CConstaterende datKrimpenerwaard
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 3. Opgavennotitie Actualisatie Omgevingsvisie Krimpenerwaard

Raadsvergadering 3 november 2026, gemeente KrimpenerwaardBij agendapunt: (H) Omgevingsvisie: Procesleidraad en Participatieplan13.091 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

1 september 2026 Opgavennotitie Actualisatie Omgevingsvisie Krimpenerwaard In opdracht van de gemeente Krimpenerwaard Colofon Gemeente Krimpenerwaard Provincialeweg 5a 2861 EB Bergambacht T el: 0182-72 99 99 www.krimpenerwaard.nl Laatst gewijzigd: 1-9-2026 17:20:00 LOS · ruimte maak je samen Nieuwe Linie 1-3, 5264 P J Vught T el: 073 - 7113770 info@losruimte.nl www.losruimte.nl

Inhoudsopgave 1 Inleiding ................................ ................................ ................................ ................................ .. 4 1.1 Aanleiding actualisatie ................................ ................................ ................................ ..................... 4 1.2 Plaats van de Opgavennotitie in het proces ................................ ................................ .. 4 1.3 Totstandkoming van de Opgavennotitie ................................ ................................ .......... 5 1.4 Relatie met Omgevingswet ................................ ................................ ................................ .......... 5 1.5 Leeswijzer ................................ ................................ ................................ ................................ ..................... 7 2 Kernkwaliteiten van Krimpenerwaard ................................ ......................... 8 2.1 Landschap ................................ ................................ ................................ ................................ .................... 8 2.2 Water ................................ ................................ ................................ ................................ .............................. 10 2.3 Bodem ................................ ................................

................................ ................................ ............................ 13 2.4 Natuur en biodiversiteit ................................ ................................ ................................ ................ 15 2.5 Landbouw ................................ ................................ ................................ ................................ .................... 17 2.6 Cultuurhistorie en erfgoed ................................ ................................ ................................ ......... 19 2.7 Dorpen en linten ................................ ................................ ................................ ................................ .. 22 2.8 Economie ................................ ................................ ................................ ................................ ................... 24 3 Opgaven voor de actualisatie ................................ ................................ ........... 26 3.1 Strategische hoofdopgaven ................................ ................................ ................................ ..... 26 3.2 Gebieden waar keuzes samenkomen ................................ ................................ ................ 27 3.3 Systemen en kwaliteiten die richting geven aan ontwikkeling .................

28 Bijlage: Wat is er veranderd sinds de vaststelling van de omgevingsvisie? ................................ ................................ ................................ .................... 30 1. Toekomstperspectief Vitaal Krimpenerwaard ................................ ................................ .... 30 2. Integraal Beleidskader Sociaal Domein ................................ ................................ ..................... 31 3. Nieuwe beleidskaders ................................ ................................ ................................ ............................... 32 4. Ontwikkelingen en trends ................................ ................................ ................................ ..................... 35 5. Nieuwe bestuurlijke accenten ................................ ................................ ................................ ........... 37 6. Inzichten vanuit de organisatie ................................ ................................ ................................ ....... 38 Inleiding 4 1 Inleiding 1.1 Aanleiding actualisatie De gemeenteraad heeft in 2021 de Omgevingsvisie Krimpenerwaard vastge- steld. Sindsdien hebben zich verschillende ontwikkelingen voorgedaan die aan- leiding geven om de visie te actualiseren.

Op nationaal, provinciaal en lokaal niveau zijn nieuwe beleidskaders vastgesteld en uitgewerkt in sectorale omge- vingsprogramma’s. Daarnaast heeft de gemeente met het T oekomstperspectief Vitaal Krimpenerwaard en diverse omgevingsprogramma’s haar ambities op verschillende beleidsterreinen verder uitgewerkt. Ook de maatschappelijke en ruimtelijke opgaven zijn in de afgelopen jaren ver- der ontwikkeld. Thema’s als vergrijzing, sociale basis, woningbouw, water en bodem, klimaatadaptatie, energietransitie, biodiversiteit, gezondheid , bedrij- vigheid en de toekomst van het landelijk gebied vragen om actuele keuzes en een samenhangende benadering. T egelijkertijd blijkt uit de toepassing van de huidige omgevingsvisie dat behoefte bestaat aan meer integrale en gebiedsge- richte afwegingen tussen opgaven en belangen. De actualisatie biedt daarnaast de kans om de omgevingsvisie beter te laten aansluiten op recente bestuurlijke keuzes en beleidsontwikkelingen. Zo zijn in het huidige bestuursakkoord aanvullende prioriteiten en ambities benoemd die relevant zijn voor de on twikkeling van de fysieke leefomgeving. Ook leeft de wens om de omgevingsvisie sterker te verbinden aan uitvoering en monitoring, zodat inzichtelijk wordt in hoeverre beleidsdoelen worden gerealiseerd en wanneer bijsturing nodig is.

De actualisatie van de omgevingsvisie biedt daarmee de mogelijkheid om nieuwe ontwikkelingen, beleidsinzichten en bestuurlijke ambities te verwerken in één actuele, integrale en richtinggevende visie voor de fysieke leefomgeving van de gemeente Krimpenerwaard. 1.2 Plaats van de O pgavennotitie in het proces De actualisatie van de omgevingsvisie verloopt in verschillende stappen. Iedere fase kent een eigen doel en resultaat. In de analyse- en opgavenfase is onderzocht welke ontwikkelingen, beleidska- ders, bestuurlijke ambities en praktijkervaringen relevant zijn voor de actuali- satie van de omgevingsvisie. De resultaten hiervan zijn samengebracht in deze Opgavennotitie. In deze notitie wordt inzichtelijk gemaakt welke ontwikkelin- gen relevant zijn voor de gemeente Krimpenerwaard, welke nieuwe beleidsma- tige en bestuurlijke accenten zijn ontstaan en welke opgaven daardoor centraal komen te staan in de actualisatie van de omgevingsvisie . Deze Opgavennotitie vormt daarmee de inhoudelijke basis voor de vervolgstappen in het actualisa- tieproces. Deze Opgavennotitie bevat nadrukkelijk nog geen oplossingen of beleidskeu- zes. Deze komen aan bod in de volgende fase: de oplossingenfase. In die fase wordt onderzocht hoe de gemeente met de geconstateerde opgaven wil om- gaan en welke dilemma's en keuzes daarbij horen.

Het resultaat hiervan wordt vastgelegd in een Notitie gedragen oplossingen en dilemma's. Die notitie door- loopt het formele besluitvormingsproces bij de gemeenteraad. De uitkomsten van de oplossingenfase vormen vervolgens de basis voor de vi- siefase, waarin wordt toegewerkt naar een geactualiseerde omgevingsvisie. In die fase worden de keuzes vertaald naar een actuele, integrale koers voor de fysieke leefomgeving van de gemeente Krimpenerwaard. T ot slot volgt de uitvoeringsfase. Hierin wordt uitgewerkt hoe de ambities uit de omgevingsvisie worden gerealiseerd, welke rol verschillende partijen daar- bij hebben en hoe de voortgang wordt gevolgd. Het resultaat hiervan is een uit- voeringsparagraaf en een omgevingsmonitor. Inleiding 5 1.3 Totstandkoming van de Opgavennotitie Deze opgavennotitie is opgesteld op basis van een brede analyse van ontwikke- lingen, beleid en praktijkervaringen. Daarbij is onderzocht welke veranderin- gen sinds de vaststelling van de omgevingsvisie in 2021 relevant zijn voor de fysieke leefomgeving van de gemeente Krimpenerwaard. De analyse heeft bestaan uit verschillende onderdelen. Allereerst zijn rele- vante maatschappelijke trends en ontwikkelingen geïnventariseerd. Vervol- gens zijn nieuwe Europese, nationale, provinciale en gemeentelijke beleidskaders geanalyseerd.

Daarbij is bijzondere aandacht besteed aan omge- vingsprogramma's, sectorale beleidsdocumenten en het T oekomstperspectief Vitaal Krimpenerwaard. Daarnaast zijn de ambities uit het bestuursakkoord betrokken bij de analyse. T ot slot zijn gesprekken gevoerd met medewerkers uit de gemeentelijke orga- nisatie om ervaringen met de huidige omgevingsvisie op te halen en aandachts- punten voor de actualisatie in beeld te brengen. De resultaten van deze analyse zijn samengebracht in hoofdstuk 3 van deze no- titie. Op basis daarvan zijn de opgaven geformuleerd die centraal staan in de actualisatie van de omgevingsvisie. Deze opgaven vormen het vertrekpunt voor de volgende fase van het proces, waarin mogelijke oplossingsrichtingen, dilem- ma's en keuzes worden uitgewerkt. 1.4 Relatie met Omgevingswet 1.4.1 Samenhang in instrumenten De Omgevingswet werkt met een samenhangende beleidscyclus waarin den- ken, doen en bijsturen met elkaar verbonden zijn. De omgevingsvisie vormt het startpunt: hierin legt de gemeenteraad de lange termijn ambities vast voor onderwerpen zoals wonen, landschap, economie, na- tuur, landbouw, mobiliteit en gezondheid. De omgevingsvisie vormt het strate- gische kader voor de fysieke leefomgeving. Het beschrijft niet alleen wat de gemeente belangrijk vindt, maar geeft ook richting aan toekomstige keuzes en afwegingen.

De actualisatie van de omgevingsvisie is daarmee in de eerste Fase 1: Analyse- en opgavenfase •Welke opgaven hebben we om de omgevingsvisie te actualiseren? •Resultaat: Opgavennotitie Fase 2: Oplossingen- fase •Hoe kunnen en willen we met de opgaven omgaan? •Resultaat: Notitie gedragen oplossingen en dilemma's Fase 3: Visiefase •Wat is onze actuele integrale lange termijn koers? •Resultaat: Omgevingsvisie Fase 4: Uitvoerings- fase •Hoe en in welk tempo gaan we de ambities realiseren en aan de slag met monitoren? •Resultaat: Uitvoeringsparagraaf en omgevingsmonitor Inleiding 6 plaats een strategisch gesprek over de gewenste ontwikkeling van de fysieke leefomgeving. Het is aan de raad om hierover richtinggevende keuzes te maken. Omgevingsprogramma’s werken de doelen en ambities uit de omgevingsvisie verder uit. Dit kan thematisch of gebiedsgericht. Omgevingsprogramma's be- vatten beleidsdoelen, maatregelen, projecten en uitvoeringsafspraken. Sinds de vaststelling van de omgevingsvisie heeft de gemeente Krimpenerwaard di- verse omgevingsprogramma's opgesteld, waaronder voor woningbouw, mobili- teit, landbouw, grondstoffen en de sociale basis en maatschappelijke voorzieningen.

De omgevingsvisie en omgevingsprogramma's zijn daarbij zelf- bindende instrumenten: zij geven richting aan het handelen van de gemeente, maar bevatten geen rechtstreeks bindende regels voor inwoners en initiatief- nemers. Het omgevingsplan vormt het juridische instrument van de Omgevingswet. Via het omgevingsplan worden ambities en beleidskeuzes vertaald naar regels voor de fysieke leefomgeving. In tegenstelling tot de omgevingsvisie en omgevings- programma's bevat het omgevingsplan regels die wel rechtstreeks doorwerken naar inwoners, bedrijven en andere initiatiefnemers. Het is niet alleen de juridi- sche vertaling van deze doelen en keuzes, maar functioneert als een doorlo- pende schil rond de gehele beleidscyclus. In het plan worden initiatieven mogelijk gemaakt of begrensd, worden maatregelen uit omgevingsprogram- ma's geborgd én worden voorwaarden gesteld die nodig zijn om projecten zorg- vuldig uit te voeren. Het omgevingsplan wordt daarmee ingezet als sturings- en borgingsinstrument: het verankert ambities, maakt uitvoering mogelijk en wordt aangepast wanneer nieuwe inzichten of opgaven ontstaan. Projecten en maatregelen geven uitvoering aan de doelen uit visie en omge- vingsprogramma's. Hiermee worden beleidsdoelen concreet zichtbaar in de leefomgeving.

Vaak is hiervoor een aanpassing van het omgevingsplan nodig, zodat de uitvoering juridisch geborgd is en zorgvuldig kan plaatsvinden. Monitoring en evaluatie sluiten de cyclus. Aan de hand van indicatoren uit de omgevingsvisie en omgevingsprogramma's wordt beoordeeld of ontwikkelin- gen bijdragen aan de bestuurlijke doelen. Wanneer dat niet het geval is, worden ambities, omgevingsprogramma's of het omgevingsplan aangepast. Zo ontstaat een lerend en adaptief systeem waarin de gemeente voortdurend stuurt op brede welvaart en ruimtelijke kwaliteit. 1.4.2 Rolverdeling college en raad Binnen de Omgevingswet is een duidelijke rolverdeling tussen gemeenteraad en college. De raad bepaalt de koers voor de fysieke leefomgeving door het vaststellen van de omgevingsvisie. Daarmee geeft de raad richting aan de ont- wikkeling van de fysieke leefomgeving op de lange termijn. Het college werkt deze koers uit. Omgevingsprogramma's worden door het col- lege vastgesteld en bevatten de inhoudelijke uitwerking van de doelen uit de omgevingsvisie, waaronder maatregelen, projecten en monitoring. De raad wordt betrokken bij de totstandkoming van omgevingsprogramma's en geeft input of kaders mee aan het college, afhankelijk van de (politieke) zwaarte van het omgevingsprogramma.

Inleiding 7 Het college zorgt voor de uitvoering van de omgevingsvisie en de omgevings- programma's via projecten en maatregelen. Het omgevingsplan is het juridische instrument waarmee beleid wordt vertaald naar regels voor de fysieke leefomgeving. De raad stelt de juridische kaders vast; het college bereidt planwijzigingen voor, werkt met uitvoeringsregels en past het plan toe in vergunningverlening. Monitoring en evaluatie verbinden de rollen van raad en college. Het college le- vert inzichten uit monitoring en uitvoering; de raad beoordeelt of de doelen nog actueel zijn en voldoende richting geven. Wanneer bijsturing nodig is, past de raad de koers aan in de omgevingsvisie en werkt het college deze waar nodig bij via omgevingsprogramma's. 1.5 Leeswijzer Deze Opgavennotitie bestaat uit drie hoofdstukken en een bijlage. Na dit inlei- dende hoofdstuk beschrijft h oofdstuk 2 de kernkwaliteiten van de gemeente Krimpenerwaard. Deze kwaliteiten vormen het vertrekpunt voor toekomstige ontwikkelingen en laten zien wat de gemeente wil behouden en versterken. Hoofdstuk 3 bevat de belangrijkste opgaven voor de actualisatie van de omge- vingsvisie. Deze opgaven zijn gebaseerd op de evaluatie van de huidige omge- vingsvisie, actuele ontwikkelingen en nieuw beleid en vormen het inhoudelijke vertrekpunt voor de oplossingenfase en de verdere visievorming.

In de bijlage is de onderliggende analyse opgenomen. Hierin wordt ingegaan op relevante trends en ontwikkelingen, nieuwe beleidskaders, bestuurlijke accen- ten en inzichten uit de gemeentelijke organisatie die ten grondslag liggen aan de geformuleerde opgaven.

Kernkwaliteiten van Krimpenerwaard 8 2 Kernkwaliteiten van Krimpenerwaard De gemeente Krimpenerwaard kent een aantal kwaliteiten die de gemeente een eigen identiteit geven en onderscheiden van andere gebieden in Neder- land. Deze kwaliteiten vormen het fundament onder de leefomgeving en zijn bepalend voor de manier waarop inwoners, ondernemer s en bezoekers onze gemeente ervaren. Ze geven richting aan toekomstige ontwikkelingen en vor- men een belangrijk uitgangspunt bij het maken van ruimtelijke keuzes. Daarbij worden ook de karakteristieke iconen van de Krimpenerwaard herkend, zoals kaas, zilver, water en het slagenlandschap. Deze iconen zijn nauw verbonden met de geschiedenis, identiteit en ruimtelijke kwaliteiten van het gebied. Met de vaststelling van de Omgevingsvisie Krimpenerwaard in 2021 zijn deze kwaliteiten beschreven in de zogenoemde Krimpenerwaarden. Uit de analyse voor deze actualisatie blijkt dat deze waarden nog steeds actueel zijn en wor- den herkend. Zij vormen dan ook onverminderd een belangrijk vertrekpunt voor de actualisatie van de omgevingsvisie. T egelijkertijd is uit de evaluatie van de huidige omgevingsvisie gebleken dat be- hoefte bestaat aan meer integrale en gebiedsgerichte afwegingen. Om die re- den worden de kernkwaliteiten in deze opgavennotitie ook ruimtelijk inzichtelijk gemaakt.

Aan de hand van kaartbeelden wordt zichtbaar hoe deze kwaliteiten samenkomen in verschillende delen van de gemeente. De mate waarin een kernkwaliteit in dit hoofdstuk wordt beschreven zegt niet automa- tisch iets over de omvang of het belang van de opgaven in de actualisatie van de omgevingsvisie. Sommige kwaliteiten vragen een uitgebreidere beschrijving vanwege hun ontstaansgeschiedenis en ruimtelijke doorwerking. Andere the- ma's kunnen juist een relatief beperkte beschrijving kennen, maar wel leiden tot belangrijke opgaven of beleidskeuzes in de actualisatie van de omgevingsvisie. De kernkwaliteiten beschrijven niet alleen wat de gemeente Krimpenerwaard bijzonder maakt, maar laten ook zien wat behouden, versterkt of zorgvuldig ontwikkeld moet worden. Daarmee vormen zij een belangrijk vertrekpunt voor de opgaven en keuzes die in de volgende fase van de actualisatie van de omge- vingsvisie verder worden uitgewerkt. Juist omdat de actualisatie inzet op meer integrale en gebiedsgerichte afwegingen, is het van belang om inzichtelijk te maken welke kwaliteiten richtinggevend zijn bij keuzes rond onder meer wo- ningbouw, economie, landbouw, mobiliteit en energie. 2.1 Landschap De Krimpenerwaard is één van de grootste aaneengesloten veenweidegebie- den van Nederland.

Het landschap wordt gekenmerkt door zijn openheid, het karakteristieke slagenlandschap en de sterke relatie tussen water, bodem en menselijk gebruik. Eeuwenlange ontgi nning van het veen heeft geleid tot de kenmerkende smalle, langgerekte kavels die nog altijd het beeld van de Krim- penerwaard bepalen. De inpoldering van het veen vond plaats vanaf de oeverwallen van de Hollandse IJssel, de Lek en de Vlist. Vanuit deze ontginningsassen werd het veengebied systematisch in gebruik genomen, vaak met een vastgestelde kaveldiepte, waardoor een herkenbare strokenverkaveling ontstond. Deze ontginningsge- schiedenis is nog steeds duidelijk afleesbaar in het landschap. De oudste pol- ders, waaronder de Nessepolder, de polder Krimpen aan de Lek, de polder Vlist, de polder Bonrepas en delen v an de polder Stolwijk, waren rond 1575 al ont- gonnen. Rond 1650 was de gehele Krimpenerwaard ingepolderd. Het landschap bestaat voornamelijk uit veenvlaktes die worden doorsneden door oude stroomruggen. Langs de randen van de gemeente zijn de invloeden van de rivieren zichtbaar in getij-afzettingen, rivierafzettingen en landschappe- lijke reliëfverschillen. Bijzonder is dat de Lek en de Hollandse IJssel tegenwoor- dig hoger liggen dan het omliggende veenweidelandschap als gevolg van de eeuwenlange inklinking van het veen.

Langs de Lek bevinden zich buitendijkse aanwasgronden waar de dynamiek van rivier en getij nog zichtbaar is. Ook zijn langs de dijken op verschillende plekken doorbraakwaaiers en wielen aanwezig, die herinneren aan historische dijkdoor- braken. Daarnaast kom en langs de Lek rivierduinen voor. Eén daarvan vormt een donk: een natuurlijke verhoging die nooit door veen of klei is bedekt ge- raakt. Figuur 1. Het landschap van de gemeente Krimpenerwaard.

2.2 Water Water is één van de belangrijkste structurerende elementen van de Krimpener- waard. Het huidige landschap is in hoge mate gevormd door de wisselwerking tussen rivieren, inpoldering en eeuwenlang waterbeheer. De combinatie van ri- vieren, wielen, zellingen, blokboezems, vlieten, weteringen en sloten maakt het watersysteem van de Krimpenerwaard uniek. Het water vertelt het verhaal van ontginning, waterbeheer en landschap en vormt daarmee een belangrijke dra- ger van de identiteit van de Krimpenerwaard. Rivieren De Krimpenerwaard ligt tussen de Lek en de Hollandse IJssel, twee rivieren die onderdeel uitmaken van het stroomgebied van de Rijn. Beide rivieren hebben een eigen karakter en vervullen belangrijke functies voor onder meer de scheepvaart. De Lek vormt daarbij een belangrijke internationale vaarroute tussen het Ruhrgebied en de haven van Rotterdam. De Lek kent een breder pro- fiel dan de Hollandse IJssel, onder meer door de bredere rivierbedding en de flauwere dijktaluds. De kribben die voorkomen dat de rivier gaat meanderen zijn hier groter en langer ten opzichte van de Hollandse IJssel. Langs de rivieren zijn verschillende karakteristieke landschapselementen aan- wezig. Zo liggen langs de dijken diverse wielen : ronde plassen die zijn ontstaan door historische dijkdoorbraken.

Deze wateren herinneren aan de voortdu- rende strijd tegen het water en hebben tegenwoordig vaak een hoge natuur- waarde. Langs de Hollandse IJssel komen daarnaast bijzondere buitendijkse gebieden voor die bekendstaan als zellingen. Oorspronkelijk waren dit getijdegebieden waar klei werd gewonnen. Later ontwikkelden veel zellingen zich tot waterge- bonden bedrijventerreinen, waarvoor de gebieden werden opgehoogd . T egen- woordig hebben zij uiteenlopende functies, variërend van bedrijvigheid tot natuur, recreatie en wonen. Door hun geschiedenis en verschijningsvorm on- derscheiden zij zich duidelijk van de historische dijklinten. De Vlist neemt binnen het watersysteem van de Krimpenerwaard een bijzon- dere positie in. Deze historische veenrivier vormt van oorsprong een natuur- lijke afwatering van het achterliggende veengebied en speelde een belangrijke rol bij de ontginning en ontwikkeling van het landschap. Langs de Vlist ontstond een karakteristiek lint van bebouwing, boerderijen, erven en bruggen dat nog altijd sterk verweven is met het omliggende veenweidelandschap. Door de combinatie van water, lintbebouwing, cultuurhistorische waarden en land- schappelijke kwaliteit behoort de Vlist tot de meest karakteristieke waterstruc- turen van de Krimpenerwaard.

Polders, vlieten en weteringen Binnen de Krimpenerwaard ligt een fijnmazig stelsel van sloten, weteringen en vlieten dat nauw samenhangt met de historische verkaveling van het gebied. De sloten volgen de rationele verkaveling van slagen die loodrecht liggen op de oe- verwal/dijk. Ze voeren het water af naar weteringen. Deze bredere waterlopen liggen haaks op de sloten en voeren het water vervolgens af naar de vlieten, langgerekte waterlopen die fungeren als de hoofdwaterlopen van de polders. Eeuwenlang werd het water vanuit deze vlieten met behulp van poldermolens afgevoerd naar de blokboezems en uiteindelijk naar de rivieren. Vanaf de tweede helft van de negentiende eeuw namen (stoom)gemalen deze functie ge- leidelijk over. Twee historische stoomgemalen zijn nog steeds aanwezig en ver- vullen, na diverse moderniseringen, nog altijd een rol in het watersysteem. Daarnaast bevindt zich langs de Lek een elektrisch gemaal dat niet alleen water kan uitslaan, maar ook water de polder in kan laten bij droogte. Blokboezems Een bijzonder onderdeel van het watersysteem zijn de blokboezems langs de Hollandse IJssel. Deze historische waterbergingen bestaan uit een samenhan- gend geheel van kaden, waterlopen, open water, opgaande beplanting en vaak ook molenrelicten. Blokboezems werden oorspronkelijk om twee redenen aangelegd.

In perioden met hoge rivierstanden was het niet altijd mogelijk om overtollig water direct op de Hollandse IJssel te lozen. De blokboezems maakten het mogelijk om wa- ter tijdelijk op te slaan totdat lozing weer mogelijk was. Daarnaast nam door de voortdurende inklinking van het veen het hoogteverschil tussen rivier en pol- der steeds verder toe. Om dit verschil te overbruggen werden de blokboezems vaak opgedeeld in een boven - en onderboezem , zodat het water in meerdere stappen kon worden opgevoerd. Hierdoor ontstond een robuust watersysteem Kernkwaliteiten van Krimpenerwaard 11 dat beter kon inspelen op hoge waterstanden, bodemdaling en verschillen in waterpeil. De blokboezem met molenbemaling raakte vanaf de 19 de eeuw buiten gebruik door de introductie van stoom- en later diesel- of elektrische gemalen. Veel pol- dermolens werden afgebroken en de blokboezems groeiden vaak dicht met houtopstanden. Dit maakt dat blokboezems momenteel niet alleen cultuurhis- torisch waardevol zijn, maar ook hoge natuurwaarden kennen. Daarnaast bie- den zij kansen voor waterberging en een klimaatbestendig watersysteem. Figuur 2. Het watersysteem van de gemeente Krimpenerwaard.

2.3 Bodem De bodem vormt de basis van de Krimpenerwaard. Het gebied bestaat groten- deels uit veengronden die gedurende duizenden jaren zijn ontstaan in een nat moeraslandschap. Deze veengronden bepalen niet alleen de landschappelijke identiteit van de Krimpenerwaard, maar hebben ook grote invloed op waterbe- heer, landbouw, natuurontwikkeling en bodemdaling. Binnen de Krimpenerwaard komen verschillende bodemtypen voor. Het groot- ste deel van het gebied bestaat uit veen. Daarnaast komen op verschillende plaatsen gronden voor waar een kleilaag aanwezig is boven op het veen. Deze zogenoemde klei -op-veengronden vormen een overgang tussen de rivierge- bonden kleigebieden en de uitgestrekte veengebieden in het binnengebied. De aanwezigheid van veen in de ondergrond blijft hierbij bepalend voor de ge- bruiksmogelijkheden, waterhuishouding en gevoeligheid voor bodemdaling. Langs de Lek en de Hollandse IJssel komen kleigronden voor die zijn ontstaan door rivierafzettingen. Deze gronden bevatten relatief veel klei en vormden van oudsher aantrekkelijke locaties voor bewoning, ontginning en landbouw. De hogere ligging en grotere stabiliteit maakten deze gebieden geschikt voor vroege bewoning en economische ontwikkeling. Binnen de Krimpenerwaard komen op enkele plaatsen natuurlijke of kunstma- tig verhoogde locaties voor; terpen.

De hogere ligging zorgde voor een kleinere kans op wateroverlast en bood bescherming tegen overstromingen. Kenmerkend voor de Krimpenerwaard is het grote verschil tussen de kleigron- den langs de rivieren en de uitgestrekte veengronden in het binnengebied. Waar kleigronden relatief stabiel zijn, zijn veengronden gevoelig voor inklinking en oxidatie. Hierdoor daal t de bodem in grote delen van de Krimpenerwaard geleidelijk. Deze bodemdaling heeft gevolgen voor landbouw, waterbeheer, in- frastructuur, funderingen, natuur en de inrichting van de leefomgeving en vormt één van de bepalende kenmerken van het veenweidelandschap. De ondergrond van de Krimpenerwaard speelt daarnaast een belangrijke rol in de drinkwatervoorziening. In de gemeente bevinden zich verschillende water- wingebieden en grondwaterbeschermingsgebieden waar drinkwater wordt ge- wonnen of waar strategische grondwat ervoorraden aanwezig zijn. Deze gebieden zijn van belang voor de openbare drinkwatervoorziening en vragen om een zorgvuldige omgang met activiteiten die invloed kunnen hebben op de kwaliteit van het grond- en drinkwater. Figuur 3. De bodemsoorten in de gemeente Krimpenerwaard.

2.4 Natuur en biodiversiteit De natuur van de Krimpenerwaard wordt sterk bepaald door het open veen- weidelandschap, de rivieren en het uitgebreide netwerk van sloten en water- gangen. De combinatie van natte graslanden, weidevogelgebieden, riviernatuur en ecologische verbindingszones zorgt voor een grote variatie aan leefgebieden voor planten en dieren. De natuur in de Krimpenerwaard wordt niet alleen gevormd door bestaande natuurgebieden, maar ook door grootschalige natuurontwikkeling. Sinds de ja- ren negentig wordt gewerkt aan de realisatie van circa 2.250 hectare nieuwe natuur als onderdeel van het NNN. In het NNN is een aantal agrariërs en parti- culieren beheerder (zelfrealisator) van de natuurgebieden geworden. Daar- voor is in 2020 het Natuurbeheercollectief (NBC) Krimpenerwaard opgericht. Hierin hebben natuurorganisaties en agrariërs zich verenigd. Zij richten zich op het beheer van het NNN. De natuurdoelen zijn daarin leidend. In een gedeelte van de gebieden is agrarisch medegebruik mogelijk. Een groot deel van het veenweidelandschap maakt onderdeel uit van het Na- tuurnetwerk Nederland (NNN). Er is sprake van een aan eengesloten netwerk van onder meer nat schraalland, vochtig hooiland, vochtig weidevogelgrasland en kruiden- en faunarijke graslanden. Her en der komen nog stukjes veenmoe- ras, veenbos, vochtig hakhout en veenmosrietland voor.

Ook de rivierbedding van de Lek is NNN-gebied. De natuur bestaat hier uit een afwisseling van dynamisch moeras, rivierbegeleidend bos en kruiden- en fauna- rijk grasland. De dynamiek door het getij maakt deze gebieden zeer waardevol voor tal van bijzondere planten- en diersoorten die afhankelijk zijn van zoetwa- tergetijden. De Krimpenerwaard heeft daarnaast een belangrijke functie als weidevogelge- bied. Grote delen van het open veenweidelandschap bieden leefgebied aan soorten als grutto, kievit, scholekster en tureluur. Deze vogels komen ieder voorjaar om te broeden en jongen groot te brengen . Het open veenweideland- schap met bloemrijk en drassig grasland vormt de perfecte plek voor deze die- ren om hun jongen groot te brengen. De bescherming van deze gebieden is geborgd via provinciaal beleid en regels in de Omgevingsverordening Zuid-Hol- land. Daarbij zijn zowel het Natuurnetwerk Nederland als provinciaal aangewezen belangrijke weidevogelgebieden van belang voor het behoud van openheid, rust, geschikte leefgebieden en de ecologische kwaliteit van het ge- bied. De verschillende natuurgebieden maken onderdeel uit van een fijnmazig net- werk van watergangen, sloten, weteringen en vlieten dat de gehele Krimpener- waard doorloopt.

Deze historische waterstructuren vervullen niet alleen een belangrijke rol in het waterbehe er, maar dragen ook bij aan de ecologische sa- menhang binnen het gebied. Zij bieden leefgebied, migratieroutes en verbindin- gen voor verschillende planten - en diersoorten en versterken daarmee de biodiversiteit van de Krimpenerwaard. De weteringen en vlieten vormen daar- naast een samenhangend netwerk dat op verschillende plaatsen wordt benut als recreatieve kanoroute. Ook rondom de kernen speelt natuur een belangrijke rol. Groene dorpsranden, recreatiegebieden en groengebieden vormen de overgang tussen dorp en bui- tengebied en voorkomen dat kernen ruimtelijk aan elkaar groeien. Daarnaast bieden zij leefruimte voor planten en dieren, dragen zij bij aan klimaatadaptatie en vergroten zij de kwaliteit van de leefomgeving. Figuur 4. Natuurgebieden, weidevogelgebieden, ecologische verbindingen en groene structuren in de gemeente Krimpenerwaard.

2.5 Landbouw De landbouw vormt al eeuwenlang een belangrijk onderdeel van de Krimpener- waard en bepaalt in belangrijke mate het gebruik van het landschap, de in- richting van de polders en het karakter van de linten. Daarmee speelt de landbouw niet alleen een economische rol, maar vormt zij ook een belangrijk onderdeel van de identiteit van de gemeente. Na de ontginning van het veen werd korte tijd akkerbouw bedreven. Door de inklinking van het veen werd de bodem echter steeds natter en minder geschikt voor akkerbouw. Hierdoor ontwikkelde de Krimpenerwaard zich geleidelijk tot een gebied dat voornamelijk bestaat uit graslanden en veehouderij. Ook vandaag de dag wordt het agrarisch gebied grotendeels gekenmerkt door blijvend grasland. Deze gronden worden voornamelijk benut voor melkveehou- derij en vleesvee, aangevuld met schapenhouderij en enkele andere vormen van agrarisch ondernemerschap . Op verschillende plekken in de gemeente vindt ook agrarisch natuurbeheer plaats. De landbouw van de Krimpenerwaard is nauw verbonden met de zuivelgeschie- denis van het gebied. Melkveehouderij en kaasmakerij hebben eeuwenlang een belangrijke bijdrage geleverd aan de lokale economie en identiteit. Ook van- daag de dag vormt kaas één van de kenmerkende iconen van de Krimpener- waard en draagt deze bij aan de herkenbaarheid van het gebied.

Naast de agrarische productie vervullen veel agrarische bedrijven tegenwoor- dig ook andere functies. Zo zijn op verschillende plaatsen bedrijven met andere activiteiten op hun erf, zoals boerderijwinkels, recreatieve voorzieningen, zorg- initiatieven en andere nevenactiviteiten. Deze activiteiten dragen bij aan een vitaal platteland, versterken de relatie tussen inwoners en het agrarisch gebied en bieden agrarische ondernemers aanvullende mo gelijkheden voor een toe- komstbestendige bedrijfsvoering. De agrarische bedrijfsvoering heeft in belangrijke mate bijgedragen aan het ontstaan van het karakteristieke veenweidelandschap , maar speelt ook van- daag de dag een belangrijke rol in het beheer en behoud van dit landschap . De combinatie van graslanden, sloten, kades, boerderijen en linten bepaalt in hoge mate het beeld van de Krimpenerwaard. Daarmee is de landbouw niet alleen een economische sector, maar ook een belangrijke beheerder van landschap, cultuurhistorie en leefomgeving. Figuur 5. Graslanden in de gemeente Krimpenerwaard.

2.6 Cultuurhistorie en erfgoed De cultuurhistorie van de Krimpenerwaard vertelt het verhaal van eeuwenlang leven met water, veen, landbouw en ontginning. Het landschap, de dorpen en de linten zijn gevormd door de voortdurende wisselwerking tussen mens en na- tuur. Molens, boerderijen, waterwerken, eendenkooien, vestingwerken en ka- rakteristieke landschapselementen maken deze geschiedenis nog altijd zichtbaar in de leefomgeving. Waterbeheer en ontginning Water heeft een bepalende rol gespeeld in de ontwikkeling van de Krimpener- waard. Om het veengebied bewoonbaar en bruikbaar te maken voor landbouw werden polders aangelegd en ontstond een uitgebreid systeem van watergan- gen, vlieten, kades, sluizen en gemalen. Windmolens vormden eeuwenlang een onmisbare schakel in het waterbeheer van de polders. Met name de karakteris- tieke wipmolens waren goed geschikt voor het natte veengebied. De lichte houtconstructie van deze molens maakte ze ideaal voor (veen)gebieden met een slappe bodem. T egenwoordig zijn langs de Vlist nog verschillende wer- kende molens aanwezig die herinneren aan deze geschiedenis en als molenbio- toop het landschap langs de Vlist typeren. Naast de poldermolens kende de Krimpenerwaard ook verschillende industrie- , zaag - en karnmolens. Deze werden gebruikt voor het verwerken van graan, hout en zuivelproducten en stonden vaak nabij de kernen.

De mechanisatie van gemalen en industrie zorgde ervoor dat veel molens hun functie verloren en uit- eindelijk verdwenen. De nog aanwezige molens herinneren aan de belangrijke rol van windkracht in zowel het waterbeheer als de lokale economie. Ook de eendenkooien vormen een bijzondere cultuurhistorische kwaliteit. De vaak beschutte bosjes vormen een bijzonder contrast in het open veenweide- landschap. Ze bestaan uit een plas waar rondom bosjes zijn aangeplant en wer- den van oudsher gebruikt voor de vangst van wilde eenden. T egenwoordig hebben de overgebleven eendenkooien vooral een landschappelijke, ecolo- gische en cultuurhistorische waarde. Daarnaast maakt de Krimpenerwaard onderdeel uit van de Oude Hollandse Waterlinie. Door delen van het gebied onder water te zetten kon Holland in de 17de eeuw worden verdedigd tegen vijandelijke legers. De steden langs deze linie groeiden uit tot vesti ngsteden. Schoonhoven is hier een voorbeeld van. Tussen het fort bij Goejanverwelle en Schoonhoven diende de Vlist als een ach- terlinie. De Koeneschans maakte onderdeel uit van deze achterlinie. De wens om ook Utrecht te kunnen verdedigen, leidde in de 19de eeuw tot de aanleg van de oostelijker gelegen Nieuwe Hollandse Waterlinie. De oude linie verloor toen zijn militaire functie en mocht deels ontmanteld worden.

De vestingwerken van Schoonhoven en de Koeneschans zijn de enige twee relicten van deze linie di e nog zichtbaar zijn in onze gemeente. Het historische centrum van Schoonho- ven met delen van de overgebleven vestingwerken is tegenwoordig aange- merkt als beschermd stadsgezicht. Agrarisch erfgoed De geschiedenis van de Krimpenerwaard is nauw verbonden met de landbouw. In het buitengebied staan vele historische boerderijen die beeldbepalend zijn voor het landschap. Een bijzonder voorbeeld hiervan is het Krimpenerwaards hallehuis, een boerderijtype dat specifiek met deze streek verbonden is. Ook de vele karnmolens, erven en agrarische gebouwen vertellen het verhaal van een gebied dat eeuwenlang draaide op melkveehouderij en andere agrari- sche activiteiten. Langs veel linten stond van oudsher een karnmolen waar met behulp van paarden melk werd verwerkt tot boter en karnemelk. Restanten van deze zuivelgeschiedenis zijn op verschillende plekken in de gemeente nog terug te vinden. Daarnaast maken s treekeigen landschapselementen , zoals gerief- bosjes, boomgaarden, erfbeplanting, hakhout bij tiendwegen , pestbosjes en houtopslagen bij blokboezems, onderdeel uit van de agrarische geschiedenis van onze gemeente. Deze elementen zijn niet alleen cultuurhistorisch waarde- vol, maar dragen ook bij aan biodiversiteit en landschappelijke kwaliteit.

Een bijzonder cultuurhistorisch waardevol landschap vormt het Middengebied van de Krimpenerwaard, dat door de provincie Zuid-Holland is aangewezen als cultuurhistorisch kroonjuweel. Hier zijn de historische verkavelingsstructuur, waterlopen, kades, linten, eendenkooien en geriefbosjes nog uitzonderlijk goed bewaard gebleven. De samenhang tussen landbouw, waterbeheer, natuur en landschap is hier nog duidelijk zichtbaar en maakt dit gebied van grote beteke- nis voor de identiteit van de Krimpenerwaard. Kernkwaliteiten van Krimpenerwaard 20 Op verschillende plaatsen in de Krimpenerwaard zijn nog veenputten aanwe- zig. Deze herinneren aan de kleinschalige winning van veen die op sommige plekken heeft plaatsgevonden. De combinatie van weilanden, verbrede sloten en kleine plassen vormt een bijzonder landschapstype dat zichtbaar maakt hoe de mens het veenlandschap door de eeuwen heen heeft benut en veranderd. Bakens en nederzettingen De ontwikkeling van de dorpen en linten is eveneens onderdeel van de cultuur- historische identiteit van de Krimpenerwaard. Het beschermde dorpsgezicht van de dijklinten langs de Vlist en het beschermde dorpsgezicht van Lekkerkerk laten zien hoe nederzettingen zich hebben ontwikkeld langs dijken, waterlopen en ontginningsassen.

Deze historische structuren zijn nog altijd goed herken- baar in het landschap en vertellen het verhaal van de ontginning en bewoning van het gebied. Kerktorens en watertorens fungeren van oudsher als herkenningspunten in het open landschap. Vanaf grote afstand markeren zij de ligging van dorpen en ste- den. Sommige vervullen nog steeds hun oorspronkelijke functie, terwijl andere in de loop van de tijd een nieuwe bestemming hebben gekregen. Ook histori- sche bruggen, sluizen, gemalen en andere waterstaatkundige kunstwerken dra- gen bij aan de herkenbaarheid en identiteit van het gebied. Het landgoed Bisdom van Vliet in Haastrecht vormt een bijzonder voorbeeld van cultuurhistorisch erfgoed. Het landgoed heeft niet alleen cultuurhistori- sche waarde, maar levert ook een belangrijke bijdrage aan de ruimtelijke kwali- teit en identiteit van de groene dorpsrand van Haastrecht. Ook meer recente elementen maken onderdeel uit van het cultuurhistorisch verhaal van de Krimpenerwaard. Een bijzonder voorbeeld zijn de karakteris- tieke bokpalen van het bovengrondse elektriciteitsnetwerk. Deze houten elek- triciteitspalen komen nog op verschillende plaatsen langs dijken en wegen voor en zijn beeldbepalend voor het landschap. De Krimpenerwaard is één van de laatste gemeenten in Nederland met een bovengronds (laagspanning) elektrici- teitsnetwerk op bokpalen.

Samen vertellen deze elementen het verhaal van de ontginning, bewoning en ontwikkeling van de Krimpenerwaard. De cultuurhistorische structuren en erf- goedelementen vormen daarmee een belangrijke drager van identiteit, ruimte- lijke kwaliteit en de beleefbaarheid van het gebied. Figuur 6. Cultuurhistorie en erfgoed in de gemeente Krimpenerwaard.

2.7 Dorpen en linten De Krimpenerwaard wordt gekenmerkt door een fijnmazig netwerk van dor- pen en linten en kent verschillende nederzettingstypen, waaronder dijkdorpen, polderdorpen, een donknederzetting en de historische stad Schoonhoven. Daarnaast komen verschillende typen linten voor, zoals dijklinten, veenlinten en linten langs tiendwegen. De ontstaansgeschiedenis van de kernen is nauw verbonden met de ontginning van het veen, de aanwezigheid van rivieren en de strijd tegen het water. De ligging van de bebouwing langs dijken, kades en ont- ginningsassen is nog altijd duidelijk herkenbaar in het landschap. Van dijklint naar dorp De eerste bewoning ontstond op de hoger gelegen oeverwallen langs de rivie- ren. Vanuit deze ontginningsassen werd het veengebied in gebruik genomen. Langs de rivierdijken ontwikkelden zich langgerekte dijklinten, zoals bij Opper- duit, Schuwacht, Molendijk en IJsseldijk -Noord. Kenmerkend voor deze linten zijn de sterke relatie met het omliggende landschap en de vele doorzichten naar het achterliggende veenweidegebied. Tijdens de ontginning van het veen ontstonden veenkades en tiendwegen. Veenkades fungeerden als waterkering tussen polders, terwijl tiendwegen wer- den aangelegd voor beheer, onderhoud en de ontsluiting van landbouwgron- den. Een aantal veenkades en tiendwegen hebben zich ontwikkeld tot linten.

Anders dan de dorpen kennen deze linten vaak geen duidelijk centrum en be- staan zij uit bebouwing die zich over langere afstanden langs wegen en kades heeft ontwikkeld. Na verloop van tijd groeiden enkele linten uit tot dorpen. Dit gebeurde in eerste instantie door de ontwikkeling van een tweede lint nabij de kerk die haaks op de veenkade of dijk kwam te liggen. Dit tweede lint wordt een kerklint ge- noemd. Rondom de kruising van het veen - of dijklint met het kerklint vormde zich het centrum van het dorp waar voorzieningen, handel en ontmoeting sa- menkwamen. Hierdoor ontwikkelden zich de huidige dijk - en polderdorpen. In de twintigste eeuw zijn deze dorpen vervolgens verder uitgebreid met planma- tige woonwijken. Bijzondere nederzettingen Binnen de Krimpenerwaard komen verschillende nederzettingstypen voor. Bergambacht is bijvoorbeeld ontstaan op een donk, een natuurlijke verhoging in het landschap. Donken zijn de laatste zichtbare overblijfselen van rivierdui- nen die nooit door klei of veen zijn bedekt geraakt. Hierdoor vormt Bergam- bacht een bijzonder voorbee ld van een donknederzetting binnen de Krimpenerwaard. Schoonhoven neemt binnen de gemeente een bijzondere positie in.

De stad ontstond op een strategische locatie langs de Lek bij een afdamming van een veenstroom die uitmondde in de Lek en groeide uit tot een vestingstad als on- derdeel van de Oude Hollandse Waterlinie aan de grens van het voormalig graafschap en het gewest van Holland . Hoewel delen van de vestingwerken in de loop van de tijd zijn verdwenen, is de historische structuur van de stad nog altijd goed herkenbaar. Ook Haastrecht heeft historische stadsrechten. Ondanks deze historische sta- tus heeft Haastrecht zich ruimtelijk ontwikkeld als een dijkdorp en maakt het onderdeel uit van het karakteristieke netwerk van dorpen en linten in de Krim- penerwaard. Figuur 7. Dorpen en linten in de gemeente Krimpenerwaard.

Kernkwaliteiten van Krimpenerwaard 24 2.8 Economie De Krimpenerwaard kent een ondernemende economie die nauw verbonden is met het landschap, het watersysteem en de ontwikkeling van de kernen. Van oudsher vestigden bedrijvigheid en voorzieningen zich op plekken waar bereik- baarheid en ruimte samenkwamen. Dit is nog altijd zichtbaar in de ligging van bedrijventerreinen aan de randen van de kernen en op de zellingen langs de Hollandse IJssel, waar zich van oudsher watergebonden bedrijvigheid ontwik- kelde. De economie van de Krimpenerwaard wordt gekenmerkt door een groot aantal lokaal gewortelde bedrijven, waaronder veel familiebedrijven die al generaties lang verbonden zijn aan de gemeente. Veel van deze ondernemers zijn geves- tigd op de bedrijventerreinen. Deze terreinen bieden ruimte aan ondernemers in onder meer de maakindustrie, bouw, logistiek en binnenvaart en vormen een belangrijke bron van werkgelegenheid. Veel werknemers wonen in de eigen ge- meente, waardoor wonen en werken sterk met elkaar verbonden zijn. De sterke ondernemerscultuur draagt daarmee niet alleen bij aan de economie, maar ook aan de vitaliteit van de kernen en het behoud van voorzieningen. Ook de centrumgebieden spelen een belangrijke rol in de lokale economie.

Bergambacht en het centrum van Schoonhoven vervullen een regionale func- tie, waarbij recreatief winkelen, horeca en verblijf een belangrijke plaats inne- men. Schoonhoven neemt daarbij een bijzondere positie in als Zilverstad, waar de traditie van de goud - en zilversmederij nog altijd zichtbaar is in het onder- wijs, het museum en het economische profiel van de stad . Door de historische omgeving en verleden als zilverstad heeft Schoonhoven dan ook een specifieke recreatieve verblijfsfunctie, los van de winkelfunctie. De overige centra in Lekkerkerk, Krimpen aan de Lek, Ouderkerk a/d IJssel, Haastrecht, Stolwijk, Gouderak en het Albert Plesmanplein in Schoonhoven voorzien vooral in de dagelijkse behoeften van inwoners en dragen bij aan de leefbaarheid van de kernen. Detailhandel, horeca, dienstverlening en maat- schappelijke voorzieningen zorgen samen voor levendige ontmoetingsplekken en een aantrekkelijk woon- en leefklimaat. Lekkerkerk en Stolwijk hebben ook een bovenlokale functie: zij bevinden zich deels in de invloedssfeer van de regio en deels in die van Bergambacht en Schoonhoven en er is een aantal bovenlo- kale trekkers in deze centra gevestigd, o.a. mode en horeca. Figuur 8.Bedrijventerreinen en centrumgebieden in de gemeente Krimpenerwaard.

3 Opgaven voor de actualisatie Sinds de vaststelling van de huidige omgevingsvisie zijn nieuwe beleidskaders vastgesteld, bestuurlijke accenten aangebracht en aanvullende inzichten opge- daan vanuit de gemeentelijke organisatie. Daarnaast hebben maatschappelijke, economische, ruimtelijke en ecologische ontwikkelingen niet stilgestaan. Veel van deze ontwikkelingen zijn inmiddels uitgewerkt in omgevingsprogramma's en ander gemeentelijk beleid. Andere vragen nog om een expliciete vertaling naar de omgevingsvisie. De combinatie van nieuwe beleidskeuzes, bestuurlijke ambities, trends en ont- wikkelingen en de evaluatie van de huidige omgevingsvisie leidt tot een aantal hoofdopgaven voor de actualisatie van de omgevingsvisie. Deze opgaven vor- men het inhoudelijke vertrekpunt voor de volgende fase van het proces en ge- ven richting aan de keuzes die nodig zijn voor een toekomstbestendige ontwikkeling van de Krimpenerwaard. Daarbij wordt onderscheid gemaakt tus- sen strategische hoofdopgaven, gebieden waar opgaven en afwegingen samen- komen en systemen en kwaliteiten die richting geven aan toekomstige ontwikkelingen. De analyse van de relevante trends en ontwikkelingen, beleids- kaders, bestuurlijke accenten en inzichten uit de gemeentelijke organisatie die aan deze opgaven ten grondslag ligt, is opgenomen als bijlage.

3.1 Strategische hoofdopgaven De analyse laat zien dat verschillende ontwikkelingen en opgaven steeds ster- ker met elkaar samenhangen. Hierdoor volstaat het niet om afzonderlijke the- ma's te actualiseren. De actualisatie van de omgevingsvisie vraagt om een integraal en gebiedsgericht toe komstbeeld, waarin maatschappelijke en ruim- telijke opgaven in samenhang worden beschouwd en keuzes over de sociale en fysieke leefomgeving nadrukkelijker met elkaar worden verbonden. T egelijker- tijd vraagt de toenemende druk op de ruimte om een integrale afweging van uit- eenlopende ruimteclaims. De navolgende paragrafen beschrijven de strategische hoofdopgaven die hierbij centraal staan. 3.1.1 Integratie van de sociale en fysieke leefomgeving We zien het integraal beleidskader sociaal domein en de omgevingsvisie samen dan ook als het strategische fundament voor de gemeente. De huidige omge- vingsvisie en het Integraal Beleidskader Sociaal Domein zijn los van elkaar ont- wikkeld. T egelijkertijd zijn maatschappelijke en ruimtelijke ontwikkelingen sterk met elkaar verweven. Samen geven ze antwoord op de vraag ‘wie willen we zijn en waarom’ . Je hebt elkaar nodig om die doelen vervolgens te realiseren. Vraagstukken rond vergrijzing, gezondheid, ontmoeting, bestaanszekerheid, kansengelijkheid, zorg en voorzieningen hebben direct invloed op de inrichting van de leefomgeving.

Andersom beïnvloeden keuzes over bijvoorbeeld wonen, mobiliteit, openbare ruimte, groen en voorzieningen de manier waarop inwo- ners samenleven en mee kunnen doen in de samenleving. De opgave voor de omgevingsvisie is om maatschappelijke en ruimtelijke opga- ven nadrukkelijker in samenhang te beschouwen en te vertalen naar een geza- menlijk toekomstbeeld voor de Krimpenerwaard. 3.1.2 Van thematische speerpunten naar een integraal toekomstbeeld De huidige omgevingsvisie bevat een duidelijke beschrijving van de kwaliteiten van de gemeente Krimpenerwaard en werkt deze uit via afzonderlijke speer- punten. Uit de evaluatie blijkt echter dat de samenhang tussen de verschillende opgaven beperkt zichtbaar is en dat behoefte bestaat aan een meer integrale benadering. Thema’s beïnvloeden elkaar. Keuzes in het wonen beïnvloeden bij- voorbeeld de opgaven voor economie, voorzieningen en mobiliteit. En ambities op het vlak van recreatie hebben een sterke wisselwerking met de ontwikkeling van de landbouw en natuur. Soms gaan thema’s goed samen en liggen er koppel- kansen. Op andere plekken zullen we keuzes moeten maken. De actualisatie van de omgevingsvisie vraagt daarom om een samenhangend toekomstbeeld voor de Krimpenerwaard, waarin maatschappelijke, economi- sche en ruimtelijke opgaven niet afzonderlijk maar in samenhang worden be- schouwd.

Het T oekomstperspectief Vitaal Krimpenerwaard biedt hiervoor een belangrijke bouwsteen. Opgaven voor de actualisatie 27 3.1.3 De ruimtelijke puzzel van de Krimpenerwaard Naast een integrale benadering vraagt de actualisatie van de omgevingsvisie om een gebiedsgerichte uitwerking. De woningbouwopgave, de uitbreidings- vraag van bedrijventerreinen, de energietransitie, adaptieve landbouw, natuur- en wateropgaven en de behoefte aan recreatieve en maatschappelijke voorzie- ningen leggen steeds meer druk op dezelfde gebieden. Daarin zijn keuzes nodig, die per gebied anders kunnen uitpakken. De ligging en omstandigheden per ge- bied kunnen verschillen en zo kunnen de ruimtelijke keuzes eveneens verschil- len. Waar in het ene gebied de bescherming van landbouwgebied de prioriteit kan krijgen is dat voor een ander gebied misschien wonen of de uitbreiding van een bedrijventerrein. Daarnaast zorgen nieuwe uitgangspunten en randvoorwaarden, zoals water en bodem sturend en het herstellen en ontwikkelen van natuur- en biodiversiteits- waarden, ervoor dat de ruimte voor ontwikkelingen niet langer overal als van- zelfsprekend beschikbaar is. Dit stelt nieuwe eisen aan de manier waarop de leefomgeving wordt ingericht en vergroot de noodzaak om bewuste ruimtelijke keuzes te maken.

De actualisatie van de omgevingsvisie vraagt daarom om een expliciete afwe- ging tussen concurrerende ruimteclaims. Daarbij is het noodzakelijk om duide- lijk te maken hoe verschillende belangen worden gewogen en welke opgaven in specifieke situaties prioriteit krijgen. Dat vraagt niet alleen om het benoemen van ambities, maar ook om het maken van ruimtelijke keuzes over wat waar kan, wat waar wenselijk is en waar grenzen li ggen aan nieuwe ontwikkelingen. Ook vraagstukken rond leefbaarheid, veiligheid en ondermijning vragen daarbij om een duidelijke ruimtelijke positionering. 3.2 Gebieden waar keuzes samenkomen De opgaven en afwegingen voor de actualisatie van de omgevingsvisie komen uiteindelijk samen in de leefomgeving zelf , grof gezegd in de kernen en in het landelijk gebied. De actualisatie van de omgevingsvisie vraagt daarom om een helder toekomstperspectief voor zowel de kernen als het landelijk gebied. 3.2.1 Vitale kernen We streven naar vitale kernen. Een vitale kern is een plek waar mensen prettig kunnen wonen, werken , winkelen en elkaar kunnen ontmoeten en waar belangrijke voorzieningen daarvoor op peil zijn. Niet alleen komen er veel functies, (winkel)voorzieningen en sociaal maatschappelijke belangen samen, die om ruimtelijke keuzes vragen.

De behoefte van die functies verandert door de tijd als gevolg van demografische veranderingen (vergrijzing en ontgroening) en door wensen in de samenleving. En dat vraagt om aanpassingen in de ruimte. De opgave is daarom niet alleen om deze veranderingen als een ruimtelijke opgave te zien, maar ook de sociale samenhang, samenredzaamheid en toegan- kelijkheid als uitgangspunt te nemen . Dit vraagt om een leefomgeving waarin ontmoeten, bewegen, gezondheid, preventie en nabijheid van voorzieningen hand in hand gaan. Zodat ruimtelijke ontwikkelingen bijdragen aan sociale veer- kracht en het vermogen van inwoners om mee te doen in de samenleving. Wonen heeft sinds de vaststelling van de omgevingsvisie een prominentere po- sitie gekregen dan ten tijde van de vaststelling van de huidige omgevingsvisie. De woningbouwopgave van 4.000 woningen tot 2040 wordt nadrukkelijk inge- zet als middel om de vitaliteit van de kernen te versterken. Dit vraagt om keuzes over de balans tussen inbreiding en uitbreiding, de verdeling van woningbouw over de kernen, betaalbaarheid, doelgroepen, woonzorg en nieuwe woonvor- men. Daarnaast vraagt de vergrijzing om woonomgevingen die langer zelfstan- dig wonen ondersteunen, ontmoeting sti muleren en bijdragen aan sterke sociale netwerken en zorg dicht bij huis.

Opgaven voor de actualisatie 28 Daarbij vraagt de toenemende druk op de ruimte en Europese regelgeving om bewuste keuzes over het toevoegen, behouden en versterken van groen en bio- diversiteit in de leefomgeving. T egelijkertijd ligt er een belangrijke kans om groen beter te benutten voor andere opgaven, zoals gezondheid, ontmoeten, bewegen, preventie, biodiversiteit, klimaatadaptatie, voorzieningen en een aantrekkelijke leefomgeving. De uitdaging is om wonen, voorzieningen, gezondheid, groen, mobiliteit, cen- trumgebieden en maatschappelijke opgaven in samenhang te beschouwen en daarbij te komen tot toekomstbestendige kernen waarin inwoners kunnen wo- nen, ontmoeten, werken en deelnemen aan het maatschappelijke leven. 3.2.2 Toekomst van het veenweidegebied Het veenweidegebied vormt het grootste deel van de Krimpenerwaard en be- paalt in belangrijke mate het landschap en de identiteit van de gemeente. In het landelijk gebied komen steeds meer opgaven samen. Vraagstukken rond land- bouw, natuur, recreatie, water en bodem, klimaatadaptatie en bodemdaling ra- ken steeds sterker met elkaar verweven. De koers richting adaptieve landbouw wordt breed onderschreven en verder uitgewerkt in recent beleid. Ook wordt nadrukkelijk ingezet op het behoud van een vitaal agrarisch gebied en de agrariër als belangrijke beheerder van land- schap, natuur en biodiversiteit.

T egelijkertijd nemen de verwachtingen ten aan- zien van biodiversiteit, waterbeheer en klimaatadaptatie toe. De actualisatie van de omgevingsvisie vraagt daarom om een integrale gemeen- telijke visie op de toekomst van het veenweidegebied. Daarbij gaat het niet al- leen om het benutten van koppelkansen, maar ook om het maken van keuzes wanneer belangen niet vanzelfsprekend samengaan. Vraagstukken rond water- peilen, landbouwkundig gebruik, natuurontwikkeling, bodemdaling en klimaat- adaptatie vragen daarbij om een duidelijke positionering binnen het toekomstperspectief voor het veenweidegebied. T egelijkertijd vragen stede- lijke functies, de energietransitie en drinkwaterwinning om ruimte en die moe- ten worden afgewogen tegen het belang van bestaande functies in het landelijke gebied. De opgave is om toe te werken naar een toekomstbestendig buitengebied waarin landbouw, landschap, natuur, water, economie en andere maatschappe- lijke opgaven in samenhang worden beschouwd en gezamenlijk bijdragen aan de kwaliteit en identiteit van de Krimpenerwaard. 3.3 Systemen en kwaliteiten die richting geven aan ontwikkeling De Krimpenerwaard wordt niet alleen gevormd door de ontwikkelingen die in het gebied plaatsvinden, maar ook door de systemen en kwaliteiten die al aan- wezig zijn.

Landschap, cultuurhistorie, erfgoed, water, bodem, energie en mobi- liteit bepalen in belangrijke mate het karakter, de identiteit en het functioneren van de fysieke leefomgeving. T egelijkertijd stellen zij voorwaarden aan toekom- stige ontwikkelingen. De actualisatie van de omgevingsvisie vraagt daarom om een nadrukkelijkere positionering van deze systemen en kwaliteiten. Niet alleen als waarden die be- schermd moeten worden, maar ook als richtinggevend kader voor keuzes rond wonen, werken, landbouw, natuur, recreatie, klimaatadaptatie en de inrichting van de leefomgeving. 3.3.1 Landschap, cultuurhistorie en erfgoed als fundament voor ontwikke- ling Landschap, cultuurhistorie en erfgoed behoren tot de belangrijkste dragers van de identiteit en omgevingskwaliteit van onze gemeente . T egelijkertijd hebben deze kwaliteiten in de huidige omgevingsvisie geen sterke zelfstandige strate- gische positie gekregen. De opgave is om landschap, cultuurhistorie en erfgoed nadrukkelijker te posi- tioneren als fundament voor toekomstige ontwikkelingen. Daarbij gaat het niet alleen om bescherming van bestaande kwaliteiten, maar ook om het benutten van landschap, cultuurhistor ie en erfgoed als uitgangspunt, inspiratiebron en richtinggevend kader voor ruimtelijke ontwikkelingen.

Zo kunnen deze kwali- teiten bijdragen aan de identiteit, omgevingskwaliteit en herkenbaarheid van de Krimpenerwaard bij alle ruimtelijke keuzes. Opgaven voor de actualisatie 29 3.3.2 Toekomstbestendige energie - en mobiliteitssystemen De energietransitie en mobiliteit ontwikkelen zich steeds meer tot ruimtelijke systeemopgaven. De energietransitie vraagt niet alleen om slimme energiesys- temen, maar ook om ruimtelijke keuzes over energieopwekking, energie -infra- structuur en energieopslag. Daarbij speelt de vraag welke bijdrage de Krimpenerwaard wil leveren aan de regionale en nation ale energietransitie, welke vormen van duurzame opwekking passen bij de identiteit van het gebied, welke rol inwoners en ondernemers hierbij hebben en hoe energieopwekking kan worden gecombineerd met andere functies, zoals landbouw, natuur, water- beheer en bedrijvigheid. Ook mobiliteit ontwikkelt zich tot een bredere leefomgevingsopgave. Bereik- baarheid, verkeersveiligheid, parkeren, deelmobiliteit en de inrichting van de openbare ruimte vragen steeds vaker om een gezamenlijke afweging met an- dere ruimtelijke opgaven. De actualisatie van de omgevingsvisie vraagt daarom om een integrale benade- ring van energie - en mobiliteitssystemen.

De uitdaging is om bereikbaarheid, energievoorziening, netcapaciteit, warmte, laadinfrastructuur en omgevings- kwaliteit in samenhang te beschouwen en daarbij te komen tot toekomstbe- stendige systemen die bijdragen aan de ontwikkeling van wonen, werken en voorzieningen. T egelijkertijd vraagt de energietransitie om aandacht voor de maatschappelijke gevolgen van deze ontwikkeling, waaronder de betaalbaar- heid van verduurzaming en het voorkomen van nieuwe vormen van ongelijk- heid. 3.3.3 Water en bodem sturend ontwikkelen en beheren Water en bodem worden steeds nadrukkelijker gezien als uitgangspunt voor ruimtelijke ontwikkeling en beheer van de leefomgeving. Dit heeft gevolgen voor woningbouw, bedrijventerreinen, infrastructuur, openbare ruimte, land- bouw, natuur en het beheer van zow el bestaande woon - en werkgebieden als het landelijk gebied. De opgave is om de leefomgeving zodanig te ontwikkelen en beheren dat deze beter aansluit bij de natuurlijke omstandigheden van de Krimpenerwaard. Daarbij vragen waterbeschikbaarheid, waterkwaliteit, waterberging, bodemdaling, funderingsproblematiek en klimaatadaptatie om een samenhan- gende benadering. Ook vraagt deze ontwikkeling om duidelijke keuzes over de manier waarop functies zich verhouden tot het bodem- en watersysteem.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://krimpenerwaard.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/adeaac7c-dcd7-4399-8790-124b63b53d1e?agendaItemId=089755e7-cf5d-473a-9783-9bd3961e81ee