Definitieve eindrapportage onderzoek Gemeentelijk Elektriciteitsbedrijf Berenschot

van dit soort maatregelen getroffen. De gemeente kan ervoor kiezen om hierop

•

Haalbaarheid in Krimpenerwaard

•

Dat betekent dat er nog veel ruimte is om aanvullend beleid als gemeente op te

aan te vullen.

stellen. Dit kan gaan over de voorwaarden voor duurzame opwek (zoals

Inschatting relatieve hoogte van financiële baten: ?: Dit is afhankelijk van

zonneladder) of over de invulling van 50% lokaal eigendom. Aan dit laatste

het type beleidsmaatregel, de doelgroep en de evt. investeringen die de gemeente

werkt de gemeente momenteel.

hiervoor doet die ten goede komen aan de maatschappij. De gemeente kan bijv. via subsidies winsten tegemoet laten komen aan duurzame opwekprojecten die vanuit de maatschappij worden geïnitieerd.

Intern vertrouwelijk

34

BIJLAGE A: BESCHRIJVING INSTRUMENTEN

Instrument E: Instrumenten uit Omgevingswet Mogelijkheid winsten terug laten vloeien maatschappij

Beschrijving instrument •

Er komen een aantal instrumenten voort uit de Omgevingswet. Deze instrumenten

•

Mogelijk?: Nee: De instrumenten uit de Omgevingswet zijn alleen

zijn randvoorwaardelijk voor het stimuleren van duurzame elektriciteitsopwek of

randvoorwaardelijk (flankerend) van aard. Dat betekent dat er aanvullende

lokaal eigendom. Deze instrumenten dienen dus in combinatie met andere

instrumenten nodig zijn om winsten te laten terugvloeien.

instrumenten ingezet te worden om duurzame opwek met lokaal eigendom te

•

Inschatting relatieve hoogte van financiële baten: n.v.t.

realiseren. Er komen vier instrumenten voort uit de Omgevingswet:

•

Omgevingsvisie: hierin legt de gemeente haar ambities en beleidsdoelen voor de Organisatorische haalbaarheid

fysieke leefomgeving voor de lange termijn vast. De visie biedt een overkoepelend

•

kader voor de ontwikkeling en inrichting van de gemeente. Binnen dit kader kan een

•

Organisatorisch niet complex.

gemeente bijvoorbeeld het streven naar 50% lokaal eigendom opnemen.

•

Inhoudelijke expertise is binnen gemeente aanwezig.

Omgevingsprogramma: flexibel instrument dat de gemeente kan toepassen in

•

Dit instrument sluit aan bij de huidige gemeentelijke organisatie en

verschillende beleidscyclus. Het programma kan specifieke acties en maatregelen

ervaring.

bevatten gericht op de opwek en/of levering van elektriciteit. •

Omgevingsplan: Het omgevingsplan is het belangrijkste instrument van de gemeente voor de regulering van de fysieke leefomgeving. Het omgevingsplan is dekkend voor het hele grondgebied van de gemeente. In het omgevingsplan worden functies aan locaties toegekend. Daarnaast kan de gemeente in het omgevingsplan regels opnemen voor activiteiten die gevolgen hebben voor de fysieke leefomgeving. Het omgevingsplan bevat dus niet alleen ‘klassieke’ ruimtelijke ordening, maar ook

Haalbaarheid in Krimpenerwaard

• Elke gemeente moet zich aan de Omgevingswet houden en gemeenten zijn al een lange tijd bezig op deze wijze te werken. Er zijn geen beperkingen voor Krimpenerwaard om gebruik te maken van deze instrumenten.

milieu, klimaat en natuur verboden of geboden. De regels moeten bijdragen aan een veilige en gezonde fysieke leefomgeving en/of het benutten van de fysieke leefomgeving voor maatschappelijke behoeften. •

Omgevingsvergunning: Burgers, bedrijven en overheden kunnen toestemming vragen om activiteiten in de fysieke leefomgeving uit te voeren door een omgevingsvergunning aan te vragen.

35

BIJLAGE A: BESCHRIJVING INSTRUMENTEN

Instrument F: Aanschaf en verkoop van gronden voor duurzame opwek woningbouw betreft. Er zijn ons geen voorbeelden bekend over de hoogte van de

Beschrijving instrument

winsten door de verkoop van gronden voor duurzame opwek.

De gemeente kan zelf gronden verwerven, exploiteren en/of verkopen voor de ontwikkeling van duurzame elektriciteitsopwek. Dit heet actief grondbeleid en hiervoor zijn er verschillende instrumenten beschikbaar, die allemaal in de Omgevingswet worden

Organisatorische haalbaarheid

opgenomen: •

• Dit instrument kent een gemiddelde organisatorische complexiteit.

Aanschaf kan gebeuren op vrijwillige basis voor de marktwaarde van de grond. Ook

kan de gemeente gebruik maken van het voorkeursrecht: het eerste recht van koop.

•

Naar verwachting is er genoeg inhoudelijke expertise aanwezig binnen de gemeente

In 2020 was gemeente Laarbeek de eerste gemeente die dit instrument inzette voor

•

Dit instrument sluit niet goed aan op de huidige gemeentelijke organisatie en ervaring (zie hieronder)

de ontwikkeling van windturbines. Lukt de koop alsnog niet, dan kan de gemeente als laatste middel onteigening inzetten. Onteigening is alleen mogelijk als de gemeente kan aantonen dat het plan het algemeen belang dient. •

Haalbaarheid in Krimpenerwaard

Wanneer de gemeente grond niet zelf nodig heeft voor haar doelen of bedrijfsvoering,

•

dan gaat zij over tot verkoop. Dit kan grond betreffen waarop duurzame energie

aard. De gemeente is terughoudend in de aankoop van gronden. De

ontwikkeld kan worden door een derde partij of grond die reeds ontwikkeld is tot

mogelijkheid binnen het gemeentelijk beleid is er wel om gronden te

opweklocatie dat door een derde beheerd kan worden. Voor het verkopen van grond

verwerven. Dit hangt af van maatschappelijke noodzaak, welke niet precies

kan de gemeente kiezen uit verschillende methoden (tendering, onderhands, etc.) Een

gedefinieerd is. De haalbaarheid van dit instrument is op dit moment

belangrijk uitgangspunt hierbij is het gelijkheidsbeginsel (de gemeente moet

beperkt.

aantonen dat sprake is van ongelijke gevallen als zij een hogere prijs vraagt voor sommige ontwikkelingen). Een manier om actief grondbeleid te voeren is via een ontwikkelbedrijf, zoals bijv. Ontwikkelbedrijf Brabant.

Het grondbeleid in Krimpenerwaard is momenteel vooral faciliterend van

•

Het grondbeleid van de gemeente Krimpenerwaard is momenteel in revisie. Het is

op dit moment onduidelijk of dit een kans biedt voor het voeren van actief grondbeleid.

Mogelijkheid winsten terug laten vloeien maatschappij •

Mogelijk?: Ja: Gemeente Laarbeek heeft financiële participatie van omwonenden

als voorwaarden gesteld voor de exploitatie van ontwikkelaars via het voorkeursrecht. Ook kunnen opbrengsten van verkochte gronden via de gemeente terugvloeien naar de maatschappij. •

Inschatting relatieve hoogte van financiële baten: Actief grondbeleid kan voor gemeenten of andere overheden zeer winstgevend zijn als het bijv. grond voor

36

BIJLAGE A: BESCHRIJVING INSTRUMENTEN

Instrument G: Ontwikkeling van grond in samenwerking (PPS) Beschrijving instrument

Organisatorische haalbaarheid

Bij het ontwikkelen van locaties is het ook mogelijk om te kiezen voor een publiek-privaatsamenwerkingsmodel. In dat geval richten de gemeente en de

• Dit instrument kent een gemiddelde organisatorische complexiteit. •

marktpartijen een gezamenlijke onderneming (in de vorm een grondexploitatiemaatschappij) op om de bouwlocatie te ontwikkelen. Dat betekent dat de kosten en opbrengsten op de grond, en daarmee de risico’s en de winsten,

Naar verwachting is er genoeg inhoudelijke expertise aanwezig binnen de gemeente

•

Dit instrument sluit niet goed aan op de huidige gemeentelijke organisatie en ervaring (zie hieronder)

gedeeld worden. Het idee achter de PPS is dat de gemeente en de marktpartijen de risico’s delen, oftewel de winst en het verlies. Kostenverhaal is bij een PPS meestal niet nodig. In de meeste gevallen legt een grondexploitatiemaatschappij het gehele gebied aan en worden de kosten van het inrichtingen van de openbare ruimte en het aanleggen van publieke voorzieningen betaald uit de opbrengsten van de gronden. Bij PPS kan de gemeente aanvullend gebruik maken van de instrumenten voor grondverwerving, zoals het voorkeursrecht en onteigening om gronden te verwerven van grondeigenaren die niet willen of kunnen meedoen in de PPS. Bron: Handreiking kostenverhaal en financiële bijdragen Omgevingswet Mogelijkheid winsten terug laten vloeien maatschappij

•

Mogelijk?: Ja: De opbrengsten van de grondexploitatie kunnen via de gemeente opnieuw geïnvesteerd worden in de maatschappij.

•

Inschatting relatieve hoogte van financiële baten: Zie de uitleg bij instrument F. Deze winsten zijn lager dan F doordat deze gedeeld worden met een ontwikkelaar. Hoeveel er gedeeld wordt, is weer afhankelijk van de precieze ppsconstructie.

Haalbaarheid in Krimpenerwaard •

De haalbaarheid van dit instrument is op dit moment beperkt in Krimpenerwaard. Zie uitleg bij instrument F.

BIJLAGE A: BESCHRIJVING INSTRUMENTEN

Instrument H: Faciliterend grondbeleid en kostenverhaal in het klaar maken van de grond. Er zijn andere instrumenten nodig om winsten te

Beschrijving instrument

laten terugvloeien, bijv. door het faciliteren van lokaal eigendom door afspraken te

Gemeenten kunnen kiezen voor een faciliterend (ook wel passief) grondbeleid en

maken in de anterieure overeenkomst.

volop ruimte geven aan private initiatieven. Er zijn vaak genoeg initiatieven voor duurzame opwek van elektriciteit om als gemeente niet zelf grond te ontwikkelen. De gemeente is in dit geval geen eigenaar of ondernemer op de grondmarkt, maar kan wel

Organisatorische haalbaarheid

invloed uitoefenen op wat er met die grond gebeurt. Op basis van gemeentelijke

• Dit instrument kent een beperkte organisatorische complexiteit.

bestemmingsplannen (onder de Omgevingswet omgevingsplannen) worden er regelmatig lucratieve functies ontwikkeld, zoals woningbouw. Bij zulke functies stijgt de

•

Naar verwachting is er genoeg inhoudelijke expertise aanwezig binnen de gemeente

waarde van de grond. Als deze waardestijging hoog genoeg is, dan kan de gemeente

•

Dit instrument sluit goed aan op de huidige gemeentelijke organisatie en ervaring

haar kosten voor de verwezenlijking van de functie verhalen bij de ontwikkelaar, zoals

(zie hieronder)

de kosten voor de aanleg van wegen, rioleringen en groenvoorzieningen. In veel gevallen sluit de gemeente met de initiatiefnemer voorafgaand aan de vaststelling van het omgevingsplan een anterieure overeenkomst (privaatrechtelijk) over het kostenverhaal en vrijwillige financiële bijdragen. Mocht dat niet lukken, dan neemt de

Haalbaarheid in Krimpenerwaard

•

en sluit dit instrument dus goed aan bij de gemeente.

gemeente kostenverhaalregels op in het omgevingsplan (publiekrechtelijk). In dat geval is de eigenaar verplicht een kostenverhaalbijdrage te betalen voordat met de bouwwerkzaamheden een aanvang mag worden gemaakt. Er zijn geen voorbeelden bekend welke kosten verhaald worden bij de opwek van duurzame energie en hoe hoog

Het grondbeleid in Krimpenerwaard is momenteel vooral faciliterend van aard

•

Het grondbeleid van de gemeente Krimpenerwaard is momenteel in revisie. Het is op dit moment onduidelijk of dit een kans biedt voor het voeren van actief grondbeleid.

deze zijn. Mogelijkheid winsten terug laten vloeien maatschappij •

Mogelijk?: Ja: Een gemeente is wettelijk verplicht gemaakte kosten te verhalen op ontwikkelaars om een grond bouwklaar te maken. Dit levert geen winsten op. Via

een (anterieure) overeenkomst kan een gemeente wel afspraken met een ontwikkelaar maken over financiële participatie van de omgeving. •

Inschatting relatieve hoogte van financiële baten: Geen: Met kostenverhaal mogen gemeenten geen winst maken, maar alleen kosten verhalen die gemaakt zijn

38

BIJLAGE A: BESCHRIJVING INSTRUMENTEN

Instrument I: Korting OZB-heffing Organisatorische haalbaarheid

Beschrijving instrument

• Dit instrument sluit aan bij de huidige gemeentelijke organisatie en

De gemeente verleent een heffing op onroerende zaken, gebaseerd op de WOZ-

ervaring.

waarde van bijv. een woning (Gemeentewet, paragraaf 2, hoofdstuk XV). Gemeenten hebben de mogelijkheid zonnepanelen op het dak van een woning wel of niet mee te

•

mogelijk voor de gehele gemeente).

laten tellen in de WOZ-waarde. Indien zonnepanelen niet mee worden geteld in de WOZ, krijgt een woningeigenaar een jaarlijkse korting op de OZB-heffing. In 2018 bestond er

•

Het is lastig om informatie over duurzame opwek bij huishoudens te verkrijgen en te controleren.

nog veel verschil in beleid tussen gemeenten of deze korting wordt toegekend

(Greenspread, 2018). Wanneer de OZB wordt gecorrigeerd, geldt dit voor de hele

Het goed en rechtmatig inzetten van dit instrument is complex (het is alleen

•

Andere belastingen zijn ook afhankelijk van de WOZ-waarde.

gemeente. Bronnen: Onderzoek VNG, onderzoek Greenspread, Kamerbrief 2021. Mogelijkheid winsten terug laten vloeien maatschappij

•

Haalbaarheid in Krimpenerwaard

Mogelijk?: Ja: dit is mogelijk door een korting te verlenen op de OZB door duurzame opwek niet mee te laten tellen in de WOZ-waarde van de onroerende

•

Er zijn geen belemmeringen voor dit instrument in Krimpenerwaard.

zaak. •

Inschatting relatieve hoogte van financiële baten: Laag: Het invoeren van een OZB-vrijstelling voor zonnepanelen zorgt voor een erg beperkt financieel voordeel voor een huiseigenaar. Indien de (aanschaf)waarde van zonnepanelen € 10.000

beloopt, is het jaarlijkse voordeel € 11 (Kamerbrief 2021). De vraag is of het tekort in de gemeentelijke OZB-inkomsten moet worden gecompenseerd door huishoudens die geen zonnepanelen hebben. Dit kan namelijk voor scheve verdelingen kunnen komen van lusten en lasten.

39

BIJLAGE A: BESCHRIJVING INSTRUMENTEN

Instrument J: Vergroening leges

Organisatorische haalbaarheid

Beschrijving instrument

• Organisatorisch niet complex.

Gemeenten heffen leges voor het verrichten van diensten die in het individuele

belang van de aanvrager zijn (Artikel 229 Gemeentewet). In veel gevallen is voor het

•

Inhoudelijke expertise is binnen gemeente aanwezig.

verrichten van deze duurzaamheidsmaatregelen een omgevingsvergunning nodig,

•

Dit instrument sluit aan bij de huidige gemeentelijke organisatie en ervaring.

waarvoor leges worden geheven. Geen of lagere leges (‘vergroening’) kan een belemmering wegnemen voor duurzame maatregelen. Een gemeente mag wettelijk gezien geen winst maken met leges, waardoor de ontvangen leges bij grotere, commerciële projecten wegstreepbaar moeten zijn tegen de uitvoeringskosten van de

gemeente. Bronnen: VNG.

Mogelijkheid winsten terug laten vloeien maatschappij •

Mogelijk?: Ja: dit is mogelijk door de leges te verminderen of niet te heffen over

duurzame projecten. •

Haalbaarheid in Krimpenerwaard •

Er zijn geen belemmeringen voor dit instrument in Krimpenerwaard.

Inschatting relatieve hoogte van financiële baten: Laag: Voor het leggen van zonnepanelen door huishoudens is er geen omgevingsvergunning nodig, waardoor er geen leges worden geheven. Dit geldt wel voor maatregelen rondom isolatie of andere verbouwingen. Deze leges kunnen worden kwijtgescholden, maar dit zorgt voor een beperkt financieel voordeel voor de aanvrager.

40

Bijlage 3: Overzicht van vooren nadelen van vijf opties van het gemeentelijk elektriciteitsbedrijf

Intern vertrouwelijk

BIJLAGE 3: OVERZICHT VAN VOOR- EN NADELEN VAN VIJF OPTIES VAN HET GEMEENTELIJK ELEKTRICITEITSBEDRIJF

Overzicht van voor- en nadelen van vijf opties van het GEB Tabel B. Overzicht opties GEB Verdeling eigendom gemeentelijk elektriciteitsproductiebedrijf

Optie 1

Optie 2

Optie 3

Optie 4

Optie 5

Gemeente 100%

Ontwikkelaar 51% Gemeente 49%

Ontwikkelaar 51% Gemeente 24,5% Waardstroom 24,5%

Ontwikkelaar 51% Waardstroom 49%

Ontwikkelaar 51% Gemeente 12.3% Waardstroom 24.5% Hoogheemraadschap 12.3%

Schatting totale kosten (naar eigendom verdeeld)

Gemeente: €34 miljoen

Ontwikkelaar: €17 miljoen Gemeente: €17 miljoen

Ontwikkelaar: €17 miljoen Gemeente: €8,5 miljoen Waardstroom: €8,5 miljoen

Ontwikkelaar: €17 miljoen Waardstroom: €17 miljoen

Ontwikkelaar: €17 miljoen Gemeente: €4,2 miljoen Waardstroom: €8,5 miljoen Hoogheemraadschap: €4,2 miljoen

Schatting rendement over vijftien jaar (naar eigendom verdeeld)

Gemeente: €2 miljoen

Winsten terugvloeien maatschappij

Moet apart ingericht worden (bijvoorbeeld met omwonendenregeling of financiële deelnemingen)

Ontwikkelaar: €1 miljoen Gemeente: €1 miljoen

Moet apart ingericht worden (bijvoorbeeld met omwonendenregeling of financiële deelnemingen)

Ontwikkelaar: €1 miljoen Gemeente: €0,5 miljoen Waardstroom: €0,5 miljoen

Lokaal eigendom deels geregeld via de energiecoöperatie, maar echter nog niet voor 50%. Aanvullende maatregelen kunnen financiële participatie verder bevorderen.

Ontwikkelaar: €1 miljoen Waardstroom: €1 miljoen

Lokaal eigendom wordt voor (bijna) 50% ingeregeld. Gemeente faciliteert dat coöperatie kan investeren via een lening.

Ontwikkelaar: €1 miljoen Gemeente: €0,25 miljoen Waardstroom: €0,5 miljoen Hoogheemraadschap: €0,25 miljoen

Lokaal eigendom deels geregeld via de energiecoöperatie, maar echter nog niet voor 50%. Aanvullende maatregelen kunnen financiële participatie verder bevorderen.

Voordelen

+ Gemeente kan volledig sturen op publieke belangen met volledig eigendom

Nadelen

-

Geen lokaal eigendom in GEB

-

Het relatief grootste financiële risico dat de gemeente kan nemen.

-

Gronden moeten verworven of gepacht worden

-

Geen lokaal eigendom in GEB

-

Relatief groot financieel risico vergeleken met andere opties

-

Risico dat de energiecoöperatie de voorinvestering niet rond krijgt

-

Relatief groot financieel risico vergeleken met andere opties

-

Geen eigendom van gemeente, alleen faciliterende rol

-

Kleiner financieel risico dan andere opties

+ De gemeente neemt een relatief klein financieel risico

-

Risico dat de energiecoöperatie de voorinvestering niet rond krijgt

+ Naast de gemeente kan het project ook bijdragen aan de doelen van het hoogheemraadschap om energieneutraal te worden.

-

Winsten worden over meerdere partijen verdeeld

+ Winsten vloeien volledig naar de gemeente en niet naar private partijen + Zowel de ontwikkelaar als de gemeente zijn waarschijnlijk in staat om de benodigde investeringen te leveren. + Financieel risico van de gemeente wordt voor de helft gedeeld met ontwikkelaar + 50% lokaal eigendom is deels ondervangen + De gemeente neemt een kleiner financieel risico dan als zij voor 49% eigenaar wordt + 50% lokaal eigendom is volledig ondervangen + Geen gemeentelijk elektriciteitsbedrijf nodig, faciliteert met andere instrumenten + 50% lokaal eigendom is deels ondervangen

42

BIJLAGE 3: OVERZICHT VAN VOOR- EN NADELEN VAN VIJF OPTIES VAN HET GEMEENTELIJK ELEKTRICITEITSBEDRIJF

De businesscase van een zonneveld is positief op langere termijn maar vraagt ook investeringen aan de voorkant Box A. Inschatting kosten en inkomsten zonneveld 50 MWp

x Miljoen €45,0

€42

Op deze pagina geven we een grove inschatting van de kosten en baten van een zonneveld. Hiervoor maken we gebruik van dezelfde aannames als voor de SDE++

Variabele O&M

€40,0

Indicatieve kosten en opbrengsten zonneveld (50 MWp) Kosten • Investeringskosten (totaal) € 23,7 mln • Exploitatiekosten (totaal) € 10,7 tot 13,3 mln Opbrengsten** • Totale inkomsten • Totale projectopbrengst • Projectrendement (ROI)***

€34

Grondkosten

€34

Inkomsten

€30,0

€25,0 € 33,7 tot 41,9 mln € -0,7 tot 5,0 mln -2% tot 13,5%

Vaste O&M

€37

wordt gedaan (door PBL/RVO). €35,0

Investering

€24 €24

€20,0

Intern vertrouwelijk

•

CO2-besparing t.o.v. netstroom 133,6 kt CO2 (0,36 kg CO2/kWh in 2023; 0,29 kg CO2 /kWh in 2030; 0 kg CO2 /kWh in 2035)

Voor de looptijd is 15 jaar aangehouden, gelijk aan de subsidieperiode van de SDE++. Na 15 jaar kunnen er nog inkomsten gegenereerd worden, maar geldt er geen garantie meer van het basisbedrag vanuit de SDE++. In de berekening zijn kosten voor pacht van € 5.000 per ha per jaar meegenomen.

€15,0 €1

€10,0

€1 €8 €6

€5,0 €4

€4

€0,0 *Een zonneveld van 50 MWp levert ongeveer 42 GWh per jaar op. **Dit geldt voor een algemene businesscase geschetst door PBL. Werkelijke projectresultaten zijn sterk afhankelijk van projectspecifieke parameters, zoals hogere grondkosten en financieringsconstructie. *** Zie Box C

Kosten laag

Investeringskosten en exploitatiekosten (O&M of operation & maintanance costs) bestaan o.a. uit de aanschaf van de panelen, de netaansluiting, verzekering, onderhoud.

Opbrengsten laag

Kosten hoog

Opbrengsten hoog 43

BIJLAGE 3: OVERZICHT VAN VOOR- EN NADELEN VAN VIJF OPTIES VAN HET GEMEENTELIJK ELEKTRICITEITSBEDRIJF

De businesscase van wind is positief op langere termijn maar vraagt ook investeringen aan de voorkant Box B. Inschatting kosten en inkomsten windturbines 14,3 MW

x Miljoen €40,0

€39 Investering

Op deze pagina geven we een grove inschatting van de kosten en baten van een aantal windturbines*. We gaan uit van dezelfde totale opwek op jaarbasis voor wind

Variabele O&M €35,0

Vaste O&M

als voor zon. Hiervoor maken we gebruik van dezelfde aannames als voor de SDE++ wordt gedaan (door PBL/RVO).

•

CO2-besparing t.o.v. netstroom

€30

€30,0

Indicatieve kosten en opbrengsten windturbines (14,3 MW) Kosten • Investeringskosten (totaal) € 19,3 mln • Exploitatiekosten (totaal) € 7,6 tot 10,0 mln

Opbrengsten** • Totale inkomsten • Totale projectopbrengst • Intern Projectrendement vertrouwelijk (ROI)***

Inkomsten

€ 29,8 tot 39,2 mln € 2,9 tot 10,0 mln 11% tot 34,2%

€29

€27 €25,0

€20,0

€19 €19

€15,0

133,6 kt CO2 (0,36 kg CO2/kWh in

2023; 0,29 kg CO2 /kWh in 2030; 0 kg CO2 /kWh in 2035) Voor de looptijd is 15 jaar aangehouden, gelijk aan de subsidieperiode van de SDE++. Na 15 jaar kunnen er nog inkomsten gegenereerd worden, maar geldt er geen garantie meer van het basisbedrag vanuit de SDE++.

€10,0 €7

€5,0

€0,0 *Windturbines van 14,3 MW leveren ongeveer 42 GWh per jaar op. Dit is evenveel elektriciteit als het zonneveld in Box A. **Dit geldt voor een algemene businesscase geschetst door PBL. Werkelijke projectresultaten zijn sterk afhankelijk van projectspecifieke parameters, zoals hogere grondkosten en financieringsconstructie. *** Zie Box C

€5 €3

€2

Kosten laag

Investeringskosten en exploitatiekosten (O&M of operation & maintanance costs) bestaan o.a. uit windturbines, de netaansluiting, verzekering, onderhoud.

Opbrengsten laag

Kosten hoog

Opbrengsten hoog 44

BIJLAGE 3: OVERZICHT VAN VOOR- EN NADELEN VAN VIJF OPTIES VAN HET GEMEENTELIJK ELEKTRICITEITSBEDRIJF

Disclaimers en aannames Box A en Box B Box C. Aannames en disclaimers voor Box A en B. • Als de SDE++ negatief is of als het boven de marktprijs uitkomt, dan krijgt het project geen subsidie. • De investeringskosten voor windenergie uit het OT model (SDE++) van PBL zijn optimistisch. De huidige investeringskosten liggen naar verwachting inmiddels hoger vanwege forse prijsstijgingen. • De economische levensduur van de zonnepanelen en windturbines is 20 jaar, terwijl de SDE verstrekking en afschrijving 15 jaar is. De

panelen/turbines kunnen na 15 jaar dus nog wel voor inkomsten zorgen, mits goed onderhouden. Een exploitatieperiode van 20 jaar of langer verhoogt het rendement van het project aanzienlijk. • De financieringslasten (rente + aflossing) zijn in de businesscase niet meegenomen omdat het project bekostigd wordt eigen middelen. Het aantrekken van vreemd vermogen zal tot aanzienlijk lagere rendementen leiden! • Wij nemen een discontovoet aan van 2% (zeer laag, circa gelijk aan rente bancaire spaarrekening). Dit is voor een publieke organisatie als de

gemeente te verantwoorden. Maar als de discontovoet voor zon of wind volgens aannames van PBL wordt gehanteerd (5-6%), daalt het rendement sterk. • Bij wind op land is vaak winstuitkering aan bewoners van toepassing. Dit is niet meegenomen in de businesscase en zal indien van toepassing tot lagere rendementen leiden. • De grondkosten voor een zonneweide in de vorm van pacht hebben een drukkend effect op de businesscase. Het aankopen van grond is verder niet onderzocht omdat dit zeer locatiespecifiek is. • Voor windpark is er een kleinere netaansluiting nodig voor zon. Dit is gemakkelijker in te passen in het elektriciteitsnet dan bij zonneweide. • De vennootschapsbelasting is niet meegenomen, waardoor de getoonde rendementen na belasting lager zullen zijn. • Als de gemeente een project voor zon- of windopwek wil initiëren, adviseren we sterk om een gedetailleerde business case op te stellen. • Naast de beschreven risico’s heeft het gemeentelijke beleid voor zonneweides of windturbines ook invloed op het rondkrijgen van de business case.

Intern vertrouwelijk

45

Bijlage 4: Gespreksverslagen

Intern vertrouwelijk

BIJLAGE 4: GESPREKSVERSLAGEN

Gesprek medewerker Grondzaken Medewerker grondzaken

• Het grondbeleid van de gemeente Krimpenerwaard is nu in revisie:

De gesprekspartner is als ambtenaar actief op grondzaken en

veranderende opstelling gemeente inzake opwek van projecten kan

binnen gebiedsontwikkelingen binnen de gemeente

landen in de revisie van de nota grondbeleid.

Krimpenerwaard. Hij is voormalig adviseur Grondbeleid binnen de gemeenten, nu als projectmanager actief. • Gemeente is niet actief in het aankopen van gronden. Gemeente is heel terughoudend in actief grondbeleid (gronden verwerven). • Wel is er de mogelijkheid binnen het beleid om gronden te verwerven. Hangt samen met maatschappelijke urgentie/noodzaak. Deze urgentie is niet gedefinieerd in de nota. Een voorbeeld is de herontwikkeling van een bedrijventerrein, waarbij de markt de herontwikkeling niet oppakt. • In het verleden is er gesproken over het vestigen van een voorkeursrecht op een grondpositie (wvg) rondom mogelijke opweklocaties. Hier zit wel een lastigheid in omdat je binnen 3 jaar je bestemmingsplan/structuurvisie moet hebben vastgesteld met wijziging van bestemming. Destijds heeft de gemeente besloten om dit niet te doen.

Intern vertrouwelijk

47

BIJLAGE 4: GESPREKSVERSLAGEN

Gesprek met initiatiefnemer zonneveld Achtergrond project Zonneveld in RES-zoekgebied Krimpen a/d Lek van 60 ha, 50 MWp. Iets te klein voor goede business case vanwege grote hoeveelheid sloten. Er zijn vier grondeigenaren waarvan de grond gekocht of gehuurd gaat worden. Het project bevindt zich momenteel in de

voorfase, planning is ergens in Q2 2024 verlening omgevingsvergunning. Lokaal eigendom Ambitie om biodiversiteit te verbeteren met project. Streven is daarnaast 49% eigendom door omwonenden, bijv. via de energiecoöperatie. Er is nog geen keuze gemaakt wijze van financiële participatie, maar ambitie is met name om mensen te helpen die energietoeslag hebben ontvangen, bijv. via een omgevingsfonds. Andere manier zou kunnen zijn de energie direct verkopen via een platform zoals Entrnce van Liander (zelflevering). Huidige rol van gemeente

Mogelijkheden samenwerking gemeente Krimpenerwaard • Levering: De levering van elektriciteit is erg ingewikkeld. Hier moet een aparte organisatie voor worden opgericht die een zware administratieve heeft met een geautomatiseerd systeem en klachtenstructuur. Dit kan volgens de initiatiefnemer niet binnen de bestaande gemeentelijke organisatie. Energiecoöperaties die zelf leveren hebben hiervoor vaak een contract met Greenchoice of Eneco. Levering aan MKB-bedrijven kan misschien wel omdat dit er minder zijn en ook bij stijgende energieprijzen het lastig hebben (SamenOM doet dit bijvoorbeeld). Productie: Hoe het 50% lokaal eigendom wordt ingevuld is de

initiatiefnemer in principe om het even; dit kan via een energiecoöperatie, maar kan ook door de gemeente ingevuld worden door mee te investeren. De gemeente is een betrouwbare partij waar de initiatiefnemer geen bezwaren ziet om mee te investeren in de vorm van een gezamenlijke bv. Wel zijn er risico’s te benoemen, zoals de onvoorspelbaarheid van

gemeentelijk beleid t.o.v. het rondkrijgen van een business case voor tientallen jaren. De initiatiefnemer behoudt zelf het liefste de meerderheid

Deze is betrokken en positief. Wordt met name gedreven door de

om snel knopen te kunnen doorhakken. De verwachting is niet dat de

wensen van de raad. Deze rol verandert naar verwachting niet

gemeente een veel actievere rol zal nemen (bijv. in sturen op andere

enorm, mocht de gemeente (risicodragend) instappen.

maatschappelijke waarden, zoals biodiversiteit) als ze mede-investeerder van het project worden.

Intern vertrouwelijk

48

BIJLAGE 4: GESPREKSVERSLAGEN

Gesprek met Waardstroom Achtergrond coöperatie

Een risico is de opvatting van de gemeenteraad over duurzame energie en

De energiecoöperatie is betrokken bij meerdere kleinere coöperatieve

het tempo van besluitvorming.

projecten, met name zon op agrarische daken en kleine windmolens. Oorspronkelijk nam de coöperatie initiatief op windenergie, maar dat

kon niet op voldoende politiek draagvlak rekenen. Mogelijkheid lokaal eigendom zonneveld Waardstroom is momenteel in gesprek om het lokaal eigendom te organiseren rondom een groter zonneveld. Dit zou betekenen dat er een aparte bv moet worden opgericht met inhuur van mensen, want de huidige coöperatie is een vereniging, bestaat uit vrijwilligers en is niet bedoeld voor grotere projecten (tot max. 500 panelen). Ook is onzeker of de coöperatie de gelden bij elkaar kan krijgen om de voorinvestering te doen. Zolang er duurzame energie gerealiseerd wordt in de Krimpenerwaard, heeft de coöperatie geen voorkeur wie

het lokaal eigendom van het zonneveld op zich neemt. Rol van gemeente Waardstroom staat niet negatief tegenover het idee dat de gemeente instapt in het zonneveld om zelf financiële participatie te organiseren. Dit kan ook in samenwerking met Waardstroom. Dit betekent wel dat er voldoende mensen en middelen beschikbaar komen vanuit zowel de coöperatie als de gemeente. Intern vertrouwelijk

49

BIJLAGE 4: GESPREKSVERSLAGEN

Gesprek met Hoogheemraadschap Schieland en de Krimpenerwaard Achtergrond hoogheemraadschap Het hoogheemraadschap heeft als doel om in 2025 energieneutraal te worden. De ruimte rondom RWZI’s wordt steeds meer gebruikt voor kleine zonne-installaties op dak en/of land (0,5-1 MWp per veld). Deze

ruimte is echter niet voldoende om energieneutraal te worden; daarvoor is participatie nodig in andere duurzame projecten. De inkoop van energie was afgelopen twee jaar een stuk duurder dan daarvoor vanwege de energiecrisis en geeft extra urgentie om het doel van energieneutraliteit te behalen.

Mogelijkheden deelneming duurzame opwek De verwachting is dat de publieke belangen van de gemeente Krimpenerwaard grotendeels overeenkomen met die van het hoogheemraadschap als het gaat om duurzame opwek. Over de oprichting van een gezamenlijke bv voor de productie van elektriciteit is nog niet gesproken of over nagedacht, maar sluit het hoogheemraadschap niet bij voorbaat uit. Een samenwerking biedt kansen om te gaan sturen op publieke belangen, zoals biodiversiteit en de inrichtingsopgave. Ook is het een kans om dichter bij het doel van energieneutraliteit te komen. Het

Doelen hoogheemraadschap

hoogheemraadschap ziet weinig mogelijkheden in de levering van

De veiligheid staat voor het Hoogheemraadschap altijd voorop. Dus

elektriciteit, vanwege de hoge administratieve en organisatorische last. Het

dat betekent geen zonnepanelen op slootjes of dijken. Het

hoogheemraadschap ziet bovendien een risico in de benodigde kennis en

hoogheemraadschap mag op dit moment evenveel energie produceren

capaciteit voor de oprichting van een gemeentelijk/publiek

als gebruiken. Er wordt momenteel gewerkt aan een wijziging dat er

elektriciteitsbedrijf. Dit vraagt een aparte entiteit met kennis en kunde.

meer energie opgewekt mag worden. Het doel om 50% lokaal eigendom te realiseren van duurzame projecten wordt daarnaast door het hoogheemraadschap onderschreven als deelnemer van de RES. Mogelijk is het opstellen van een beleidskader niet voldoende om dit te behalen en moeten overheden een actievere rol innemen. Om energieneutraal te worden overweegt het hoogheemraadschap om te participeren in duurzame projecten. Lokale projecten in het eigen RESgebied hebben hiervoor de voorkeur. Intern vertrouwelijk

50

BIJLAGE 4: GESPREKSVERSLAGEN

Gesprek met gemeente Midden-Drenthe/Zonnepark Leemdijk Achtergrond Zonnepark Leemdijk

• Er is nog niet besloten wat er met de opbrengsten wordt gedaan. Deze

Zonnepark Leemdijk is sinds drie jaar operationeel en is door de

kunnen door de bv als dividend worden uitgekeerd aan de gemeente. Tot

gemeente opgericht en sindsdien beheerd. Veel van de collega’s die

de mogelijkheden behoort o.a. de oprichting van een omgevingsfonds.

bij de oprichting betrokken waren, zijn inmiddels niet meer

werkzaam bij de gemeente Midden-Drenthe. De gesprekspartner is projectleider voor de realisatie van infrastructuur en doet het beheer van het zonnepark erbij. Kenmerken • Het zonnepark heeft een vermogen van 6,8 MW, voldoende voor

2000 huishoudens. Voor de levering van de elektriciteit is een contract gesloten met Energie VanOns. Er zijn momenteel 200 lokale huishoudens aangesloten op de lokale elektriciteit die wordt opgewekt; er wordt met lokale energiecoöperaties gewerkt aan het verhogen van dit aantal.

• De gemeente is een lening aangegaan van €5,5 miljoen voor de

• Er is een bv opgericht waarvan het college 100% aandeelhouder is. Er zijn geen mensen ingehuurd door de bv. Financiële administratie is uitbesteed aan een externe accountant. Het contractbeheer (voor groenbeheer, beveiliging, etc.) ligt bij de gesprekspartner zelf. Dit vergt werk maar is geen dagtaak. • De grond waar het zonnepark op ligt is van de gemeente zelf. De bv pacht deze grond van de gemeente. • De gemeenteraad is tevreden met exploitatie van het park en dit levert vooralsnog weinig vragen op. Er is echter geen risicoanalyse gedaan voor als bepaalde ontwikkelingen ervoor zorgen dat de opbrengsten kunnen dalen.

bouw van het zonneveld. De business case is gemaakt voor een productietijd van 15 jaar. Deze gaat uit van een winst van €1,5-2 ton per jaar, in totaal €3 miljoen over 15 jaar. Het veld is pas drie jaar operationeel, maar tot nu toe komt deze prognose overeen

met de werkelijkheid. Het maakt gebruik van SDE++ subsidie.

Intern vertrouwelijk

51

BIJLAGE 4: GESPREKSVERSLAGEN

Partners staan niet negatief tegenover een actieve rol van de gemeente bij de opwek van duurzame elektriciteit Productie

Levering

Rol voor gemeente Krimpenerwaard

Financiële participatie

Ontwikkelaar

De ontwikkelaar heeft een initiatief lopen om een grootschalig zonneveld te realiseren in de Krimpenerwaard van ordegrootte 50 MW.

Levering van elektriciteit moet worden gedaan door partij die hierop ingericht is (zware administratieve last en ingewikkeld). Levering daarom niet door de eigen of gemeentelijke organisatie.

De gemeente is betrokken en positief en wordt gezien als betrouwbare partij. Initiatiefnemer ziet geen bezwaren om een gezamenlijke bv op te richten voor productie. Wel zijn er risico’s te benoemen, zoals de onvoorspelbaarheid van gemeentelijk beleid op de langere termijn t.o.v. een business case voor meer dan tien jaar.

De ontwikkelaar zet in op minstens 51% eigendom; geen voorkeur voor partij of partijen die overige aandeel neemt of nemen. Dit kan een energiecoöperatie zijn of de gemeente/andere publieke partij die lokaal eigendom organiseert.

Energiecoöperatie

Waardstroom staat ervoor open om in grotere projecten voor duurzame opwek te stappen. Hiervoor moet er wel een aparte bv worden opgericht met inhuur van mensen, want de huidige coöperatie is hier niet op ingericht. Het is onzeker of de coöperatie gelden bij elkaar kan krijgen voor benodigde voorinvesteringen van grote projecten.

Waardstroom staat niet negatief tegenover het idee dat de gemeente zelf participeert in grotere opwekprojecten om financiële participatie van de gemeenschap te organiseren. Dit kan ook in samenwerking met Waardstroom. Een risico is de opvatting van de gemeenteraad over duurzame energie en het tempo van besluitvorming.

Zolang er duurzame energie gerealiseerd wordt in de Krimpenerwaard, heeft de coöperatie geen voorkeur wie het lokaal eigendom organiseert.

Hoogheemraadschap

Om energieneutraal in 2025 te worden overweegt het hoogheemraadschap om te participeren in duurzame opwekprojecten. Lokale projecten in het eigen RES-gebied hebben hiervoor de voorkeur.

Intern vertrouwelijk

Het hoogheemraadschap ziet weinig mogelijkheden in de levering van elektriciteit, vanwege de hoge administratieve en organisatorische last.

De verwachting is dat de publieke belangen van de gemeente grotendeels overeenkomen met die van het hoogheemraadschap. Over de oprichting van een gezamenlijke bv voor de productie van elektriciteit sluit het hoogheemraadschap niet bij voorbaat uit. Het hoogheemraadschap ziet wel een risico in de kennis en kunde die nodig zijn voor een publiek elektriciteitsbedrijf. Omdat de gemeente dichter bij de inwoner staat, dan het hoogheemraadschap, is de kans klein dat het instapt zonder de gemeente.

Overige toelichting

De veiligheid staat voor het Hoogheemraadschap altijd voorop. Dus dat betekent geen zonnepanelen op slootjes of dijken.

52