RIB26-070 Eindrapport Toekomstverkenning Promen - conclusies en vervolg
Tekst van het document
1496701 / 1911035 gemeente Krimpenerwaard Postbus 51 2820 AB Stolwijk www.krimpenerwaard.nl RAADSINFORMATIEBRIEF VAN HET COLLEGE VAN B&W VOOR de gemeenteraad CC DATUM 28 mei 2026 ONDERWERP Eindrapport Toekomstverkenning Promen – conclusies en vervolg Beste meneer, mevrouw, Samenvatting Met deze memo informeert het college de gemeenteraad over de afronding van het onderzoek Toekomstverkenning Promen. De Galan Groep heeft het eindrapport opgeleverd. Uit het rapport blijkt dat Promen goed presteert en een sterke uitgangspositie heeft, maar dat aanpassingen nodig zijn om ook op langere termijn robuust en wendbaar te blijven in een veranderende doelgroep en landelijke context. Het dagelijks bestuur van Promen heeft een globale planning vastgesteld om de aanbevelingen uit het rapport in 2026–2027 verder uit te werken. Dit memo schetst de belangrijkste conclusies, de voorgestelde vervolgstappen en de momenten waarop de gemeenteraad opnieuw wordt betrokken. Doel Doel van dit memo is de raad te informeren over: • de uitkomsten van de Toekomstverkenning Promen; • de voorgestelde richting voor het vervolg; • het proces en tijdpad richting besluitvorming in 2026–2027. 1. Aanleiding en eerdere informatievoorziening In december 2024 is de raad geïnformeerd over de start van de Toekomstverkenning Promen.
Aanleiding hiervoor was het aflopen van het Hoofdlijnenbesluit Promen en de toenemende druk op de infrastructuur van sociaal ontwikkelbedrijven door de afbouw van de Wsw en de groeiende en complexere Participatiewet- doelgroep. In juni 2025 en december 2025 is de raad tussentijds geïnformeerd over de voortgang van het onderzoek, de gehanteerde onderzoeksfasen en de contouren die zich begonnen af te tekenen, onder andere ten aanzien van financiering, governance en de positie van ProWork. De Toekomstverkenning is uitgevoerd door de Galan Groep en bestond uit een verkenningsfase om de uitgangspositie in beeld te brengen, spiegeling bij gemeenten, spiegeling bij Promen en intensieve bestuurlijke en ambtelijke dialoog. 2. Belangrijkste conclusies uit het eindrapport De Galan Groep concludeert dat Promen in vergelijking met andere sociaal ontwikkelbedrijven goed presteert. Er zijn geen ingrijpende stelselwijzigingen of grote organisatorische veranderingen noodzakelijk. Dit betekent dat Promen een solide basis heeft om op voort te bouwen. pag.
2/4 Tegelijkertijd wijst het rapport op een aantal structurele ontwikkelingen: • de verdere afname van de Wsw-doelgroep; • de groei van de Participatiewet-doelgroep, met een toenemende ondersteuningsbehoefte; • de noodzaak om ontwikkeling, participatie en – waar mogelijk – doorstroom naar regulier werk centraal te stellen; • blijvende onzekerheden en veranderingen in de landelijke wet- en regelgeving en financiering van sociaal ontwikkelbedrijven. Volgens de Galan Groep vraagt dit om heldere gezamenlijke uitgangspunten voor koers en sturing, betere financiële voorspelbaarheid, duidelijke afspraken over volumes en dienstverlening, en een governance die past bij de huidige en toekomstige opgave. Tegelijkertijd was onze verwachting dat we in dit stadium verder zouden zijn op het gebied van het in beeld brengen van concrete inhoudelijke vervolgstappen. Met de aanbevelingen van Galan in de hand gaan we die vervolgstappen de komende periode nu zelf zetten. 3. Duiding door het college Het college herkent zich in de conclusies van het rapport. De constatering dat Promen goed functioneert, betekent dat het accent niet ligt op een fundamentele herinrichting, maar op het versterken en verduidelijken van de samenwerking tussen gemeenten en Promen.
Belangrijk uitgangspunt is dat Promen voldoende schaal, continuïteit en financiële stabiliteit nodig heeft om haar rol als regionaal werkontwikkelbedrijf te blijven vervullen. Een gezamenlijk basispakket aan dienstverlening kan deze stabiliteit bieden, met daarbinnen ruimte voor maatwerk en innovatie per gemeente. Daarnaast is een sterke verbinding met gemeentelijke sociale diensten, werkgeversdienstverlening, SROI, economische zaken en regionale werkcentra noodzakelijk om inwoners met een afstand tot de arbeidsmarkt duurzaam perspectief te bieden. 4. Globale planning voor het vervolg Het dagelijks bestuur van Promen heeft een globale planning vastgesteld voor de uitwerking van de aanbevelingen in de periode 2026–2027. Hoofddoel is om per 1 januari 2028, bij het aflopen van het verlengde Hoofdlijnenbesluit, te werken volgens nieuwe afspraken over samenwerking, financiering en governance. De globale planning voorziet onder meer in: • het aanstellen van een projectleider voor het uitwerken van de aanbevelingen. Dit betreft onder andere de navolgende punten en zal in samenwerking gebeuren met de ambtelijke werkgroep en het verbeterteam van de VNG en Cedris.
• het inrichten van een gezamenlijke projectorganisatie; • het uitwerken van gezamenlijke uitgangspunten voor koers en sturing; • het uitwerken van financiële en organisatorische hoofdlijnen, zodat de primitieve begroting 2028 hier al zo veel mogelijk op kan aansluiten; • het onderzoeken van governance en juridische inrichting, waaronder mogelijke aanpassing van de pag. 3/4 gemeenschappelijke regeling; • het tijdig betrekken van gemeenten, colleges en gemeenteraden bij de vervolgstappen. De kosten voor een projectleider en eventueel aanvullend onderzoek worden gedekt uit de door het rijk verstrekte regionale impulsmiddelen. 5. Rol en betrokkenheid van de gemeenteraad In deze fase wordt geen besluit gevraagd aan de gemeenteraad. De raad wordt via deze memo geïnformeerd over de afronding van de toekomstverkenning en de gekozen vervolgaanpak. De raad wordt in 2026 en 2027 geïnformeerd over: • de uitgewerkte beleidsmatige en financiële hoofdlijnen; • eventuele aanpassing van de gemeenschappelijke regeling (via de formele zienswijzeprocedure); • besluitvorming die gevolgen heeft voor de begroting en de structurele afspraken met Promen. Het college hecht eraan de raad tijdig en zorgvuldig te blijven informeren over deze stappen.
Verkend wordt om eind 2026 een bijeenkomst voor de raden te organiseren voor een toelichting op het rapport en verslag van de voortgang van de implementatie. Vervolg Het college blijft de raad periodiek informeren over de voortgang van de uitwerking. Naar verwachting komen in de loop van 2026 de eerste inhoudelijke contouren beschikbaar die richtinggevend zijn voor verdere besluitvorming. Bijlagen: Bijlage 1 Eindrapport Toekomstverkenning Promen (De Galan Groep) Bijlage 2 Globale planning vervolg Toekomstverkenning Promen Met vriendelijke groet, burgemeester en wethouders van Krimpenerwaard, de secretaris, de burgemeester, pag. 4/4 J. Hennip ir. J. Beenakker 1 Toekomstverkenning Promen Eindrapport 24 april 2026 | Baarn 2 Inhoud 1 Bestuurlijke samenvatting 3 2 Inleiding, vraag en aanpak 8 3 Externe omgevingsanalyse 11 4 Verkenning scenario’s en uitgangspunten 15 5 Missie, visie, strategie en leidende principes 18 6 Interne uitwerking 21 7 Conclusies en aanbevelingen in stappenplan 29 8 Tot slot 33 Bijlage 1 – Externe ontwikkelingen 34 Bijlage 2 – Model van Simons 43 Bijlage 3 – Financiële businesscase 46 Auteurs: A.J.M. Revenboer, Y.Q.X. Schoof, H.M.
ter Beek Baarn, 24 april 2026 3 1 Bestuurlijke samenvatting Toekomstverkenning De Galan Groep heeft in opdracht van de gemeenten Alphen aan den Rijn, Capelle aan den IJssel, Gouda, Krimpen aan den IJssel, Krimpenerwaard, Waddinxveen en Zuidplas (samen de gemeenten die de Gemeenschappelijke Regeling Promen vormen) de toekomstverkenning van Promen uitgewerkt. Het traject is bij de start vanuit een afgebakende opdracht en conceptaanpak opgepakt. Gaandeweg de uitvoering van het project zijn nieuwe inzichten ontstaan en deze zijn vervolgens in overleg met de opdrachtgever verwerkt in de definitieve aanpak en een aantal tussenproducten. Deze nieuwe inzichten kwamen met name uit de interviews met wethouders, ambtelijke ondersteuning en directie Promen, evenals uit de eerste financiële analyse. Aanleiding De concrete aanleiding van het traject met de Galan Groep was het beoogde aflopen van het Hoofdlijnenbesluit op 31 december 2025. Daarnaast heeft het Rijk in een tweetal Kamerbrieven gemeenten opgeroepen om de visievorming met betrekking tot de ‘sociale infrastructuur’ ter hand te nemen. Tevens heeft het Rijk voorstellen uitgewerkt om gemeenten tegemoet te komen bij de financiële uitdagingen ten aanzien van de infrastructuur van sociaal ontwikkelbedrijven. Daar heeft het Rijk ook bijhorende financiering voor geregeld.
Dit biedt gemeenten ook de financiële ruimte om hun visie uit te voeren. Hoofdlijnenbesluit eindig Al vroeg in het proces kwam de wens naar voren van wethouders en directie Promen om het Hoofdlijnenbesluit niet te verlengen maar om te komen tot nieuwe afspraken in het licht van een veranderende omgeving. Door de langere doorlooptijd van het traject (mede door het maken van een tussenstap in de aanpak en de analyse van de financiën) is het Hoofdlijnenbesluit alsnog met twee jaar verlengd tot 31 december 2027, maar blijft het uitgangspunt dat het Hoofdlijnenbesluit eindig is, inclusief de wijze van kostentoerekening tussen Promen en Prowork BV. Dit vraagt om een goede en tijdige voorbereiding op een nieuwe vorm van samenwerking. Wij doen daar aan het eind van dit rapport ook aanbevelingen voor. Promen presteert goed Promen presteert goed en dat verdient nadrukkelijke erkenning. In landelijk perspectief behoort Promen tot de organisaties die hun maatschappelijke opdracht solide en toekomstgericht invullen. Binnen de gemeenten is het vertrouwen in Promen groot. Vanaf de start van dit traject was er brede herkenning van de waarde die Promen levert: een organisatie die haar maatschappelijke rol serieus neemt, aantoonbaar waarde creëert voor inwoners en tegelijkertijd financieel gezond opereert.
Bestuurders onderstrepen het belang van een vitaal Promen dat zich blijft ontwikkelen en klaar is voor de toekomstige opgaven. Dat vertrouwen zegt veel over de kwaliteit van de dienstverlening én over de stabiliteit van de organisatie. Daarnaast hebben gemeenten en Promen de afgelopen jaren op basis van het Hoofdlijnenbesluit goed samengewerkt. Er is gebouwd aan een werkrelatie die wordt 4 gekenmerkt door wederzijds vertrouwen en duidelijke gezamenlijke ambities. Die stevige basis biedt een belangrijke uitgangspositie voor de komende jaren, waarin verdere doorontwikkeling en innovatie centraal staan. Strategische koers bevestigd In het proces van dit traject is relatief snel de strategische koers bevestigd: de huidige gemeentelijke samenwerking en het afgesproken basispakket blijven in stand en er is geen wens om de GR op te knippen of taken toe te voegen. Daarbij geven gemeenten ook aan dat zij geïnteresseerd zijn in het beleggen van andere taken maar dat het daarvoor noodzakelijk is te onderzoeken of dit inderdaad een toevoeging is, of het past bij Promen en of het voor inwoners waarde toevoegt. Daarmee zijn de missie en visie bestuurlijk herbevestigd. Voor de gemeente Alphen aan den Rijn speelt de vraag of men onderdeel van de GR wil blijven. Ná de gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart 2026 zal het nieuwe college van B&W zich daarover moeten buigen.
Overigens betreft het een juridische aangelegenheid, de mensen zullen bij Promen blijven. Instroom en uitstroom veranderen bekostiging Daarbij helpt het de komende jaren dat het Rijk per Wsw-plek meer budget ter beschikking stelt. Tevens zijn er middelen (onder andere ‘Impulsgelden’) om de transitie te bekostigen en de sociale infrastructuur toekomstbestendig te houden. Tegelijkertijd neemt het aantal Wsw- medewerkers door natuurlijke uitstroom (pensioen) de komende jaren af. Binnen acht jaar is het aantal ongeveer gehalveerd. Daarbij is de afname bij Promen wat langzamer dan gemiddeld in het land. Dat geeft wat meer tijd om de consequenties door te vertalen, zoals dit rapport beoogd. De doelgroep uit de Participatiewet is in de loop van de jaren veranderd. Enerzijds door de goede arbeidsmarkt die veel mensen naar regulier werk heeft gebracht. Anderzijds door het op slot zetten van de Wsw waardoor inwoners die anders onder de Wsw zouden zijn gevallen, nu onder de Participatiewet vallen. Deze veranderende doelgroep in de Participatiewet vraagt om meer, langere en andere ondersteuning dan de Wsw-medewerkers. Gedurende de komende jaren verandert de verhouding tussen Wsw-medewerkers en doelgroep Participatiewet. Dat heeft betekenis voor de werksoorten en ondersteuning.
Dat betekent ook een ‘transformatie van de financiering’: in de loop der jaren zijn de administratieve kostentoerekening enerzijds en de daadwerkelijke kosten vanaf het Hoofdlijnenbesluit in 2017 anderzijds, steeds meer uit de pas gaan lopen. Dit is het gevolg van tussen Promen en de gemeenten gemaakte afspraken over de tarieven en kostentoerekening voor de dienstverlening van Prowork (waarbij in het Hoofdlijnenbesluit ook is bepaald dat Prowork kostenneutraal moest werken). Promen heeft toegelicht dat in de loop der jaren te veel kosten werden toegerekend aan Promen (c.q. het Wsw-bedrijf) en te weinig aan Prowork (en de daar werkzame P-wetters). De voor Prowork momenteel gehanteerde tarieven zijn niet kostendekkend waardoor feitelijk de Wsw’ers de P- wetters subsidiëren. Als daar niets aan gedaan wordt, loopt dit steeds verder uit de pas omdat het aantal Wsw’ers door natuurlijk verloop (o.a. pensioen) terugloopt en het aantal P-wetters toeneemt. 5 De omschakeling naar een ander kostentoerekeningsmodel (feitelijk de transformatie van de financiering) willen Promen en de gemeenten uiterlijk bij de begroting 2028 / OP 2028 uitgewerkt hebben. De analyse en uitwerking van dit rapport hebben aan dit inzicht en voornemen bijgedragen.
Toekomstbestendig: robuustheid én wendbaarheid is cruciaal Daarbij beoogt dit traject om de gemeenten en Promen voor de komende 12 tot 16 jaar ten aanzien van de dienstverlening van Promen toekomstbestendig te houden. Gelet op alle veranderingen in de externe omgeving is één ding duidelijk: het is niet te voorzien hoe de wereld er over pakweg vijf jaar uit ziet. Ook in de komende jaren zullen er ongetwijfeld veranderingen zijn (bijvoorbeeld vanuit het Rijk) die betekenis hebben voor Promen en de gemeenten. In het coalitieprogramma van het kabinet Jetten staat bijvoorbeeld het voornemen om ‘Startbanen’ te creëren voor inburgeraars. Mogelijk kan dat betekenis hebben voor de dienstverlening van Promen voor de gemeenten. Dit alles vraagt om een wendbare en robuuste organisatie die samen met de gemeenten tijdig kan bijsturen, om daarmee het risico te voorkomen dat sommige werksoorten te klein worden (vanwege de uitstroom Wsw-medewerkers) of structureel verliesgevend raken. Ook dient er ruimte te zijn voor innovaties. De gemeenten geven ook aan dat zij geïnteresseerd zijn in het beleggen van andere taken maar daarvoor is het noodzakelijk te onderzoeken of dit inderdaad een toevoeging is, het past bij Promen en of het voor de inwoners waarde toevoegt.
Als de gemeenten en Promen positief staan tegenover dergelijke innovaties, dan is het zinvol om dat door middel van pilots concreet te maken. Als die pilots succesvol blijken te zijn dienen ze ook geborgd te worden in de staande organisatie van de gemeenten en Promen. Het huidige Hoofdlijnenbesluit biedt die kaders onvoldoende, waardoor wij adviseren dat er ook een nieuwe set aan spelregels afgesproken dient te worden om robuust en wendbaar te kunnen sturen. Daarbij krijgen de gemeenten meer budget vanuit het Rijk voor Wsw-medewerkers en hangt de stijging van de gemeentelijke bijdrage samen met de groei van het aantal doelgroepmedewerkers; de loon- en begeleidingscomponent worden gedekt door rijksmiddelen, zoals Beschut Werk Garantiebanen en Opstapbanen. Tevens is van belang hoe het werkpakket en bijbehorende budget van de gemeenten eruit blijft zien. Daarnaast heeft Promen inkomsten uit werk dat zij voor werkgevers uitvoert, bijvoorbeeld met (groeps-) detachering. Doelgroep Participatiewet blijft groeien en vraagt om andere ondersteuning dan Wsw De doelgroep uit de P-wet, die gaat toenemen, vraagt om andersoortige ondersteuning dan de gemiddelde Wsw-medewerker, het vraagt bijvoorbeeld meer en een langere ondersteuning. Dit betekent dat deze bredere doelgroep andere vormen van begeleiding en werk vraagt en om stevige borging daarvan.
Gemeenten en Promen zijn beiden gebaat bij duidelijke afspraken over werkpakketten en een voorspelbare afname van SW medewerkers en instroom van P-wetters. Regionale verschillen - die mede ingegeven zijn door de twee verschillende arbeidsmarktregio’s en het verschil dat de IJsselgemeenten bij de GR IJsselgemeenten hun P-wet taken hebben belegd - vragen weliswaar vanuit een basispakket van dienstverlening om gedifferentieerde 6 afspraken naar de toekomst toe. Zo heeft Promen bij de Ijsselgemeenten te maken met de GR Ijsselgemeenten wat een andere dynamiek geeft dan met de andere gemeenten. Businesscase bevestigt de houdbaarheid voor Promen, ook in de toekomst De financiële businesscase (zie bijlage 3) bevestigt dat een toekomstbestendig Promen financieel houdbaar is, mits gemeenten en Promen gezamenlijk sturen op instroom, werkpakket, innovatie en governance. De conclusie van de financiële businesscase is dat de bekostiging van gemeenten door het Rijk vanaf 2028 in beginsel volledig op basis van ‘p x q’ plaatsvindt. De bekostiging van gemeenten neemt daardoor naar rato toe met de toenemende aantallen doelgroepmedewerkers vanuit de P-wet, zodat de gemeenten in staat zijn om Promen te voorzien van de benodigde financiering voor de geraamde extra werkplekken voor de P- wetters.
De Galan Groep beoordeelt de aannames en denklijn van de financiële onderbouwing van Promen als realistisch. De kern van de opgave ligt dan ook niet zo zeer in de betaalbaarheid, maar in bestuurlijke bereidheid en het gezamenlijk eigenaarschap. Door samen door te pakken op de gedeelde sturingsfilosofie en het basispakket adequaat uit te voeren, ontstaat een robuuste en wendbare organisatie die in een veranderende context duurzaam invulling geeft aan de maatschappelijke opdracht. Versterkte samenwerking, duidelijke sturing en governance essentieel De analyse benadrukt dat een toekomstbestendig Promen meer vraagt dan financiële afspraken alleen. De essentie ligt in versterkte samenwerking, een duidelijke sturingsfilosofie en een governance waarin gemeenten en Promen als één (netwerk-)organisatie opereren. Het traject van de afgelopen maanden heeft laten zien dat deze gezamenlijke werkwijze - na discussie - uiteindelijk leidt tot meer eenduidigheid, eenvoud en concretere resultaten. Om deze lijn vast te houden, is het noodzakelijk te sturen vanuit gezamenlijke principes, gezamenlijke KPI’s, een heldere rolverdeling en structurele afstemming op strategisch, tactisch en operationeel niveau. Dit is essentieel om de wendbaarheid te vergroten, innovaties duurzaam te laten landen en risico’s tijdig te signaleren en te managen.
Wanneer deze samenhang onvoldoende wordt geborgd, ontstaan er risico’s zoals versnippering, afnemende strategische slagkracht, miscommunicatie en onvoldoende doorontwikkeling van pilots en innovaties. Ook bestaat het risico dat toekomstige beleidsmatige keuzes of directieleden onvoldoende aansluiten op de gezamenlijke visie. Daarom is versterking van gezamenlijke governance, helderheid over gedrag (hoe uiting te geven aan afspraken) en samenwerking cruciaal. Aanbevolen vervolgstappen Om te komen tot een robuuste en wendbare samenwerking en organisatie formuleren wij op basis van onze analyse de volgende aanbevelingen. Deze aanbevelingen zijn in hoofdstuk 7 verder uitgewerkt. Daarbij is het van belang dat alle onderdelen van de adviezen in samenhang met elkaar worden doorgevoerd. Daarmee ontstaat een nieuwe sturingsfilosofie als doorontwikkeling van het Hoofdlijnenbesluit én is er helderheid en eenduidigheid over de financiën. De kernelementen van de adviezen zijn daarbij: 7 • Herbevestig de strategische koers en geef met elkaar vorm aan de nieuwe sturingsfilosofie als doorontwikkeling van het Hoofdlijnenbesluit en het basispakket adequaat uit te voeren zodat Promen zich verder ontwikkeld naar een robuuste en wendbare organisatie die in een veranderende context duurzaam invulling geeft aan de maatschappelijke opdracht.
• Bezie op korte termijn het meerjarig financiële kader in relatie tot het Ondernemingsplan: De omschakeling naar een ander kostentoerekeningsmodel (feitelijk de transformatie van de financiering) willen Promen en de gemeenten uiterlijk bij de begroting 2028 / OP 2028 uitgewerkt hebben. De analyse en uitwerking van dit rapport hebben aan dit inzicht en voornemen bijgedragen. • Richt, op basis vanuit de nieuwe sturingsfilosofie, de wijze van innovatie in. Borg daarbij het opzetten, uitvoeren en evalueren van pilots beter. Met duidelijke kaders en criteria waardoor succesvolle pilots doorgevoerd worden in de dienstverlening en werkprocessen van de organisaties (zowel Promen als gemeenten). • Versterk en houdt de sturing tussen gemeenten en Promen toekomstbestendig, waarbij er een betere balans is tussen beleid, financiën en management zodat het gemeentelijk management samen met de directie Promen adequater kan sturen. • Vertaal de elementen uit de adviezen in gezamenlijkheid met elkaar door. 8 2 Inleiding, vraag en aanpak De gemeenten Alphen aan den Rijn, Capelle aan den IJssel, Gouda, Krimpenerwaard, Krimpen aan den IJssel, Waddinxveen en Zuidplas nemen deel in de Gemeenschappelijke Regeling Promen. Deze gemeenten hebben samen circa 7.000 inwoners die een beroep doen op de Participatiewet. Een deel van deze inwoners maakt gebruik van de dienstverlening van Promen.
Het gaat om mensen in de Wsw en met de indicatie Beschut Werk. Daarnaast biedt Promen ook dienstverlening op het gebied van re-integratie met Garantiebanen, Werkplekken en trajecten voor zogenoemde routedeelnemers, evenals op het gebied van inburgering, entree-onderwijs en stageplekken voor leerlingen van het VSO/Pro-onderwijs. Daarnaast biedt Promen aanvullende dienstverlening, zoals de Opstapbanen (voor de IJsselgemeenten) en UWV werkfit en spoor 2 trajecten. Het Talentenplein1 is een belangrijke dienst om inwoners in- door- en uit te laten stromen. Daarbij heeft de gemeente Alphen aan den Rijn een bijzondere positie, omdat zij enkel gebruik maakt van de Wsw plaatsen (inwoners die vanuit voormalig Boskoop vanuit de Wsw in dienst zijn bij Promen). Deze groep neemt in de komende jaren door natuurlijk verloop af van 24 personen in 2025 naar 0 personen in 2056: jaarlijks gaan 1-3 personen met pensioen. Voor de overige Wsw-ers en andere doelgroepen van de Participatiewet heeft Alphen aan den Rijn een eigen voorziening geregeld. Na de komst van de Participatiewet in 2015 hebben de zeven gemeenten die deelnemen in de GR Promen in 2018 een Hoofdlijnenbesluit (2018-2025) vastgesteld, betreffende de ontwikkelingen voor onder meer de SW en de gevolgen voor Promen op langere termijn.
Omdat het Hoofdlijnenbesluit eind 2025 zou aflopen, waren de gemeenten voornemens om nieuwe afspraken te maken voor de inrichting van een toekomstbestendig werkontwikkelbedrijf Promen. De eerste stap daarin is het onderzoeken en uitwerken van mogelijke scenario’s passend bij de huidige ontwikkelingen, de mogelijkheden, wensen, context en visie van de zeven gemeenten en de GR Promen. Tevens vormt dit de aanzet voor het gezamenlijk traject met de Galan Groep: een toekomstverkenning voor het werkontwikkelbedrijf Promen. Inmiddels is het huidige Hoofdlijnenbesluit verlengd met twee jaar. 2.1 Het traject: toekomstverkenning Promen Tijdens een startconferentie op 14 februari 2024 hebben de zeven gemeenten en Promen over de toekomstige uitvoering van de Participatiewet en Wsw en de rol van Promen daarbinnen gesproken. De deelnemers gaven aan dat ze gezamenlijkheid, inzicht in verschillende perspectieven en met nieuwe energie verdergaan belangrijk vinden in het nadenken over de toekomstontwikkeling van de participatieopdracht en de positie van Promen daarbinnen. Doel 1 Het Talentenplein is het onderdeel van Promen waar deelnemers beginnen aan hun re-integratietraject. Dat kan in diverse routes. Op deze routes ontdekken kandidaten waar hun sterke punten liggen, welk werk bij hen past en waar ze nog in kunnen groeien.
Daarbij biedt Promen vanuit het Talentenplein ondersteuning aan in de weg terug naar werk of maatschappelijke participatie. Dat doet Promen door middel van jobcoaching, werkopdrachten, assessments en ontwikkelactiviteiten, trainingen en bemiddeling naar (gesubsidieerd) werk. 9 van dit traject is om met elkaar een ontwerp te maken voor een toekomstbestendig werkontwikkelbedrijf Promen. Dat bij voorkeur betrekking heeft op een termijn van 12-16 jaar. Een belangrijk bestuurlijk uitgangspunt dat daarbij geldt is dat de uitkeringsverstrekking door de gemeenten of - voor Capelle aan den IJssel, Krimpen aan den IJssel en Zuidplas - door de GR IJsselgemeenten wordt uitgevoerd, ook in de toekomst. Een ander belangrijk bestuurlijk uitgangspunt is dat de zeven gemeenten de GR niet opsplitsen. Wel zal bezien worden hoe in de nabije toekomst de rol van Alphen aan den Rijn wordt ingevuld in verband met de uitstroom uit de Wsw van hun inwoners. In dit traject is vanuit ambtelijk Alphen aan den Rijn aangegeven dat men het logisch vindt om uit te treden en een meerjarige dienstverleningsovereenkomst te sluiten. Momenteel is er geen beeld van de bestuurlijke visie op dit punt. Ná de gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart 2026 zal het nieuwe college van B&W van Alphen aan den Rijn daar een besluit over moeten nemen. Uiteraard in afstemming met het AB van de GR Promen.
Overigens betreft het een juridische aangelegenheid, de mensen zullen bij Promen blijven. Verder is het van belang om aan te geven dat in de GR Promen de kosten van uitvoering worden gedekt tegen een jaarlijks vooraf vastgesteld budget per gemeente. Vanuit het Hoofdlijnenbesluit en om scheiding aan te brengen tussen kosten voor Wsw-plekken en P-wet- plekken, heeft Promen een financiële en juridische structuur met Prowork BV met een gedetailleerde kosten-verdeel-systematiek uitgewerkt. Dit is ontstaan vanuit de wensen in het verleden van de gemeenten om per gemeente een kostentoerekening te maken. Bestuurlijk is aangegeven dat het vertrouwen in de afgelopen jaren is gegroeid en dat het toegroeien naar één organisatie voor de hand ligt. Dit met de verwachting dat hiermee ook de doeltreffendheid en doelmatigheid van de Promen organisatie toenemen. De gemeenten en Promen hebben in het afgelopen traject hun gezamenlijke visie voor de komende 12 tot 16 jaar herijkt. Centrale ambitie daarbij is het borgen van een levensvatbaar werkontwikkelbedrijf, met een basispakket dat door de zes gemeenten (Gouda, Capelle aan den IJssel, Krimpen aan den IJssel, Zuidplas, Krimpenerwaard en Waddinxveen) zal worden afgenomen. Het huidige Hoofdlijnenbesluit is met maximaal twee jaar verlengd tot 31 december 2027.
2.2 De vraag en gefaseerde aanpak De gemeenten willen tot een vorm komen waarin zij de komende jaren blijven bijdragen aan de ontwikkeling en toekomstbestendigheid van werkontwikkelbedrijf Promen. De Galan Groep is gevraagd om een businesscase te maken, waarin de uitwerking van een toekomstbestendige vorm voor Promen is gevat. Om hiertoe te komen, hebben we gebruik gemaakt van een gefaseerde aanpak: 1. Verkenning Een globale inhoudelijke en financiële analyse van realistische toekomstscenario’s voor Promen. Te beginnen met een nulscenario met een analyse van externe ontwikkelingen in 10 het sociaal domein, landelijk en in de directe omgeving van Promen en daarbij ook een financiële analyse van het nulscenario. 2. Spiegeling gemeenten Per gemeente een beeld van de rol die zij voorziet voor Promen bij de uitvoering van taken in het sociaal domein in het bijzonder op het terrein van de Participatiewet. 3. Spiegeling Promen (a) en spiegeling gemeenten (b) Promen heeft gereageerd op de wensen en beelden van de gemeenten uit de tweede stap. Promen heeft een analyse gemaakt en de wensen doorvertaald.
Om te voorkomen dat er over en weer een soort wensdenken zou ontstaan dat aan het eind van het traject tot niet haalbare financiële consequenties zou leiden waarmee het traject niets zou opleveren, is een tussenstap gemaakt waarbij de gemeenten een schriftelijke reactie hebben gegeven op de analyse en beelden die Promen had gemaakt. Op basis daarvan is een werkconferentie van wethouders/bestuurders, gemeenten (management, financiën en beleid) en directie Promen gehouden. Dit heeft als kader voor de businesscase geleid tot de bevestiging van de visie om met elkaar door te gaan én om vanuit een basispakket te werken. 4. Businesscase Analyse van de externe ontwikkelingen en gesprekken met gemeenten en Promen hebben geleid tot een businesscase. In fase 4 zijn de contouren voor het basispakket besproken en is er een aanzet gedaan voor een gesprek over gezamenlijke sturing voor de komende jaren. In bijlage 3 is de financiële analyse en cijfermatige onderbouwing aangegeven. 11 3 Externe omgevingsanalyse In dit hoofdstuk wordt een overzicht gegeven van de belangrijkste externe ontwikkelingen die van invloed zijn op de context waarin Promen en werkontwikkelbedrijven in Nederland opereren. Deze ontwikkelingen zijn verkend in de eerste fase van het traject en vormen geen directe voorspellers van de uitkomsten van dit rapport.
Ze zijn bedoeld om inzicht te geven in de bredere omgeving, trends en beleidsbewegingen die het werkterrein van Promen (kunnen) beïnvloeden. Hoewel niet alle ontwikkelingen nu al relevant zijn voor de actuele keuzes die Promen aangaan, zijn ze wél bepalend voor de landelijke dynamiek waarin gemeenten en Promen zich toe verhouden. Om deze ontwikkelingen zo volledig mogelijk in beeld te brengen, is gebruik gemaakt van de DESTEP-methode2 en zijn zowel landelijke beleidsrichtingen als observaties bij andere werkontwikkelbedrijven meegenomen. De uitgebreide onderbouwing hiervan is opgenomen in bijlage 1. Dit hoofdstuk biedt daarmee de bredere context waarbinnen het gesprek met gemeenten en Promen is gevoerd in de vervolgfase van het proces. Wsw op slot en gevolgen voor invulling werkplekken Sinds de Wsw op slot ging in 2015, neemt het aantal SW-plekken door natuurlijke uitstroom (onder andere pensionering) af. Afgelopen jaren heeft er al een halvering plaatsgevonden en de komende 8 jaar komt er voor Promen nog een keer een halvering aan. Daarbij is de afname bij Promen wat langzamer dan gemiddeld in het land. Dat geeft wat meer tijd om de consequenties door te vertalen, zoals in dit rapport beoogd. Wsw-medewerkers stromen door natuurlijk verloop (o.a. pensionering) Promen uit. Nieuwe kandidaten uit de doelgroep kunnen deze vrijgekomen plekken tot nu toe niet zo maar invullen.
Ze hebben meestal een lagere loonwaarde en vragen een intensievere en langere begeleiding en ondersteuning, waardoor de beschikbare werkplekken moeilijk vervulbaar zijn. Dit zet de uitvoering van passend werk voor kwetsbare groepen onder druk. Tevens moet bezien worden of en hoe de werksoorten, zoals catering en groenonderhoud, op hetzelfde kwaliteitsniveau kunnen blijven. Dit kan door bijvoorbeeld de teams anders samen te stellen. Participatiewet in Balans vraagt om maatwerk en flexibiliteit In de Participatiewet in Balans is naast uitstroom naar werk, maatschappelijke participatie als doel toegevoegd op basis van de mogelijkheden van een inwoner. De diversiteit in de doelgroep vraagt vanuit de Participatiewet in Balans dan ook een meer vraaggerichte en flexibele benadering. Alleen door in te zetten op maatwerk, kunnen mensen zich ontwikkelen en - indien mogelijk - duurzaam aan het werk worden geholpen en wordt vermeden dat ze terugvallen in inactiviteit of zorg. Toenemende begeleidingsbehoefte van de doelgroep De mensen die sinds 2015 onder de Participatiewet vallen - zoals mensen met GGZ- problematiek, een licht verstandelijke beperking en/of laaggeletterdheid - hebben vaker 2 DESTEP is een acroniem voor Demografisch, Economisch, Sociaal-cultureel, Technologisch, Ecologisch, Politiek-juridisch. 12 complexe ondersteuningsvragen dan de groep uit de Wsw.
Dit vraagt om intensievere begeleiding op de werkvloer en een grotere investering in personeel met specifieke expertise vanuit gemeenten en Promen. Tevens moet in ogenschouw worden genomen of inwoners in staat zijn om bepaalde reisafstanden te overbruggen of dat een activiteit in de nabijheid van het woonadres niet beter is. Er is een duidelijke beweging richting het lokaal en nabij organiseren van ondersteuning en werk, zodat inwoners sneller en persoonlijker geholpen kunnen worden. Dit sluit beter aan bij hun leefwereld en vergroot de kans op duurzame participatie. Daar staan - meestal - ook (hogere) kosten tegenover omdat meerdere, kleinere locaties meer kosten dan één grote locatie. Groeiende en gedifferentieerde instroom van statushouders De toename van statushouders in de bijstand zorgt voor een veranderende samenstelling van de bijstandsdoelgroep. Een deel is snel bemiddelbaar naar werk (via de B-1 route)3, maar een ander deel vraagt langdurige, intensieve begeleiding (via de Z-route).4 Daarnaast staat in het coalitieprogramma van het kabinet Jetten bijvoorbeeld het voornemen om ‘Startbanen’ te creëren voor inburgeraars en wordt er een duidelijke(re) koppeling tussen Participatiewet en Wet inburgering aangegeven. Daarnaast zien we in Avres (in Gorinchem) een voorbeeld voor Promen wat de inzet van werk voor statushouders aangaat.
Meer variatie in werksoorten nodig De doelgroep is meer divers dan voorheen en vraagt om een breder palet aan werksoorten. Alleen met voldoende variatie in werk, tempo en omgeving kunnen mensen op een passende manier meedoen en doorgroeien richting werk of maatschappelijke participatie. Daarbij kan dan ook een mix van doelgroepen in die werksoorten tot stand worden gebracht, wat in het voordeel is van de ontwikkelmogelijkheden van de doelgroep. Dit vraagt wel wat van de bedrijfsvoering van Promen. Ook daar zit een balans in tussen doeltreffendheid (wat is goed voor de doelgroep) en doelmatigheid (kosten). Overlap tussen dagbesteding en beschut werk / Simpel Switchen Uit onderzoek (onder andere Movisie) blijkt dat er een grijs gebied is tussen Wmo bekostigde arbeidsmatige dagbesteding en beschut werk vanuit de Participatiewet. Met het principe van ‘Simpel Switchen’ kunnen mensen soepeler doorgroeien naar (betaald) werk, mits domein- overstijgend wordt gedacht en gefinancierd. Dit kan betekenen dat een verlengde intake plaatsvindt, waarbij mensen ook op locatie in een werkopstelling worden geobserveerd en bezien om daarna de afweging te maken of iemand beter tot zijn/haar recht komt bij beschut werken of dat arbeidsmatige dagbesteding beter is.
Uit voorbeelden in het land (bijvoorbeeld Den Bosch) blijkt dat voor 40% van de groep waarvan men dacht dat die naar arbeidsmatige dagbesteding zou gaan, uiteindelijk een beschut werken werkplek geschikter is. Een verdergaande optie is dat Promen zelf Wmo-bekostigde arbeidsmatige dagbestedings- activiteiten gaat uitvoeren. Ook daar zijn voorbeelden van in het land. Mochten gemeenten en 3 B1-route: voor inburgeraars die naar verwachting binnen een redelijke termijn taalniveau B1 kunnen halen. Richt zich op de combinatie van taal, werk en opleiding. 4 Z-route: bedoeld voor inburgeraars die waarschijnlijk niet in staat zijn om taalniveau B1 of A2 te behalen binnen de inburgeringstermijn van 3 jaar. De verwacht is wel dat in deze groep relatief meer inburgeraars zijn die extra ondersteuning naar werk nodig hebben. 13 Promen dit in de toekomst willen overwegen, dan vraagt dit om nodige aanpassing in werksoorten, activiteiten en bedrijfsvoering. Wetsvoorstel ‘Van school naar duurzaam werk’ stimuleert integraal werken De Wet van school naar duurzaam werk is bedoeld om jongeren met een afstand tot de arbeidsmarkt te ondersteunen bij hun overgang van school naar werk en hen te helpen richting economische zelfstandigheid.
Dit wordt bereikt met vier samenhangende maatregelen: • Aanvullende loopbaanbegeleiding tot een jaar na diplomering of het verlaten van de school in het beroepsonderwijs, praktijkonderwijs en voortgezet speciaal onderwijs. • Verhoging van de maximumleeftijd van de doelgroep van de Doorstroompunt-functie (voorheen RMC-functie) van 23 naar 27 jaar. • Preventieve rol voor gemeenten in de Participatiewet bij het ondersteunen van jongeren naar werk. • Stimulering van samenwerking tussen onderwijs, doorstroompunten en gemeenten op casusniveau en bij een regionaal programma Deze nieuwe wetgeving onderstreept het belang van integraal kijken naar jongeren: onderwijs, jeugdzorg, werk, inkomen en wonen moeten beter op elkaar worden afgestemd. Dit vraagt om nauwe samenwerking tussen domeinen en organisaties (onderwijsinstellingen, gemeenten, sociaal ontwikkelbedrijf) en een aanpak vanuit de behoeften van de jongere. Dit houdt ook innovatie in, waarbij gemeenten en Promen met elkaar bezien welke dienstverlening Promen in dit kader kan bieden. Om dat efficiënt en effectief te doen, zijn er spelregels nodig waarin bijvoorbeeld pilots worden ingericht die - als ze succesvol zijn - leiden tot een borging in de staande organisatie van deze dienstverlening.
Financiële druk en eventuele verlichting Zoals hiervoor toegelicht, neemt de bijdrage die gemeenten per SW-plaats ontvangen van het Rijk voor de uitvoering van de Wsw in de komende jaren sterk toe. De reden hiervoor is het effect van een sterker dan eerder verwachte uitstroom van Wsw’ers. Het beschikbare macrobudget voor de uitvoering van de Wsw krimpt aanmerkelijk minder sterk dan het aantal Wsw’ers, zodat het beschikbare budget per Wsw’er toeneemt. Voor de bredere doelgroep van de Participatiewet verandert de bekostiging van Beschut Werk per 1 januari 2028. Concreet betekent dit dat de loonwaardemetingen voor medewerkers Beschut Werk wordt afgeschaft en dat de bekostiging niet meer afhankelijk is van deze loonwaarde, maar dat er een vaste forfaitaire bijdrage wordt ingevoerd ten behoeve van Beschut Werk. Deze bijdrage is gebaseerd op een gemiddelde loonwaarde van circa 30 procent, zodat de loonkostensubsidie gemiddeld 70 procent zal bedragen. Totdat de wetswijziging van kracht is, ontvangen gemeenten via de Integratie-uitkering Participatie € 3.000,-- extra per beschutte werkplek, als tijdelijke ophoging van de Rijksbijdrage beschut werk. Promen werkt hier mee vanaf 1 januari 2026 en is ook opgenomen in het OP 2026.
In de Kamerbrieven 'Sociaal ontwikkelbedrijven en beschut werk' van 6 juli 2023 en 'Infrastructuur sociale ontwikkelbedrijven' van 21 december 2023 worden voorstellen uitgewerkt om gemeenten tegemoet te komen bij de financiële uitdagingen ten aanzien van de 14 infrastructuur van sociaal ontwikkelbedrijven. In 2024 is door het Ministerie van SZW al € 63,9 miljoen beschikbaar gesteld voor infrastructuur van sociaal ontwikkelbedrijven. Als vervolg daarop heeft SZW een voortgangsbrief (15-10-2024) over de infrastructuur sociaal ontwikkelbedrijven en beschut werk naar de Tweede Kamer verzonden. Vanaf 2025 ontvangen gemeenten jaarlijks een impulsbudget om de infrastructuur te versterken beginnend met € 35 miljoen in 2025 en aflopend naar € 19,8 miljoen in 2034. Omdat een toekomstbestendige sociale infrastructuur vaak een regionale aanpak vereist, worden de middelen in principe uitgekeerd aan samenwerkingsverbanden rondom sociaal ontwikkelbedrijven (samengevoegd en toegewezen aan de grootste gemeente uit het samenwerkingsverband). Tevens komt er een structurele basisfinanciering voor de bedrijfskosten van sociaal ontwikkelbedrijven, oplopend van € 19,8 miljoen in 2025 naar € 35,9 miljoen per jaar vanaf 2035. De gemeenten en Promen kunnen deze middelen inzetten om gezamenlijk tot de invulling te komen van de voorstellen zoals die in dit rapport staan.
Op die manier wordt de ‘tussengroep’ goed bediend en is er meerjarig financiële zekerheid. Actieve inzet van het instrument Loonkostensubsidie (LKS) Het instrument van LKS wordt ingezet om leerwerkplekken te realiseren voor mensen die nog niet direct inzetbaar zijn op de reguliere arbeidsmarkt. Dit biedt kansen om inwoners met behulp van loonkostensubsidie beter voor te bereiden op werk. De uitvoering van het Regionaal Werkcentrum kan daar ook een belangrijke rol bij spelen. Dit vraagt wel om extra aandacht omdat Promen in twee arbeidsmarktregio’s werkzaam is. Dat kan betekenen dat er ook twee soorten dienstverlening ontwikkeld worden om LKS met steun van Promen meer bij reguliere werkgevers in te zetten. Structurele krapte op de arbeidsmarkt en SROI De aanhoudende vraag naar personeel bij reguliere werkgevers blijft mogelijkheden bieden om mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt duurzaam te plaatsen. Hier is wel voor nodig dat werkgevers worden ondersteund en ontzorgd en dat er geïnvesteerd wordt in begeleiding op maat. Het instrument van ‘Social Return On Investment’ kan daarbij behulpzaam zijn, zowel door dit mee te nemen in de gemeentelijke aanbestedingen als door een beroep te doen op het ‘maatschappelijk verantwoord ondernemen’ van instellingen en bedrijven. De gemeenten hebben aangegeven wel de regie te willen blijven voeren over de invulling van SROI.
Ook voor dit punt geldt dat het niet van zelf plaats vindt en dat dit extra aandacht vraagt om SROI zo optimaal mogelijk in te vullen. 15 4 Verkenning scenario’s en uitgangspunten Op basis van het voorgaande zijn er scenario’s verkend voor de toekomstige uitvoering door Promen. Dit en de onderstaande afbeelding zijn met name gebruikt als middel om op basis hiervan gesprekken te voeren met de gemeenten en Promen. Door een aantal aspecten aan te geven, is er een weging gemaakt bij het vormen van de visie op de toekomst van Promen en de daarbij passende keuze tot het gezamenlijk vormgeven van het basispakket. Bovenstaande figuur is een algemeen model dat de verschillende trajecten binnen de Participatiewet weergeeft. Daarbij zijn tevens de arbeidsmatige dagbesteding (Wmo) en de mate van afstand tot de reguliere arbeidsmarkt weergegeven. Indien de afstand tot de reguliere arbeidsmarkt van werkplekken en trajecten toeneemt in dit figuur, neemt ook de mate van benodigde ondersteuning bij deze werkplekken en trajecten toe. Op basis van de gevraagde aanpak in dit traject en het bovenstaande, zijn er gesprekken gevoerd met de gemeenten binnen de GR Promen over hoe zij de toekomst voor Promen voorzien. Deze beelden zijn samengebracht, waarbij vervolgens is gevraagd aan Promen hier op te reageren en hun visie voor de toekomst over te brengen.
Voordat alle beelden samen zijn gebracht tot de gezamenlijke visie, zijn gemeenten nog éénmalig gevraagd schriftelijk te spiegelen op de visie van Promen en op bovenstaand. Alle beelden zijn samengebracht in een werkconferentie op 6 november 2025. Daar is gesproken over een basispakket5 en een pluspakket6 en is besloten de businesscase te formuleren voor één gezamenlijk basispakket (zoals in groen omcirkeld in de schematische figuur) om verder te onderzoeken of en hoe de inhoud en uitvoering ervan kan volstaan om een goede (verplichte) voorziening die de gemeenten dienen te hebben voor het aanbod van beschut werk in stand te houden en te verbeteren. De nadere uitwerking van het pluspakket kan plaatsvinden na deze huidige verkenning. In dat pluspakket kan worden gedacht aan: Opstapbanen (GR IJsselgemeenten), 5 Basispakket betreft: alles wat alle gemeenten in de GR kunnen afnemen, tegen een bepaald volume. Zij betalen per aantal deelnemer. 6 Pluspakket betreft: activiteiten die niet binnen de GR vallen en ook niet door alle gemeenten hoeven worden afgenomen. De kosten hiervoor worden per gebruikende gemeente doorbelast, inclusief risico opslag.
16 nieuwe pilots, basisbanen, Module Arbeidsmarkt Participatie (Hierna: MAP), andere vormen van jobcoaching en maatwerk re-integratietrajecten). Voor nu dient er in het basispakket gezorgd te worden dat deze voorziening ook financieel houdbaar blijft en er optimaal gebruik wordt gemaakt van de opgebouwde expertise van Promen. Dat betekent ook dat er geen rigoureuze wijzigingen worden doorgevoerd, zoals het laten fuseren van Promen met de afdelingen Werk & Inkomen van de gemeenten en/of GR IJsselgemeenten (een model zoals waar in Maassluis, Vlaardingen en Schiedam met StroomOpwaarts, in ’s-Hertogenbosch met de gemeentelijke dienst WeenerXL of in de regio Gorinchem met Avres voor is gekozen). Ook is niet gekozen voor het opknippen van Promen, waarbij gemeenten en/of de GR IJsselgemeenten de taken van Promen overnemen (een ontwikkeling die zich bijvoorbeeld wel voordoet bij de GR Tomingroep (Almere en Gooi- en Vechtstreek) waar een splitsing naar arbeidsmarktregio wordt doorgevoerd). Dit soort opties zijn besproken met de wethouders/bestuurders en de gemeentelijke ondersteuning maar daar is unaniem niet voor gekozen. Dat alles heeft geleid tot het basispakket en uitgangspunten: Het basispakket • WSW • Pw-routes • Beschut • (tijdelijke) Garantiebanen • Externe jobcoaching Met inachtneming van dat alle huidige dienstverlening en activiteiten binnen Promen blijven.
Uitgangspunten bij het basispakket • Het basispakket wordt afgenomen door alle deelnemende gemeenten in de GR. • De gemeenten betalen per deelnemer. • Het basispakket voldoet aan een minimaal volume om Promen financieel gezond te houden in de komende 12-16 jaar • Het eigen vermogen van Promen moet daarbij gedurende die jaren stabiel blijven. • Het afgelopen Hoofdlijnenbesluit wordt niet verlengd. Het Hoofdlijnenbesluit is inmiddels verlengd met twee jaar om de tijd waarin gemeenten tot nieuwe afspraken kunnen komen (mede op basis van dit traject) te overbruggen. Eind 2027 zal de verlenging van het Hoofdlijnenbesluit aflopen. Een belangrijke constatering is dat er ten opzichte van de huidige dienstverlening door Promen weinig verandert. Ook de inzet van gemeenten om de kennis en kunde van Promen te behouden, blijft onverminderd. Al in een vroeg stadium werd duidelijk dat het Hoofdlijnenbesluit geen noodzakelijk document is voor gemeenten en Promen om op deze 17 wijze met elkaar een nieuwe set van afspraken te maken. Dat er een nieuwe set van afspraken dient te komen, werd evident gevonden. Dat laat onverlet dat het gezamenlijke belang onverminderd groot blijft: samen zorgen voor duurzame werkgelegenheid, ontwikkelkansen en passende ondersteuning voor mensen binnen de Wsw, garantiebanen, beschut werk en re-integratie, zo dichtbij mogelijk georganiseerd.
Met het aflopen van het Hoofdlijnenbesluit eind 2027 wordt het des te belangrijker dat betrokken personen en organisaties hun kennis en expertise blijven inzetten om effectief om te gaan met de complexe informatie en dynamische omgeving waarin zij opereren. Dit vraagt zowel om robuuste (organisatie van) gemeenten en Promen als om blijvende wendbaarheid. We hanteren dus geen klassieke IST-SOLL-benadering. In plaats daarvan bepalen we wat minimaal nodig is om de huidige situatie stabiel te houden én wat noodzakelijk is om als één geheel flexibel in te kunnen spelen op onverwachte vraagstukken en kansen die zich in de toekomst voordoen. Daarbij beoogt dit traject om de gemeenten en Promen voor de komende 12 – 16 jaar toekomstbestendig te houden. Gelet op alle veranderingen in de externe omgeving is één ding duidelijk: het is niet te voorzien hoe de wereld er over pakweg vijf jaar uit ziet. Ook in de komende jaren zullen er ongetwijfeld veranderingen zijn - bijvoorbeeld vanuit het Rijk - die betekenis hebben voor Promen en de gemeenten. Dit alles vraagt om een wendbare en robuuste organisatie die samen met de gemeenten tijdig kan bijsturen. Om daarmee het risico te voorkomen dat sommige werksoorten te klein worden (vanwege de uitstroom Wsw-medewerkers) of structureel verliesgevend raken te voorkomen.
Ook dient er ruimte te zijn voor innovaties die - als pilots succesvol blijken te zijn - geborgd worden in de staande organisatie van de gemeenten en Promen. Het huidige Hoofdlijnenbesluit heeft in de afgelopen jaren zijn werk gedaan maar biedt naar de toekomst die kaders onvoldoende. Het is dan ook goed dat het Hoofdlijnenbesluit eindig is en op z’n laatst tot 31 december 2027 geldt. Daarom adviseren wij dat er een nieuwe set aan spelregels afgesproken dient te worden om robuust en wendbaar te kunnen sturen. Dat vraagt nieuwe spelregels vanuit een nieuwe sturingsfilosofie die naast een gemeenschappelijk visie, ook de kaders, monitoring/KPI’s én leren & innoveren in zich herbergt. 18 5 Missie, visie, strategie en leidende principes Op basis van gezamenlijke constatering door gemeenten en Promen zijn de volgende gezamenlijke missie, visie, strategie en leidende principes gevormd. Daarbij is dit een nadere actualiseren van de bestaande missie en visie vanuit de gesprekken en de bijeenkomst die gehouden zijn: 5.1 Missie Gemeenten en Promen bieden duurzame werkgelegenheid, ontwikkelkansen en ondersteuning aan mensen binnen de Wsw, garantiebanen, beschut werk en re‑integratie, dichtbij georganiseerd en gebaseerd op de bewezen expertise van Promen. - Promen is bij uitstek de organisatie die focus moet houden op Wsw, garantiebanen, beschut werk en re‑integratie.
- Het Talentenplein is van grote meerwaarde als dienstverleningsconcept voor de (ontwikkeling van de) doelgroep Participatiewet in het kader van instroom-doorstroom- uitstroom. - Nabijheid van dienstverlening voor alle gemeenten is essentieel en moet worden behouden. - De kennis, kunde en specifieke ervaring van Promen met de brede doelgroep zijn richtinggevend voor het dienstverleningspakket dat gemeenten willen afnemen. Het ontwikkelen van de doelgroep is daarbij een belangrijke doelstelling. - Promen moet voldoende basisomvang hebben om levensvatbaar te blijven en haar expertise te kunnen behouden én om een (kwalitatief) goede voorziening te blijven voor het aanbod van beschut werk dat gemeenten verplicht zijn om aan te bieden. 5.2 Visie Promen ontwikkelt zich verder als een toekomstbestendige, gespecialiseerde regionale uitvoeringsorganisatie met een stabiel basispakket, wendbare aanvullende dienstverlening en duurzame sturing samen met de deelnemende gemeenten voor de komende 12–16 jaar. - Promen moet levensvatbaar blijven, ondanks een onzekere toekomst met nieuwe uitdagingen, met daarvan uitgaande dat Promen zowel robuust én wendbaar moet zijn. - Daartoe wordt een stabiel dienstverleningspakket voor de komende jaren vastgelegd. Een pakket dat een balans heeft tussen financieel verlieslatende en financieel positieve werksoorten.
- De dienstverlening van Prowork BV kan volledig binnen de GR worden ondergebracht, onder de voorwaarde dat de nieuwe kostentoerekening transparant is en blijft7. - Jobcoaching wordt in de toekomst mogelijk exclusief bij Promen belegd. 7 De omschakeling naar een ander kostentoerekeningsmodel (feitelijk de transformatie van de kostentoerekening) willen Promen en de gemeenten uiterlijk bij de begroting 2028 / OP 2028 uitgewerkt hebben. De analyse en uitwerking van dit rapport hebben aan dit inzicht en voornemen bijgedragen. 19 - Het Talentenplein zal ook in de toekomst van meerwaarde zijn gelet op de ontwikkeldoelstelling van de doelgroep. - Structurele gezamenlijke sturing op bestuurlijk, strategisch, tactisch en operationeel niveau zijn daarbij noodzakelijk om deze visie te realiseren. - Er is geen vernieuwing van het Hoofdlijnenbesluit nodig om dit te bereiken. Er zijn wel nieuwe spelregels nodig om de missie en visie door te voeren. 5.3 Strategie Gemeenten en Promen zetten in op een duidelijke focus op de kerntaken, een eenvoudiger bestuurlijke aansturing, versterking van samenwerking gemeenten-Promen en een basispakket dat robuust én wendbaar is. - De focus op Wsw, garantiebanen, beschut werk en re‑integratie blijft centraal staan. - De variatie in werksoorten mag worden uitgebreid, mits dit bijdraagt aan ontwikkelkansen of aansluit bij de capaciteiten van de doelgroep.
- De complexiteit in de sturing vermindert, waarbij bezien moet worden of de rolverdeling tussen Dagelijks Bestuur en Algemeen Bestuur ongewijzigd kan blijven of dat hier een duidelijkere rolverdeling moet plaats vinden om de bestuurlijke slagkracht te vergroten. - Invulling van het pluspakket volgt na verdere verkenning van het basispakket (inclusief verkenning van een eventuele derde locatie in de Krimpenerwaard). - Gemeenten willen zelf de regie op de uitvoering van SROI behouden. - Intensieve samenwerking tussen gemeenten en Promen gedurende de afgelopen periode heeft geleid tot meer vertrouwen en gedeeld inzicht. Dat moet behouden worden in de toekomst, mede omdat het Hoofdlijnenbesluit afloopt. - Er dient ruimte te zijn voor innovaties die - als pilots succesvol blijken te zijn - geborgd worden in de staande organisatie van de gemeenten en Promen. Het huidige Hoofdlijnenbesluit biedt die kaders onvoldoende - Als eerste stap wordt de businesscase voor het basispakket uitgewerkt (in bijlage 3). Deze vormt de basis voor de afspraken en keuzes die daarna worden gemaakt. 5.4 Leidende principes Gemeenten en Promen sturen gezamenlijk op focus, eenvoud, nabijheid, wendbaarheid, levensvatbaarheid en samenwerking. Dit steeds met de belangen en ontwikkelkansen van de doelgroep als uitgangspunt. - Behoud van focus op de huidige situatie is essentieel.
De basis is op orde en moet zo blijven. - Wendbaarheid is nodig om toekomstige uitdagingen en kansen aan te kunnen. - Een basispakket van voldoende formaat is van belang voor de levensvatbaarheid van Promen. - Nabijheid van dienstverlening is essentieel voor de doelgroep. - Toegenomen vertrouwen tussen gemeenten en Promen vormt een belangrijke basis voor de gezamenlijke sturing in de toekomst. 20 - Dit vraagt om samenwerking op bestuurlijk, management-, beleids-, financieel én uitvoerend niveau in de komende jaren. Het is van belang om de leidende principes met het tactisch management en professionals in de uitvoering door te vertalen. Zowel binnen de gemeenten als binnen Promen. Zo ontstaat er meer een gemeenschappelijke taal en daarmee ook begrip van elkaar taken en rollen. Tevens kan met intervisie de leidende principes aangescherpt en -indien nodig- aangevuld worden. 21 6 Interne uitwerking 6.1 Doelgroepen De samenstelling van de doelgroepen verandert structureel. De Wsw-populatie neemt door natuurlijk verloop af, terwijl de instroom vanuit de Participatiewet juist groeit, met name bij Beschut Werk, Garantiebanen, Opstapbanen (voor de IJsselgemeenten) en deelnemers die een ontwikkelroute doorlopen. Dit betekent dat Promen in toenemende mate werkt met medewerkers die meer begeleiding, passend werk en een zorgvuldige opbouw van loonwaarde nodig hebben.
Promen behoudt een breed palet aan werksoorten, zodat de diversiteit van de doelgroep kan worden gefaciliteerd. Ook wordt er met kleinere teams gewerkt zodat doelgroepmedewerkers binnen deze kleinere teams meer ondersteuning krijgen. Werksoorten als detacheringsvormen zijn hierbij van belang vanwege hun positieve operationele resultaat en ontwikkelkansen. Tegelijk zit in de financiële onderbouwing (zie bijlage 3) dat naast de middelen van het Rijk de gemeenten ook meer omzet moeten genereren voor het werkpakket van Promen richting 2034 en/of Promen dat werk zelf in opdracht van bedrijven kan genereren (bijvoorbeeld groepsdetachering). Gelet op de verandering van de doelgroep en financiële dekking, is het van belang dat goed gemonitord wordt of het werkpakket voldoet aan de beleidsmatige en financiële kaders die de gemeenten aan Promen meegeven. Het hele pakket van werksoorten geeft een mooie combinatie waarin doelgroepmedewerkers zich kunnen ontwikkelen. Het goed monitoren blijft van belang omdat niemand weet hoe de situatie over pakweg vijf jaar is. Het is te overwegen dat gemeenten en Promen over enkele jaren parallel scenario’s ontwikkeld waarin SROI een belangrijkere rol speelt. Zo’n scenario kan inhouden dat Promen zich primair focust op ontwikkeling en begeleiding en minder op het werkpakket. Daarvan zijn in het land een aantal goede voorbeelden.
Daarbij hanteren de gemeenten bijvoorbeeld de Participatieladder Sociaal Ondernemen (PSO). Dat is een wetenschappelijk onderbouwd keurmerk door TNO en maakt inzichtelijk hoe inclusief een organisatie is. Daarbij kent PSO ook de het PSO 30+ Certificaat. Dat is een extra certificering voor PSO-Trede 3 organisaties, de hoogste trede. Het PSO 30+ Certificaat sluit aan bij de Aanbestedingswet en maakt het gemeenten mogelijk om opdrachten voor te behouden aan organisaties waarvan minimaal 30% van het personeel in dienst bestaat uit personen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Het PSO 30+ Certificaat maakt voor opdrachtgevers zichtbaar welke organisaties aantoonbaar aan de 30% criteria voldoen. Gemeenten als Eindhoven en Arnhem maken daar bijvoorbeeld gebruik van bij hun aanbestedingen. Daarnaast zijn er andere voorbeelden waarbij werksoorten, zoals bijvoorbeeld groen, in bepaalde constructies zijn vormgegeven. AM Match uit Hoofddorp heeft in de afgelopen jaren diverse werksoorten beëindigd waarbij de doelgroepmedewerkers gedetacheerd of in dienst zijn bij een marktpartij. Ook Waalwijk en Veenendaal hebben of zijn bezig met aanbesteden via SROI van werksoorten groen / reiniging. Daarnaast werkt Senzer (regio Helmond) samen met 22 drie lokale groenbedrijven, verenigd in Helmonds Groen Collectief, waarbij ook medewerkers worden gedetacheerd bij dat collectief c.q.
de daarbij aangesloten groenbedrijven. Verder hebben Caparis en Empatec in Friesland groenmedewerkers gedetacheerd bij een in 2019 samen met het Wetterskip Fryslân opgericht bedrijf, te weten Grienskip BV. De gezamenlijke ambitie blijft een voldoende instroom vanuit de Participatiewet, een integrale aanpak van plaatsing en ontwikkeling en het realiseren van voldoende buitenplaatsingen. Een evenwichtige sturing hierop is essentieel, omdat achterblijvende instroom of krimpende werksoorten direct gevolgen hebben voor de stabiliteit van Promen als werkbedrijf. Als er werksoorten beëindigd zouden worden, heeft dat effect op de kostprijs van de overgebleven werksoorten als afbouw van bijvoorbeeld vastgoed niet in de pas mee loopt. 6.2 PIOFACHJC8 Personeel De veranderende doelgroep vraagt om een stevig fundament aan begeleiding en expertise. Promen heeft ervaren agogische rollen en vakspecialisten die intensieve begeleiding kunnen bieden. De organisatie moet deze expertise koesteren en verder ontwikkelen, zodat begeleiding, veiligheid en groei van medewerkers gewaarborgd blijven. Daarbij hoort ook versterking van het middenkader en het strategisch denkvermogen in de ambtelijke schil. Voor de komende jaren is het belangrijk te investeren in opleiding, methodisch werken en het behoud van kennis bij mogelijke personele wisselingen.
De directie speelt hierin een cruciale rol door duidelijke strategische keuzes te maken, koersvast leiderschap te tonen en de randvoorwaarden te creëren die nodig zijn om deze ontwikkeling duurzaam te ondersteunen. De gevraagde visie gaat over een langere periode. Een periode waarin ongetwijfeld personele wisselingen gaan plaats vinden, al was het maar door gemeenteraadsverkiezingen (bestuurders) als pensionering (directieleden). Daarbij is samenwerking op zich altijd afhankelijk van de samenwerking tussen personen. De structuur, governance en meerjarige afspraken zijn daar helpend in. Ook het uitwerken van profielschetsen van directieleden en uitvoeren van het werving- en selectieproces zou in lijn moeten zijn met de langere termijndoelstelling. Daarom is het van belang om de nieuwe sturingsfilosofie goed door te voeren en te borgen. Het is tevens zinvol te investeren in een verdere versterking van de samenwerking tussen gemeenten en Promen, bijvoorbeeld door onder andere gezamenlijke onboarding en opleidingen voor (nieuwe) medewerkers te organiseren en door werkprocessen (nog) beter op elkaar te laten aansluiten. Informatievoorziening Goede sturing vereist actuele en consistente informatie. KPI’s over instroom, doorstroom, begeleiding, ontwikkeling van de doelgroepmedewerkers, financiën en bedrijfsvoering moeten helder zijn en op een uniforme manier worden aangeleverd.