kabinet het voornemen is opgenomen om de bekostiging van Beschut Werk aan te passen.

Concreet is het idee dat de huidige loonwaardemetingen voor medewerkers Beschut Werk worden afgeschaft en dat de bekostiging niet meer afhankelijk is van deze loonwaarde maar dat er een vaste forfaitaire bijdrage wordt ingevoerd ten behoeve van Beschut Werk. De voorlopige gedachten gaan er naar uit dat deze bijdrage gebaseerd zal zijn op een gemiddelde loonwaarde van circa 30 procent, zodat de loonkostensubsidie gemiddeld 70 procent zal bedragen. Omdat hierover nog geen definitieve besluitvorming heeft plaatsgevonden, is in de financiële uitwerking van het nulscenario nog niet uitgegaan van deze wijziging in de bekostiging. 42 Deze maatregel vergt een wetswijziging. Totdat de wetswijziging van kracht is ontvangen gemeenten via de Integratie-uitkering Participatie € 3.000 extra per beschutte werkplek, als tijdelijke ophoging van de Rijksbijdrage beschut werk. Impulsregeling sociaal ontwikkelbedrijven • In de kamerbrieven ‘Sociaal ontwikkelbedrijven en beschut werk’ van 6 juli 2023 en ‘Infrastructuur sociale ontwikkelbedrijven’ van 21 december 2023 zijn voorstellen uitgewerkt om gemeenten tegemoet te komen bij de financiële uitdagingen die zij ervaren rondom de infrastructuur van sociaal ontwikkelbedrijven. In 2024 is door het ministerie van SZW al € 63,9 miljoen beschikbaar gesteld voor infrastructuur van sociaal ontwikkelbedrijven`.

• Op 15 oktober 2024 heeft de staatssecretaris van SZW een voortgangsbrief over de infrastructuur sociaal ontwikkelbedrijven en beschut werk naar de Tweede Kamer verzonden als vervolg op eerdergenoemde Kamerbrief. Vanaf 2025 ontvangen gemeenten jaarlijks een impulsbudget om de infrastructuur te versterken, beginnend met € 35 miljoen in 2025 en aflopend naar € 19,8 miljoen in 2034. Dit budget wordt als Decentralisatie Uitkering (DU) verstrekt, verdeeld op basis van het ‘doelgroepenregister gemeentelijke doelgroep’. • Omdat een toekomstbestendige sociale infrastructuur vaak een regionale aanpak vereist, worden de middelen in principe uitgekeerd aan samenwerkingsverbanden rondom sociaal ontwikkelbedrijven (samengevoegd en toegewezen aan de grootste gemeente uit het samenwerkingsverband). Gemeenten die zelfstandig een sociaal ontwikkelbedrijf beheren, ontvangen het budget afzonderlijk. Tevens komt er, zoals in eerdergenoemde kamerbrief al aangekondigd, een structurele basisfinanciering voor de bedrijfskosten van sociaal ontwikkelbedrijven, oplopend van € 19,8 miljoen in 2025 naar € 35,9 miljoen per jaar vanaf 2035. Er komt daarnaast een ondersteuningsprogramma met handreikingen, een ondersteuningsteam en een lerend netwerk.

43 Bijlage 2 – Model van Simons De relatie tussen de gemeenten en Promen is te duiden als een ‘strategisch partnerschap’: om de gemeenschappelijke maatschappelijke opgave optimaal uit te voeren, worden door gemeenten en Promen de krachten gebundeld. Dit vraagt om het beter stroomlijnen van de vraag naar ondersteuning, efficiënter werken, het ontwikkelen van innovatieve oplossingen en het waarborgen van continuïteit en kwaliteit. Een succesvol strategisch partnerschap vereist een gedeelde visie en duidelijke sturing. Het model van Simons, “Levers of Control”9 biedt hiervoor een praktisch en bewezen bestuurlijk- management-raamwerk. Het is bij uitstek geschikt voor het vormgeven van ‘Strategisch Partnerschap’. Gemeenten als Utrecht, Amersfoort, regio Tilburg hanteren dit model in het sociale domein. Het model helpt organisaties ervoor te zorgen dat medewerkers bijdragen aan de doelstellingen en de strategie van de organisatie. Naast sturing op financiële prikkels biedt het model de mogelijkheid om de scope te verrijken en zinvolle andere prikkels te introduceren waardoor transparantie en vertrouwen tussen gemeenten, samenwerkingsorganisaties en inwoners wordt bevorderd.

Het model bestaat uit vier onderling verbonden hefbomen, die organisaties helpen om een balans te vinden tussen de spanningsvelden 1) vrijheid en beperking, 2) machtiging en verantwoording, 3) top-down aansturing en bottom-up creativiteit, 4) experimenteren en efficiency. 9 Robert Simons – Levers of control (How managers use innovative control systems to drive strategic renewal), Harvard Business School, Boston, Massachusetts, 1995

44 Model van Simons, Levers of Control 1 Belief Systems Deze systemen verwijzen naar de overtuigingen die door bestuurders, directieleden en toezichthouders worden geformuleerd over de doelstellingen van de organisatie en de manieren waarop waarde wordt gecreëerd. Centraal hierin staat de inwoner, die zowel voorafgaand aan als tijdens het proces betrokken wordt bij het formuleren van deze waarden. Missie, visie en strategie spelen een cruciale rol in dit proces. Een voorbeeld van een gedeelde doelstelling kan zijn: een regio waarin de inwoners in 2040 gezonder zijn dan nu, gemeten aan indicatoren zoals levensverwachting en vitaliteit. Kernwaarden en leidende principes vormen hierbij een belangrijk kompas. Ze geven richting aan de organisaties die gezamenlijk deze maatschappelijke opgave willen invullen. Daarbij wordt ook duidelijk gemaakt welke rollen en verantwoordelijkheden er zijn. Wethouders leggen verantwoording af aan de Gemeenteraad, terwijl bijvoorbeeld bestuurders van zorgorganisaties te maken hebben met toezichthouders en interne (cliënt)medezeggenschap. Daarom is het essentieel dat deze gremia actief worden betrokken bij de gezamenlijke visie en de sturing daarop, met in achtneming van de gedeelde uitgangspunten. In tijden van financiële en personele schaarste kan het formuleren en naleven van een gezamenlijke visie spanningen oproepen.

Het model van Simons biedt kansen om een meerjarig samenwerkingsverband vorm en inhoud te geven, bijvoorbeeld over een periode van 10 jaar. 2 Boundary Systems Deze systemen stellen grenzen aan het gedrag van organisaties en hun medewerkers door duidelijk te maken wat niet acceptabel is. Door de juiste grenzen te stellen, kunnen hierbinnen maximaal kennis en creativiteit worden ingezet en ambigue maatschappelijke problematiek worden opgelost. Het helpt risico’s te beheersen en zorgt ervoor dat organisaties zich concentreren op de juiste activiteiten. Het gaat daarbij om het vaststellen van de taken en verantwoordelijkheden van organisaties, vertaald in formeel vastgestelde regels zoals gedragscodes, limieten en (ethische) richtlijnen. Deze richtlijnen zorgen ervoor dat iedereen die aan de maatschappelijke opgave werkt, vanuit dezelfde principes handelt. Het is van belang dat de regels organisatie overstijgend worden bepaald, onderschreven en gehanteerd. Een effectieve implementatie vereist dat deze regels niet alleen op beleidsniveau blijven, maar ook worden doorvertaald naar het uitvoeringsniveau. Zo wordt ervoor gezorgd dat de professional in het contact met de inwoner vanuit dezelfde waarden en normen werkt. 3 Diagnostic Control Systems Deze systemen worden ingezet om prestaties te meten en te monitoren via een feedbacksysteem.

Ze helpen managers om afwijkingen van de gestelde doelen te identificeren en tijdig corrigerende maatregelen te nemen. Voorbeelden hiervan zijn zowel kwantitatieve als kwalitatieve prestatie-indicatoren (KPI’s) en budgetcontroles. Omdat alle betrokken partijen hetzelfde doel nastreven, kun je hier spreken van een ‘open boek’-werkwijze. Dit betekent dat transparantie en helderheid centraal staan in de samenwerking. Cruciaal hierbij is het creëren van een veilige omgeving waarin organisaties (zoals een gemeente en een zorgorganisatie) elkaar niet 'afrekenen' of zaken ‘naar boven’ escaleren en waarbij aan de voorkant helder is 45 gemaakt welke inspanningen geleverd moeten worden om de beoogde resultaten te bereiken. Een goede implementatie van Diagnostic Control Systems vereist dat de samenwerking ook gebaseerd blijft op de eerder genoemde fundamenten, zoals gezamenlijke overtuigingen (stap 1). Iedere hefboom speelt hierbij een essentiële rol. 4 Interactive Control Systems Deze systemen bevorderen communicatie en stimuleren een ‘lerende beweging’ binnen zowel de keten als de individuele organisatie. Ze zorgen ervoor dat managers en medewerkers regelmatig met elkaar in gesprek gaan over strategische kwesties en gezamenlijk oplossingen zoeken. Voorbeelden hiervan zijn intervisiebijeenkomsten, werkbezoeken en het aanpassen van beleid.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://krimpenerwaard.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/4f6fa95c-cf71-4149-b38e-2ec1cb4c33ae?agendaItemId=24f56f26-492b-474a-b453-3d26c53ff2c4