Document · PDF

BIJL - Programma Riolering Klimaatadaptatie Krimpenerwaard 2023-2027 - 1001518

Raadsvergadering 30 mei 2023, gemeente KrimpenerwaardBij agendapunt: (H) Programma riolering en klimaatadaptatie Krimpenerwaard 2023-202738.624 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 3 van 4

term die de waterkwaliteitsbeheerders gebruiken voor het aanduiden van de inspanningen die elke gemeente moet uitvoeren of uitgevoerd hebben om de vuiluitworp uit de riolering tot een bepaald niveau te reduceren

Basisrioleringsplan

document (tekening + toelichting en berekeningen) met de huidige situatie van de riolering en de uit te voeren verbeteringsmaatregelen

Algemene Maatregel van Bestuur bergbezinkvoorziening bergbezinkleiding best beschikbare techniek basisrioleringsplan binnen onderkant buis gemeentelijk rioleringsplan Deltaprogramma ruimtelijke adaptatie droogweerafvoer Hoogheemraadschap de Stichtse Rijnlanden Hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard hemelwaterafvoer installatie voor individuele behandeling van afvalwater Ingenieursbureau Krimpenerwaard Nederlandse norm Nederlandse praktijkrichtlijn Optimalisatiestudie afvalwatersysteem Omgevingsdienst Midden-Holland Hoogheemraadschap van Rijnland regenwaterafvoer rioolwaterzuiveringsinstallatie Systeemoverzicht Stedelijk Water Team Advies Openbare Ruimte Team Uitvoering Openbare Ruimte Wet milieubeheer Wet Verontreiniging oppervlaktewater

1 Emissiespoor

onderdeel van het tweesporenbeleid van waterkwaliteitsbeheerders gericht op het tot een bepaald niveau terugbrengen van de emissies (vuiluitworp) uit een rioolstelsel, ongeacht de werkelijke waterkwaliteit

Eﬄuent

gezuiverd (riool)water dat de zuivering verlaat

Eﬄuentleiding

leiding waarmee het eﬄuent de zuivering verlaat

Externe overstort

rioolput voorzien van een overstortdrempel die loost buiten het in beschouwing genomen rioolstelsel, meestal op oppervlaktewater

de inhoud van de riolering uitgedrukt in m³ of mm

Freatisch grondwater

het grondwater in de bovenste bodemlaag, dat (indirect) in contact staat met de atmosfeer. De freatische grondwaterstand is een andere term voor grondwaterspiegel

de vermindering van berging door permanente vulling in de riolering als gevolg van verzakkingen

Gemengd rioolstelsel

rioolstelsel, waarbij afvalwater inclusief ingezamelde neerslag door 1 leidingstelsel wordt getransporteerd

Beslisboom aan- en afkoppelen verhard oppervlak

hulpmiddel voor gemeenten en particulieren om verantwoorde beslissingen te nemen bij het aan- en afkoppelen van verhard oppervlak op wijk- en straatniveau

Gescheiden rioolstelsel

Classificatie

de indeling van toestandsaspecten in klassen

rioolstelsel, waarbij afvalwater exclusief neerslag door een leidingstelsel wordt getransporteerd en neerslag door een afzonderlijk leidingstelsel rechtstreeks naar oppervlaktewater wordt afgevoerd

Controleren

controle, toezicht houden op (bijvoorbeeld op de naleving van voorschriften, op het beheer van een zaak, op de werking van een machine

GHG

gemiddeld hoogste grondwaterstand. Dit is het gemiddelde van de drie hoogste grondwaterstanden van de afgelopen 8 jaren, gebaseerd op maandelijkse metingen.

Doorlatendheid

het vermogen van de grond om water en/of lucht door te laten Grondwater

Drainage

de afvoer van water over en door de grond en door het waterlopenstelsel

water beneden het grondoppervlak, meestal beperkt tot het water beneden de Grondwaterspiegel

Drooglegging

de afstand tussen het oppervlaktewaterpeil en het maaiveld

Grondwateronderlast

problemen die zich voordoen als gevolg van lage grondwaterstanden. Bijvoorbeeld aantasting van houten funderingen als gevolg van droogstand

Droogweerafvoer (dwa)

de hoeveelheid afvalwater die per tijdseenheid in een droogweersituatie via het rioolstelsel wordt afgevoerd

Grondwateroverlast

wateroverlast door hoge grondwaterstanden. Bijvoorbeeld plasvorming op binnenterreinen of vocht in kruipruimten

Hydraulische berekening

het door rekenen van het functioneren van een rioolstelsel tijdens droog weer en/of neerslag

HWA-riool

zie regenwaterrioolstelsel

Beheer

zie rioleringsbeheer

Bemalingsgebied

een rioleringsgebied waaruit het afvalwater door een gemaal wordt verwijderd

Beoordelen

het toetsen van een parameter aan de bijbehorende maatstaf en het geven van een oordeel over de uitkomsten van de toetsing

Bergbezinkvoorziening

reservoir voor de tijdelijke opslag van afvalwater waarin tevens slibafzetting plaatsvindt met een voorziening om het slib te kunnen verwijderen en waaruit overstortingen kunnen plaatsvinden

Berging Bergingsverlies

DWA-rioolstelsel

zie vuilwaterrioolstelsel

DT / IT-riool

rioolbuis die ontworpen en aangelegd is in droge tijden hemelwater in de bodem te brengen, waarna het in de bodem kan infiltreren en in natte tijden overtollig grondwater af te voeren naar het oppervlaktewater

1 Infiltratie

intreding van water in de bodem, sponswerking van de bodem

Randvoorziening

vloeistofdichte voorziening als onderdeel van het rioolstelsel die als doel heeft de lozing van vuil uit het rioolstelsel op oppervlaktewater te verminderen

Ingrijpmaatstaf

grenstoestand waarbij ingrijpen in de actuele toestand noodzakelijk is en waarbij maatregelen moeten worden opgesteld

Regenwaterriool

riool alleen bestemd voor de inzameling en het transport van neerslag

Inspectie

het waarnemen, herkennen en beschrijven van de toestand

Regenwaterrioolstelsel

rioolstelsel alleen bestemd voor de inzameling en het transport van neerslag

Kruipruimte

ruimte onder de beganegrondvloer in gebruik voor het bereiken van leidingen voor inspectie, onderhoud of reparatie, en voor ventilatie van de vloer en eventuele houten constructiedelen onder de woning

Relinen

het inbrengen van een met kunsthars geïmpregneerde kous in het riool, waarmee na uitharding van de kous het riool van een nieuwe binnenwand voorzien is

Renovatie Kwel

het uittreden van grondwater

herstel van het oorspronkelijke functioneren, waarbij een ingrijpende toestandswijziging wordt doorgevoerd/evenaren technische staat van nieuwaanleg

Lamellenfilter

een lamellenfilter is een compacte bezinker. Het doel van bezinken is de verwijdering van onopgeloste deeltjes uit het water.

Reparatie

herstel van het oorspronkelijke functioneren, waarbij een beperkte toestandswijziging wordt doorgevoerd

grenswaarde (getalsmatig) op basis waarvan geconcludeerd wordt of aan een functionele eis wordt voldaan

Riolering

het samenstel van riolen, rioolputten en bijbehorende voorzieningen voor de inzameling en het transport van afvalwater

herstel van het oorspronkelijke functioneren, waarbij de toestand van objecten ongewijzigd gehandhaafd wordt

Rioleringsbeheer

zorg voor het functioneren van de buitenriolering

Riool

samenstel van buizen tussen twee putten bestemd voor de inzameling en/of het transport van afvalwater

Maatstaf

Onderhoud

Onderzoek

het verzamelen, ordenen, analyseren en verwerken van gegevens, zodanig dat informatie kan worden afgeleid over de toestand en het functioneren van de buitenriolering

Rioolput Ontwatering

de afvoer van water uit percelen over en door de grond en eventueel door drains, kleine sloten en greppels naar een stelsel van grote waterlopen, met als functie afwatering

constructie toegang gevend tot het rioolstelsel (te herkennen aan gietijzeren deksels in de weg)

Riothermie

warmte gewonnen uit de warmte van rioolwater in het rioolstelsel of de influentleiding op de zuivering

de afstand tussen de hoogste grondwaterstand tussen twee ontwaterings middelen (sloot, drain) en het maaiveld.

Rioolwaterzuiveringsinrichting

het totaal van de grond, gebouwen en apparatuur voor de zuivering van fvalwater (RWZI)

Stijghoogte

hoogte boven een referentievlak tot waar het water in een peilbuis stijgt. Deze stijghoogte is afhankelijk van de druk van het grondwater ter plaatse van de opening onder in de peilbuis.

Ontwateringsdiepte

Overstorting

de lozing van afvalwater via een overstortdrempel naar oppervlaktewater

Overstortput

rioolput voorzien van een overstortdrempel

Peilbuis

een buis of soortgelijke constructie met een kleine diameter waarin een grondwaterstand c.q. stijghoogte kan worden gemeten

1 Verbeterd gescheiden rioolstelsel gescheiden rioolstelsel met voorzieningen waardoor de neerslag slechts bij wat (VGS) grotere regenbuien naar oppervlaktewater wordt afgevoerd. Het meest vervuilde deel van de neerslag wordt ‘geborgen’ in de riolering en naar de zuivering afgevoerd. Verbeteren

het aanpassen van het oorspronkelijke functioneren

Vervangen

herstel van het oorspronkelijke functioneren, waarbij het bestaande object wordt verwijderd en een nieuw gelijkwaardig object wordt teruggeplaatst

Visuele inspectie

het op directe wijze dan wel op indirecte wijze via optische hulpmiddelen inspecteren van de toestand

Vrijvervalriool

riool waardoor afvalwater door middel van de zwaartekracht wordt getransporteerd

Vuilemissie/-uitworp

het totaal aan stoffen (niet zijnde water) geloosd uit een rioolstelsel op het oppervlaktewater via overstorten. Hierbij kan gedacht worden aan biologisch afbreekbare stoffen die bij afbraak in het water zuurstof verbruiken (BZV), aan stikstof en fosfaten en aan zware metalen

Vuilwaterriool

riool alleen bestemd voor de inzameling en het transport van huishoudelijk en bedrijfsafvalwater, niet zijnde neerslag

Waarschuwingsmaatstaf

grenstoestand waarbij de actuele toestand discutabel is en nader onderzoek nodig is

Wadisysteem

voor hemelwater berging en afvoer door infiltratie en/of drainage

Water op straat

het optreden van waterstanden boven maaiveldniveau

Wateroverlast

het optreden van waterstanden boven maaiveldniveau waarbij hinder of schade wordt ondervonden

WIBON

Wet Informatie-uitwisseling Bovengrondse en Ondergrondse Netwerken

Wortelingroei

de wortels van bomen of planten, die door voegen, scheuren of via gebouw- of kolkaansluitingen het riool zijn ingegroeid

Zandinloop

het intreden van zand via buisverbindingen of scheuren

Zetting

bodemdaling als gevolg van inklinking, van krimp, door de bouw van kunstwerken, het ophogen van de grond of het aanbrengen van andere materialen.

2 Bijlage 2. Toelichting composietbuien Vanwege klimaatverandering komen zware buien steeds vaker voor. Een nieuw te ontwerpen stedelijk watersysteem willen we kunnen toetsen aan de te verwachten neerslag in de toekomst. Het KNMI heeft in 2015 scenario’s gepresenteerd met prognoses van de ontwikkeling van het klimaat in de toekomst. In alle scenario’s wordt een toename van extreme neerslag voorzien.

Als het scenario Laag uitkomt in 2085, voldoen we door nu te kiezen voor composietbui T=2 klimaatscenario 2030 Hoog dan nog aan T=2 in 2085. Als het scenario Hoog uitkomt in 2085, verdubbelt de kans op hinder ongeveer en voldoen we nog bijna aan T=1 in 2085. In 2085 komt de kans op hinder dan waarschijnlijk ergens tussen T=1 en T=2 uit. Door inwoners en bedrijven goed te stimuleren om af te koppelen en vergroenen, kunnen we in het ongunstigste klimaatscenario mogelijk toch voldoen aan T=2.

Het maximale scenario gaat uit van een toename tot 25% van de maximale hoeveelheid neerslag in een uur in 2050. Van de vier klimaatscenario’s is dit het scenario met de grootste toename van de extreme neerslag. Het minimale scenario is qua toename van extreme neerslag het meest gematigd; in dit scenario is de toename van de maximale uursom 5,5 % in 2050. Deze twee scenario’s geven daarmee samen de bandbreedte aan waarbinnen de extreme neerslag zich naar verwachting zal ontwikkelen. Voor de jaren 2030, 2050 en 2085 zijn in het rapport “Neerslagstatistiek en -reeksen voor het waterbeheer 2019” (STOWA 2019-19) regenduurlijnen voor een hoog en een laag scenario uitgewerkt, dus in totaal zes scenario’s. Stichting Rioned stelde daarmee nieuwe buien samen, zowel voor het huidige klimaat als voor het toekomstige klimaat. Daarbij is onderscheid gemaakt in de scenario’s Laag en Hoog. In afbeelding 1 zijn verschillende buien vergeleken: • oranje: bui 08; • blauw: T=2 2085 Hoog. • grijs: T=2 2050 Hoog; • geel: T=1 2085 Hoog; • lichtblauw: T=2 2030 Hoog (als dun streepje zichtbaar tussen geel en groen); • groen: T=2 2085 Laag; • donkerblauw: T=2 2050 Laag; • bruin: T=1 2050 Hoog. Vooral de piek in de bui is van belang voor de kans dat water op straat optreedt. In de grafiek is te zien dat de piek bij de nieuwe buien veel hoger is dan bij de bui08 die we hanteerden in het GRP 2017-2021.

Indien bij een rioolstelsel bij bui08 geen water op straat optrad, kan dit daarom bij de nieuwe buien zeker wel optreden.

Afbeelding 1. Vergelĳking kortdurende toetsingsbuien

3 VERKLARING SCHEMA Typen verhard oppervlak: Schone daken of gevels • Bijv. gedeeltelijke of volledige bekleding met zink/koper -> vuil Schone openbare ruimte • Bijv. ﬁets/voetpaden, schoolpleinen, woonerven, kantoorterreinen en dagparkeerplaatsen • Bijv. gebruik chemie bij onkruidbestrijding -> vuil Beperkt verontreinigde openbare ruimte • Bijv. ontsluitingswegen, doorgaande wegen, busbanen, winkelstraten, parkeren met hoge wisselfrequentie

VERKLARING SCHEMA Typen verhard oppervlak: Schone daken of gevels • Bijv. gedeeltelijke of volledige bekleding met zink/koper -> vuil Schone openbare ruimte • Bijv. ﬁets/voetpaden, schoolpleinen, woonerven, kantoorterreinen en dagparkeerplaatsen • Bijv. gebruik chemie bij onkruidbestrijding -> vuil Beperkt verontreinigde openbare ruimte • Bijv. ontsluitingswegen, doorgaande wegen, busbanen, winkelstraten, parkeren met hoge wisselfrequentie

Vuile oppervlakken • Bijv. laad- en losplaatsen, tunnels, balkons, busstations, bedrijventerreinen, trambanen Definitie kwetsbaar water: • Zwemwateren, kleine geïsoleerde wateren, wateren binnen natuurgebieden en wateren met een “bijzondere levensgemeenschap/bijzondere soorten”. (Deze worden aangewezen op basis van aanwezige ecologische gegevens.)

Winst voor water

4 Bijlage 4. Uitvoeringsagenda klimaatadaptatiestrategie Uitvoeringsagenda 2023-2027 klimaatadaptatiestrategie 1. Informeren

Extra exploitatiekosten excl uren ODMH

nr.

Maatregel

Doel

Aanpak

trekkende partij

1.1

Actief intern informeren alle medewerkers gemeente en samenwerkende partijen (IBKW en Woningcorporaties)

Bij medewerkers van de gemeente en samenwerkende partijen het bewustzijn van de effecten van een veranderend klimaat vergroten. Streven is dat zij weten wat ze zelf kunnen doen om de effecten te beperken en verzachten.

Eerst intern communicatieplan opstellen. Op basis daarvan workshops / excursies organiseren Onderscheid tussen doelgroepen. (UOR/AOR/Woningcorporaties/IBKW0 Discussie op basis van stellingen. Gesprek voeren over wat moet en kan en hoe dit past in organisatie en processen

Gemeente

Klimaatadviseur

ODMH

1.2

Opstellen communicatieplan 2023-2027

Gemeente (Communicatie)

1.3

Uitvoeren informatiecampagnes

Doelgericht plan opstellen waarmee inwoners, bedrijven en Het opstellen van een communicatieplan organisaties zo goed mogelijk worden geïnformeerd over klimaatadaptatie. Bij inwoners en bedrijven het bewustzijn van de effecten van een Op basis van het communicatieplan uitvoeren van informatiecampagnes. Keuzes veranderend klimaat vergroten. Streven is dat zij weten wat ze zelf worden gemaakt in de Communicatiestrategie. Te denken valt aan onderstaande kunnen doen om de effecten te beperken en verzachten. De gemeente acties: zorgt door communicatie en goede voorlichting zodat inwoners en organisaties hun verantwoordelijkheid kunnen nemen

Beleidsadviseur riolering/water en later adviseur klimaat Afdeling communicatie en klimaatadviseur

Gemeente

verbonden partijen

prioriteit

personele impact

financiële impact

Personele inzet: 40 uur ODMH en 8 uur afdeling communicatie

hoog

laag

deels

ODMH

Personele inzet: 40 uur ODMH en 12 uur afdeling communicatie

hoog

laag

deels

Waterschappen, ODMH

Personele inzet: uren afdeling communicatie, uren ODMH. Voorbereiding en aanschaf communicatiemateriaall vanuit exploitatiebudget, EUR 10.000 in 2023. Daarna EUR 2.500/jr uit bestaand exploitatiebudget

middel

laag

deels

2023

2024-2027 per jaar

water gerelateerd

Passief informeren: Informatie aanbieden voor bewoners en organisaties via de website, gemeentepagina en sociaal media. Informeren over maatregelen die inwoners zelf kunnen nemen. (storymap op de website incl. versimpelde samenvatting) Aansluiten bij campagnes van de waterschappen, Stichting Steenbreek, tuinambassadeurs, drinkwaterbedrijven, etc. (dit gaat om campagnes waar middelen beschikbaar voor moeten worden gesteld) Passief informeren: Klimaatkansen- en risicokaart publiceren. De kaart laat zien in welke mate de gemeente kwetsbaar is voor klimaateffecten. Dynamische kaart: inclusief de werkzaamheden aan de wegen. Actief informeren: Gerichte campagnes voor bepaalde doelgroepen. De bewustwording van effecten van klimaatverandering vergroten bij inwoners. (woningen rondom heat-islands, ernstige versteende omgevingen, etc.) op gerichte momenten (bij reconstructie, bij verhuizing, etc.) Bij reconstructieprojecten middels nieuwsbrieven en flyers stimuleren tot aanleggen van: Groene daken, geveltuintjes, groen en planten in plaats van stenen Het onderwerp inbrengen bij onderwijs, organiseren van kennissessies/workshops. Combineren met boomplantdag.

Zie ook https://www.groenblauweschoolpleinen.nl/aan-de-slag/ Bewustwording overstromingsrisico's en evacuatiemogelijkheden bij inwoners Bewustwording risico's van droogte op kwetsbare funderingen Organiseren klimaatweken/informatiebijeenkomsten (bijv. https://www.krimpenaandenijssel.nl/klimaatweken)

2. Stimuleren

Extra exploitatiekosten excl uren ODMH

nr.

Maatregel

Doel

Aanpak

trekkende partij

2.1

Participatie bij reconstructieprojecten

Klimaatadapatieve inrichting particuliere percelen

Bij wijkreconstructies bewoners en bedrijven aanmoedigen om zelf maatregelen te

Gemeente

verbonden partijen

Beleidsadviseur

Gemeente

Personele inzet vanuit IBOR + reeds

prioriteit

personele impact

financiële impact

laag

hoog

laag

2023

2024-2027 per jaar

water gerelateerd deels

Bij reconstructieprojecten middels nieuwsbrieven en flyers stimuleren tot aanleggen van: Groene daken, geveltuintjes, groen en planten in plaats van stenen Het onderwerp inbrengen bij onderwijs, organiseren van kennissessies/workshops. Combineren met boomplantdag.

2. Stimuleren

Extra exploitatiekosten excl uren ODMH

nr.

Maatregel

Doel

Aanpak

trekkende partij

2.1

Participatie bij reconstructieprojecten

Klimaatadapatieve inrichting particuliere percelen

Bij wijkreconstructies bewoners en bedrijven aanmoedigen om zelf maatregelen te nemen op particuliere grond. In 2023 stimuleringsaanpak opstellen in jaren daarna toepassen. Mogelijke acties zijn hieronder genoemd:

Gemeente

verbonden partijen

Beleidsadviseur riolering/water en later adviseur klimaat

Gemeente

Personele inzet vanuit IBOR + reeds beschikbaar exploitatiebudget a € 25.000 pj

prioriteit

personele impact

financiële impact

laag

hoog

laag

deels

2023

2024-2027 per jaar

water gerelateerd

Bij reconstructieprojecten organiseren wijkevent / informatiemarkt duurzaamheid en klimaatadaptatie samen met bijv. HHSK, Duurzaam Bouwloket, Stichting Steenbreek. Uitreiken plantenbon of andere ludieke acties. Aanbieden advies klimaatadaptief tuinontwerp (nagaan of dit vanuit Steenbreek kan worden geïnitieerd)

Inzet Stichting Steenbreek

Directie/opzichterskeet inrichten als informatiepunt waar inwoners inspiratie en informatie kunnen ophalen over o.a. klimaatadaptieve maatregelen en voorbeelden kunnen zien zoals bijvoorbeeld een voorbeeldtuin, insectenhotel, regenton, groen dak etc.

Kosten keet via bestek IBOR project. Aanschaf voorbeeldmaterialen vanuit exploitatiebudget (€ 10.000 in 2023)

2.3

Klimaatadaptatie op scholen zie ook website watereducatie.nl

Schoolgebouwen en schoolpleinen klimaatadaptief inrichten. Kinderen Jaarlijks cluster per kern kennis bijbrengen over klimaatverandering en adaptatie

Gemeente

Klimaatadviseur samen met medewerkers groen

ODMH

Budget uit kosten jaarlijkse kosten hitteplan vanaf 2024

middel

hoog

deels

2.4

Deelnemen aan het NK Tegelwippen

Vergroenen van tuinen bij bewoners

Gemeente

Klimaatadviseur

Gemeente: groenbeheer beter meenemen

Personele inzet: klimaatadviseur + Team UOR. Kosten voor tegelophaalservice (container, transport e.d) a € 1500 pj uit bestaand exploitatiebudget

laag

middel

deels

2.5

Samenwerken met agrariërs

Onderzoeken welke klimaatadaptieve maatregelen mogelijk zijn in het De huidige projecten in het landelijk gebied voortzetten. Regelmatig toetsen of het buitengebied nog een vruchtbare samenwerking is. - Veenweidegebied Krimpenerwaard - Proeftuin Krimpenerwaard - Klimaatslim boeren op veen - Deltaprogramma Agrarisch Waterbeheer

Derde partijen

Klimaatadviseur

Gemeente, waterschappen, agrariërs, LTO, etc.

Personele inzet. Vooralsnog uitgaan van bekostiging zoals deze al loopt voor de huidige projecten. Vooralsnog geen extra budget.

hoog

middel

laag

deels

Gemeente (Economie)

Klimaatadviseur

PZH, HHSK

Personele inzet: 40 uur klimaatadviseur + 30 uur ODMH

hoog

middel

laag

deels

Aanmelden bij landelijke organisatie (https://nk-tegelwippen.nl/) Opstellen spelregels en bepalen inzet/faciliteren door gemeente

Monitoren/volgen wat er gebeurt. Gemeente is niet de initiator, alleen koppelen.

2.6

Stimuleren klimaatadaptieve inrichting bestaande bedrijventerreinen

Realiseren klimaatadaptieve inrichting bestaande bedrijfspercelen

Afstemmen met gemeentelijk trekkers van de lopende projecten/initiatieven. Onderzoek kansrijke maatregelen bedrijventerreinen (ODMH) Via Bijzondere Bedrijven Investeringszone (BIZ)Bedrijventerrein De Nieuwe Wetering te Bergambacht initiatieven initiëren om bestaande bedrijfsterreinen te vergroenen en klimaatbestendiger te maken. Huidige BIZ De Wetering Bergambacht loopt tm 2025. Klimaatadaptatie meenemen bij verlenging BIZ. Voor andere bedrijfsterreinen tijdens planperiode onderzoek doen hoe bedrijven gestimuleerd kunnen worden. Voorbeeld: https://www.klimaatregeleneuvelgunne.nl/ https://nk-tegelwippen.nl/project/bedrijventerrein-vergroenen-in-deventer/

Eventueel extra budget beschikbaar stellen om e.e.a. aan te jagen.

2.7

Financiële prikkels: subsidies op groene daken, geveltuintjes, afkoppelen regenpijp, regentonnen (moet aanvullend zijn op waterschap)

Klimaatadaptieve inrichting particuliere percelen

In 2023 onderzoeken we de meest kansrijke gemeentelijke subsidies (bijvoorbeeld subsidies op groene daken, geveltuintjes, afkoppelen regenpijp, regentonnen). Afstemmen met regelingen van derden (o.a. waterschappen) en onderzoeken beschikbare bestaande budgetten. Vanaf 2024 subsidie beschikbaar stellen. Afstemming met regeling van HHSK gewenst.

Gemeente

Klimaatadviseur

Tuincentra

2023: EUR 10.000,-- voor onderzoek. Personele inzet: 40 uur jurist en frontoffice gemeente en 40 uur ODMH. Vanaf 2023 EUR 35.000,-- per jaar voor subsidiebijdragen. Nog te bepalen wie de aanvragen beoordeelt vanaf 2024

middel

2.8

Financiële instrumenten: belastingen en leges te Klimaatadaptieve inrichting particuliere percelen vergroenen,

Onderzoek mogelijkheden om belastingen en leges te vergroenen - bijv korting op rioolheffing. Uitkomsten doorvoeren bij herziening omgevingsprogramma riolering en klimaatadaptatie

Gemeente

Klimaatadviseur

Gemeente

Personele inzet: klimaatadviseur en 20 uur ODMH

middel

3. Verankeren

€ 10.000

€ 35.000

deels

Extra exploitatiekosten excl uren ODMH

nr.

Maatregel

Doel

Aanpak

trekkende partij

verbonden partijen

3.1

Klimaatadaptatie opnemen in Omgevingsvisie

Klimaatadaptatie inbedden in de gemeentelijk omgevingsvisie zodat deze daar integraal onderdeel van vormt.

De omgevingsvisie is vastgesteld. Hierin zijn haakjes opgenomen om klimaatadaptatie vorm te geven in het Omgevingsprogramma en het Omgevingsplan. Bij herziening klimaatadaptatie steviger verankeren in omgevingsvisie door beleidsdeel uit omgevingsprogramma over te nemen in de visie.

Gemeente

Beleidsadviseur riolering/water

3.2

Klimaatadaptatie opnemen in Omgevingsprogramma Riolering en Klimaatadaptatie

Visie ten aanzien van klimaatadaptatie verankeren in uitvoeringsgericht beleid

Omgevingsprogramma riolering en klimaatadaptatie wordt in 2022 opgesteld. En per 5 jaar geactualiseerd. Herziening in 2027

Gemeente

Beleidsadviseur riolering/water

ODMH

prioriteit

personele impact

financiële impact

Personele kosten. Bekostigd vanuit de lijnorganisatie

middel

laag

deels

Bekostigd vanuit exploitatie 2022. 24 uur ODMH

hoog

laag

middel

deels

2023

2024-2027 per jaar

water gerelateerd

bedrijfsterreinen tijdens planperiode onderzoek doen hoe bedrijven gestimuleerd kunnen worden. Voorbeeld: https://www.klimaatregeleneuvelgunne.nl/ https://nk-tegelwippen.nl/project/bedrijventerrein-vergroenen-in-deventer/ 2.7

Financiële prikkels: subsidies op groene daken, geveltuintjes, afkoppelen regenpijp, regentonnen (moet aanvullend zijn op waterschap)

Klimaatadaptieve inrichting particuliere percelen

Gemeente

Klimaatadviseur

Tuincentra

middel

2.8

Financiële instrumenten: belastingen en leges te Klimaatadaptieve inrichting particuliere percelen vergroenen,

Onderzoek mogelijkheden om belastingen en leges te vergroenen - bijv korting op rioolheffing. Uitkomsten doorvoeren bij herziening omgevingsprogramma riolering en klimaatadaptatie

Gemeente

Klimaatadviseur

Gemeente

Personele inzet: klimaatadviseur en 20 uur ODMH

middel

3. Verankeren

€ 10.000

€ 35.000

deels

Extra exploitatiekosten excl uren ODMH

nr.

Maatregel

Doel

Aanpak

trekkende partij

verbonden partijen

prioriteit

personele impact

financiële impact

3.1

Klimaatadaptatie opnemen in Omgevingsvisie

Klimaatadaptatie inbedden in de gemeentelijk omgevingsvisie zodat deze daar integraal onderdeel van vormt.

Gemeente

Beleidsadviseur riolering/water

Personele kosten. Bekostigd vanuit de lijnorganisatie

middel

laag

deels

3.2

Klimaatadaptatie opnemen in Omgevingsprogramma Riolering en Klimaatadaptatie

Visie ten aanzien van klimaatadaptatie verankeren in uitvoeringsgericht beleid

Omgevingsprogramma riolering en klimaatadaptatie wordt in 2022 opgesteld. En per 5 jaar geactualiseerd. Herziening in 2027

Gemeente

Beleidsadviseur riolering/water

ODMH

Bekostigd vanuit exploitatie 2022. 24 uur ODMH

hoog

laag

middel

deels

3.3

Klimaatadaptatie opnemen in Omgevingsplan

Borgen dat burgers en bedrijven invulling geven aan de doelen voor klimaatadaptatie

In 2022 onderzoeken welke regels voor klimaatadaptatie in het omgevingsplan kunnen worden opgenomen en vervolgens op laten nemen in omgevingsplan

Gemeente

ODMH / Team ARO

ODMH

Personele inzet team ARO, bekostigd vanuit de lijnorganisatie + Uren ODMH

hoog

laag

middel

deels

3.4

Ondertekenen convenant klimaatadaptief bouwen (m.u.v. zettingseis)

Borgen dat ruimtelijke ontwikkelingen klimaatadaptief worden gerealiseerd

Inbrengen ondertekening convenant in gemeenteraad

Gemeente

Beleidsadviseur

Personele inzet, bekostigd vanuit de lijn

hoog

middel

hoog

deels

3.5

Klimaatadaptatie meenemen in anterieure ontwikkel overeenkomsten

Borgen dat ruimtelijke ontwikkelingen klimaatadaptief worden gerealiseerd

Per project maatwerk eisen ten aanzien van klimaatadaptatie opstellen en opnemen in anterieure overeenkomst Standaard afstemming ARO met AOR over toe te passen eisen tav klimaatadaptatie

Gemeente

team ARO

Personele inzet team ARO en Team AOR. Bekostigd vanuit de lijnorganisatie

middel

laag

middel

deels

3.6

Thema klimaatadaptatie opnemen in IBOR en in MJOP projecten gebiedsspecifiek invulling geven aan klimaatadaptatie

Borgen dat bij aanpassingen van de openbare ruimte klimaatadaptatie IBOR in 2021 vastgesteld. Hierin is beperkt aandacht voor klimaatadaptatie. Bij wordt toegepast actualiseren IBOR in 2025 klimaatadaptatie prominenter opnemen In IBOR is enige financiële ruimte voor het nemen van no-regret maatregelen

Gemeente

Team AOR

Personele inzet. bekostigd vanuit de lijnorganisatie

hoog

laag

middel

deels

3.7

Klimaatadaptatie als thema meenemen in civieltechnische eisen/ LIOR

Borgen dat bij aanpassingen van de openbare ruimte klimaatadaptatie Eisen klimaatadaptieve inrichting opnemen bij herziening Civieltechnisch Handboek wordt toegepast (2022)

Gemeente

Projectleider Civiel Technisch Handboek

Personele inzet, bekostigd vanuit de lijnorganisatie

hoog

middel

deels

3.8

Stresstestkaarten opnemen in GeoWeb

Zorgen dat bij alle gemeentelijke initiatieven voor de buitenruimte tijdig Stresstestkaart lagen toevoegen aan GeoWeb informatie beschikbaar is over klimaatgevoeligheid van een gebied

Gemeente

Klimaatadviseur

Personele inzet, bekostigd vanuit de lijnorganisatie

hoog

middel

deels

3.9

Opstellen hitteplan

Borgen hoe te handelen bij hittegolf ter voorkoming slachtoffers

Plan opstellen waarmee betrokkenen weten te handelen bij hitte Samenwerken met GGD. Na opstellen hitteplan kunnen uit dit budget ook hittestress gerelateerde projecten worden bekostigd.

Gemeente (Sociaal Domein)

gemeente / klimaatadviseur izm met team advies Sociaal Domein

hoog

laag

3.10

Aansluiten bij regionaal calamiteitenplan VRHM waterveiligheid

Gemeentelijke organisatie, burgers en bedrijven weten hoe te handelen bij overstroming

Gemeente volgt plan Veiligheidsregio. Afstemming via Consulent Openbare Orde en Veiligheid.

Gemeente (Robert Coomans)

Veiligheidsregio Midden Holland

Veiligheidsregio

Personele inzet: uren Consulent Openbare Orde en Veiligheid.

hoog

laag

3.11

Handelen bij wateroverlast opnemen in incidentenplan riolering

Gemeentelijke organisatie weet hoe te handelen bij wateroverlast

Wateroverlast is onderdeel van het incidentenplan riolering dat in 2022 wordt opgesteld.

Gemeente

Beleidsadviseur riolering/water

Veiligheidsregio

Bekostigd vanuit exploitatie 2022

al gereed

laag

Veiligheidsregio, GGD € 25.000,-- is voor 2023 al gedekt uit de algemene middelen.

4. Verplichten nr.

Maatregel

4.1

4.2

2023

€ 25.000

2024-2027 per jaar

water gerelateerd

€ 25.000

nee

Extra exploitatiekosten excl uren ODMH Doel

Aanpak

trekkende partij

Juridisch bindende regels voor klimaatadaptatie Burgers en bedrijven verplichten een bijdrage te leveren aan het opnemen in omgevingsplan (zie ook onder behalen van de doelen voor klimaatadaptatie "verankeren")

Afhankelijk van onderzoek naar mogelijkheden om klimaatadaptatie te verplichten (door ODMH) regels nader definiëren en opnemen in omgevingsplan. Bijvoorbeeld zijn de regels uit het convenant klimaatadaptief bouwen en bijvoorbeeld het verbieden om meer dan x% van het oppervlakte van de tuin te verharden

Gemeente

Klimaatadviseur

ODMH

Klimaatadaptatie onderdeel laten zijn van prestatieafspraken met woningcorporaties

In overleg met corporaties bepalen welke eisen t.a.v. klimaatadaptief bouwen en inrichten redelijk en billijk zijn. Eisen opnemen in nieuwe prestatieafspraken. Wordt reeds aan gewerkt.

Gemeente

Beleidsmedewerker Team ARO

Woningcorporatie

Woningbouwcorporaties verplichten een bijdrage te leveren aan het behalen van de doelen voor klimaatadaptatie

verbonden partijen

prioriteit

personele impact

financiële impact

Personele inzet Teams ARO&AOR, bekostigd vanuit de lijnorganisatie + uren ODMH

laag

middel

laag

Personele inzet team ARO & AOR, bekostigd vanuit de lijnorganisatie

hoog

middel

hoog

2023

2024-2027 per jaar

water gerelateerd

4 5. Meekoppelen

Extra exploitatiekosten excl uren ODMH

nr.

Maatregel

Doel

Aanpak

trekkende partij

verbonden partijen

5.1

Bij aanpassingen in de openbare ruimte Zoveel mogelijk voorkomen van schade door wateroverlast bij extreme Ten behoeve van MJOP projecten een riolerings- en klimaatadaptatieplan opstellen maatregelen meenemen om kans op buien waarin gebiedspecifieke en doelmatige maatregelen t.b.v. klimaatadaptatie worden wateroverlast bij extreme buien te verminderen. bepaald en gedimensioneerd. De maatregelen opnemen in het totale bestek en tot uitvoering brengen.

Gemeente

Projectleider Team projecten

5.2

Bij aanpassingen in de openbare ruimte maatregelen meenemen om gevolgen van droogte te verminderen.

Zoveel mogelijk voorkomen van schade door droogte

Gemeente

Projectleider Team projecten

5.3

Bij aanpassingen in openbare ruimte: hitte-eiland effect verminderen.

Zoveel mogelijk voorkomen van schade door hitte

Gemeente

Projectleider Team projecten

5.4

Bij aanpassingen in openbare ruimte: versterken natuur en biodiversiteit.

Zo veel mogelijk versterken van natuur en biodiversiteit

Ten behoeve van MJOP projecten een riolerings- en klimaatadaptatieplan opstellen waarin gebiedspecifieke en doelmatige maatregelen t.b.v. klimaatadaptatie worden bepaald en gedimensioneerd. De maatregelen opnemen in het totale bestek en tot uitvoering brengen. - Onderzoek doen naar beschikbaarheid van voldoende verkoelende plekken in de buitenruimte - Voldoende koele en schaduwplekken in de openbare ruimte creëren, binnen bepaald aantal meter van elke woning. - Verminderen verharding met een bepaald percentage. Daar waar hitte extreem is, verharding verminderen met een groter percentage. Ten behoeve van MJOP projecten een riolerings- en klimaatadaptatieplan opstellen waarin gebiedspecifieke en doelmatige maatregelen t.b.v. klimaatadaptatie worden bepaald en gedimensioneerd. De maatregelen opnemen in het totale bestek en tot uitvoering brengen. Te denken valt aan: - Toepassen bij-vriendelijke bloembollen en planten - Bijennetwerk uitbreiden - Natuurvriendelijke oevers aanleggen

Gemeente

Projectleider Team projecten

5.5

Al het gemeentelijk vastgoed klimaatadaptief en natuurinclusief maken

Schade door klimaatverandering aan gemeentelijk vastgoed en de directe omgeving zoveel mogelijk voorkomen/beperken

Bewustwording bij afdeling facilitair creëren om gemeentelijk vastgoed klimaatadaptief en natuurinclusief te maken. Opnemen in programma vastgoed oid en budget regelen. Als maatregel valt te denken aan: Groene gevels, groene daken, minder verharding, etc. toepassen volgens het convenant klimaatadaptief bouwen.

Gemeente

Team facilitair

5.6

Groene schoolpleinen en speeltuinen (zie o.a. speeltuinenplan)

Bij reconstructies/onderhoud klimaatadaptatie meenemen.

Verharding verwijderen, groen toepassen. Meer natuurlijk groen. https://www.groenblauweschoolpleinen.nl/aan-de-slag/

Gemeente (Onderwijs)

Jeroen van der Spek Team Advies Ruimtelijke Ontwikkeling

Natuurorganisaties

Scholen

prioriteit

personele impact

financiële impact

2023

2024-2027 per jaar

water gerelateerd

Voorbereiding, uitvoering en beheer & onderhoud bekostigen vanuit rioolheffing. Totaal is een investeringsbudget van € 500.000 beschikbaar voor de cyclusperiode van 5 jaar. De volgende verdeling is ingeschat: - wateroverlast: 40% = € 40,000/jr - droogte: 40% = € 40,000/jr - hitte: 10% = € 10,000/jr - biodiversiteit: 10% = € 10,000/jr Aanvullend kunnen gelden uit de Impulsregeling worden ingezet (1/3 uit Impulsregeling en 2/3 eigen middelen). Voorbereiding, uitvoering en beheer & onderhoud bekostigen vanuit rioolheffing. Totaal is een investeringsbudget van € 500.000 beschikbaar voor de cyclusperiode van 5 jaar. 40% is beschikbaar voor droogte. Aanvullend kunnen gelden uit de Impulsregeling worden ingezet.

hoog

middel

hoog

€ 40.000

hoog

middel

hoog

€ 40.000

Totaal is een investeringsbudget van € 500.000 beschikbaar voor de cyclusperiode van 5 jaar. 10% is beschikbaar voor hitte.

hoog

€ 10.000

nee

Totaal is een investeringsbudget van € 500.000 beschikbaar voor de cyclusperiode van 5 jaar. Er is 10% beschikbaar voor biodiversiteit.

laag

middel

hoog

€ 10.000

nee

p.m. / bekostiging vanuit budgetten facilitair

hoog

middel

p.m. / bekostiging vanuit budgetten RO en of externe budgetten (scholen)

middel

hoog

6. Onderzoeken nr.

Maatregel

6.1

Extra exploitatiekosten excl uren ODMH Doel

Aanpak

trekkende partij

verbonden partijen

Onderzoek knelpuntlocaties stresstesten (zie storymap)

Voor de knelpuntlocaties uit de stresstest detailonderzoek uitvoeren naar oorzaak en mogelijke oplossingsrichtingen en daarbij bepalen of knelpunt wordt opgelost door meekoppelen in reconstructieproject of dat een apart project incl budget nodig is om knelpunt op te lossen. Dit is bovenop SSW (Systeemgericht Stedeljk Water)

Gemeente

klimaatadviseur

6.2

Evaluatie klimaatadaptatiestrategie (monitoringsplan cyclus van 5 jaar)

Jaarlijks tussenevaluatie. Einde looptijd programma totale evaluatie en nieuwe stresstesten. Voor zinvolle evaluatie is een goede nulsituatie nodig.

Gemeente

klimaatadviseur

6.3

Opstellen Systeemoverzicht Stedelijk Water (opvolger van BRP) per kern waarin het gehele stedelijk watersysteem integraal (oppervlaktewater, riolering en maaiveld) wordt doorgerekend en waarmee knelpunten en oplossingsrichtingen inzichtelijk worden gemaakt.

Gemeente

Beleidsadviseur riolering/water

prioriteit

personele impact

financiële impact

2023

2024-2027 per jaar

water gerelateerd

Uren lijnorganisatie / exploitatie riolering. Kosten beschikbaar gesteld vanuit Scenario 3 uit de Klimaatadaptatiestrategie

hoog

middel

laag

€ 10.000

deels

ODMH

Bekostigd vanuit de lijnorganisatie. Uren ODMH voor vastleggen nulsituatie

hoog

middel

deels

Waterschappen

Bekostiging vanuit exploitatie riolering

middel

Te denken valt aan: - Toepassen bij-vriendelijke bloembollen en planten - Bijennetwerk uitbreiden - Natuurvriendelijke oevers aanleggen 5.5

Al het gemeentelijk vastgoed klimaatadaptief en natuurinclusief maken

Schade door klimaatverandering aan gemeentelijk vastgoed en de directe omgeving zoveel mogelijk voorkomen/beperken

Gemeente

Team facilitair

5.6

Groene schoolpleinen en speeltuinen (zie o.a. speeltuinenplan)

Bij reconstructies/onderhoud klimaatadaptatie meenemen.

Verharding verwijderen, groen toepassen. Meer natuurlijk groen. https://www.groenblauweschoolpleinen.nl/aan-de-slag/

Gemeente (Onderwijs)

Jeroen van der Spek Team Advies Ruimtelijke Ontwikkeling

Scholen

p.m. / bekostiging vanuit budgetten facilitair

hoog

middel

p.m. / bekostiging vanuit budgetten RO en of externe budgetten (scholen)

middel

hoog

6. Onderzoeken nr.

Maatregel

6.1

Extra exploitatiekosten excl uren ODMH Doel

Aanpak

trekkende partij

Onderzoek knelpuntlocaties stresstesten (zie storymap)

Gemeente

klimaatadviseur

6.2

Evaluatie klimaatadaptatiestrategie (monitoringsplan cyclus van 5 jaar)

Jaarlijks tussenevaluatie. Einde looptijd programma totale evaluatie en nieuwe stresstesten. Voor zinvolle evaluatie is een goede nulsituatie nodig.

Gemeente

klimaatadviseur

6.3

Gemeente

Beleidsadviseur riolering/water

6.4

Onderzoek doen naar manier om belastingen, leges en subsidies in te zetten voor klimaatadaptatiever maken van de privépercelen.

Gemeente

klimaatadviseur

6.5

Quickscan gemeentelijk vastgoed

Gemeente

Beleidsadviseur riolering/water

6.6

Onderzoeken hoe klimaatadaptatie in het proces voor gebiedsontwikkeling al is geborgd of nog moet worden geborgd

Gemeente

ARO

Hieronder valt ook het aanvragen van subsidies, zoals de Impulsregeling

Klimaatadaptatie meenemen in verduurzaming gemeentelijk vastgoed Uitvoeren van een quickscan van alle objecten Aansluiten bij omgevingstafels

verbonden partijen

prioriteit

personele impact

financiële impact

2023

2024-2027 per jaar

water gerelateerd

Uren lijnorganisatie / exploitatie riolering. Kosten beschikbaar gesteld vanuit Scenario 3 uit de Klimaatadaptatiestrategie

hoog

middel

laag

€ 10.000

deels

ODMH

Bekostigd vanuit de lijnorganisatie. Uren ODMH voor vastleggen nulsituatie

hoog

middel

deels

Waterschappen

Bekostiging vanuit exploitatie riolering

middel

Uren ODMH

middel

deels

Uren ODMH

middel

Inzet 20 uur ODMH

hoog

laag

ODMH

Totaal waarvan investeringen waarvan toerekenbaar waarvan exploitatie waarvan toerekenbaar

deels

€ 145.000 € 100.000 € 80.000 € 45.000 € 20.000

€ 170.000 € 100.000 € 80.000 € 70.000 € 45.000

5 Bijlage 5. Locaties ongerioleerde lozingen Legenda Ongerioleerde lozingen Ongerioleerd pand, lozing onbekend

Locaties ongerioleerde lozingen Krimpenerwaard

Datum: Project:

28 april 2022 w22.012 Krimpenerwaard

Getekend: Formaat: Schaal:

ing. D.M. Coster A3

6 Bijlage 6. Typen riolering per kern Legenda Riolering Vuilwaterriool Gemengd riool Hemelwaterriool Drain Infiltratieriool Drukleiding Persleiding Bergingsleiding Overstortleiding Transportrioolleiding Pompput of pompunit Rioolgemaal

Typen riolering Ammerstol Gemeente Krimpenerwaard

Datum: Project: