Eindrapport Inventarisatie Maatschappelijke voorzieningen.pdf
Tekst van het document
Kijkend naar de bevolkingssamenstelling de komende 30 jaar, dan is zichtbaar dat de groep jeugdigen ongeveer gelijk blijft. Het percentage 65+ers neemt toe van 22% naar 27%. Het percentage 20 - 64 jarigen neemt af van 58% naar 51%. Het lijkt erop dat er een verschuiving plaatsvindt naar de leeftijdscategorie 65+.
Bron: Koers en Kader Krimpenerwaard (2017)
Bevolkingssamenstelling In Krimpen aan de Lek wonen 6.702 inwoners. Meer dan de helft van de inwoners is ouder dan 45 jaar van wie de meeste inwoners tussen de 45 - 65 jaar zijn (30%). De kleinste leeftijdscategorie bestaat uit de 15 - 25 jarigen (11%). Het valt op dat de leeftijdscategorie 25 – 45 jaar even groot is als de leeftijdscategorie 65 jaar en ouder, namelijk 22% van het totaal. '
Leeftijdscategorie
2020
2050
0 – 19 jaar
20%
23%
20 – 64 jaar
58%
51%
65+
22%
27%
'
22%
15%
0 tot 15 jaar 15 tot 25 jaar
11%
25 tot 45 jaar 45 tot 65 jaar
30%
22%
Grafiek 6. Bevolkingssamenstelling Krimpen aan de Lek Bron: Gezondheidsmonitor GGD Hollands Midden, 2022
65 jaar of ouder
Tabel 42. Demografische ontwikkeling Krimpen aan de Lek Bron: Gezondheidsmonitor GGD Hollands Midden (2022)
Maatschappelijke voorzieningen Cluster Cultuur en Recreatie Dit cluster is het meest vertegenwoordigd in Krimpen aan de Lek, met 27 maatschappelijke voorzieningen. Dit zijn merendeel muziekverenigingen. Daarnaast zijn er zeven activiteitenverenigingen, twee historische verenigingen en twee gericht op theater en toneel. Daarnaast is er een cultureel centrum en een bibliotheek. Er is geen museum. Cluster Gezondheidszorg Er zijn 20 maatschappelijke voorzieningen in het cluster Gezondheidszorg. Het merendeel van deze organisaties bestaat uit 64
4.6 Krimpen aan de Lek organisaties voor lichamelijke gezondheid, (medische) pedicure en fysio,-oefen-, en beweegtherapie. Onder de categorie huisarts valt het ‘Gezondheidscentrum Dokter aan de Lek’. Dit is een apotheekhoudende huisartsenpraktijk. Ook andere disciplines zijn hier werkzaam, waaronder een diëtiste, ergotherapeut en logopedist. Daarnaast zijn alle andere categorieën vertegenwoordigd.
organisaties gericht op ontmoeting en een op inkomensondersteuning. Deze laatste categorie wordt vertegenwoordigd door ‘Stichting Blije Gift’. Er ontbreken diverse categorieën gericht op ondersteuning voor jeugdigen zoals jeugd- en jongerenwerk of een speel-o-theek. Daarnaast zijn er geen buurt- en dorpsverenigingen.
Cluster Onderwijs en Kinderopvang Er zijn drie basisscholen en vijf kinderopvanglocaties in Krimpen aan de Lek.
Gebruik maatschappelijke voorzieningen In tabel 37 (op de volgende pagina) is zichtbaar dat het gebruik van voorzieningen door inwoners van Krimpen aan de Lek grotendeels overeenkomt met de cijfers van Krimpenerwaard. Er is met name een verschil voor de leeftijdscategorie 65+ met betrekking tot het doen van wekelijkse activiteiten (70%) en vrijwilligerswerk (15%) ten opzichte van Krimpenerwaard breed (78% / 27%).
Cluster Religie en Levensbeschouwing Er zijn drie religieuze centra, drie religieuze genootschappen en twee religieuze verenigingen. Cluster Sport Er zijn veertien sportverenigingen met aanbod gericht op badminton, behendigheidssport, denksport, gymnastiek, tennis, verdedigingssport, voetbal en yoga. Daarnaast is er een ijsclub, watersportvereniging, een sportschool en bootcamp. Er is geen zwembad aanwezig in Krimpen aan de Lek. Cluster Welzijn en Maatschappij In dit cluster zijn er elf maatschappelijke voorzieningen. Het merendeel van deze organisaties bestaat uit welzijnsorganisaties, zoals ‘Kwadraad maatschappelijk werk’ of ‘Kindercoach Barbara’. Daarnaast zijn er drie
Bron: Excellijst maatschappelijke voorzieningen (2023)
Samenwerking In totaal hebben 44 maatschappelijke voorzieningen aangegeven dat ze samenwerken. Verspreid over alle clusters geven voorzieningen aan dat er sprake is van samenwerking, al is niet aangegeven met welke partij(en). De muziekverenigingen werken voornamelijk samen met elkaar en de religieuze genootschappen werken samen met ‘Voedselbank IJssel en Lek’ en ‘Stichting Blije Gift’. De zeven maatschappelijke voorzieningen uit het cluster Welzijn en Maatschappij die hebben aangegeven samen te werken, doen dit voornamelijk met andere hulporganisaties en scholen. Bron: Uitvraag maatschappelijke voorzieningen (2023)
65
4.6 Krimpen aan de Lek Onderwerp
% Krimpen a/d Lek
% K’waard
Gebruik eerstelijnszorg huisartsen
82%
78%
Gebruik wijkverpleging
3,6%
3,6%
Gebruik basis GGZ en/of POH-GGZ
5,2%
4,2%
Doet wekelijkse activiteiten (65+)
70%
78%
Kan niet geheel zelfstandig gebruik maken van eigen vervoer of openbaar vervoer
15%
10%
Sport wekelijks - 18 - 64 jaar - 65+
53% 30%
55% 31%
Doet vrijwilligerswerk - 18 - 64 jaar - 65+
39% 15%
34% 27%
Ontvangt mantelzorg
4%
5%
Doet betaald werk - 18 - 64 jaar - 65+
81% 6%
86% 6%
Tabel 43. Gebruik maatschappelijke voorzieningen door inwoners uit Krimpen aan de Lek Bron: Gezondheidsmonitor GGD Hollands Midden (2022)
Trends en ontwikkelingen De maatschappelijke voorzieningen in Krimpen aan de Lek merken dat de animo om aan te sluiten bij een vereniging afneemt. Dit komt enerzijds door de vergrijzing en anderzijds omdat het financieel niet kan worden opgebracht. De koopkracht is in het algemeen afgenomen waardoor leden zijn gestopt of niet aansluiten bij een vereniging. Tegelijk zien de maatschappelijke voorzieningen wel dat inwoners meer behoefte hebben aan ondersteuning (lichamelijk, geestelijk en/of financieel).
Het is voor maatschappelijke voorzieningen lastig om leden, vrijwilligers en/of personeel te vinden. Om die reden geeft een aantal maatschappelijke voorzieningen aan dat ze de samenwerking met andere partijen opzoeken, om zo de ondersteuning te bieden die de inwoners nodig hebben. Enkele maatschappelijke voorzieningen, zoals een basisschool, verwachten een impuls aan nieuwe leden en/of gebruikers omdat er sprake is van nieuwbouw in Krimpen aan de Lek en omgeving. Bron: Uitvraag maatschappelijke voorzieningen (2023)
Ruimtelijke ontwikkeling Tabel 38 (op de volgende pagina) geeft weer dat de gemiddelde afstand tot een grote supermarkt of de huisarts in Krimpen aan de Lek lager is dan het gemiddelde in Krimpenerwaard. Inwoners reizen minder dan een kilometer om een supermarkt of huisarts te bereiken. Een aantal maatschappelijke voorzieningen geven aan dat de locaties die ze op dit moment gebruiken, niet voldoen aan hun behoeften. Voornamelijk omdat deze locaties te klein of verouderd zijn. Sommige maatschappelijke voorzieningen zoeken een eigen basislocatie in plaats van het huren van 66
4.6 Krimpen aan de Lek Onderwerp
% Krimpen a/d Lek
% K'waard
Gemiddelde afstand tot een grote supermarkt
0,7 km
1,0 km
Gemiddelde afstand tot de huisarts
0,8 km
1,3 km
Tabel 44. Fysieke leefomgeving Krimpen aan de Lek Bron: Gezondheidsmonitor GGD Hollands Midden (2022)
een ruimte. Het is voor enkele maatschappelijke voorzieningen onduidelijk of er sprake gaat zijn van mogelijke verbouwing of dat er nieuwbouw ontwikkeld wordt waarop ze kunnen inspelen. Daarnaast heeft het merendeel van de maatschappelijke voorzieningen te maken verhoogde kosten, zoals de energielasten. Het merendeel van de voorzieningen geven aan dat hun huisvestingssituatie voldoet, nu en in de toekomst (over 5 tot 10 jaar). Bron: Gezondheidsmonitor GGD Hollands Midden (2022) en Uitvraag maatschappelijke voorzieningen (2023)
Sociaal maatschappelijke vraagstukken In tabel 39 staan de sociaal maatschappelijke vraagstukken weergegeven. Voor Krimpen aan de Lek komt merendeel overeen met de percentages Krimpenerwaard breed. De opvallendste verschillen in vergelijking met Krimpenerwaard breed is de ervaring matige of hoge angst/depressie met 56% ten opzichte van 45% en de mate van gezond gewicht die voor zowel de leeftijdscategorie 18 - 64 jaar als de leeftijdscategorie 65+ lager ligt dan Krimpenerwaard breed.
Mogelijk dat de ervaring matige of hoge angst/depressie te maken heeft met de mate van rondkomen, aangezien in vergelijking met Krimpenerwaard het percentage voor Krimpen aan de Lek hoger ligt met 19% ten opzichte van 11% Krimpenerwaard breed. Kijkend naar de mate waarop de inwoners voldoen aan de beweegrichtlijn is dit voor 18 – 64 jaar hoger (62%), maar voor 65+ lager (33%) dan Krimpenerwaard breed (51% / 37%). Ook is zichtbaar dat de leeftijdscategorie 65+ in Krimpen aan de Lek inactiever is (7%) ten opzichte van Krimpenerwaard breed (12%). Bron: Gezondheidsmonitor GGD Hollands Midden, 2022
Onderwerp
% Krimpen a/d Lek
% K'waard
Ervaart (zeer) goede gezondheid - 18-64 jaar - 65+
85% 73%
88% 71%
Heeft een gezond gewicht - 18-64 jaar - 65+
45% 36%
49% 40%
Ervaart angst / depressie - matig/hoog - hoog risico
56% 7%
46% 4%
Tabel 45a. Sociaal maatschappelijke vraagstukken in Krimpen aan de Lek Bron: Gezondheidsmonitor GGD Hollands Midden (2022)
67
4.6 Krimpen aan de Lek Invoegen Onderwerp
% Krimpen a/d Lek
% K'waard
Onderwerp
% Krimpen a/d Lek
% K'waard
6,9 6,7
6,9 6,9
Heeft veel stress - 18-64 jaar - 65+
21% 10%
19% 6%
Cijfer sociale cohesie - 18–64 jaar - 65+
Heeft psychische problematiek
10,7%
8,9%
Heeft meer hulp nodig
15%
14%
Is kwetsbaar
13%
16%
Is werkloos of werkzoekenden
1,5%
1,2%
Is in de afgelopen 3 maanden gevallen
16%
13%
Voldoet aan de beweegrichtlijn - 18-64 jaar - 65+
62% 33%
51% 37%
Heeft enige/grote moeite met rondkomen - 18-64 jaar - 65+
19% 10%
11% 5%
Is inactief - 18-64 jaar - 65+
3% 7%
4% 12%
Risicovolle of problematische schulden - 18-64 jaar - 65+
4% 1%
4% 1%
Heeft - overgewicht - obesitas
55% 16%
51% 14%
Is tevreden met de woonomgeving - 18–64 jaar - 65+
8,0 8,4
8,1 8,5
Ervaart eenzaamheid - ernstig - sociaal - emotionele
8% 27% 21%
8% 26% 22%
Tabel 45b. Sociaal maatschappelijke vraagstukken in Krimpen aan de Lek Bron: Gezondheidsmonitor GGD Hollands Midden (2022)
Tabel 45c. Sociaal maatschappelijke vraagstukken in Krimpen aan de Lek Bron: Gezondheidsmonitor GGD Hollands Midden (2022)
Conclusie Het merendeel van de inwoners is tussen de 45 – 65 jaar. Voor de leeftijdscategorieën 45 – 65 jaar en 65+ zijn er diverse maatschappelijke voorzieningen. Deze aanwezigheid van diverse maatschappelijke voorzieningen past bij de kernwaarde bedrijvig. Deze diverse 68
4.6 Krimpen aan de Lek maatschappelijke voorzieningen sluiten eveneens aan bij de vergrijzing die door de maatschappelijke voorzieningen als belangrijkste trend wordt genoemd. Voor de jeugd is er niet veel aanbod van maatschappelijke voorzieningen aanwezig. Het valt op dat de leeftijdscategorie 65+ inactiever is, minder beweegt en een minder gezond gewicht heeft in vergelijking met Krimpenerwaard breed. Daarnaast doen ze minder wekelijkse activiteiten en vrijwilligerswerk. Het kan zijn dat het huidige aanbod de ouderen niet bereikt of onvoldoende aansluit.
Over het algemeen ervaren inwoners in Krimpen aan de Lek meer angst/depressie dan Krimpenerwaard breed en hebben ze meer moeite om rond te komen. Maatschappelijke voorzieningen zien een toenemende vraag aan ondersteuning op lichamelijk, geestelijk en financieel vlak.
Sterke punten • In Krimpen aan de Lek wordt door het huidige aanbod maatschappelijke voorzieningen ingespeeld op de vergrijzing. • Er is (intensieve) samenwerking tussen de maatschappelijke voorzieningen in Krimpen aan de Lek.
Aandachtspunten • Maatschappelijke voorzieningen richten zich op een brede demografie, maar door deze algemeenheid sluiten ze mogelijk minder goed aan op de wensen specifieke leeftijdscategorieën. • Maatschappelijke voorzieningen geven aan een toenemende behoefte te zien van de inwoners op ondersteuning bij vragen op lichamelijk, geestelijk en financieel vlak. • De toekomstbestendigheid (ruimtegebrek en verouderd) van de huisvestingslocaties is een aandachtspunt. Daarbij wordt de behoefte aan ver- of nieuwbouw genoemd.
Het merendeel van de maatschappelijke voorzieningen geeft aan dat ze minder goed rondkomen, omdat ze te maken hebben met hogere kosten. Ook geven een aantal voorzieningen aan behoefte te hebben aan (ver)nieuwbouw, omdat locaties op dit moment onvoldoende ruimte bieden of verouderd zijn. Op dit moment is het voor deze maatschappelijke voorzieningen onduidelijk of er nieuwbouw of verbouwing gaat plaatsvinden in de toekomst.
69
4.7 Lekkerkerk
Cultuur en Recreatie Activiteitenvereniging
13 3
Logopedie Organisatie lichamelijke gezondheid
1 3
Sport Sportschool en fitness
38 3
Bibliotheek (fysieke locatie)
1
Organisatie psychische gezondheid
1
Sportstimulering
1
Cultureel centrum
0
(Medische) pedicure
2
Sportvereniging
33
Historische vereniging Kunst Museum Muziek Theater en Toneel
1 3 1 3 1
Tandarts Onderwijs en Kinderopvang Basisonderwijs Kinderopvang Voortgezet onderwijs
2 13 3 8 2
Zwembad Welzijn en Maatschappij Buurt- en dorpsvereniging Centrum voor jeugd en gezin Inkomensondersteuning
1 13 1 1 1
Gezondheidszorg
17
Religie en Levensbeschouwing
18
Jeugd- en jongerenwerk
0
Alternatieve geneeskunde
1
Religieus centrum
5
Ontmoeting
3
Apotheek
1
Religieus genootschap
5
Speel-o-theek
1
Diëtist
0
Religieuze vereniging
8
Vervoer
1
Fysio-, oefen- en beweegtherapie
3
Welzijnsorganisatie
4
Gemeentelijke gezondheidsdienst
1
Woningbouw
1
Huisarts
2
Tabel 46. Overzicht maatschappelijke voorzieningen in Lekkerkerk per cluster en categorie Bron: Excellijst maatschappelijke voorzieningen (2023) en Uitvraag maatschappelijke voorzieningen (2023)
70
4.7 Lekkerkerk Aard van de kern Sportief, makkelijk en groepsgericht zijn de kernwaarden van Lekkerkerk. Het rivierfront is een kenmerkend gebied voor het dorp en vormt de basis voor het aantrekken van (dag-)toerisme. Daarbinnen is steeds meer ruimte voor ondernemerschap, waarbij initiatieven van ondernemers en andere belangstellenden worden ondersteund. Speciale aandacht is benodigd voor mogelijkheden voor de jeugd. Van oudsher kwam jeugd uit de gehele Krimpenerwaard naar Lekkerkerk voor recreatie, sport en vermaak. Dit is teruggelopen, terwijl in de gehele gemeente uitgaansmogelijkheden voor de jeugd beperkt zijn. Bron: Koers en Kader Krimpenerwaard (2017)
Bevolkingssamenstelling
22%
15%
12%
22%
Grafiek 7. Bevolkingssamenstelling Lekkerkerk Bron: Gezondheidsmonitor GGD Hollands Midden, 2022
In tabel 41 zijn in elke leeftijdscategorie verschuivingen zichtbaar de komende 30 jaar. Zo wordt de leeftijdscategorie 0 – 19 jaar relatief gezien groter, en de leeftijdscategorie 20 – 64 jaar kleiner, namelijk van 57% naar 47%. De leeftijdscategorie 20 – 64 jaar lijkt zich te verschuiven naar de leeftijdscategorie 65+ die relatief toeneemt van 22% naar 30%. Leeftijdscategorie
2020
2050
0 – 19 jaar
21%
24%
0 tot 15 jaar
20 – 64 jaar
57%
47%
15 tot 25 jaar
65+
22%
30%
25 tot 45 jaar
Tabel 47. Demografische ontwikkeling Lekkerkerk Bron: Gezondheidsmonitor GGD Hollands Midden (2022)
45 tot 65 jaar 29%
In Lekkerkerk wonen 7.988 inwoners. Iets minder dan de helft van de inwoners zijn jonger dan 45 jaar. De grootste groep hiervan zijn de 25 – 45 jarigen (22%). Deze leeftijdscategorie is net zozeer vertegenwoordigd als de 65+’ers (22%). De 45 – 65 jarigen vormen de grootste leeftijdscategorie (29%).
65 jaar of ouder
Maatschappelijke voorzieningen Cluster Cultuur en Recreatie Dertien voorzieningen zijn er in dit cluster. Er zijn meerdere activiteitenverenigingen, muziekverenigingen en voorzieningen op het gebied van kunst. Ook is er een vestiging van de bibliotheek, museum ‘De Vrijheid’ en toneelvereniging ‘Rederijkerskamer Jan Nieuwenhuyzen’. 71
4.7 Lekkerkerk Cluster Gezondheidszorg Dit cluster bevat zeventien maatschappelijke voorzieningen. In de eerstelijnszorg zijn de volgende categorieën: apotheek, fysio-, oefen- en beweegtherapie, huisarts en tandarts. Daarnaast zijn er maatschappelijke voorzieningen op het gebied van alternatieve geneeskunde, logopedie, organisatie gericht op psychische gezondheid en (medische) pedicure. Diëtist is de enige categorie die niet binnen dit cluster aanwezig is. Cluster Onderwijs en Kinderopvang In Lekkerkerk zijn er drie basisscholen, acht kinderopvanglocaties en twee voortgezet onderwijsinstellingen, namelijk ‘Driestar College’ en ‘Gemini College Lekkerkerk’. Cluster Religie en Levensbeschouwing In dit cluster zijn alle drie de categorieën aanwezig. Zo zijn er vijf religieuze genootschappen en acht religieuze verenigingen. Het aanbod van religieuze verenigingen is gericht op zowel vrouwen, jeugdigen, ouderen als op alle doelgroepen. Tot slot zijn er vijf religieuze centra.
Cluster Sport Dit cluster bevat 38 maatschappelijke voorzieningen. Op het gebied van sportstimulering zit Team Sportservice Krimpenerwaard in elke kern. Er zijn 33 sportverenigingen met een breed aanbod. Denk aan atletiek, badminton, biljart, tennis, gymnastiek, jeu de boules, (zaal)voetbal, dans, volleybal en wandelen. Ook is er een zwembad genaamd ‘Zwembad Schuagt’.
Cluster Welzijn en Maatschappij Dit cluster bevat dertien maatschappelijke voorzieningen. Vier van hiervan zijn welzijnsorganisaties, zoals ‘Gro-up buurtwerk’, ‘Kwadraad Maatschappelijk Werk – Lekkerkerk’ en Stichting WelZijn Krimpenerwaard heeft een fysieke locatie in Lekkerkerk. Daarnaast is er een fysieke locatie van het Centrum voor Jeugd en Gezin, in de categorie inkomensondersteuning de ‘Stichting Voedselbank IJssel en Lek’, een vrouwenvereniging in de categorie ontmoeting en een speel-o-theek in de gelijknamige categorie. Ook is er een buurtbus in Lekkerkerk. Bron: Excellijst maatschappelijke voorzieningen (2023)
Gebruik maatschappelijke voorzieningen De inwoners in Lekkerkerk wijken, in het gebruik van de maatschappelijke voorzieningen, nauwelijks af in vergelijking met de inwoners Krimpenerwaard breed. Het gaat om minimale verschillen. Het grootste verschil is zichtbaar bij het percentage 18 – 64 jarigen die vrijwilligerswerk doen. De inwoners in Lekkerkerk doen wat minder Vrijwilligerswerk (30%) ten opzichte van de inwoners Krimpenerwaard breed (34%). Samenwerking De maatschappelijke voorzieningen geven veelal aan dat ze samenwerken met andere voorzieningen. Echter enkele voorzieningen binnen het cluster Cultuur en Recreatie en Sport geven aan niet samen te werken. Dit wordt verder niet toegelicht. Wel valt op dat het gaat om kleine voorzieningen die gericht zijn op de eigen kern. 72
4.7 Lekkerkerk Onderwerp
% Lekkerkerk
% K’waard
Gebruik eerstelijnszorg huisartsen
80%
78%
Gebruik wijkverpleging
4%
3,6%
Gebruik basis GGZ en/of POH-GGZ
4,1%
4,2%
Doet wekelijkse activiteiten (65+)
75%
78%
Kan niet geheel zelfstandig gebruik maken van eigen vervoer of openbaar vervoer
10%
10%
De voorzieningen die wel aangeven samen te werken, doen dit met voorzieningen zowel binnen als buiten het eigen cluster. Een voorziening geeft aan plannen te hebben gehad om de krachten te bundelen met andere voorzieningen met soortgelijk aanbod, echter betekende dit dat de voorziening niet meer het aanbod in de eigen kern kon aanbieden. Vermoedelijk omdat de voorziening dan (deels) zou gaan fuseren met de andere voorzieningen. Binnen het cluster Religie en Levensbeschouwing werkt aantal religieuze genootschappen op organisatorisch niveau interkerkelijk met elkaar samen. Bron: Uitvraag maatschappelijke voorzieningen (2023)
Sport wekelijks - 18 - 64 jaar - 65+
53% 31%
55% 31%
Doet vrijwilligerswerk - 18 - 64 jaar - 65+
30% 27%
34% 27%
Ontvangt mantelzorg
5%
5%
Doet betaald werk - 18 - 64 jaar - 65+
86% 6%
86% 6%
Tabel 48. Gebruik maatschappelijke voorzieningen door inwoners uit Lekkerkerk Bron: Gezondheidsmonitor GGD Hollands Midden (2022)
Trends en ontwikkelingen Vergrijzing wordt het meest door de maatschappelijke voorzieningen benoemd. De inwoners worden steeds ouder en er is weinig aanwas van jongere leden. Dit maakt dat er druk komt op het vinden van voldoende leden en vrijwilligers. Een daling in ledenaantal brengt voor sommige voorzieningen mogelijke financiële problemen met zich mee omdat er weinig geld binnenkomt. De daling komt volgens verschillende voorzieningen mede door de coronamaatregelen, waardoor projecten zijn stilgezet en mensen zijn afgehaakt. Over de lage aanwas van jeugdigen wordt genoemd dat ze weinig belangstelling hebben, niet doorstromen in de vereniging als ze ouder zijn en meer behoefte hebben aan individuele sport in plaats van sport in groepsverband, zoals diverse zaalsport. Door maatschappelijke voorzieningen die activiteiten hebben met betrekking tot zorg, wordt aangegeven dat er sprake is van wachttijden bij de Wmo, toename van gedragsproblematiek bij jongeren en toename van 73
4.7 Lekkerkerk GGZ-problematiek. Bron: Uitvraag maatschappelijke voorzieningen (2023)
Ruimtelijke ontwikkeling In tabel 43 is zichtbaar dat de gemiddelde afstand tot een grote supermarkt, voor de inwoners in Lekkerkerk ongeveer gelijk is ten opzichte van Krimpenerwaard breed. Kijkend naar de gemiddeld afstand tot de huisarts, is dit voor de inwoners 0,4 kilometer korter ten opzichte in Krimpenerwaard breed. Betreft ontwikkelingen van de huisvesting wordt financiering vaak aangegeven. Zo is de toename in energie- en huurkosten meermaals genoemd door de maatschappelijke voorzieningen. Ook druk op de bestaande accommodaties neemt toe, waarbij wordt aangegeven dat er beperkte ruimtes zijn waar gebruik van kan worden gemaakt. Andere ontwikkeling is de toename in zorgvraag, die leidt tot behoefte aan uitbreiding van de huidige accommodaties door toename van personeel en door inzet van kleinere klassen. Bron: Gezondheidsmonitor GGD Hollands Midden (2022) en Uitvraag maatschappelijke voorzieningen (2023)
Onderwerp
% Lekkerkerk
% K'waard
Gemiddelde afstand tot een grote supermarkt
0,8 km
1,0 km
Gemiddelde afstand tot de huisarts
0,9 km
1,3 km
Tabel 49. Fysieke leefomgeving Lekkerkerk Bron: Gezondheidsmonitor GGD Hollands Midden (2022)
Sociaal maatschappelijke vraagstukken In tabel 44 is te zien dat de cijfers van Lekkerkerk ook betreft de sociaal maatschappelijke vraagstukken redelijk overeenkomen met Krimpenerwaard breed. Het percentage inwoners dat (zeer) goede gezondheid ervaart ligt iets lager. Hoewel er weinig verschillen zichtbaar zijn in het percentage inwoners met een gezond gewicht, zijn er relatief meer inwoners met obesitas in Lekkerkerk (19%) ten opzichte van Krimpenerwaard breed (14%). In Lekkerkerk zijn er minder inwoners die emotionele eenzaamheid ervaren, namelijk 17% ten opzichte van 22% Krimpenerwaard breed. Onderwerp
% Lekkerkerk
% K'waard
Ervaart (zeer) goede gezondheid - 18-64 jaar - 65+
84% 68%
88% 71%
Heeft een gezond gewicht - 18-64 jaar - 65+
47% 40%
49% 40%
Ervaart angst / depressie - matig/hoog - hoog risico
45% 3%
46% 4%
Heeft veel stress - 18-64 jaar - 65+
17% 4%
19% 6%
Tabel 50a. Sociaal maatschappelijke vraagstukken in Lekkerkerk Bron: Gezondheidsmonitor GGD Hollands Midden (2022)
74
4.7 Lekkerkerk Invoegen Onderwerp
% Lekkerkerk
% K'waard
Onderwerp
% Lekkerkerk
% K'waard
Heeft psychische problematiek
8,8%
8,9%
Is werkloos of werkzoekenden
Onbekend
1,2%
Is kwetsbaar
19%
16%
Is in de afgelopen 3 maanden gevallen
11%
13%
Heeft enige/grote moeite met rondkomen - 18-64 jaar - 65+
10% 5%
11% 5%
Voldoet aan de beweegrichtlijn - 18-64 jaar - 65+
52% 34%
51% 37%
Risicovolle of problematische schulden - 18-64 jaar - 65+
4% 1%
4% 1%
Is inactief - 18-64 jaar - 65+
2% 13%
4% 12%
Is tevreden met de woonomgeving - 18-64 jaar - 65+
8,2 8,6
8,1 8,5
Heeft - overgewicht - obesitas
53% 19%
51% 14%
Ervaart eenzaamheid - ernstig - sociaal - emotionele
8% 29% 17%
8% 26% 22%
Cijfer sociale cohesie - 18-64 jaar - 65+
7,1 7,0
6,9 6,9
Heeft meer hulp nodig
13%
14%
Tabel 50b. Sociaal maatschappelijke vraagstukken in Lekkerkerk Bron: Gezondheidsmonitor GGD Hollands Midden (2022)
Tabel 50c. Sociaal maatschappelijke vraagstukken in Lekkerkerk Bron: Gezondheidsmonitor GGD Hollands Midden (2022)
Conclusie De kernwaarden van Lekkerkerk zijn sportief, makkelijk en groepsgericht. De kernwaarde sportief is passend kijkend naar de hoeveelheid en diversiteit van sportverenigingen die in Lekkerkerk zijn. Speciale aandacht is benodigd voor mogelijkheden voor de jeugd. Hier was van oudsher veel aandacht voor op het gebied van recreatie, sport en vermaak. Qua aanbod zijn er wel sportverenigingen waar ze gebruik van kunnen maken en er is voortgezet onderwijs aanwezig. Binnen de clusters Cultuur en Recreatie en Welzijn en Maatschappij is er echter weinig aanbod voor de jeugdigen. Qua gebruik van de maatschappelijke voorzieningen door inwoners in 75
4.7 Lekkerkerk Lekkerkerk, zijn er geen grote verschillen zichtbaar met Krimpenerwaard breed. De leeftijdscategorie 18 – 64 jaar verricht wat minder vrijwilligerswerk. Dit komt overeen met de ontwikkelingen die de maatschappelijke voorzieningen zien. Ze ervaren weinig aanwas van nieuwe leden en vrijwilligers, hetgeen financiële gevolgen heeft. De jeugdigen lijken andere behoeften te hebben aangezien ze weinig belangstelling tonen, afhaken bij voorzieningen als ze ouder worden en meer behoefte hebben aan individuele sport. De huidige leden en vrijwilligers worden steeds ouder, in overeenstemming met de vergrijzing. De vraag kan gesteld worden in hoeverre het aanbod aansluit bij de jeugdigen en of hier veranderingen in moet worden aangebracht.
In de samenwerking met voorzieningen is zichtbaar dat enkele voorzieningen niet samenwerken. Het gaat hierbij over kleine voorzieningen die gericht zijn op de eigen kern. Het grootste gedeelte werkt wel met elkaar samen. De maatschappelijke voorzieningen geven aan dat financiering van invloed is op de huisvesting, aangezien ze een toename ervaren van energie- en huurkosten. Op dit moment zijn er beperkte ruimtes, maar is er wel een vraag naar uitbreiding van huidige accommodaties. Deze vraag is er vanwege de toename in zorgvragen van de inwoners in Lekkerkerk.
zou dit niet verwacht worden. Echter spelen er meer ontwikkelingen mee die kunnen leiden tot verhoogde percentage inwoners met obesitas. De inwoners die emotionele eenzaamheid ervaren ligt lager dan Krimpenerwaard breed. Een mogelijke verklaring kan zijn door de vele voorzieningen die aanwezig zijn, zoals verenigingen op het gebied van cultuur, sport en religie.
Sterke punten • Lekkerkerk heeft een grote diversiteit aan maatschappelijke voorzieningen, waarbij de hoeveelheid sportverenigingen met name opvalt. • Er zijn diverse eerstelijnsvoorzieningen in Lekkerkerk. Aandachtspunten • Het huidige aanbod van maatschappelijke voorzieningen spreekt de jeugdigen en jongvolwassen niet aan om lid of vrijwilliger te worden. • De toekomstbestendigheid (ruimtegebrek) van de huisvestingslocaties is een aandachtspunt.
Kijkend naar de sociaal maatschappelijke vraagstukken zijn er geen grote verschillen zichtbaar met Krimpenerwaard breed. Het percentage inwoners dat een goede gezondheid ervaart ligt iets lager. Het percentage inwoners met obesitas ligt hoger. Puur kijkend naar de hoeveelheid sportverenigingen, 76
4.8 Ouderkerk aan den IJssel
Cultuur en Recreatie Activiteitenvereniging
14 8
Logopedie Organisatie lichamelijke gezondheid
1 1
Sport Sportschool en fitness
14 0
Bibliotheek (fysieke locatie)
1
Organisatie psychische gezondheid
2
Sportstimulering
1
Cultureel centrum
0
(Medische) pedicure
1
Sportvereniging
13
Historische vereniging Kunst Museum Muziek Theater en Toneel
2 1 0 2 0
Tandarts Onderwijs en Kinderopvang Basisonderwijs Kinderopvang Voortgezet onderwijs
0 8 3 5 0
Zwembad Welzijn en Maatschappij Buurt- en dorpsvereniging Centrum voor jeugd en gezin Inkomensondersteuning
0 5 0 0 0
Gezondheidszorg
11
Religie en Levensbeschouwing
17
Jeugd- en jongerenwerk
0
Alternatieve geneeskunde
0
Religieus centrum
5
Ontmoeting
3
Apotheek
1
Religieus genootschap
2
Speel-o-theek
0
Diëtist
0
Religieuze vereniging
10
Vervoer
0
Fysio-, oefen- en beweegtherapie
3
Welzijnsorganisatie
2
Gemeentelijke gezondheidsdienst
1
Woningbouw
0
Huisarts
1
Tabel 51. Overzicht maatschappelijke voorzieningen in Ouderkerk aan den IJssel per cluster en categorie Bron: Excellijst maatschappelijke voorzieningen (2023) en Uitvraag maatschappelijke voorzieningen (2023)
77
4.8 Ouderkerk aan den IJssel Aard van de kern De kernwaarden van Ouderkerk aan den IJssel zijn: strikt en ijverig. Het benutten van de nijverige dorpsgemeenschap kan plaatsvinden door enerzijds werkgelegenheid directer te laten aansluiten op de relatieve kleinschaligheid en woonmogelijkheden in de kern. Anderzijds door voor vitaliteit van het dorp te zorgen middels een goede bevolkingsmix en aanvullende woningbouw. Bron: Koers en Kader Krimpenerwaard (2017)
Bevolkingssamenstelling
20%
19%
12% 23%
Kijkend naar de demografische ontwikkeling van de komende 30 jaar, is er een gelijke verdeling zichtbaar voor de jeugd. Het percentage 20 - 64 jarigen neemt af van 55% naar 48%. Voor de leeftijdscategorie 65+ neemt het percentage toe van 20% naar 25%. De leeftijdscategorie 65+ heeft een stabiele verschuiving van 65+ richting 85+. In deze kern is de vergrijzing zichtbaar waarbij de leeftijdscategorie 65+ relatief toeneemt. Leeftijdscategorie
2020
2050
0 tot 15 jaar
0 – 19 jaar
26%
27%
15 tot 25 jaar
20 – 64 jaar
55%
48%
65+
20%
25%
25 tot 45 jaar 45 tot 65 jaar
26%
ouder (46%). Van de bevolking is 31% tussen de 0 - 25 jaar, gevolgd door de leeftijdscategorie 45 - 65 jaar met 26%. De kleinste leeftijdscategorie zijn de 15 - 25 jarigen (12%).
65 jaar of ouder
Grafiek 8. Bevolkingssamenstelling Ouderkerk aan den IJssel Bron: Gezondheidsmonitor GGD Hollands Midden, 2022
In Ouderkerk aan den IJssel wonen 5.829 inwoners waarvan iets meer dan de helft (54%) tussen de 0 - 45 jaar is en de andere helft 45 jaar en
Tabel 52. Demografische ontwikkeling Ouderkerk aan den IJssel Bron: Gezondheidsmonitor GGD Hollands Midden (2022)
Maatschappelijke voorzieningen Cluster Cultuur en Recreatie Binnen dit cluster zijn er veertien voorzieningen in Ouderkerk aan den IJssel. Iets meer dan de helft zijn activiteitenverenigingen. Daarnaast zijn er twee muziekverenigingen en twee historische verenigingen. ‘Stichting Archeologie Krimpenerwaard’ is als historische vereniging in meerdere kernen aanwezig. Ook is er een fysieke vestiging van de bibliotheek. 78
4.8 Ouderkerk aan den IJssel Cluster Gezondheidszorg Binnen dit cluster zijn er elf maatschappelijke voorzieningen. Binnen de eerstelijnszorg zijn er de volgende maatschappelijke voorzieningen: apotheek, fysiotherapie en huisartsenpraktijk. ‘GGD Hollands Midden’ is in de gehele gemeente actief. Er is geen aanbod van alternatieve geneeskunde, diëtist of tandarts.
Cluster Welzijn en Maatschappij Er zijn weinig verschillende categorieën van maatschappelijke voorzieningen in dit cluster. Er zijn drie voorzieningen gericht op ontmoeting, bijvoorbeeld ‘Vrouwen van Nu’. Daarnaast heeft WelZijn Krimpenerwaard een fysieke locatie in Ouderkerk aan den IJssel. Er blijken geen voorzieningen gericht op jeugdigen en (lichte) ondersteuning voor inkomen te zijn.
Cluster Onderwijs en Kinderopvang Er zijn drie basisscholen, namelijk ‘OBS de Schakel’, ‘Koningin Julianaschool’ en ‘Koningin Wilhelminaschool’. Ook zijn er vijf kinderopvanglocaties. Er is geen voorgezet onderwijs in Ouderkerk aan den IJssel.
Bron: Excellijst maatschappelijke voorzieningen (2023)
Cluster Religie en Levensbeschouwing Alle categorieën binnen dit cluster zijn aanwezig. Met zeventien voorzieningen is dit het grootste cluster. Er zijn vijf religieuze centra, twee religieuze genootschappen en tien religieuze verenigingen. De verenigingen richten zich op mannen, vrouwen en jeugdigen.
Cluster Sport Dit cluster heeft veertien maatschappelijke voorzieningen. Er is aanbod op het gebied van badminton, behendigheidsport, gymnastiek, paardensport, (tafel)tennis, vissport en voetbal. Daarnaast zijn er twee ijsclubs. Naast de sportverenigingen is ook in deze kern Team Sportservice Krimpenerwaard actief,
Gebruik maatschappelijke voorzieningen In tabel 47 (op de volgende pagina) is te zien dat de inwoners in Ouderkerk aan den IJssel ongeveer evenveel gebruik maken van voorzieningen als Krimpenerwaard. Een opvallend verschil is de leeftijdscategorie 18 – 64 jarigen die meer wekelijks sport, namelijk 61% ten opzichte van 55% Krimpenerwaard breed. Daarnaast doet deze leeftijdscategorie meer vrijwilligerswerk in vergelijking met Krimpenerwaard, namelijk 41% ten opzichte van 34%. De 65+’ers sporten echter minder dan Krimpenerwaard breed, 27% ten opzichte van 31%. Ook doet deze leeftijdscategorie minder vrijwilligerswerk, namelijk 24% ten opzichte van 27% Krimpenerwaard breed. Samenwerking De maatschappelijke voorzieningen in Ouderkerk aan den IJssel geven aan samen te werken met andere voorzieningen, maar dat dit niet in een bepaalde frequentie gebeurt. Diverse voorzieningen benoemen dat samenwerking wordt gezocht als de ondersteuning van een inwoner hierom vraagt of als er een evenement georganiseerd wordt. Deze
79
4.8 Ouderkerk aan den IJssel Onderwerp
% Ouderkerk a/d IJssel
% K’waard
Gebruik eerstelijnszorg huisartsen
76%
78%
Gebruik wijkverpleging
4%
3,6%
Gebruik basis GGZ en/of POH-GGZ
3,2%
4,2%
Doet wekelijkse activiteiten (65+)
77%
78%
Kan niet geheel zelfstandig gebruik maken van eigen vervoer of openbaar vervoer
10%
10%
Sport wekelijks - 18 - 64 jaar - 65+
61% 27%
55% 31%
Doet vrijwilligerswerk - 18 - 64 jaar - 65+
41% 24%
34% 27%
Ontvangt mantelzorg
6%
4,3%
Doet betaald werk - 18 - 64 jaar - 65+
87% 6%
86% 4%
Tabel 53. Gebruik maatschappelijke voorzieningen door inwoners uit Ouderkerk aan den IJssel Bron: Gezondheidsmonitor GGD Hollands Midden (2022)
samenwerking vindt plaats met soortgelijke voorzieningen of voorzieningen die zich bevinden in de zorg- of welzijnssector. De uitzondering zijn de basisscholen die aangeven met veel verschillende organisaties samenwerking te zoeken, bijvoorbeeld met de kinderopvanglocaties of WelZijn Krimpenerwaard. Bron: Uitvraag maatschappelijke voorzieningen (2023)
Trends en ontwikkelingen Veel maatschappelijke voorzieningen in Ouderkerk aan den IJssel noemen de vergrijzing als een van de belangrijkste ontwikkelingen in de kern. Met de steeds ouder wordende bevolking, zien de voorzieningen een daling in het aantal vrijwilligers en leden. Zo wordt aangegeven dat na de coronaperiode veel oudere leden zijn overleden of niet meer zijn teruggekeerd als lid. Daarnaast geven ze de verwachting dat daling in het aantal leden en vrijwilligers zal toenemen.
Daarentegen geven andere maatschappelijke voorzieningen aan dat er juist een stijging in het aantal leden zal plaatsvinden. Dit wordt genoemd door een aantal sportverenigingen, maar ook door maatschappelijke voorzieningen die ondersteuning bieden bij hulpvragen. De verwachting is dat de vraag naar een bepaald soort (ondersteunings-) aanbod zal toenemen. Dit omdat inwoners steeds meer behoefte hebben aan individueel passend aanbod. Deze stijging is volgens de maatschappelijke voorzieningen afhankelijk van de financiële middelen van inwoners en de voorzieningen zelf. Op dit 80
4.8 Ouderkerk aan den IJssel moment hebben inwoners minder te besteden, vanwege bijvoorbeeld de energiecrisis. Als dit zo blijft, dan gaan minder inwoners zich inschrijven als lid. Dit heeft vervolgens invloed op de maatschappelijke voorzieningen, omdat ze afhankelijk zijn van de inkomsten van leden. Eventuele uitbreiding van aanbod kan alleen als de financiële positie van de maatschappelijke voorziening goed is en als er genoeg vrijwilligers zijn. Dit laatste is voor maatschappelijke voorzieningen een uitdaging. Bron: Uitvraag maatschappelijke voorzieningen (2023)
Onderwerp
% Ouderkerk a/d IJssel
% K'waard
Gemiddelde afstand tot een grote supermarkt
1,3 km
1,0 km
Gemiddelde afstand tot de huisarts
1,3 km
1,3 km
Tabel 54. Fysieke leefomgeving Ouderkerk aan den IJssel Bron: Gezondheidsmonitor GGD Hollands Midden (2022)
Ruimtelijke ontwikkeling De gemiddelde afstand tot een grote supermarkt of huisarts, is ongeveer hetzelfde als Krimpenerwaard breed, zoals weergegeven in tabel 48. Veel maatschappelijke voorzieningen geven aan behoefte te hebben aan verduurzaming van huisvesting. Dit maakt dat niet iedere voorziening de huisvesting toekomstbestendig vindt. Zo is er behoefte aan verbeterde isolatie, luchtkwaliteit, ventilatie en aan energieopwekking. De maatschappelijke voorzieningen geven ook aan dat ze te maken hebben met toenemende kosten voor huisvesting, onder andere door de stijging van de huur en toenemende energiekosten. Daarnaast hebben sommige
maatschappelijke voorzieningen meer ruimte nodig. Als voorbeeld wordt aangegeven dat MFG De Drie Maenen onvoldoende ruimte biedt voor het aanbod dat de maatschappelijke voorzieningen willen aanbieden. Bron: Gezondheidsmonitor GGD Hollands Midden (2022) en Uitvraag maatschappelijke voorzieningen (2023)
Sociaal maatschappelijke vraagstukken Ouderkerk aan den IJssel is een kern met een sterke mentale gezondheid ten opzichte van Krimpenerwaard breed. Het percentage inwoners dat psychische problematiek of eenzaamheid ervaart ligt lager dan het gemiddelde in Krimpenerwaard. Daarnaast valt op dat de ervaring matige of hoge angst/depressie door inwoners van Ouderkerk aan den IJssel lager is dan Krimpenerwaard breed, 36% ten opzichte van 46%. Qua fysieke gezondheid scoort Ouderkerk aan den IJssel afwisselender dan gemiddeld in Krimpenerwaard. Inwoners ervaren een goede gezondheid, maar hebben relatief gezien een minder gezond gewicht ten opzichte van Krimpenerwaard breed. Daarentegen voldoen inwoners meer aan de beweegrichtlijn, vooral de leeftijdscategorie 65+ scoort hoger met 46% ten opzichte van 35% Krimpenerwaard breed. Al zijn inwoners van Ouderkerk aan den IJssel in vergelijking met Krimpenerwaard wel inactiever, 8% / 14% ten opzichte van 4% / 12%. Het cijfer voor sociale cohesie en de tevredenheid met de woonomgeving is nagenoeg gelijk voor de leeftijdscategorie 18 - 64 jaar en 65+.
81
4.8 Ouderkerk aan den IJssel Invoegen Onderwerp Ervaart (zeer) goede gezondheid - 18-64 jaar - 65+
% Ouderkerk a/d IJssel
% K'waard
Onderwerp
92% 74%
88% 71%
% Ouderkerk a/d IJssel
% K'waard
Heeft - overgewicht - obesitas
54% 13%
51% 14%
Ervaart eenzaamheid - ernstig - sociaal - emotionele
5% 20% 17%
8% 26% 22%
Heeft een gezond gewicht - 18-64 jaar - 65+
47% 35%
49% 40%
Ervaart angst / depressie - matig/hoog - hoog risico
36% 5%
46% 4%
Heeft veel stress - 18-64 jaar - 65+
Cijfer sociale cohesie - 18-64 jaar - 65+
7,0 6,9
6,9 6,9
17% 4%
19% 6%
Heeft meer hulp nodig
Onbekend
14%
Is werkloos of werkzoekenden
Heeft psychische problematiek
6,7%
8,9%
1,4%
1,2%
Is kwetsbaar
18%
16%
Is in de afgelopen 3 maanden gevallen
10%
13%
Heeft enige/grote moeite met rondkomen - 18-64 jaar - 65+
10% 3%
11% 5%
Voldoet aan de beweegrichtlijn - 18-64 jaar - 65+
52% 46%
51% 37%
Risicovolle of problematische schulden - 18-64 jaar - 65+
1% 2%
4% 1%
Is inactief - 18-64 jaar - 65+
8% 14%
4% 12%
Is tevreden met de woonomgeving - 18-64 jaar - 65+
8,4 8,7
8,1 8,5
Tabel 55a. Sociaal maatschappelijke vraagstukken in Ouderkerk aan den IJssel Bron: Gezondheidsmonitor GGD Hollands Midden (2022)
Tabel 55b. Sociaal maatschappelijke vraagstukken in Ouderkerk aan den IJssel Bron: Gezondheidsmonitor GGD Hollands Midden (2022)
82
4.8 Ouderkerk aan den IJssel Conclusie In Ouderkerk aan den IJssel zijn de kernwaarden strikt en ijverig. Er zijn 61 verschillende maatschappelijke voorzieningen in Ouderkerk aan den IJssel. Het valt op dat het aanbod van het cluster Welzijn en Maatschappij niet heel divers is en ook weinig gericht is op de doelgroep jeugdigen, terwijl zij 27% van de populatie in Ouderkerk aan den IJssel vormen. Er zijn in Ouderkerk aan den IJssel veel verschillende religieuze verenigingen die verschillende doelgroepen bedienen, waaronder gericht op mannen, jeugdigen en vrouwen.
volgens de maatschappelijke voorzieningen.
Kijkend naar het gebruik van maatschappelijke voorzieningen door de inwoners, valt op dat het aantal 18 - 64 jarigen meer sport en meer aan de beweegrichtlijn voldoet ten opzichte van cijfers Krimpenerwaard breed. De 65+’ers sporten echter minder, maar voldoen wel aan de beweegrichtlijn. Opvallend is dat zowel 18 – 64 jarigen als 65+’ers een goede gezondheid ervaren, maar zij zijn wel inactiever in vergelijking met Krimpenerwaard breed. Dit sporten wordt mogelijk gestimuleerd door de diverse sportsoorten die inwoners kunnen beoefenen in Ouderkerk aan den IJssel.
De maatschappelijke voorzieningen willen met hun aanbod inspelen op de vraag van inwoners, maar kunnen dat niet. Als verklaring hiervoor wordt onder andere aangegeven dat de huisvesting een obstakel vormt. Er wordt bijvoorbeeld gebruik gemaakt van MFG De Drie Maenen, maar die voldoet niet aan de wens van de maatschappelijke voorzieningen kijkend naar de beschikbare ruimte die de accommodatie biedt. Daarnaast kunnen ze niet aan voldoende vrijwilligers komen. Dit is een opvallende constatering, aangezien in Ouderkerk aan den IJssel vrijwilligerswerk voor de leeftijdscategorie 18 – 64 jaar met 41% hoger ligt ten opzichte van de 34% Krimpenerwaard breed.
Door diverse maatschappelijke voorzieningen wordt vergrijzing als een van de voornaamste ontwikkelingen benoemt in Ouderkerk aan den IJssel. De cijfers van de demografische ontwikkeling de komende 30 jaar ondersteunen dit. De leeftijdscategorie 65+ wordt groter, waarbij er een verschuiving plaatsvindt van de leeftijdscategorie 65+ richting 85+. De vergrijzing heeft op dit moment invloed op het aantal leden en vrijwilligers dat actief is bij de maatschappelijke voorzieningen. Dit aantal is aan het dalen
Echter wordt door een aantal maatschappelijke voorzieningen juist een stijging verwacht in het aantal leden, omdat de vraag naar een bepaald soort (ondersteunings-) aanbod zal toenemen. Inwoners hebben meer behoefte aan individueel passend aanbod. De maatschappelijke voorzieningen proberen dit aanbod bijvoorbeeld te realiseren door samenwerking te zoeken met andere maatschappelijke voorzieningen in bijvoorbeeld de zorg- of welzijnssector.
Kijkend naar de sociaal maatschappelijke vraagstukken valt de mentale gezondheid op, die is in Ouderkerk aan den IJssel beter ten opzichte van Krimpenerwaard breed. Inwoners ervaren minder angst en depressie, psychische problematiek, eenzaamheid en stress. 83
4.8 Ouderkerk aan den IJssel Sterke punten • De psychische gezondheid bij inwoners van Ouderkerk aan den IJssel is gemiddeld beter dan het gemiddelde van Krimpenerwaard. • In Ouderkerk aan den IJssel is er een grote diversiteit aan sportverenigingen. • Er wordt samenwerking gezocht met andere maatschappelijke voorzieningen om het (ondersteunings-)aanbod te realiseren dat past bij de wens(en) van de inwoner(s).
Aandachtspunten • Er is weinig aanbod van maatschappelijke voorzieningen passend bij de jeugdigen en jongvolwassenen. • De toekomstbestendigheid (duurzaamheid en ruimtegebrek) van de huisvestingslocaties is een aandachtspunt. • Het beperkte aantal vrijwilligers vormt een belemmering voor maatschappelijke voorzieningen om het gewenste (ondersteunings-) aanbod te realiseren voor de inwoners.
84
4.9 Schoonhoven
Cultuur en Recreatie Activiteitenvereniging
31 6
Logopedie Organisatie lichamelijke gezondheid
2 3
Sport Sportschool en fitness
30 6
Bibliotheek (fysieke locatie)
1
Organisatie psychische gezondheid
3
Sportstimulering
1
Cultureel centrum
2
(Medische) pedicure
0
Sportvereniging
22
Historische vereniging Kunst Museum Muziek Theater en Toneel
2 1 1 15 3
Tandarts Onderwijs en Kinderopvang Basisonderwijs Kinderopvang Voortgezet onderwijs
6 20 5 12 3
Zwembad Welzijn en Maatschappij Buurt- en dorpsvereniging Centrum voor jeugd en gezin Inkomensondersteuning
1 18 2 1 2
Gezondheidszorg
32
Religie en Levensbeschouwing
18
Jeugd- en jongerenwerk
1
Alternatieve geneeskunde
3
Religieus centrum
6
Ontmoeting
2
Apotheek
1
Religieus genootschap
8
Speel-o-theek
1
Diëtist
2
Religieuze vereniging
4
Vervoer
2
Fysio-, oefen- en beweegtherapie
7
Welzijnsorganisatie
6
Gemeentelijke gezondheidsdienst
1
Woningbouw
1
Huisarts
4
Tabel 56. Overzicht maatschappelijke voorzieningen in Schoonhoven per cluster en categorie Bron: Excellijst maatschappelijke voorzieningen (2023) en Uitvraag maatschappelijke voorzieningen (2023)
85
4.9 Schoonhoven Aard van de kern Klein-stedelijk, authentiek en gemoedelijk zijn de kernwaarden van Schoonhoven. Zilver en de historische kern zijn aantrekkelijke punten. Dit zorgt voor versterking van de economische vitaliteit en beleefbaarheid van de stad. In de kern wordt aangesloten bij revitalisering van woningen en project Huis van Noord, waarin inwoners, jeugd en jongerenwerk, buurtcoach, wijkagent en woningcorporatie samen kijken naar verschillende mogelijkheden voor het bevorderen van de sociale cohesie. Bron: Koers en Kader Krimpenerwaard (2017)
Bevolkingssamenstelling
21%
16% 13%
23%
Kijkend naar de bevolkingssamenstelling de komende 30 jaar, is zichtbaar dat het percentage jeugdigen gelijk blijft. Wel vindt er een verschuiving plaats van de leeftijdscategorie 20 – 64 naar 65+. De leeftijdscategorie 20 – 64 neemt relatief gezien af van 56% naar 50%. De leeftijdscategorie 65+ neemt toe van 21% naar 27%. Leeftijdscategorie
2020
2050
0 – 19 jaar
23%
23%
0 tot 15 jaar
20 – 64 jaar
56%
50%
15 tot 25 jaar
65+
21%
27%
25 tot 45 jaar
Tabel 57. Demografische ontwikkeling Schoonhoven Bron: Gezondheidsmonitor GGD Hollands Midden (2022)
45 tot 65 jaar
27%
jarigen zijn (23%). De kleinste leeftijdscategorie zijn de 15 – 25 jarigen (13%). De 45 – 65 jarigen zijn de grootste leeftijdscategorie in Schoonhoven (27%). 21% van de inwoners zijn 65+.
65 jaar of ouder
Grafiek 9. Bevolkingssamenstelling Schoonhoven Bron: Gezondheidsmonitor GGD Hollands Midden, 2022
13.430 inwoners heeft Schoonhoven. Ongeveer de helft van de inwoners is jonger dan 45 jaar waarvan de grootste leeftijdscategorie de 25 – 45
Maatschappelijke voorzieningen Cluster Cultuur en Recreatie In dit cluster zijn er 31 voorzieningen aanwezig, waarvan er zes activiteitenverenigingen zijn, een vestiging van de bibliotheek, twee cultureel centra en twee historische verenigingen. Het ‘Nederlands Zilvermuseum’ is hier ook gevestigd. Muziekverenigingen zijn hier als categorie het meest vertegenwoordigd met 15 voorzieningen waarvan de meesten koren zijn. Ook zijn er drie voorzieningen in de categorie theater en toneel.
86
4.9 Schoonhoven Cluster Gezondheidszorg In dit cluster zijn 32 maatschappelijke voorzieningen. Hieronder zijn er drie in de categorie alternatieve geneeskunde, daarnaast zijn er twee diëtisten, de gemeentelijke gezondheidsdienst en zijn er twee logopediepraktijken. Qua eerstelijnszorg zijn er meerdere voorzieningen aanwezig per categorie. Dit gaat om de categorie apotheek, fysio-, oefenen beweegtherapie, huisarts en tandarts. Er zijn drie organisaties voor lichamelijke gezondheid, zoals de EHBO-vereniging. Qua psychische gezondheid zijn er drie voorzieningen. Zo zijn er coachingspraktijken en is ‘Goudenhart’ hier actief. Het Goudenhart biedt naast psychische ondersteuning ook andere vormen van zorg, denk aan ergotherapie, fysiotherapie en logopedie gericht op ouderen en chronisch zieken.
Cluster Sport Van de 30 maatschappelijke voorzieningen is het merendeel een vereniging, waarbij er veel verscheidenheid is in de soorten vereniging. Schoonhoven heeft een zwembad, het ‘Openluchtzwembad 't Wilgerak’’.
Cluster Onderwijs en Kinderopvang In Schoonhoven zijn er vijf basisscholen en twaalf kinderopvanglocaties. De categorie voortgezet onderwijs heeft drie voorzieningen: ‘CSG Willem de Zwijger’, ‘Schoonhovens college’ en ‘Zadkine Vakschool Schoonhoven’.
Gebruik maatschappelijke voorzieningen In tabel 52 (op de volgende pagina) is te zien dat de inwoners in Schoonhoven in vergelijking met Krimpenerwaard breed, vrijwel hetzelfde gebruik maken van de voorzieningen. De inwoners tussen de 18 – 64 jaar sporten werkelijks meer, namelijk 58% ten opzichte van 55% Krimpenerwaard breed. Ook de leeftijdscategorie 65+ doet meer wekelijkse activiteiten, namelijk 82% ten opzichte van 78% Krimpenerwaard breed.
Cluster Religie en Levensbeschouwing Het ‘Islamitisch centrum El Hoeda’ en ‘De Sint-Bartholomeüskerk’ zijn voorbeelden van religieuze centra, waarvan er in Schoonhoven zes zijn. Verder zijn er acht religieuze genootschappen en vier religieuze verenigingen. Het gaat hierbij bijvoorbeeld om een interkerkelijk beraad en vrouwenvereniging.
Cluster Welzijn en Maatschappij Onder de achttien maatschappelijke voorzieningen in dit cluster, zijn er veel maatschappelijke voorzieningen die een locatie in Schoonhoven hebben, maar gemeentebreed werken. Je kan hierbij denken aan ‘Stichting Budgethulp Krimpenerwaard’ (SchuldHulpMaatje) en ‘Vluchtelingenwerk Nederland'. Bron: Excellijst maatschappelijke voorzieningen (2023)
Samenwerking In Schoonhoven geven de maatschappelijke voorzieningen uit alle clusters aan samen te werken met andere maatschappelijke voorzieningen. Veelal werken de maatschappelijke voorzieningen met soortgelijke maatschappelijke voorzieningen samen. Organisaties in het
87
4.9 Schoonhoven Onderwerp
% Schoonhoven
% K’waard
Gebruik eerstelijnszorg huisartsen
80%
78%
Gebruik wijkverpleging
4%
3,6%
Gebruik basis GGZ en/of POH-GGZ
5,1%
4,2%
Doet wekelijkse activiteiten (65+)
82%
78%
Kan niet geheel zelfstandig gebruik maken van eigen vervoer of openbaar vervoer
8%
10%
Sport wekelijks - 18 - 64 jaar - 65+
58% 33%
55% 31%
Doet vrijwilligerswerk - 18 - 64 jaar - 65+
32% 27%
34% 27%
Ontvangt mantelzorg
2%
4,3%
Doet betaald werk - 18 - 64 jaar - 65+
86% 3%
86% 4%
Tabel 58. Gebruik maatschappelijke voorzieningen door inwoners uit Schoonhoven Bron: Gezondheidsmonitor GGD Hollands Midden (2022)
cluster Welzijn en Maatschappij en Gezondheidszorg geven aan ook samen te werken met organisaties buiten hun cluster, voornamelijk ter ondersteuning van hun eigen werkzaamheden. Deze maatschappelijke voorzieningen werken dan ook structureel samen. De andere maatschappelijke voorzieningen werken incidenteel met elkaar samen, waarbij ook organisaties aangeven dat zij liever (nog) meer willen samenwerken. Bron: Uitvraag maatschappelijke voorzieningen (2023)
Trends en ontwikkelingen De maatschappelijke voorzieningen zien een grote impact van maatschappelijke en financiële druk op de inwoners, met diverse gevolgen. Gevolgen van financiële druk zijn bijvoorbeeld bewegingsarmoede, complexe scheidingen en daling van het aantal leden vanwege financiële problemen. Tegelijkertijd merken de maatschappelijke voorzieningen deze financiële druk ook, bijvoorbeeld door hoge (huur)lasten, kosten en inflatie. Maatschappelijke druk uit zich vooral in meer individualisme en een stijging van psychische problemen. Daarnaast zien de maatschappelijke voorzieningen zoals koren een daling van het aantal (jeugd) leden, waarbij andere maatschappelijke voorzieningen zoals kinderopvang juist een wachtlijst hebben. Alle maatschappelijke voorzieningen ervaren een daling in het aantal vrijwilligers en vergrijzing. Ook merken maatschappelijke voorzieningen op verschillende manieren de gevolgen van de Covid-pandemie. Veel organisaties binnen het cluster Gezondheidszorg geven aan voornamelijk post-Covid patiënten te hebben (zowel fysiek als psychisch), waardoor ze hun aanbod aangepast hebben. Daarnaast geven maatschappelijke
88
4.9 Schoonhoven voorzieningen die activiteiten organiseren aan dat ze veel moeten investeren om hun aanbod opnieuw te starten en mensen weer aangehaakt te krijgen. Opvallend is dat veel historische verenigingen aangeven dat de interesse in de historie is gegroeid. Tot slot speelt ook de woningcrisis op verschillende manieren een rol in Schoonhoven. Er zijn onvoldoende passende woningen, er is soms behoefte aan meer locaties voor activiteiten en door gebrek aan nieuwbouw is er weinig aanwas van nieuwe inwoners. Bron: Uitvraag maatschappelijke voorzieningen (2023)
Onderwerp
% Schoonhoven
% K'waard
Gemiddelde afstand tot een grote supermarkt
0,6 km
1,0 km
Gemiddelde afstand tot de huisarts
1,2 km
1,3 km
Tabel 59. Fysieke leefomgeving Schoonhoven Bron: Gezondheidsmonitor GGD Hollands Midden (2022)
Ruimtelijke ontwikkeling De gemiddelde afstand tot een grote supermarkt is ongeveer de helft kleiner ten opzichte van Krimpenerwaard breed, zie tabel 53. Veel maatschappelijke voorzieningen geven aan dat hun huisvesting nog toekomstbestendig is. Een aantal maatschappelijke voorzieningen geeft aan behoefte te hebben aan verduurzaming van huisvesting. Zo is er behoefte aan duurzaamheid, betere luchtkwaliteit en ventilatie. Het is opvallend dat voornamelijk de organisaties uit het cluster Onderwijs & Kinderopvang dit aangeven. Tot slot is er nog een aantal maatschappelijke voorzieningen, onder andere uit het cluster Cultuur &
Recreatie, dat aangeeft de wens te hebben om een pand te hebben waar meerdere (culturele) organisaties bij elkaar zitten. Bron: Gezondheidsmonitor GGD Hollands Midden (2022) en Uitvraag maatschappelijke voorzieningen (2023)
Sociaal maatschappelijke vraagstukken In Schoonhoven ervaart 93% van de 18-64-jarigen een goede gezondheid, ten opzichte van 88% Krimpenerwaard breed. Deze ervaring qua gezondheid zie je ook terug in het aantal inwoners tussen de 18-64 jaar met een gezond gewicht, 56% ten opzichte van 49% Krimpenerwaard breed. Ook het aantal inwoners met overgewicht is lager in Schoonhoven, met 44% ten opzichte van 51% Krimpenerwaard breed. Opvallend is wel dat het aantal inwoners dat voldoet aan de beweegrichtlijn voor de leeftijdscategorie 18-64 jarigen lager is in Schoonhoven, te weten 48% ten opzichte van 51% Krimpenerwaard breed. De inwoners van Schoonhoven hebben niet een hoog risico op angst en depressie, te weten 1% ten opzichte van 4% Krimpenerwaard breed. Daarentegen zijn er meer inwoners die emotionele eenzaamheid ervaren, 26% ten opzichte van 22% Krimpenerwaard breed. Wat dit lijkt te ondersteunen is het getal dat de inwoners voor sociale cohesie geven. Dit is lager dan Krimpenerwaard breed voor de leeftijdscategorie 18 tot 64-jarigen, namelijk een 6,5 ten opzichte van 6,9 Krimpenerwaard breed. Voor de leeftijdscategorie 65+ is het cijfer gelijk. Ook over de woonomgeving zijn de 18 – 64 jarige inwoners van Schoonhoven minder tevreden dan Krimpenerwaard breed, een 7,9 ten opzichte van een 8,1. De 65+’ers zijn meer tevreden over de woonomgeving, zij geven een 8,7.
89
4.9 Schoonhoven Invoegen Onderwerp
% Schoonhoven
% K'waard
Onderwerp
% Schoonhoven
% K'waard
Ervaart (zeer) goede gezondheid - 18-64 jaar - 65+
93% 72%
88% 71%
Heeft - overgewicht - obesitas
44% 11%
51% 14%
Ervaart eenzaamheid - ernstig - sociaal - emotionele
7% 23% 26%
8% 26% 22%
Heeft een gezond gewicht - 18-64 jaar - 65+
56% 44%
49% 40%
Ervaart angst / depressie - matig/hoog - hoog risico
45% 1%
46% 4%
Heeft veel stress - 18-64 jaar - 65+
Cijfer sociale cohesie - 18-64 jaar - 65+
6,5 6,9
6,9 6,9
18% 5%
19% 6%
Heeft meer hulp nodig
17%
14%
Is werkloos of werkzoekenden
Onbekend
1,2%
Heeft psychische problematiek
9,9%
8,9%
Is kwetsbaar
17%
16%
Is in de afgelopen 3 maanden gevallen
15%
13%
Heeft enige/grote moeite met rondkomen - 18-64 jaar - 65+
10% 3%
11% 5%
Voldoet aan de beweegrichtlijn - 18-64 jaar - 65+
48% 40%
51% 37%
Risicovolle of problematische schulden - 18-64 jaar - 65+
6% 2%
4% 1%
Is inactief - 18-64 jaar - 65+
4% 12%
4% 12%
Is tevreden met de woonomgeving - 18-64 jaar - 65+
7,9 8,7
8,1 8,5
Tabel 60a. Sociaal maatschappelijke vraagstukken in Schoonhoven Bron: Gezondheidsmonitor GGD Hollands Midden (2022)
Tabel 60b. Sociaal maatschappelijke vraagstukken in Schoonhoven Bron: Gezondheidsmonitor GGD Hollands Midden (2022)
90
4.9 Schoonhoven Conclusie ‘Klein-stedelijk’ is een van de kernwoorden van Schoonhoven. Je ziet deze omschrijving terug in veel onderdelen van de inventarisatie. Schoonhoven heeft de meeste maatschappelijke voorzieningen van heel Krimpenerwaard. Een aantal van deze maatschappelijke voorzieningen, vooral in het cluster Welzijn & Maatschappij, heeft een fysieke locatie in Schoonhoven, maar leveren diensten in heel de Krimpenerwaard of zelfs regionaal. Daarnaast is zichtbaar dat veel organisaties met elkaar samenwerken, zowel structureel als incidenteel. Doordat er veel verschillende maatschappelijke voorzieningen in Krimpenerwaard zijn is de samenwerking ook makkelijker op te zetten.
De demografische ontwikkeling laat in Schoonhoven een vergrijzing zien. Dit werd ook als ontwikkeling genoemd bij een enkele maatschappelijke voorzieningen. Het gaat hierbij vooral om vergrijzing van het ledenbestand en hangt samen met het onvermogen om jongere inwoners te koppelen aan hun maatschappelijke organisatie. Tegelijkertijd is zichtbaar dat de leeftijdscategorie 65+ ten opzichte van Krimpenerwaard breed, in alle opzichten positief scoren in Schoonhoven. Zo ervaren ze bijvoorbeeld minder stress, hebben ze een gezond gewicht en ervaren ze een goede gezondheid, in vergelijking met Krimpenerwaard breed. Ook in de sportactiviteiten is een positieve trend zichtbaar in Schoonhoven ten opzichte van Krimpenerwaard breed. De inwoners tussen de 18 – 64 jaar sporten werkelijks meer, namelijk 58% ten opzichte van 55% Krimpenerwaard breed. Ook de leeftijdscategorie 65+ doet meer wekelijkse activiteiten, namelijk 82% ten opzichte van 78% Krimpenerwaard breed. De verscheidenheid aan maatschappelijke voorzieningen in Schoonhoven
kunnen hier debet aan zijn.
Tegelijkertijd heeft de grootte van Schoonhoven ook een andere impact op de inwoners. Veel maatschappelijke voorzieningen noemen individualisme als een groot maatschappelijke vraagstuk in Schoonhoven. Het lage cijfer betreffende sociale cohesie laat dit mogelijk ook zien. Dit is lager dan Krimpenerwaard breed voor de leeftijdscategorie 18 tot 64-jarigen, namelijk een 6,5 ten opzichte van 6,9 Krimpenerwaard breed. Voor de leeftijdscategorie 65+ is het cijfer gelijk. Tot slot ervaren de inwoners van Schoonhoven meer ‘emotionele eenzaamheid’, 26% ten opzichte van 22% Krimpenerwaard breed. Sterke punten • Schoonhoven heeft de meeste maatschappelijke voorzieningen van Krimpenerwaard. • In Schoonhoven werken veel maatschappelijke voorzieningen (zowel structureel als incidenteel) met elkaar samen. • Het aanbod van Schoonhoven lijkt goed te passen bij de demografische verdeling in de kern. Aandachtspunten • In Schoonhoven lijkt een hogere mate van individualisme te spelen, wat een negatief effect heeft op bijvoorbeeld sociale cohesie en emotionele eenzaamheid lijkt te vergroten. • De demografische ontwikkeling laat in Schoonhoven een vergrijzing zien. Maatschappelijke voorzieningen zien dit terug in een dalend ledenbestand en moeite met het aantrekken van jonge inwoners.
91
4.10 Stolwijk
Cultuur en Recreatie Activiteitenvereniging
14 5
Logopedie Organisatie lichamelijke gezondheid
1 4
Sport Sportschool en fitness
20 3
Bibliotheek (bibliobus)
1
Organisatie psychische gezondheid
1
Sportstimulering
2
Cultureel centrum
1
(Medische) pedicure
0
Sportvereniging
14
Historische vereniging Kunst Museum Muziek Theater en Toneel
1 1 0 3 2
Tandarts Onderwijs en Kinderopvang Basisonderwijs Kinderopvang Voortgezet onderwijs
2 5 2 3 0
Zwembad Welzijn en Maatschappij Buurt- en dorpsvereniging Centrum voor jeugd en gezin Inkomensondersteuning
1 12 0 1 1
Gezondheidszorg
13
Religie en Levensbeschouwing
14
Jeugd- en jongerenwerk
1
Alternatieve geneeskunde
0
Religieus centrum
3
Ontmoeting
4
Apotheek
1
Religieus genootschap
3
Speel-o-theek
0
Diëtist
1
Religieuze vereniging
8
Vervoer
1
Fysio-, oefen- en beweegtherapie
1
Welzijnsorganisatie
3
Gemeentelijke gezondheidsdienst
1
Woningbouw
1
Huisarts
1
Tabel 61. Overzicht maatschappelijke voorzieningen in Stolwijk per cluster en categorie Bron: Excellijst maatschappelijke voorzieningen (2023) en Uitvraag maatschappelijke voorzieningen (2023)
92
4.10 Stolwijk Aard van de kern De kernwaarden van Stolwijk zijn: nijverig, traditioneel en nuchter. De kern heeft een nuchter en dorps karakter. Door betere afstemming en overleg van ondernemers in de kern te stimuleren, wordt het ondernemersklimaat versterkt. Verbetering van de verkeersafwikkeling en het parkeren in de dorpskern levert een bijdrage aan de herkenbaarheid van de kern. Bron: Koers en Kader Krimpenerwaard (2017)
Bevolkingssamenstelling
20%
18%
13% 21%
Kijkend naar de demografische ontwikkeling van de komende 30 jaar, blijven de percentages van de leeftijdscategorieën redelijk gelijk. Het percentage 20 – 64 jarigen neemt iets af van 55% naar 52%. Voor de leeftijdscategorie 65+ neemt het percentage wat toe van 20% naar 23%. Leeftijdscategorie
2020
2050
0 – 19 jaar
26%
25%
0 tot 15 jaar
20 – 64 jaar
55%
52%
15 tot 25 jaar
65+
20%
23%
25 tot 45 jaar
Tabel 62. Demografische ontwikkeling Stolwijk Bron: Gezondheidsmonitor GGD Hollands Midden (2022)
45 tot 65 jaar
27%
leeftijdscategorie 65+ met 20%. De grootste leeftijdscategorie zijn de 45 – 65 jarigen (27%) en de kleinste leeftijdscategorie zijn de 15 - 25 jarigen (13%).
65 jaar of ouder
Grafiek 10. Bevolkingssamenstelling Stolwijk Bron: Gezondheidsmonitor GGD Hollands Midden, 2022
In Stolwijk wonen 5.210 inwoners waarvan ongeveer de helft tussen de 0 - 45 jaar is (52%) en de andere helft 45 jaar en ouder. Van de bevolking is 21% tussen de 25 - 45 jaar, dat is bijna even groot als de
Maatschappelijke voorzieningen Cluster Cultuur en Recreatie Binnen dit cluster zijn er veertien maatschappelijke voorzieningen in Stolwijk. Hiervan is de helft een muziekverenging of activiteitenvereniging zoals ‘Muziekvereniging Harmonie’ en ‘Comité ouderenreis Stolwijk’. Er is eveneens een historische vereniging en er zijn twee verenigingen gericht op theater en toneel. Ook is de bibliotheek middels een bibliobus aanwezig. ‘Multifunctioneel Centrum Het Kwartier’ is het culturele centrum van Stolwijk. 93