Kwaliteitsmonitor concept SD 2022 en 2023 (bijlage bijeenkomst 3 december 2024)

Leren en verbeteren in het sociaal domein Kwaliteitsmonitor Krimpenerwaard over 2022 en 2023

Inhoudsopgave Beleidskader effecten

3

Samenvatting

4

1 Monitor in het kort

5

2 Inleiding

7

3 Beleidsrad Veerkracht

9

4 Beleidsrad Leefstijl

14

5 Beleidsrad Mentale gezondheid

17

6 Beleidsrad Sociale leefomgeving

20

7 Beleidsrad Fysieke leefomgeving

24

8 Beleidsrad Sociaal economische status

27

9 Beleidsrad Lichamelijke gezondheid

31

10 Beleidsrad Zorggebruik

33

11 Slotbeschouwing

42

12 Bijlagen

46

Kwaliteitsmonitor Krimpenerwaard over 2022-2023 - 2

Beleidskader effecten 1

Met de meeste inwoners in Krimpenerwaard gaat het goed

2

Vertrouwen in de toekomst neemt af, gevolgen voor mentale gezondheid

3 7

Zorggebruik Jeugd, Wmo, Participatiewet en schulddienstverlening

6

Vaccinatiegraad daalt snel en druk op de huisartsenzorg

5

Sociaal economische status neemt licht toe, maar relatief meer mensen met problematische schulden

4

Minder beweging en forse toename middelengebruik

Eenzaamheid blijft probleem, ondanks grote verbondenheid en vele vrijwilligers en mantelzorgers

Kwaliteitsmonitor Krimpenerwaard over 2022-2023 - 3

Samenvatting Sinds 2021 verschijnt periodiek de Kwaliteitsmonitor Krimpenerwaard. Op 20 april 2021 is het Integraal Beleidskader Sociaal Domein vastgesteld. Met de Kwaliteitsmonitor volgt de gemeente de effecten van het beleidskader, om inzicht te krijgen in wat ons beleid oplevert voor onze inwoners, hiervan te leren en bij te kunnen sturen.

1. Met de meeste inwoners in Krimpenerwaard gaat het goed Opnieuw zien we dat de meerderheid van onze inwoners – zowel jong als oud – een goede gezondheid ervaart, tevreden is met zijn/haar leven en in staat is de draad weer op te pakken bij tegenslagen, maar de nasleep van corona blijft merkbaar. Hieronder delen we de meest opvallende ontwikkelingen. 2. Vertrouwen in de toekomst neemt af, gevolgen voor mentale gezondheid Uit de cijfers blijkt dat het vertrouwen van zowel ouderen als jongeren in de toekomst afneemt, mede door problemen zoals woningnood, klimaatverandering en oorlogen en dit heeft grote impact op hun mentale gezondheid. Daarentegen beoordelen inwoners in 2022 hun sociaal vangnet en eigen kracht beter dan drie jaar daarvoor. Dat de mentale gezondheid van onze inwoners onder druk staat, is terug te zien in de hoge percentages op het zeer vaak ervaren van stress en het hoge risico op angststoornissen en depressies. In vergelijking met de regio is het percentage jongeren met psychische klachten overigens iets lager, wat niet wegneemt dat nog altijd een grote groep jongeren hier wel mee te maken heeft (19% van de jongeren tussen 12 en 17 jaar). Eenzaamheid lijkt niet toegenomen, maar blijft een veel voorkomend probleem. 3.

Minder beweging en forse toename middelengebruik Op het gebied van leefstijl zien we een negatieve trend: onze inwoners zijn minder gaan bewegen en het middelengebruik neemt toe, vooral onder jongeren. Ook overgewicht komt veel voor. 4. Eenzaamheid blijft probleem, ondanks grote verbondenheid en vele vrijwilligers en mantelzorgers Zoals genoemd blijft eenzaamheid een veel voorkomend probleem. Dit ondanks het grote gevoel van verbondenheid dat onze inwoners voelen met hun buurt. Veel van onze inwoners verlenen mantelzorg. En Krimpenerwaard kent veel vrijwilligers, die zich inzetten bij clubs, verenigingen en maatschappelijke organisaties. 5. Sociaal economische status neemt licht toe, maar relatief meer mensen met problematische schulden De sociaal economische status van onze inwoners is iets verbeterd. Het aantal inwoners dat ernstige financiële belemmeringen ervaart, is gelijk gebleven. Het aandeel inwoners met problematische schulden neemt toe.

6. Vaccinatiegraad daalt snel en druk op de huisartsenzorg De dalende vaccinatiegraad is een landelijke trend. Ook in Krimpenerwaard zien we een forse daling, lager dan het landelijk gemiddelde. In sommige kernen is de vaccinatiegraad dermate laag, dat dit gevolgen kan hebben voor de volksgezondheid. Een andere negatieve ontwikkeling is de toenemende druk op de huisartsenzorg, o.a. als gevolg van de vergijzing en toenemende mentale druk. 7. Zorggebruik Jeugd, Wmo, Participatiewet en schulddienstverlening Naast de inhoudelijke trends en ontwikkelingen, kijken we in deze monitor ook naar het zorggebruik van voorzieningen binnen de Jeugdwet, Wmo en/of Participatiewet. Ongeveer 17% van de huishoudens in Krimpenerwaard maakte in 2022 en 2023 gebruik van één of meerdere gemeentelijke voorzieningen. Van de Jeugdwet maakte ongeveer 10% van de jeugdigen gebruik. De overgrote meerderheid van onze inwoners maakt dus geen gebruik van gemeentelijke voorzieningen. Bij het zorggebruik Jeugd en Wmo zien we een toename in complexe zorgvragen, wat vaker vraagt om de inzet van meerdere producten/diensten tegelijk (stapeling van zorg). We zien hierbij ook een toename van vraagstukken waarbij de veiligheid in het geding is. Een ander gevolg is dat trajecten toenemen in duur en intensiteit.

Als gevolg van wachtlijsten in de GGZ en/of ambulantisering, zien we problematiek verergeren en/of complexer worden. Dit vraagt om steeds meer inzet van (langdurige) specialistische begeleiding. Zo ook als er sprake is van een combinatie met een migratie-achtergrond, verstandelijke beperking, psychische stoornis en/of financiële problemen. Wat ook opvalt, is de toename van dagbesteding. Dit wordt meer en meer ingezet om mantelzorgers (tijdelijk) te ontlasten. Door de vergrijzing zal het aantal ouderen dat aangewezen is op deze zorg en andere ondersteuning/zorg blijven toenemen. De meeste inwoners zijn tevreden over de ondersteuning. Aandachtspunt, zowel bij Jeugd als Wmo, is de bekendheid en het gebruik van onafhankelijke cliëntondersteuning. De cijfers Participatiewet laten zien dat het aantal bijstandsuitkeringen langzaam stijgt, in lijn met landelijke trends. Veel bijstandsgerechtigden kampen met multiproblematiek, waardoor uitstroom naar werk moeilijk is. Het gebruik van minimaregelingen steeg in 2022 door de energietoeslag en bleef in 2023 hoger dan in 2021. Het gebruik van kindregelingen nam zowel in 2022 als in 2023 toe. Het aantal inwoners dat zich in 2022 meldde bij het gemeentelijk loket voor hulp bij een schuldensituatie was 176. In 2023 was er een daling te zien naar 110.

Inschatting is dat deze daling deels te herleiden is naar de positieve effecten van vroegsignalering. Ondanks de daling van aantal mensen in schulddienstverlening, is het aandeel huishoudens met problematische schulden binnen deze groep de afgelopen 2 jaar gestegen.

Kwaliteitsmonitor Krimpenerwaard over 2022-2023 - 4

1 Monitor in het kort Indicator

Beweging 2019

Veerkracht Sociaal vangnet Vertrouwen in de toekomst Vertrouwen in de toekomst 15 en 16 jarigen Eigen kracht Percentage vroegtijdig schoolverlaters Leefstijl Goed ervaren gezondheid 18 jaar en ouder Percentage inwoners dat voldoet aan beweegrichtlijn Jeugd dat wekelijks rookt Percentage inwoners met overgewicht Percentage klas 2/4 VO dat recent heeft gedronken Mentale gezondheid Inwoners zijn tevreden met hun leven Percentage ernstige eenzaamheid 65+ Percentage jongeren dt zich zeer vaak gestrest voelt Percentage hoog risico op angststoornis en depressie (19-64 jaar) Jongeren met psychische klachten Sociale leefomgeving Sociale veiligheid Aantal meldingen huiselijk geweld (per 1.000 huishoudens) Percentage kindermishandeling Verbondenheid met de buurt Percentage inwoners (19-64 jaar) dat mantelzorg geeft

7.01 72 94 8.48 1.4

2020

2021

2023

Trend

Benchmark

7.26 61 93 1.3

88 1.6

83 47 5.1

86 8.55 1.9

72 43 4.8

51 32

7.9 55

31

7.93 37

30

7.89 9

9 41 3.8 19

6.49 10.9 3.5 7.26 14

2022

39 7

26

15.6 5.8

8 3.2

19

6.44 7 3.3 7.2 13

7 3.8

Kwaliteitsmonitor Krimpenerwaard over 2022-2023 - 5

1 Fysieke leefomgeving Fysieke leefromgevingskwaliteit Beweegvriendelijke omgeving Voorzieningenniveau Sociaal economische status Sociaal economische status Percentage ernstige financiële belemmering Percentage laaggeletterdheid Slagingspercentage inburgeringsplichtigen Aantal gerealiseerde garantiebanen Aantal gerealiseerde beschutte werkplekken Lichamelijke gezondheid Percentage inwoners dat lichamelijke belemmeringen ervaart Percentage gebruik eerstelijnszorg huisarts Percentage 2 jarigen volledig gevaccineerd Zorggebruik Jeugd Unieke cliënten Jeugd Percentage herhaald beroep op jeugdzorg Percentage positief tegenover effect ondersteuning (jeugdige) Percentage positief tegenover effect ondersteuning (ouder) Aantal meldingenJeugd per fte Zorggebruik Wmo Unieke cliënten WMO Zelfstandig wonende 70 plussers per 1.000 inwoners Percentage positief tegenover effect ondersteuning Aantal meldingen WMO per fte P&S Saldo in- en uitstroomperentage bijstand Aantal personen in schuldhulpverlening (per 10.000 inwoners) Percentage door traject meer kans op baan Aantal toegewezen aanvragen minimaregelingen Aantal aanvragen minimaregelingen (per 1.000 inwoners) Percentage toegewezen aanvragen minimaregelingen

6.36

6.31 48 6.48

46 6.72

6.91 2 39 44 10

10 45 50 24

4 79 87.8

75.1 88.6

77.3

1365 10.63 73 82 103

1404 10.48

2245 961 80 195

2384 964

-7 22 56 1352 31 85.6

1326 13.1

123

2065 960 214

-5 21 1251

62 59 25

7.14 2 10 65 61 25

77 24

3 82.1

1435 9.71

1375 71 82

96

2402 961

2385 962 81

2 22

0 22

-2

3350 67.4 87.8

5942 122.8 84.7

4228 86 85.2

223

Kwaliteitsmonitor Krimpenerwaard over 2022-2023 - 6

2

Inleiding We kunnen niet in de toekomst kijken, maar één ding weten we wel. Het is een periode van grote veranderingen, in de manier waarop we werken, leren, samenleven en zorgen. De samenleving vergrijst, er is sprake van sociale ongelijkheid, van arbeidsmarktkrapte, we doen een steeds groter beroep op de gezondheidszorg, digitalisering heeft veel impact op de economie en de samenleving en er is een toename van internationale spanningen. Ondanks dat deze veranderingen lang niet alleen op het terrein van lokale gemeenten ligt, zijn de gevolgen wel merkbaar in het sociaal domein. Ondersteuning in het sociaal domein beïnvloedt het dagelijks leven van veel mensen in een kwetsbare positie. In het Integraal beleidskader Sociaal Domein (2021) beschrijven we wat we voor hen willen bereiken. De Maatschappelijke Agenda (2021) beschrijft met welke aanpak we deze resultaten willen behalen. We geven inmiddels bijna 4 jaar uitvoering aan de ambities voor het Sociaal Domein en dit geeft aanleiding tot reflectie: Zijn de ambities van toen nog steeds passend bij het sociaal domein van nu? Sorteren onze inspanningen de gewenste effecten, vraagt het andere inspanningen of juist geduld?

Figuur 1 Samenhang IBK, MAG kwaliteitsmonitor en dialoog

Werken aan de bedoeling, leren en verbeteren Dit is de derde kwaliteitsmonitor na het vaststellen van het Integraal Beleidskader Sociaal Domein (IBK) en de Maatschappelijke Agenda (MAG) in 2021. Met deze kwaliteitsmonitor volgt de gemeente de effecten van het beleidskader. Op basis van cijfers en ervaringen wordt duidelijk welke resultaten er zijn geboekt en of er al dan niet moeten worden bijgestuurd. Om een beeld te krijgen van waar de Krimpenerwaard staat, vergelijken we waar mogelijk met andere regiogemeenten en landelijk. De monitor gaat over de effecten op de doelen en niet over de kosten. Hierover wordt verantwoord via de begrotingscyclus.

Wat leest u in de monitor? We gebruiken in deze monitor, net als in voorgaande monitors, de ordening volgens de beleidsraderen van positieve gezondheid, zoals deze ook beschreven worden in het IBK. De cijfers worden gecombineerd met verhalen uit de praktijk (‘tellen en vertellen’). Zonder context zeggen cijfers immers weinig. In de eerste twee kwaliteitsmonitoren (vastgesteld in november 2021 resp. september 2022) hebben we (beleids) informatie over het sociaal domein op een gestructureerde, samenhangende en herhaalbare wijze in kaart gebracht. We hebben niet overal invloed op. Er gebeurt namelijk ook veel in een mensenleven waar we niet direct invloed op hebben. We moeten rekening houden met aspecten als landelijk beleid en landelijke economische ontwikkelingen. Om een beter beeld te krijgen van hoe het gaat binnen de Krimpenerwaard vergelijken we ook nu weer waar mogelijk met andere gemeenten van gelijke omvang (benchmark) en kijken we naar landelijke trends en ontwikkelingen. De gekozen indicatoren zijn gelijk aan de tweede monitor. Ze geven een evenwichtig beeld van cijfers op het niveau van de hele Krimpenerwaardse samenleving, maar ook op het niveau van voorzieningen. De indicatoren zijn meetbaar en/of merkbaar voor onze inwoners. Deze derde monitor verschijnt twee jaar na het uitbrengen van de tweede kwaliteitsmonitor.

Er zijn niet op alle indicatoren nieuwe data beschikbaar. Veel onderzoeken worden eens in de vier jaar uitgevoerd. Daarom leest u ook in deze kwaliteitsmonitor weer een groot aantal praktijkvoorbeelden en waar mogelijk de merkbare effecten daarvan. Zo verrijken we de cijfers (tellen) met verhalen uit de praktijk (vertellen). We geven inmiddels bijna 4 jaar uitvoering aan de ambities voor het Sociaal Domein en dit geeft aanleiding tot reflectie: Zijn de ambities van toen nog steeds passend bij het sociaal domein van nu? Sorteren onze inspanningen de gewenste effecten, vraagt het andere inspanningen of juist geduld? Antwoorden op deze vragen kunt u vinden in een slotbeschouwing. In tegenstelling tot voorgaande jaren is dit hoofdstuk dit jaar toegevoegd aan deze kwaliteitsmonitor. Deze slotbeschouwing biedt zowel een reflectie op het beleid van de afgelopen jaren in het Sociaal Domein van Krimpenerwaard alsmede een perspectief voor de komende jaren. De slotbeschouwing geeft aanscherping van het huidige IBK, maar ook aanscherping op onderdelen van onze Maatschappelijke Agenda (MAG). De slotbeschouwing kan worden gezien als aanvulling op het huidige beleidskader (addendum) en vraagt daarom om een raadsbesluit.

De bevindingen en beleidsvoorstellen in de slotbeschouwing zullen dan ook centraal staan tijdens een beeldvormende avond met de gemeenteraad (december 2024) waarna de slotbeschouwing, desgewenst gewijzigd, ter vaststelling door het college wordt voorgelegd aan de gemeenteraad (voorjaar 2025).

Kwaliteitsmonitor Krimpenerwaard over 2022-2023 - 7

2 Reikwijdte van de monitor De reikwijdte van deze kwaliteitsmonitor is het sociaal domein en bestaat uit de volgende beleidsthema’s: Welzijn en zorg, Gezondheid, Jeugd, Wmo, Onderwijs, Werk & Inkomen, Armoede & Schulden, Sport en Cultuur. Deze thema’s zijn allemaal verwerkt in de beleidsraderen van positieve gezondheid. Daarnaast heeft het sociaal domein raakvlakken met onderwerpen als veiligheid en wonen. Daar waar het raakvlakken heeft, maakt veiligheid en wonen ook onderdeel uit van deze monitor.

Reikwijdte van de monitor De reikwijdte van deze kwaliteitsmonitor is het sociaal domein en bestaat uit de volgende beleidsthema’s: Welzijn en zorg, Gezondheid, Jeugd, Wmo, Onderwijs, Werk & Inkomen, Armoede & Schulden, Sport en Cultuur. Deze thema’s zijn allemaal verwerkt in de beleidsraderen van positieve gezondheid. Daarnaast heeft het sociaal domein raakvlakken met onderwerpen als veiligheid en wonen. Daar waar het raakvlakken heeft, maakt veiligheid en wonen ook onderdeel uit van deze monitor.

Opbouw van de monitor: hoe verhouden indicatoren zich tot doelen en maatschappelijke effecten

In de eerste kolom staat de indicator. In de tweede kolom staat de bron waarvan de cijfers zijn verzameld. Vervolgens worden de waarden weergegeven voor de jaren 2019 tot en met 2023 (indien beschikbaar). De kolom ‘trend’ geeft aan of de cijfers zich in de gewenste richting ontwikkelen. Dit wordt aangegeven door middel van een drietal symbolen die in het bovenstaande gedeelte van de tabel worden uitgelegd. In dit voorbeeld neemt het vertrouwen in de toekomst van 15- en 16- jarigen af, hetgeen als een negatieve ontwikkeling wordt aangemerkt en daarom als een gele pijl wordt weergegeven. De laatste kolom ‘benchmark’ vergelijkt de cijfers van de gemeente Krimpenerwaard met soortgelijke gemeenten. Afhankelijk van de indicator en databeschikbaarheid wordt vergeleken met de regio Midden-Holland, Hollands Midden en weinig stedelijke gemeenten. Met een symbool wordt aangegeven of de cijfers in Krimpenerwaard lager of hoger dan het gemiddelde van de benchmark ligt of ongeveer gelijk. Belangrijk hierbij om op te merken is dat het symbool onder benchmark geen waardeoordeel geeft, zoals dit bij trend wel het geval is (dat wil zeggen gewenste of ongewenste richting). Onder benchmark wordt louter aangegeven of lager of hoger, dan wel gelijk aan het gemiddelde van de benchmark wordt gepresteerd. Afhankelijk van de indicator kan dit als positief dan wel negatief worden aangemerkt.

Ook de symbolen met betrekking tot benchmark worden in de tabel toegelicht. Nb. Als de velden onder de jaren, trend of benchmark niet zijn gevuld, zijn er geen gegevens beschikbaar. Het kan voorkomen dat bij een indicator geen of slechts één cijfer bekend is voor de jaren 2019 tot en met 2023, maar dat toch sprake kan zijn van een trend. Deze trendbeweging wordt dan gebaseerd op cijfers ‘van vóór 2019. Omwille van de leesbaarheid worden deze cijfers niet altijd weergegeven. Om toch een indruk te krijgen van de trend hebben we ervoor gekozen om waar mogelijk deze beweging toch aan te duiden.

Voor de opbouw van de kwaliteitsmonitor gaan we uit van de beleidsraderen, zoals vastgesteld in het IBK. Te weten: Veerkracht, Leefstijl, Mentale gezondheid, Sociale leefomgeving, Fysieke leefomgeving, Sociaal-economische status, Lichamelijke gezondheid en Zorggebruik. We zien bij ieder beleidsrad een tabel met de belangrijkste indicatoren. In deze tabel staat ook hoe deze indicatoren zich ontwikkelen in de tijd en indien beschikbaar hoe we in de Krimpenerwaard op deze indicator ‘scoren’ ten opzichte van vergelijkbare gemeenten. Hieronder volgt een voorbeeld ter verduidelijking.

Figuur 2 Voorbeeld indicator

Kwaliteitsmonitor Krimpenerwaard over 2022-2023 - 8

3 Beleidsrad Veerkracht Veerkracht is het vermogen van mensen om met veranderingen, stressvolle gebeurtenissen, tegenslagen en uitdagingen om te kunnen gaan. Naast iemands persoonlijke eigenschappen zijn daarvoor ook het hebben van een sociaal netwerk, actief en gezond zijn, doelen nastreven en toekomst perspectief hebben erg belangrijk.

Cijfers: Hoe staat het er voor in de Krimpenerwaard?

gemeenschappen - staande weten te houden en van betekenis voor elkaar kunnen zijn in onze complexe, diverse en veranderende samenleving wordt daarmee steeds urgenter. Daarentegen kan veerkracht niet als de oplossing worden gezien van maatschappelijk en economische vraagstukken als armoede, werkloosheid en zorgen over de volksgezondheid. Onze inwoners ontlenen veerkracht aan de betekenisvolle relaties die ze hebben met anderen. Uit de gemeenschappen en netwerken waarvan zij onderdeel uitmaken, waar ze met hun talenten aan kunnen bijdragen, maar ook waar vandaan hulp en steun kan komen. We zetten daarom in Krimpenerwaard met tal van activiteiten in op het versterken van gemeenschappen waar mensen zich thuis voelen, ervaren dat ze ertoe doen en zich met elkaar kunnen verbinden. Daarnaast hebben we oog voor structurele oorzaken van tegenslag en het vergroten van kansengelijkheid. We investeren ongelijk om inwoners in kwetsbare situaties een kans te geven, waarbij eerst gezocht wordt naar collectieve oplossingen en bieden maatwerk waar nodig.

Uit de praktijk: Steunouders Via de Jeugdgezondheidszorg kwam een gezin met een pasgeboren baby van twee maanden oud bij het aanbod ‘Steunouders’ terecht van het Sociaal Preventieteam. De baby huilde veel vanwege een verborgen reflux. De vader werkt fulltime en moeder is zwaar overbelast, met psychische klachten waarvoor zij in behandeling is. Een steunouder werkzaam als verpleegkundige in een kinderziekenhuis bood de nodige zorg en steun aan. Wekelijks haalde zij de baby een dag op, zodat moeder wat rust kon nemen.

De laatste jaren worden we geconfronteerd met allerlei crises. De COVID19-pandemie, hoge energiekosten en prijsstijgingen als gevolg van de oorlog in Oekraïne, de toeslagenaffaire, stikstofprobleem, crisis in de jeugdzorg en de krapte op de woning- en arbeidsmarkt. We worden constant aangesproken op ons vermogen om met veranderingen, tegenslagen en stressvolle gebeurtenissen om te gaan. Veranderingen en tegenslagen zijn lang niet altijd kortdurend en vragen veel van de samenleving. De vraag hoe we ons - als individu en als

Het project Steunouders heeft zowel voor de vragende als de helpende steunouder meerwaarde. In een ander gezin ervaart de moeder de steunouder als heel helpend. Als haar zoon – die veel zorg vraagt ten gevolge van een medische aandoening – naar de steunouder gaat, kan deze moeder extra aandacht geven aan haar twee andere kinderen. De steunouder kijkt uit naar de middag dat de jongen bij haar komt. Ze ervaart er zelf ook plezier aan om met hem leuke – gewone – dingen te doen, zoals samen lezen, een spelletje doen of lekker naar buiten.

Kwaliteitsmonitor Krimpenerwaard over 2022-2023 - 9

3 Uit de praktijk: Huis van Noord De jaren 2022 en 2023 waren niet makkelijk voor het Huis van Noord. Doordat Sporthal de Meent in gebruik werd genomen als crisisopvang voor Oekraïners, moest worden gezocht naar nieuwe huisvesting. Ondanks twee verhuizingen (eerst tijdelijk naar een locatie met beperkte mogelijkheden) hebben het bestuur en de vele vrijwilligers ook in 2023 hun best gedaan om een deel van de activiteiten doorgang te geven. Sinds oktober 2023 is er sprake van huisvesting bij basisschool De Vlieger en draait het activiteitenaanbod weer volop. Het Huis van Noord heeft, samen met bestaande én nieuwe vrijwilligers, in korte tijd veel en diverse activiteiten opgestart, voor jong en oud. Hierbij wordt met verschillende partners samengewerkt, zoals WelZijn Krimpenerwaard, gro-up, Youth for Christ, Krimpenerwaard Intercultureel, Qua Wonen en Kwintes. Activiteiten zijn o.a. koffie-inloop, jongereninloop, huiswerkbegeleiding, (kids)repair-café, mannengroep, kookprojecten, schaken en sollicitatietrainingen. Het Huis van Noord draait volledig op vrijwilligers en is een verbindende en activerende ontmoetingsplek. Doel is het gewone leven versterken en zoeken naar mogelijkheden voor meer preventieve en lichte vormen van ondersteuning als alternatief voor specialistische zorg.

Huis van Noord is weliswaar gevestigd in Schoonhoven Noord, maar ook inwoners van buiten de wijk zijn welkom. Veel inwoners hebben in 2023 weer genoten van de activiteiten. Ze zeggen hierover: je kon mensen ontmoeten, maakte plezier met elkaar, kon wat voor elkaar betekenen, van elkaar leren en je nuttig maken. ’t Huis van Noord deed ertoe! ’t Huis van Noord staat voor onderlinge verbinding in de wijk!

Minder vertrouwen in de toekomst Over de afgelopen jaren is een negatieve trend zichtbaar van het vertrouwen van onze inwoners in de toekomst. Krimpenerwaard is hierin niet uniek. De GGD heeft in het voorjaar van 2023 een onderzoek uitgevoerd onder jongvolwassenen in de leeftijd van 16 tot 25 jaar. Hieruit blijkt dat de vier voornaamste ontwikkelingen die een negatieve invloed hebben op het vertrouwen in de eigen toekomst van jongvolwassenen zijn: krapte en betaalbaarheid op de woningmarkt, klimaatverandering, inflatie, en mentale gezondheidsproblemen onder jongeren. Om het vertrouwen in de toekomst te vergroten helpt erkenning van problemen en onzekerheden onder jongvolwassenen door de overheid. Daarnaast wordt financiële hulp gevraagd bij bijvoorbeeld studiekosten, stijgende energieprijzen of het kunnen bekostigen van een eerste woning. Een (life) coach, die kan helpen zorgen te bespreken en financiële plannen op te stellen wordt gezien als oplossing. Ook hulp bij het vinden van een betaalbare woning en meer educatie over mentale gezondheid en beter toegankelijke hulp is gewenst.

Figuur 4 Vertrouwen in de toekomst 15 en 16 jarigen

Uit de praktijk: Coaching en mentoraat door gro-up Jongeren (en/of hun ouders) komen met verschillende hulpvragen. De jongerenwerkers (van gro-up) gaan op een laagdrempelige manier met hen in gesprek. Dat kan door middel van een wandeling, een spelletje spelen of gewoon een uurtje kletsen. Op het niveau van de jongeren wordt er samengevat en doorgevraagd. Door herkenning en normalisatie worden de jongeren gerespecteerd, gewaardeerd, gezien en gehoord, waardoor hun hulpvraag niet meer zo zwaarbeladen wordt. Na een coachingsgtraject geven een moeder en dochter aan: “Sinds we met elkaar praten, nemen de klachten af. We gaan nu beter met elkaar om en ruzies zijn veel minder".

Kwaliteitsmonitor Krimpenerwaard over 2022-2023 - 10

3 Een sterke pedagogische basis Ook nadat de eerste 1000 dagen voorbij zijn, blijft het van belang kinderen te stimuleren in hun ontwikkeling en ouders te ondersteunen in de opvoeding. Het draagt bij aan het gezond, veilig en kansrijk opgroeien en helpt bij het omgaan met alledaagse opvoedvragen. De kansen op school, op de arbeidsmarkt en in de maatschappij zijn afhankelijk van de vroege omgeving waarin kinderen zich ontwikkelen. Samen met kinderopvang, het onderwijs en maatschappelijke partners zetten we daarom in op het versterken van de pedagogische basis. De pilot Inclusief onderwijs, die we in samenwerking met 2 basisscholen en een samenwerkingsverband passend onderwijs zijn gestart in 2023, sluit hier ook bij aan.

Toename van kinderen met zorgbehoefte in de kinderopvang In de kinderopvang zien we zowel landelijk als lokaal een toename van het aantal kinderen met een zorgbehoefte. Uit de meest recente Landelijke Kwaliteitsmonitor Kinderopvang kwam naar voren dat bijna de helft van de kinderen in de peuteropvang een zorgbehoefte hebben (t.o.v. 37% in 2019). Deze toename betreft zowel de behoefte aan extra taalondersteuning als zorgbehoefte. Een inventarisatie onder lokale kinderopvangorganisaties laat een zelfde ontwikkeling zien en een vergelijkbare toename. In de Krimpenerwaard proberen we deze kinderen zo veel als mogelijk binnen de reguliere kinderopvang te houden. Dit doen we bijvoorbeeld met kinderopvang Plus. Dit is de inzet van een extra pedagogisch medewerker op de groep binnen de reguliere kinderopvang. Hiermee wordt vaak een plaatsing op een Kinderdagcentrum voorkomen en kan het kind in de reguliere setting blijven, dicht bij huis. Zo thuis nabij mogelijk naar de kinderopvang (of school) betekent ook vriendjes maken in de buurt en daarmee makkelijk kunnen afspreken. Ouders ontmoeten andere ouders dichtbij huis, en kunnen zo een netwerk opbouwen. Naast Kinderopvang Plus zetten we in Krimpenerwaard ook Alert4You in binnen de kinderopvang en in de kleutergroepen van de basisscholen. Met de inzet van Alert4you zetten we in op preventie en vroegsignalering rondom het jonge kind.

De Alert4you-coach werkt nauw samen met het Loket Samenleving en Zorg. De gemeente organiseert voor kinderen in de kinderopvang, die een extra ondersteuningsvraag hebben, een passend aanbod. Dit kan zijn in de vorm van een Sociaal Medische Indicatie Kinderopvang, een passende oplossing conform Kinderopvang Plus of een andere vorm van jeugd & opvoedhulp.

Uit de praktijk: Kansrijke start De coalitie Kansrijke Start verbetert de samenwerking tussen verloskundigen en jeugdverpleegkundigen van de Jeugdgezondheidszorg, wat leidt tot betere ondersteuning voor aanstaande ouders. De jeugdgezondheidszorg werkt samen met het Sociaal Preventieteam en heeft zicht op lokaal preventief aanbod. Een voorbeeld hiervan is een moeder van 22 weken zwanger, bekend met psychische problematiek, die zorgen had over financiën en verlof. Dankzij de samenwerking werd de moeder geholpen met een kinkhoestvaccinatie, doorverwezen naar het Geldpunt voor financiële ondersteuning en begeleid bij prenataal stevig ouderschap vanuit de Jeugdgezondheidszorg (GGD). Aan het einde van haar zwangerschap had ze duidelijkheid over haar financiën, was ze geïnformeerd over vaccinaties en had ze een goed contact met de Stevig Ouderschap-verpleegkundige. Dit zorgde voor een stabiele en goed voorbereide start voor het gezin.

Uit de praktijk: Kinderopvang Plus Een kindje met het Syndroom van Down gaat naar de kinderopvang. Rond de leeftijd van 2 jaar merkt de kinderopvang dat het kind steeds meer 1-op-1 begeleiding vraagt. Er is sprake van meer zorgbehoefte dan bij de andere kinderen. Er wordt geadviseerd om het kind op een Kinderdagcentrum (KDC) te plaatsen, waar kennis en expertise is rondom het syndroom van Down (specialistische jeugdhulp). In overleg met ouders en de gemeente is Kinderopvang Plus aangevraagd, waardoor de kinderopvang een extra pedagogische mede werker heeft kunnen inzetten op de groep. Met deze ‘extra handen’ kan het kind binnen de reguliere kinderopvang blijven. Rond 3-jarige leeftijd van het kind is de reguliere basisschool in de kern betrokken en is er – samen met ouders en kinderopvang – een plan gemaakt om dit kind binnen het reguliere onderwijs te plaatsen. Ondertussen zit hij in groep 1 van de reguliere basisschool. Ouders zijn ontzettend dankbaar dat dit kind een kans heeft gekregen binnen de reguliere setting; een mooi voorbeeld van inclusieve opvang.

Kwaliteitsmonitor Krimpenerwaard over 2022-2023 - 11

3 Uit de praktijk: Alert4You In 2023 raakte Alert4You betrokken bij jongen van bijna 4 jaar. Hij is fors van bouw en lijkt ouder dan hij is. Er is sprake van lichte epilepsie en problemen met prikkelverwerking en concentratie. In de peutergroep is de jongen onrustig en snel afgeleid. De Alert4You-coach observeerde het kind en had twijfels of regulier onderwijs haalbaar was. Parallel liep er een onderzoek bij het Groene Hart ziekenhuis (GHZ) dat twee adviezen gaf: een boosterjaar op de dagbehandeling de Vlinder of starten in het reguliere onderwijs met ergotherapie en ambulante jeugdhulp. In overleg met ouders, waarbij de moeder twijfelde vanwege haar ervaring in regulier onderwijs en de vader een 'stempel' wilde vermijden, besloten we een gesprek met de toekomstige reguliere basisschool te voeren. De school zag mogelijkheden, inclusief ondersteuning via ergotherapie en ambulante jeugdhulp. Er werd een plan van aanpak gemaakt bij de start van dit kindje op zijn nieuwe school. Alert4You droeg de hulp aan kind en gezin over aan de ambulant hulpverlener, en ergotherapie werd opgestart. Binnen zes maanden waren de doelen bereikt. De jongen gaat nu met plezier naar school en heeft een grote ontwikkeling doorgemaakt.

Schoolverzuim in de Krimpenerwaard Verreweg de meeste kinderen doorlopen het onderwijs probleemloos. Zij sluiten hun schoolloopbaan met een diploma af. Er is echter een groep leerlingen voor wie de weg door onderwijsland hobbelig is en soms onbegaanbaar. Ook deze kinderen hebben recht op onderwijs. Kijken we naar landelijke ontwikkelingen en het regionaal beeld ten aanzien van thuiszitters en risicoleerlingen, dan valt met name op dat er een forse toename is van het aantal risicoleerlingen binnen het onderwijs. Dit beeld wordt ook bevestigd door de toename die de Jeugdgezondheidszorg waarneemt in het aantal zorgwekkend verzuim gesprekken. De problematiek van deze jongeren is divers. Het betreft in het algemeen problemen op het gebied van mentale gezondheid en/of om problemen die thuis spelen: weinig inkomen, ouders hebben niet de tools. Rondom (dreigend) verzuim is tijdige samenwerking tussen ouders, school en betrokken professionals noodzakelijk. Ondersteuning op school dient afgestemd te worden op de inzet van jeugdhulp. Dit krijgt vorm in de (regionale) werkwijze ‘Integraal arrangeren’. Ouders, school, gemeente en eventueel andere betrokkenen maken samen een plan. In 2022 en 2023 hebben er meerdere bijeenkomsten plaatsgevonden voor onderwijs, jeugdconsulenten, jeugdgezondheidszorg, leerplicht en anderen, gericht op ontmoeting, en het uitwisselen van kennis en ervaringen.

Elkaar kennen en een relatie opbouwen draagt bij aan een goede samenwerking. We zien de samenwerking tussen gemeente en onderwijs verbeteren, doordat men elkaar beter kent en elkaar sneller weet te vinden. Investeren in de relatie en samenwerking vraagt continu aandacht, ook omdat er zowel binnen het onderwijs als bij gemeente personeelswisselingen plaatsvinden.

Tegelijkertijd is geconstateerd dat voor een kleine doelgroep passend aanbod ontbreekt. Dit betreft veelal jongeren met internaliserende problematiek (denk aan angsten, autismespectrum). Oplossingen hiervoor liggen op het grensvlak van onderwijs en jeugdhulp/zorg, en worden regionaal opgepakt. In 2023 is een start gemaakt met een plan van aanpak. In de Krimpenerwaard is in het schooljaar 2022-2023 de proactieve aanpak van schoolverzuim door Bureau Leerlingzaken voortgezet. Dit heeft ertoe geleid dat scholen en leerplicht elkaar beter kennen, scholen sneller contact opnemen met leerplicht, waardoor officiële meldingen kunnen worden voorkomen. Het aantal verzuimgevallen in Krimpenerwaard ligt onder het gemiddelde van Midden-Holland. Het schoolverzuim is gestegen in vergelijking met eerdere schooljaren, deels door de nawerking van Covid-19. De verwachting is dat de verzuimcijfers over de jaren heen zullen stabiliseren. Aandachtspunten blijven de aanpak van langdurig zieke leerlingen en de integratie van nieuwkomers uit Oekraïne en andere landen. Daarnaast is de 'groenpluk' door de krappe arbeidsmarkt een actueel thema, waarbij jongeren voortijdig stoppen met hun opleiding om te werken, wat risico's met zich meebrengt zoals werkloosheid zonder diploma. Op deze laatste doelgroep richt het Doorstroompunt (voorheen: RMC) zich.

Hun kerntaak is om voortijdig schoolverlaters van 18 tot 23 jaar zonder starkwalificatie in beeld te brengen en deze op vrijwillige basis terug te begeleiden naar een opleiding of een leerwerkplek. Het Doorstroompunt onderneemt actie door op huisbezoek te gaan en in gesprek te gaan met ouders en leerlingen over wat er aan de hand is en hen te motiveren voor het starten van een opleiding. Kijken we naar de cijfers, dan zien we dat het aantal voortijdig schoolverlaters (VSV-ers) binnen onze gemeente sinds 2017 onder het landelijk gemiddelde zit. Na een jaarlijkse stijging de afgelopen jaren, is er lokaal in schooljaar 2022/2023 voor het eerst een daling van het totaal aantal VSV-ers ten opzichte van het schooljaar ervoor (van 87 leerlingen naar 81). Hiervan zaten 7 leerlingen op het voortgezet onderwijs, en 72 op het MBO. Het is al jaren zo dat het overgrote deel van de VSV-ers op het MBO zit. Landelijk is geen sprake van een daling van het aantal VSV-ers.

Kwaliteitsmonitor Krimpenerwaard over 2022-2023 - 12

3 Onderwijs aan nieuwkomers

Sinds de oorlog in Oekraïne zijn er veel Oekraïners woonachtig in onze gemeente. In 2022 en 2023 heeft Krimpenerwaard aan 235 Oekraïners onderdak geboden (particulier én gemeentelijke opvang). Daarnaast hebben we een taakstelling ten aanzien van de opvang van nieuwkomers/statushouders. Nieuwkomers in de leerplichtige leeftijd zijn, net als hun Nederlandse leeftijdgenootjes, leerplichtig. Kinderen in de basisschoolleeftijd volgen onderwijs op de Internationale Schakelklas (ISK) van PCPO Krimpenerwaard in Bergambacht. De komst van Oekraïense kinderen in 2022 legde een grote druk op deze ISK. In samenwerking met andere schoolbesturen en de gemeente is het gelukt om alle kinderen een plek te geven. Kleuters gaan in sommige situaties naar de basisschool in de kern waar zij wonen. Jongeren ouder dan 12 jaar gaan naar de ISK in Gouda. Waar de ISK Gouda tot 2 jaar geleden onderwijs gaf aan 6 tot 8 groepen, is de ISK sindsdien enorm gegroeid. Vanuit Krimpenerwaard staan er eind 2023 109 jongeren ingeschreven bij de ISK Gouda, waaronder de 80 Alleenstaande Minderjarige Vluchtelingen (AMV-ers) die in Haastrecht verblijven. De ISK Gouda heeft op dat moment ruim 20 groepen en de verwachting is dat dit in 2025 toe zal nemen tot 36 groepen. Dit stelt de ISK Gouda voor een grote opgave, zowel organisatorisch als op het gebied van huisvesting.

Figuur 5 Percentage voortijdig schoolverlaters (cijfers 2023 zijn nog niet bekend)

Uit de praktijk: Doorstroompunt Een 18-jarige student had verzuimproblemen. Na de verzuimmelding bezocht de kwalificatie-ambtenaar de student thuis. Op dat moment waren zowel de student als zijn moeder aanwezig. Omdat de student 18 jaar of ouder is ontvangen de ouders geen bericht meer over verzuim of andere problemen. Moeder was verrast over het verzuim van haar zoon en dacht dat het goed met hem ging op school. Tijdens het gesprek bleek dat de student een verkeerde studiekeuze had gemaakt en niet meer gemotiveerd was, maar dit niet thuis durfde te vertellen. Moeder was erg blij met het bezoek van de kwalificatie-ambtenaar en gaf haar zoon aan dat alles bespreekbaar is, inclusief dit probleem. Er werd afgesproken om samen met de school te kijken naar mogelijke oplossingen voor hem. In overleg met de school, de student en de ouders is hij naar een oriëntatieklas van tien weken gegaan. Gedurende deze periode heeft hij zich goed georiënteerd en een andere opleiding gevonden voor het nieuwe schooljaar. Dit laat zien dat een outreachende aanpak werkt en dat, ook al ben je 18 jaar of ouder, je het niet alleen hoeft te doen.

Kwaliteitsmonitor Krimpenerwaard over 2022-2023 - 13

4 Beleidsrad Leefstijl Een gezonde leefstijl helpt voor het ervaren van een goede gezondheid. Daar streven we naar in de Krimpenerwaard. Dat betekent voldoende bewegen, niet roken, matig alcoholgebruik, gezonde voeding en ontspanning.

4.1 Cijfers: Hoe staat het ervoor in de Krimpenerwaard?

doden en 9 miljard euro aan zorguitgaven per jaar als gevolg (Rijksoverheid, 2018). Ook in onze gemeente zien we op al deze indicatoren een negatieve ontwikkeling. Hierbij zien we een verband met een gezonde en sociale leefomgeving. Een omgeving waarin iedereen gelijke kansen krijgt om zelf te werken aan een gezond leven. Denk aan een omgeving die uitnodigt tot sport en beweging, het streven naar een Rookvrije Generatie en het verminderen van middelengebruik. Even belangrijk is een omgeving die bijdraagt aan de mentale gezondheid, waarvoor ontmoeting en sociale steun essentieel is. De afgelopen jaren is de ervaren gezondheid van en gezondheidsverschillen tussen onze inwoners niet gelijk gebleven. De coronapandemie heeft veel invloed gehad op de (ervaren) gezondheid. Mate van beweging, de mentale gezondheid, eenzaamheid en de vaccinatiegraad zijn door corona negatief beïnvloed. Deze impact is ook nu nog terug te zien in de gezondheidscijfers.

Meer wekelijkse sporters, maar inwoners voldoen minder vaak aan beweegrichtlijn Het aantal inwoners in Krimpenerwaard dat voldoet aan de beweegrichtlijn neemt af. Dit is een landelijke trend. De waargenomen daling lijkt echter wel te stabiliseren. Hoewel het percentage dat voldoet aan de beweegrichtlijn afneemt, zijn inwoners wel meer gaan sporten. Voor een sporter geldt het criterium dat hij/zij één keer per week sport. In Krimpenerwaard sport 72% van onze inwoners wekelijks, wat fors hoger is dan het landelijk gemiddelde (59%). Het aantal inwoners met overgewicht in Krimpenerwaard is flink toegenomen van 50,6% in 2020 naar 55,4% in 2022.

Figuur 6 Leefstijl Alle kinderen hebben recht op een goede start, waar zij een leven lang profijt van hebben. Volwassenen willen lang actief zijn, fit het pensioen halen en langer in goede gezondheid leven. Met het Nationaal Preventieakkoord richt het Rijk zich op het terugdringen van overgewicht, problematisch alcoholgebruik en roken. Roken, overgewicht en problematisch alcoholgebruik veroorzaken veel gezondheidsverlies en leiden tot een hoge ziektelast, met 35.000

Jongeren sporten weer vaker wekelijks bij een club of sportschool. De helft (51%) van de jongeren beweegt minimaal 5 dagen per week voor minimaal een uur per dag. Het aantal jongeren dat meerdere dagen zonder ontbijt naar school gaat, neemt toe tot bijna 1/3 van de jongeren. De redenen hiervan zijn niet uitgevraagd. Onduidelijk is of geldzorgen hier een rol spelen of dat er andere factoren aan ten grondslag liggen. Naast sporten in verenigingsverband of bij een sportschool worden er in onze gemeente ook veel informele

Kwaliteitsmonitor Krimpenerwaard over 2022-2023 - 14

4 beweegactiviteiten aangeboden. WelZijn Krimpenerwaard, Krimpenerwaard Intercultureel en het Huis van Noord faciliteren en ondersteunen dit soort activiteiten, denk aan wandelgroepen en beweegactiviteiten. Bijkomstig effect hiervan is dat inwoners elkaar ontmoeten en het bijdraagt aan sociale verbinding.

van het VO dat wekelijks rookt of ooit gerookt heeft, is beiden toegenomen. Uit de meest recente Gezondheidsmonitor Jeugd 2023 (GGD) blijkt dat 32% van de leerlingen in klas 2/4 ooit gevapet heeft, en 10% vapet wekelijks. Het gebruik van softdrugs in klas 2/4 van het VO blijft toenemen in Krimpenerwaard. De scores hierop zijn nagenoeg gelijk aan de scores in de regio en Nederland.

In Krimpenerwaard wordt er door leerlingen van het voortgezet onderwijs meer alcohol gedronken dan in andere gemeenten in de regio: 30% van de leerlingen uit klas 2/4 van het voortgezet onderwijs ten opzichte van 26% in Hollands Midden. Het aantal zware drinkers onder volwassenen (18 - 64 jaar) neemt toe. Onder 65+’ers zien we een aanzienlijke daling van het aantal zware drinkers , van 9% naar 4%.

Figuur 7 Percentage inwoners dat voldoet aan beweegrichtlijn (geen cijfers over 2023 beschikbaar)

Onder Krimpenerwaardse jongeren relatief hoog middelengebruik Onder Krimpenerwaardse jongeren relatief hoog middelengebruik Alternatieven voor traditionele sigaretten winnen de laatste jaren in populariteit, zoals elektronische sigaretten (vapes) en snus. Het aantal volwassenen dat recent heeft gerookt, is licht afgenomen. Onder volwassenen (18 - 64 jaar) is het gebruik van softdrugs licht toegenomen en het gebruik van harddrugs in de afgelopen 6 jaar gelijk gebleven. Het drugsgebruik onder volwassenen in Krimpenerwaard is lager dan gemiddeld in Hollands Midden. Figuur 8 Middelengebruik onder jeugd Binnen Krimpenerwaard is het middelengebruik onder jongeren hoog. Vapen en roken, jongeren doen het allebei. Een ander product waar nicotine in zit, zijn nicotinezakjes (ook wel snus genoemd). Het aantal leerlingen in klas 2/4

Kwaliteitsmonitor Krimpenerwaard over 2022-2023 - 15

4 Uit de Praktijk: Gemini College behaalt vijfde certificaat Gezonde school Gezonde School is een programma dat onderwijsprofessionals helpt om een gezonde leefstijl op school vanzelfsprekend te maken voor leerlingen en studenten. Het Gemini College in Lekkerkerk mag zich sinds 2016 een Gezonde School noemen na het behalen van het certificaat ‘Roken, alcohol en drugspreventie’. In 2017 volgde ‘Gezonde relaties & seksualiteit’, in 2019 ‘Voeding’, in 2020 ‘Welbevinden’ en begin 2023 ‘Bewegen en sport’. “In de lessen is er structurele aandacht voor elk van de genoemde themagebieden. Bijvoorbeeld door te praten over het belang van bewegen, de invloed van alcohol op de hersenen of goede voeding. Een ander aspect is het signaleren van gezondheidsproblemen door het afnemen van fitheidstesten of het gebruik van onderzoekscijfers. Om gezond gedrag te stimuleren, zijn er ook aanpassingen in de eigen schoolomgeving gedaan. Zo is ons plein beweegvriendelijk ingericht en mag er niet gerookt worden. Ook is het assortiment in onze kantine gevarieerder geworden met gezonde alternatieven voor bijvoorbeeld het populaire frikandelbroodje. Hiervoor zijn we reeds onderscheiden met de Zilveren Kantineschaal, die we nu alweer een aantal jaar in bezit hebben. Om die te kunnen behouden, is er jaarlijks een zogenaamde kantinescan.

Naast dit alles zetten we in op het betrekken van ouders bij de Gezonde School.” Binnen het programma blijft het niet enkel bij praten in de les. De leerlingen worden ook echt actief gestimuleerd om in beweging te komen. “Zo gaan we altijd op de fiets naar activiteiten buiten school hier in de regio. Ook is er de sportklas en kunnen leerlingen als naschoolse sportactiviteit nu een proefles volgen bij één van de sportverenigingen in het dorp, om zo kennis te maken met bijvoorbeeld tennis. Leuk om te zien dat de animo daarvoor groot is. Voor ‘Welbevinden’ gebruiken we vaak een rollenspel waarin de grenzen worden opgezocht. Leerlingen moeten dan aangeven van ‘dit wil ik niet meer’, om zo meer zelfvertrouwen te kweken.” In 2023 is er een tijd op school een speciale escaperoom ingericht, waarin leerlingen voorlichting kregen over ‘sexting’, het versturen van seksueel getinte foto’s of filmpjes via social media. Spelenderwijs werd uitleg gegeven over: ‘Wat is het?’, de wetgeving hieromtrent en de mogelijke gevaren en consequenties.”

Kwaliteitsmonitor Krimpenerwaard over 2022-2023 - 16

5 Beleidsrad Mentale gezondheid Sociale contacten zijn belangrijk voor de kwaliteit van leven van mensen. Als mensen zich niet met anderen verbonden voelen, spreken we over eenzaamheid. Mentale gezondheid gaat daarom over verbondenheid en saamhorigheid, zodat gevoelens van eenzaamheid, angst en depressie minder snel de kop opsteken.

5.1 Cijfers: Hoe staat het er voor in de Krimpenerwaard?

De mentale gezondheid van de Nederlandse bevolking staat al langer onder druk. De Volksgezondheidstoekomstverkenning noemt de druk op de mentale gezondheid zelfs één van de grootste gezondheidsrisico’s voor de toekomst. Onze samenleving is steeds ingewikkelder vormgegeven en stelt hoge eisen aan mensen. Er ligt een grote nadruk op prestaties en zelfredzaamheid. Tegelijkertijd neemt de sociale cohesie af en neemt de druk op de arbeidsmarkt toe, waardoor er minder personeel is om zorg en ondersteuning te bieden. We hebben 24 uur per dag toegang tot internet en sociale media. Daarbovenop lijkt het of het leven altijd perfect moet zijn. Als gevolg hiervan kunnen mensen druk ervaren om dit te evenaren, wat kan leiden tot mentale problemen. Goede mentale gezondheid is geassocieerd met een 15 tot 20 jaar langere levensverwachting dan het geval is bij mensen met een slechte mentale gezondheid. Dit komt onder meer doordat mensen met een goede mentale gezondheid sneller herstellen van lichamelijke ziekten. Mensen die mentaal gezond zijn, voelen zich niet alleen beter, maar voelen zich ook vaker verbonden met elkaar en zorgen over het algemeen goed voor hun kinderen. Verder zijn zij productief en zijn ze van betekenis voor hun directe omgeving en de maatschappij.

Als we de kans op het ontstaan van problemen willen verkleinen of voor willen zijn, dan is het tijdig en gepast inzetten van preventieve interventies in de juiste groepen en omgevingen essentieel. Zo hebben inwoners met een lagere sociaal-economische status een hoger risico op mentale gezondheidsproblemen door factoren als werkloosheid, financiële stress en beperkte toegang tot gezondheidszorg. Gebeurtenissen zoals een scheiding, verlies van een dierbare, of chronische ziekte kunnen een aanzienlijke impact hebben op de mentale gezondheid. Maar ook demografische veranderingen als vergrijzing en verstedelijking brengen nieuwe uitdaging met zich mee. Inzet van slimme (digitale) toepassingen kan helpen bij preventie. Ook de inzet van ervaringsdeskundigen en belangrijke sleutelfiguren in de wijk, zoals ouders en andere rolmodellen, is cruciaal. Mentaal gezond zijn heeft niet alleen te maken met het wel of niet ervaren van psychische klachten. Het gaat voornamelijk ook over je algemeen welbevinden. Mentale gezondheid als belangrijk onderdeel van je algehele gezondheid, ofwel positieve gezondheid.

Ervaren mentale gezondheid onder inwoners verslechterd

Figuur 9 Mentale gezondheid

Met de meeste jongeren gaat het goed. Meer dan 84% van de jongeren voelt zich meestal (zeer) gelukkig en is tevreden met zijn/of haar leven. Tegelijkertijd laten de cijfers zien dat het met de mentale gezondheid minder goed gaat de afgelopen periode. Dat het slechter gaat met de mentale gezondheid geldt voor alle leeftijden. Er zijn signalen voor toegenomen maatschappelijke verwachtingen en mentale druk bij jongeren en jongvolwassenen. De mentale gezondheid van jongeren is niet teruggeveerd naar het niveau van vóór corona. Vier op de 10 jongeren ervaart (zeer) vaak stress en 6% kampt met suïcidegedachten. Tegelijkertijd zien we forse wachtlijsten voor hulp bij vrijwel alle aandoeningen. Van de leerlingen uit klas 2/4 van het voortgezet onderwijs voelt 7% zich in 2023 vaak tot altijd eenzaam (HM: 9%) en van de 16 tot 25-jarigen 29% zich sterk eenzaam.

Kwaliteitsmonitor Krimpenerwaard over 2022-2023 - 17

5 Eenzaamheid speelt onder alle leeftijden. Vergeleken met 2020 voelen meer inwoners tussen 18 en 65 jaar in Krimpenerwaard zich ernstig eenzaam (stijging van 7% naar 13%). Bij inwoners ouder dan 65 jaar bleef dit gelijk (9%). Ook steeg het aantal inwoners met een hoog risico op het ontwikkelen van een angststoornis of depressie. Onder inwoners tussen 18 en 65 jaar van 4 naar 7%, en onder inwoners ouder dan 65 van 2 naar 4%. Van de coronamaatregelen ervaren ook meer dan de helft van de inwoners nog altijd positieve gevolgen, zoals het thuiswerken wat leidt tot meer rust en een betere balans tussen werk of studie en privé. Meer mensen herstellen sneller van tegenslag of stress. Deze stijging zien we bij alle leeftijden en is het sterkst bij inwoners van 65 jaar en ouder. Er is een groeiende maatschappelijke bewustwording van het belang van mentale gezondheid. In het kader van het Integrale Zorgakkoord (IZA) is het versterken van de integrale aanpak van mentale gezondheid in regio Midden-Holland als één van de prioriteiten benoemd. Huisartsen, ziekenhuizen, sociaal domein en GGZ gaan samen aan de slag met de uitvoering van diverse transformatieplannen.

Uit de praktijk: sprekend zilver Tijdens het project Sprekend Zilver maken jongeren in de leeftijd van 12 tot 18 een persoonlijk voorwerp of sieraad van zilver. Hetgeen gemaakt wordt, staat symbool voor de uitdaging waar de jongere mee kampt, biedt een oplossing of is als steun bedoeld. De realisatie hiervan wordt begeleid door specialisten van het Zilvermuseum en de jongeren worden ondersteund door twee jongerenwerkers van gro-up, waarbij oog is voor ieders problematiek. Tijdens het maakproces ontstonden waardevolle gesprekken tussen de jongeren, waarbij ruimte was voor ieders verhaal en lastige issues werden op een vertrouwde manier besproken. Uiteindelijk hebben de jongeren met elkaar een expositie van hun werk in het Zilvermuseum gerealiseerd inclusief een officiële opening. Vol trots toonden zij hun werk waarbij ook per item de achtergrond werd toegelicht. Gro-up heeft nog contact met de jongeren en werkt aan de opstart van een nieuwe groep.

Uit de praktijk: Jeugdondersteuner huisartsen (JOH) De huisarts heeft meestal niet de mogelijkheid een brede vraagverheldering uit te voeren en te kijken naar wat er speelt bij de jeugdige, wat er speelt bij ouders en wat er speelt in de omgeving en het gezin. Dit heeft te maken met de korte duur van consultatie per cliënt/patiënt. Er zijn verschillende factoren van invloed op het gedrag van jeugdigen. De keuze voor passende jeugdhulp is niet altijd snel gemaakt. Interventie door de JOH biedt de mogelijkheid om de factoren die spelen bij gedrag of problematiek breder uit te vragen en te bepalen waar de jeugdige het beste mee geholpen kan worden. Dat hoeft niet altijd GGZ zorg te zijn, maar kan ook hulp zijn in het preventieve veld of een combinatie van beiden. Ook kan de JOH bij deze vraagstukken zelf lichte hulp verlenen en indien nodig beter onderbouwd verwijzen naar jeugdhulp en/of een jeugdconsulent betrekken voor het voeren van procesregie. In 2022 zijn er door de huisarts 108 casussen doorverwezen naar de JOH. Hiervan is 44% door de JOH zelf afgehandeld, 72% hoefde niet doorverwezen te worden naar specialistische ( jeugd)hulp. Jeugdigen en huisartsen zijn positief over de inzet van de JOH.

Twee jeugdigen zeiden na afloop van een traject: “De JOH reageerde razend snel op mijn mails en ondernam meteen actie op mijn vraag!” en “De JOH had veel begrip, er was laagdrempelig en goed advies.” Eén van de deelnemende huisartsen noemt: “Het contact met de cliënt en JOH loopt goed, het contact tussen mij de de JOH verloopt heel gemakkelijk, en alles wordt snel opgepakt. Erg fijn dat de eindbespreking met cliënt in een verslag wordt gezet, dus ik kan het altijd terug vinden”.

Figuur 10 Mentale gezondheid onder jongeren

Kwaliteitsmonitor Krimpenerwaard over 2022-2023 - 18

5 Ouderen minst vaak sterk sociaal eenzaam Mensen met weinig sociale contacten voelen zich vaker eenzaam dan mensen met veel contacten, maar dit geldt lang niet voor iedereen. In 2022 ervaarde 73% van de mensen met minder dan één keer per week contact met familie, vrienden en buren, geen sterke eenzaamheid. Van de mensen die juist veel (minstens elke week) sociaal contact hadden, voelde 10% zich toch sterk eenzaam. Uit cijfers van het CBS blijkt dat er in 2022 nog altijd meer sterk eenzame mensen waren dan in 2019, vóór de coronapandemie. In 2022 voelde 9% van de 65-plussers in de Krimpenerwaard zich ernstig eenzaam. Terwijl van de inwoners tussen de 18 tot 65 jaar 13% zich ernstig eenzaam voelt. Uit landelijk onderzoek blijkt dat mensen tussen 35 en 65 jaar deze gevoelens het meest hadden (16%). Naast weinig contact met anderen buiten de deur, speelt ook de positie binnen het huishouden een rol bij gevoelens van eenzaamheid. Op landelijk niveau voelden alleenstaande ouders zich in 2022, net als in eerdere jaren, het vaakst sterk eenzaam. Eerder bleek dat vooral jongeren (15 tot 25 jaar) zich in 2021 vaker sterk emotioneel eenzaam voelden dan in 2019. In 2022 stabiliseerde dit op 14%.

Kwaliteitsmonitor Krimpenerwaard over 2022-2023 - 19

6 Beleidsrad Sociale leefomgeving Een prettige sociale leefomgeving gaat over wonen in een veilige en leefbare buurt én over veiligheid binnen gezinnen. De gemeente Krimpenerwaard streeft ernaar dat inwoners elkaar sneller en makkelijker vinden voor hulp in de omgeving. Hulp in de omgeving kan bijvoorbeeld geboden worden door mantelzorgers en vrijwilligers. Daarnaast spannen bedrijven zich in om ervoor te zorgen dat kwetsbare inwoners een plek vinden op de arbeidsmarkt met de benodigde begeleiding.

Gezond samenleven staat onder grote druk. Inwoners in een kwetsbare situatie hebben vaak geen of een beperkt sociaal netwerk om problemen het hoofd te bieden. Door de toenemende vergrijzing en minder arbeidspotentieel om de zorgvraag op te vangen, zal de zorgbehoefte groter worden dan de (professionele) zorg aankan. Een steeds grotere groep inwoners zal ook mantelzorger zijn. Daarnaast zien we dat overgewicht een ‘stille pandemie’ aan het worden is met grote sociale gevolgen en zorgkosten. Deze problemen overstijgen de gezondheid en leefstijl van individuele inwoners. Het gaat over hoe we samenleven en samen zorgen. Aandacht voor onze sociale structuren en naar elkaar omzien is in toenemende mate nodig.

Cijfers: Hoe staat het er voor in de Krimpenerwaard?

Figuur 11 Sociale leefomgeving

Kwaliteitsmonitor Krimpenerwaard over 2022-2023 - 20

6 Sociale leefomgeving beïnvloedt fysieke en mentale gezondheid

De sociale contacten die mensen hebben in hun omgeving, de relaties die daaruit voortkomen en de hulp die ze elkaar bieden, noemen we ook wel sociaal kapitaal. Dit sociaal kapitaal, de sociale veiligheid en sociale cohesie hebben veel invloed op iemand gezondheid. In buurten waar mensen zich veilig voelen, voelen meer mensen zich gezond dan in buurten waar mensen zich onveilig voelen. Het kennen van mensen in de buurt draagt weer bij aan het gevoel van veiligheid. Meer sociale cohesie in een buurt of wijk hangt samen met meer bewegen en een gezond gewicht. In buurten waar sociaal kapitaal aanwezig is, voelen bewoners zich gezonder. Welzijnsorganisaties zetten zich in Krimpenerwaard iedere dag in voor het versterken van de sociale cohesie, verbinding en leefbaarheid in wijken. Dit doen zij door het organiseren en faciliteren van activiteiten waarin mensen uit verschillende leefomgevingen elkaar ontmoeten en ondersteunen. Activiteiten om sociale netwerken uit te breiden, gesprekken faciliteren tussen inwoners in een vergelijkbare situatie of juist met verschillende achtergronden en het uitwisselen van ervaringen. We zien dat ‘samen eten’-voorzieningen en buurthuizen een belangrijke rol kunnen spelen in het bijeenbrengen van mensen het versterken van sociale cohesie.

Uit de praktijk: Mannen achter de pannen Voor het eerst aardappelen schillen of je verdiepen in de keuken van een andere cultuur. Vanuit de wens van mannen om beter te leren koken en nieuwe contacten op te doen, is in 2023 de kookgroep ‘Mannen achter de Pannen’ gestart. WelZijn Krimpenerwaard/Sociaal Preventieteam ondersteunt de groep. De groepen bestaan uit mannen uit verschillende dorpen in de Krimpenerwaard, die eens per maand bij elkaar komen op de Oranjeplaats in Schoonhoven. Daar koken ze samen, proberen nieuwe recepten uit en genieten van elkaars gezelschap en gesprekken. Quote van een echtgenote van een kookvrijwilliger: “ik heb mijn man in tijden niet zo gelukkig gezien”

Uit de praktijk: Buurtbemiddeling Een gezin woont al 15 jaar in een flat, waar anderhalf jaar geleden nieuwe bovenburen zijn komen wonen. Ze ervaren overlast van deze buren, die een jong kind hebben. Na een onsuccesvolle poging om met de bovenburen te praten, worden ze doorverwezen naar Buurtbemiddeling. Deze komt langs om het probleem te bespreken. Gelukkig stemmen de bovenburen snel in met een gesprek. Een tolk is ingezet tijdens het gesprek, omdat de onderburen gevlucht zijn uit een oorlogsgebied en nog niet voldoende Nederlands spreken en begrijpen. Tijdens het bemiddelingsgesprek realiseren beide buren zich dat ze allebei te maken hebben met psychische en fysieke problemen: een trauma, hernia en ernstige hoofdpijn door een ongeluk. Het doel van buurtbemiddeling is de leefbaarheid in de buurt te verbeteren en buren met elkaar in gesprek te brengen Zo dragen ze bij aan een prettige woonomgeving voor iedereen.

Uit de Praktijk: Buurtinitiatieven Halloweenfeesten voor kinderen, een spelmiddag voor senioren, een bingo om elkaar te ontmoeten, aanschuiftafels bij mensen thuis of een “bruisavond voor meer groen in de buurt” zijn stuk voor stuk prachtige en belangrijke initiatieven van inwoners om samen iets te ondernemen in de eigen buurt. Al deze initiatieven hebben financiële steun ontvangen van het project Burgerinitiatieven Krimpenerwaard, waardoor het mogelijk werd om een ruimte te huren of benodigdheden aan te schaffen voor de activiteit. De werkgroep Burgerinitiatieven, bestaande uit 5 inwoners en ondersteund door Welzijn/Sociaal Preventieteam, probeert inwoners te stimuleren om iets moois te organiseren met financiële steun en advies. Sinds de start aan het begin van 2023 zijn er 32 aanvragen ingediend door inwoners die daarmee activiteiten hebben georganiseerd voor hun buurt of wijk met als doel elkaar te ontmoeten en/of samen iets te doen.

In 2023 was de Groene Bruisavond één van de initiatieven. De vraag ‘Hoe krijgen we meer groen en fleur in de buurt?’ stond centraal. Eén van de initiatiefnemers zegt hierover: “Ons initiatief om de eigen straat of wijk meer op te fleuren wordt breed gedragen. Je merkt dat er draagvlak is om buurten op te fleuren met bijvoorbeeld bloemen en planten. Onder leiding van één van de initiatiefnemers is een brainstormsessie gehouden om te komen tot concrete plannen en acties. Waar het mede om draait is de sociale samenhang. Met elkaar in de straten of wijken extra groen onderhouden. Het enthousiasme van de groep heeft ons goed gedaan. Veel inwoners willen stukjes groen bijhouden, zodat hun buurt er fraaier, leuker en mooier uitziet. En de gemeente moet de schoffel minder hanteren””.

Ruim 1 op de 10 inwoners verleent mantelzorg Mantelzorg wordt verleend aan mensen van alle leeftijden, maar het meest aan ouderen. Door de vergrijzing neemt enerzijds het aantal mensen dat mantelzorg nodig heeft toe. Anderzijds neemt het aantal mensen dat mantelzorg verleent af. Naast de toename van (oude) ouderen, diversiteit onder ouderen en stijging van eenpersoonshuishoudens zorgt ook het personeelstekort in de professionele zorgverlening voor een grotere druk op (mantel)zorg. Omdat Krimpenerwaard een plattelandsgemeente is, zijn de effecten van de vergrijzing groter en voelen ook meer mantelzorgers zich zwaar belast. Daarentegen is de sociale cohesie en onderlinge betrokkenheid groot binnen onze gemeente. Dat zien we ook terug in het aantal inwoners dat mantelzorger is. 14% van de inwoners van 18 jaar en ouder was in 2022 mantelzorger in de Krimpenerwaard. Dit percentage is al enige tijd stabiel. Onze mantelzorgers verleenden (onbetaalde) zorg aan een familielid of een bekende die voor langere tijd ziek, hulpbehoevend of gehandicapt is en ze deden dat al minimaal 3 maanden lang óf minimaal 8 uur per week. In 2023 waren 982 mantelzorgers geregistreerd bij WelZijn Krimpenerwaard. 407 inwoners kwamen naar een Welzijnspunt met een vraag op het gebied van mantelzorg. Er is een groeiende behoefte aan erkenning binnen de mantelzorgers die