Achterliggend document - Panorama Krimpenerwaard.pdf

In 2021 treedt de Omgevingswet in werking. Tal van wetten en regelingen voor ruimte, milieu, natuur, water en gezondheid worden afgeslankt en gebundeld. Daarnaast wordt gewerkt aan een digitaal stelsel waarmee particulieren in hun huiskamer de kansen voor initiatieven kunnen nagaan. Naast wetgeving en digitalisering is de cultuurverandering een derde en waarschijnlijk meest majeure opgave. De Omgevingswet impliceert een decentralisatie die omvangrijker is dan de drie lopende decentralisaties voor arbeidsmarkt, jeugdzorg en ouderenzorg. Participatie en democratische vernieuwing zijn inherent aan de Omgevingswet. Uit een analyse van nog relatief bescheiden voorlopers van werken in de geest van de wet (bron: Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, 2018) blijkt dat bestaande routines ervoor zorgen dat de systeemwereld (regels van overheden) de leefwereld (ambities van bewoners en ondernemers) permanent domineert. Toch leunt de toekomst vooral op initiatieven van particulieren en (lokale en regionale) ondernemers, omdat die beschikken over gebiedskennis en met elkaar het beste in staat zijn om te bepalen wat nodig is. Koploperspositie op deze schaal

De karakteristiek en de thematiek van de Krimpenerwaard lenen zich voor een koploperspositie voor implementatie van de Omgevingswet op deze schaal. Zo is dit boek een luisterende schakel tussen de visie als resultaat van een gebiedsinitiatief en een agenda die uitsluitend te realiseren is met actieve medewerking door bewoners en ondernemers. Een rol als koploper op deze schaal vereist de bereidheid van vier overheden (twee gemeenten, provincie en hoogheemraadschap) om als één overheidsnetwerk vanuit een dienstverlenende instelling te werken voor het gebied. Het gaat om loslaten, om overlaten, zonder in de steek te laten. Want als één les uit de analyse van voorlopers te trekken is, dan is het wel dat de samenleving professionele ondersteuning door integere coaches met kennis van zaken nodig heeft.

44

45

Goed voorbeeld ter inspiratie

De Krimpenerwaard kan opteren voor een experimentele status in het licht van de Omgevingswet. Op veel kleinere schaal worden in het Markdal (Alphen-Chaam & Breda) door een vereniging van particulieren en ondernemers slagen gemaakt, waar betrokken overheden (twee gemeenten, provincie, waterschap) alleen van konden dromen. In het kader van een overeenkomst tussen provincie (namens alle betrokken overheden) en vereniging zijn aanzienlijke publieke middelen beschikbaar gesteld aan de vereniging, die deze middelen in een stichting heeft ondergebracht. Tot nog toe weet de vereniging met het beschikbare budget meer beleidsdoelen te realiseren dan overeengekomen. Niet voor niets is Markdal winnaar van de Eenvoudig Beter Trofee 2016 (Eenvoudig Beter is motto van Omgevingswet). De Krimpenerwaard kan leren en zich laten inspireren door de hoofdrolspelers van Markdal, zonder het concept voor de hele waard over te willen nemen. De schaalverschillen tussen Markdal en de Krimpenerwaard zijn daarvoor veel te groot.

Krimpenerwaard als koploper van implementatie van de Omgevingswet op de schaal van de waard met 85.000 inwoners.

46

47

6

Agenda

Het panorama duidt de ontwikkelrichting en roept op tot acties. In termen van de vergezichten uit de strategische visie gaat vrijwel alles bewegen en is het zaak om er met brede blik de schouders onder te zetten. Hoe dichterbij in de tijd, hoe concreter. In dit hoofdstuk zijn agendapunten met de (hoofdrol) spelers opgenomen. Inherent aan het proces zijn de agendapunten rijp en groen en zowel strategisch als tactisch tot zelfs operationeel. De volgorde van de punten correspondeert met de acht thema’s uit de strategische visie, de lagenbenadering in het vorige hoofdstuk en een clustering tijdens de Tafel van Verkenning op 20 maart 2018. De clustering kan worden gezien als boeketten die onder één hoofdthema een aantal agendapunten bundelen en zo aansluiten bij ‘De Krimpenerwaard in acht thema’s’.

CLUSTER ENERGIE, INFRASTRUCTUUR EN MOBILITEIT

De agendapunten hangen nauw met elkaar samen en tellen met elkaar op tot meer dan de som der delen. De nummering staat uitdrukkelijk los van de prioriteit: alle punten zijn van belang maar de tijdslijnen kunnen verschillen. Bij de (hoofdrol) spelers zijn de rollen vermeld in de systematiek van het MIT in Boston: initiator (oppakken), realisator (uitvoeren) en facilitator (ondersteunen).

CLUSTER ECONOMIE, WONEN EN VOORZIENINGEN

10. Energie: bepalen van duurzame energiemix 11. E  nergie: ontwikkelen van strategie voor vermindering energiegebruik 12. E  nergie: opzetten van organisatie voor energietransitie 13. Infrastructuur: verbeteren van bereikbaarheid Krimpenerwaard 14. Infrastructuur: inzetten op een tweede oeververbinding 15. Infrastructuur: verbeteren van fietsnetwerken in en om de waard 16. Infrastructuur: inzetten op een multifunctionele snelfietsroute 17. Mobiliteit: verbeteren van openbaar vervoer 18. Mobiliteit: beter benutten van moderne mogelijkheden

19. Werken: verbeteren van ondernemersklimaat voor (familie)bedrijven 20. Werken: verbeteren aansluiting tussen opleiding en werk 21. Werken: vergroten bekendheid van kernkwaliteiten 22. Wonen: actualiseren van de volledige woonbehoeften 23. W  onen: concretiseren van kwalitatieve eisen aan nieuwbouw 24. Wonen: bepalen en lokaliseren van uitbreidingscapaciteit 25. Voorzieningen: verhogen van leefbaarheid en vitaliteit

Overzicht van agendapunten C L U S T E R B O D E M , N AT U U R , WAT E R E N L A N D B O U W

1. Bodem: remmen van bodemdaling 2. Natuur: realiseren van natuur-inclusieve landbouw 3. Natuur: uitbreiden van slimme stepping stones 4. Water: verankeren van participatie bij dijkversterking 5. Water: versterken van ruimtelijke adaptatie 6. Landbouw: creëren van meer huiskavels 7. Landbouw: creëren van nieuwe verdienmogelijkheden 8. Landbouw: benutten van agrarische bebouwing voor bewoning 9. L andbouw: beter benutten van agrarische streekkwaliteiten

48

C L U S T E R C U LT U U R

26. C  ultuur: vergroten van eigentijdse gebiedsbeleving door jongeren 27. Cultuur: stimuleren van activiteiten en ontmoetingen 28. C  ultuur: ontsluiten van het verhaal over de rijke cultuurhistorie 29. Cultuur: stimuleren van gemeenschapsontwikkeling

49

Cluster bodem, natuur, water en landbouw 1. Bodem: remmen van bodemdaling ——————————————————-––––

Doel: plan van aanpak voor verduurzaming van de bodem en drastische vermindering van uitstoot van CO2. Voorkomen van koude sanering in de toekomst. Op korte termijn remmen van bodemdaling tot de helft om zo tijd te kopen voor een breed transitieproces richting volledige verduurzaming van het grondgebruik op langere termijn. Zie verder het rapport Duurzaam en Gezond van de Raad voor de Leefomgeving en Infrastructuur uit 2018, de in uitvoering zijnde Gebiedsovereenkomst Veenweiden Krimpenerwaard en het Nationaal Klimaatakkoord.

2. Natuur: realiseren van natuur-inclusieve landbouw ——————————————————----––––––––––––––––––––––––

3. Natuur: uitbreiden van slimme stepping stones ——————————————————----––––––––––––––––––––

Doel: bereiken van een robuuste natuurstructuur met ruimte voor agrarisch en recreatief medegebruik. Transitie van de landbouw naar vormen die het milieu niet langer belasten en de biodiversiteit verhogen, waarbij agrariërs voor deze groene diensten worden betaald. Volhoudbare resultaten van lopende natuurontwikkeling in onder meer de laagst gelegen noordrand door structureel bijpassend beheer.

Doel: versterking van de biodiversiteit en natuurbeleving door realisatie van slimme stepping stones.

Actie: komen tot concretisering van een gefaseerde realisatie van een milieu-neutrale en natuur-inclusieve landbouw. Hierbij uitwerken van nieuwe verdienmogelijkheden voor agrariërs en verdere bewustwording van consumenten. Eveneens versterken van landbouw- en natuureducatie op scholen.

Actie: onderwaterdrainage in een deel van de waard implementeren met aandacht voor effecten op waterkwaliteit en watersysteem. Hierbij gebruik maken van ervaringen in de waard (De Vries en Van Diemen en momenteel Kool en De Jong) en in het beheersgebied van zowel Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden als Hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard.

Locatie: Natuur Netwerk Nederland binnen de begrenzing en buiten Natuur Netwerk Nederland in alle landbouwgebieden.

Locatie: nader te bepalen percelen waar het effect significant is.

Tijdslijn: 2019-2030. Natuur Netwerk Nederland moet formeel gereed zijn in 2021.

Tijdslijn: 2020-2022.

Kostenindicatie: € 86.000.000 voor ontwikkeling van Natuur Netwerk Nederland.

Kostenindicatie: p.m. Op basis van ervaringen in Lange Ruige Weide (Driebruggen) bedragen kosten voor 1000 ha € 4.200.000.

4. Water: verankeren van participatie bij dijkversterking ——————————————————----–––––––––––––––––––––––––––

Doel: bij toekomstige dijkversterkingen neemt het Hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard, conform de werkwijze bij KIJK, vanaf het begin bewoners en ondernemers mee om kwesties en (meekoppel)kansen optimaal te betrekken in het planproces.

Actie: maken van afspraken met grondeigenaren, regelen van bekostiging, betrekken van bewoners en ondernemers en leggen van verbindingen met natuureducatie op scholen.

Actie: hoogheemraadschap en gemeenten werken in de geest van de Omgevingswet. Dit impliceert onder meer het werken conform een participatieproces. Voor beide gemeenten vereist het planologisch anticiperen op dijkversterking, door in hun Omgevingsvisies de dijken vrij te houden van nieuwbouw. Maatwerk in relatie tot maatschappelijke belangen is mogelijk op voorwaarde van garantie van de functie van de dijk.

Locatie: rivieroevers, bewoningslinten, groenvoorziening in en bij de kernen, vlinder- en bijenidylles. Tijdslijn: 2019-2030. Kostenindicatie: € 200.000. Hoofdrolspeler: Natuur en Vogel Werkgroep Krimpenerwaard (initiator).

Locatie: dijken langs Lek en IJssel. Tijdslijn: 2019-2050.

Overige spelers: grondeigenaren, Provincie Zuid-Holland, beide gemeenten, Hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard, Staatsbosbeheer & Zuid-Hollands Landschap (facilitator).

Kostenindicatie: nihil indien anticiperend in bedrijfsvoering. Ontwerpkosten voor maatwerk € 50.000. Hoofdrolspelers: gemeenten (initiator Omgevingsvisies) & Hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard (initiator participatieprocessen).

Hoofdrolspeler: Provincie Zuid-Holland (initiator). Overige spelers: bewoners & ondernemers. Overige spelers: Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, beide gemeenten, agrarisch natuurbeheerders, bewoners, Zuid-Hollands Landschap, Natuur en Vogel Werkgroep Krimpenerwaard & Land- en Tuinbouw Organisatie.

Hoofdrolspeler: Provincie Zuid-Holland (initiator). Overige spelers: Regio Midden Holland, agrariërs & natuurorganisaties.

50

51

5. Water: versterken van ruimtelijke adaptatie ——————————————————----––––––––––––––––

6. Landbouw: creëren van meer huiskavels ——————————————————----–––––––––––

Doel: anticiperen op mogelijke consequenties van klimaatverandering in termen van tijdelijk teveel (wateroverlast) en tijdelijk tekort (droogte). In de Krimpenerwaard gaat het met name om het beperken van wateroverlast in bebouwde kernen. Voor veiligheid blijft zelfredzaamheid de sleutel.

Doel: minder versnipperde veldkavels en meer huiskavels, waardoor minder mobiliteit met zware machines over smalle wegen en meer efficiency in de agrarische bedrijfsvoering.

Kostenindicatie: p.m. Hoofdrolspelers: agrariërs (initiator).

Locatie: binnen Gemeente Krimpenerwaard.

Overige spelers: Stichting Kavelruil, Kadaster, Landen Tuinbouw Organisatie, Vereniging Duurzame Waterbeheersing Landbouw Krimpenerwaard & Provincie Zuid-Holland.

Tijdslijn: 2019-2020.

Locatie: binnen Gemeente Krimpenerwaard. Tijdslijn: 2019-2050.

Locatie: hele waard met name in de kernen.

8. L  andbouw: benutten van agrarische bebouwing voor bewoning ——————————————————----–––––––––––––––––––––––––––

Doel: minder afhankelijkheid van inkomsten uit melkproductie. Actie: waar mogelijk reduceren van de complexiteit van regelgeving en creëren van maximale ruimte voor nieuwe verdienmogelijkheden in combinatie met een bij het landschap passende schaal van melkveehouderij. Nieuwe activiteiten op het erf (ouderenzorg, kinderopvang, energieopwekking, et cetera) zorgen voor een steeds groter deel van de totale omzet van een agrarisch bedrijf. Betrekken van lessen uit Friesland met het Living Lab Veenweiden. Houden van keukentafelgesprekken met agrariërs en aanpassen van lessen binnen agrarische opleidingen.

Actie: vrijwillige of -om vrijblijvendheid eraf te halen- gekozen verplichte kavelruil en waar nodig en mogelijk inzetten van overheidsgronden. Denken over delen van machinerie.

Actie: opstellen van stresstesten en in overleg met bewoners en ondernemers formuleren en nemen van maatregelen. In Schoonhoven loopt een integrale toets van de samenhang tussen hoge waterstanden, regenval en rioolcapaciteit. Een dergelijke test is wenselijk om voor alle kernen uit te voeren. Vervolgens kunnen maatregelen worden bedacht en uitgevoerd. Bewustwording van effecten van ingrepen op het watersysteem is van groot belang. Dit impliceert heldere en open communicatie over afwegingen door deskundigen. Gemeente Krimpen aan den IJssel heeft in mei 2018 de stand van klimaatadaptatie in kaart gebracht inclusief een kwetsbaarheidsscan voor haar grondgebied.

7. Landbouw: creëren van nieuwe verdienmogelijkheden ——————————————————----–––––––––––––––––––––––––––

Doel: voorkomen van leegstand in agrarisch vastgoed door herbestemming en sloop in ruil voor mogelijkheden elders. Zo benutten van kansen om kwaliteiten van het landelijk gebied te behouden en verder te ontwikkelen. Actie: via een centrale mogelijkheid maximeren van mogelijkheden voor een Ruimte-voor-Ruimte-regeling (slopen en herbestemmen in ruil voor bebouwingsmogelijkheden elders) op de schaal van de waard nabij de kernen. Dit laatste om te zorgen dat infrastructuur en voorzieningen ook voor nieuwe bewoners adequaat zijn alsook om te voorkomen dat nieuwkomers klagen over hinder door agrariërs met alle spanningen van dien. Parallel evalueren van de al aanwezige ruimte in bestemmingsplannen om leegstand en verloedering te voorkomen. Locatie: zie vlekkenkaart op pagina 34-35

Kostenindicatie: proceskosten. Tijdslijn: 2019-2020. Hoofdrolspeler: Provincie Zuid-Holland (initiator en deels ook realisator) in nauw overleg met agrariërs.

Tijdslijn: 2019-2020 voor stresstesten. Kostenindicatie: p.m.

Kostenindicatie: proceskosten en renteverliezen over vergoedingen.

Overige spelers: Land- en Tuinbouw Organisatie, Vereniging Duurzame Waterbeheersing Landbouw Krimpenerwaard (initiator), Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (initiator en facilitator) & Gemeente Krimpenerwaard (facilitator).

Hoofdrolspelers: gemeenten (initiator) & Hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard (facilitator).

Hoofdrolspeler: Gemeente Krimpenerwaard (initiator). Overige speler: Provincie Zuid-Holland (facilitator).

Overige spelers: Provincie Zuid-Holland, bewoners & ondernemers.

52

53

9. Landbouw: beter benutten van agrarische streekkwaliteiten ——————————————————----–––––––––––––

Doel: versterken van de directe afzetmogelijkheden van streekproducten zodat er een betere waarde voor landbouwproducten ontstaat. Verder beter benutten en vergroten van bekendheid van agrarische, landschappelijke en natuurkwaliteiten van de waard. Actie: creëren van de planologische mogelijkheden van een overdekte permanente marktplaats voor centrale verkoop van gezonde streekproducten (kaas, melk, groenten, fruit, eieren, vlees, et cetera) en tonen van landschaps- en natuurwaarden. Goed voor producenten door directe afzet zonder tussenkomst van retailers, goed voor consumenten door alles onder één dak (vergelijk meubelboulevard) en bekendheid van de waard (voorbeeld Groene Cirkel Kaas). Locatie bij voorkeur in combinatie met een toegangspoort vanuit Rotterdam. Goede voorbeelden in andere lidstaten van de EU. Eveneens in navolging daarvan deponeren van de merknaam Krimpenerwaard. Goede voorbeelden zijn Fontinakaas (uit Aostadal), Parmaham, Champagne en Groene Cirkel Kaas (initiatief in Alblasserwaard met uitbreidingsmogelijkheden naar Krimpenerwaard). Afstemmen met bestaande locaties zoals Natuurmuseum Wielewaal en Bezoekerscentrum Bakkerswaal. Locatie: Gemeente Krimpenerwaard. Tijdslijn: 2019-2020 (Omgevingsvisie). Kostenindicatie: voornamelijk proceskosten. Hoofdrolspeler: Gemeente Krimpenerwaard (initiator).

Overige spelers: agrariërs (realisator), Zuid-Hollands Landschap, Natuur en Vogel Werkgroep Krimpenerwaard & Provincie Zuid-Holland.

54

55

Cluster energie, infrastructuur en mobiliteit 10. Energie: bepalen van duurzame energiemix ——————————————————----––––––––––––––––

11. E  nergie: ontwikkelen van strategie voor vermindering energieverbruik ——————————————————----––––––––––---

Doel: een bij de Krimpenerwaard passende transitie naar niet-fossiele bronnen met zo mogelijk een overschot aan duurzame energie, dat in regionaal verband als onderhandelingsbasis kan worden ingebracht.

Doel: vermindering van energieverbruik, wetende dat met één Petajoule besparing de noodzakelijke productie met drie Petajoules vermindert. Binnen de Europese Unie moeten lidstaten in 2030 32,5% minder energie verbruiken dan in 2005. Zie ook het Nationale Klimaatakkoord.

Actie: aan de hand van data over energieverbruik en kengetallen per vorm van energieproductie (wind, zon, bodem, et cetera) bepalen van een duurzame energiemix inclusief locatiekeuzen. Aansluitend op de lopende warmteanalyse. Beide gemeenten hebben zicht op het energieverbruik in de waard. In regionaal verband worden energie strategieën ontwikkeld.

Tijdslijn: 2019-2022.

Actie: ontwikkelen van een strategie voor drastische vermindering van de energiebehoefte in de waard. Diverse initiatieven zijn al genomen: Waardzaam voor ondernemers, Duurzaam Bouwloket (Gemeente Krimpenerwaard) en WoonWijzerWinkel (Gemeente Krimpen aan den IJssel) voor bewoners en Energiebesparing Agrarische Bedrijven voor agrariërs. Betrekken van aanwezige energiebedrijven en -organisaties kan behulpzaam zijn bij realisatie van de opgave.

Kostenindicatie: proceskosten.

Locatie: hele waard.

Hoofdrolspelers: bewoners & ondernemers (initiator).

Tijdslijn: 2019-2020.

Overige spelers: beide gemeenten & Provincie Zuid-Holland (facilitator).

Kostenindicatie: proceskosten.

Locatie: hele waard.

Hoofdrolspelers: bewoners & ondernemers in samenspraak met woningcorporaties en huurdersverenigingen (alle initiator). Overige spelers: beide gemeenten (facilitator) & energiebedrijven en -organisaties.

56

57

12. E  nergie: opzetten van organisatie voor energietransitie ——————————————————----–––––––––––

13. Infrastructuur: verbeteren van bereikbaarheid Krimpenerwaard ——————————————————----––––––––––––––––––––

Doel: een aantrekkelijke organisatievorm voor organische energietransitie. Ter inspiratie voorbeelden in Denemarken en inmiddels ook in Nederland, waarbij een deel van de opbrengsten (Denemarken 50%, Windenergie A16 25%) ten goede komen aan de bewoners van een gebied.

Doel: aanzienlijke verbetering van de bereikbaarheid binnen de waard en van de waard naar de omgeving en andersom. Actie: realiseren van mobiliteitsverbeteringen voor de Krimpenerwaard met inbegrip van alle bestaande en nieuwe mogelijkheden voor mobiliteit. Naast een tweede oeververbinding valt te denken aan een bypass Lekdijk NoordTiendweg-rotonde N210, opwaardering kruising N210 Nieuwe Tiendweg, fietstunnel N210 Bergambacht-Dijklaan, fietstunnel N210 Schoonhoven-nabij rotonde Kerkweg en een tweede rotonde Stolwijk N207-Hortensialaan.

Actie: opzetten en/of uitbouwen van één of meer organisaties (bijvoorbeeld nieuwe en/of bestaande gebieds- of energiecoöperaties) van waaruit wordt geïnvesteerd en waarin energiebaten ten goede komen. Aanzetten zijn er al in de vorm van een Krimpense energie coöperatie en met de komst van windturbines in de Stormpolder ontstaat een wind coöperatie.

Locatie: hele waard met omgeving.

Locatie: hele waard.

Tijdslijn: 2019-2030.

Tijdslijn: 2019-2020.

Kostenindicatie: € 40.000.000.

Kostenindicatie: proceskosten.

Hoofdrolspelers: Provincie Zuid-Holland (initiator), Metropoolregio Rotterdam Den Haag, Regio Midden Holland & beide gemeenten.

Hoofdrolspelers: bewoners & ondernemers in samenspraak met Waardstroom.

Overige spelers: bewoners, ondernemers & Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat.

Overige spelers: beide gemeenten voor gebruik van energieloketten (facilitator), Provincie Zuid-Holland (facilitator) & kennisinstituten zoals Waardzaam.

14. Infrastructuur: inzetten op een tweede oeververbinding ——————————————————----––––––––––––––––––––––––––––––––

Doel: aanpak van de problematiek op de Algeracorridor door betere verbinding van de waard met de omgeving van Rotterdam.

15. Infrastructuur: verbeteren van fietsnetwerken in en om de waard —————————————————–––—----––––––––––––––––––

Doel: betere fietsnetwerken alsook wandelroutes en ruiterpaden binnen en om de waard in algemene zin en fietsnetwerken naar scholen in het bijzonder.

Actie: in de lopende Pré-verkenning Oeververbindingen Regio Rotterdam (onder gezamenlijk opdrachtgeverschap van Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, Metropoolregio Rotterdam Den Haag, Gemeente Rotterdam en Gemeente Den Haag) worden drie oeververbindingen onderzocht op hun merites: ten westen en ten oosten van de Brienenoord en een westelijke verbinding ter hoogte van de stadshavens. Omdat de oeververbinding Krimpenerwaard-Ridderkerk naar verwachting minder scoort op andere opgaven (bijvoorbeeld ruimtelijk-economische en sociaal-economische opgaven) dan de stadsbruggen, is het de vraag of de oeververbinding als voorkeursalternatief wordt gekozen. Hoewel twijfels bij leden van de Tafel van Verkenning is een mogelijk alternatief om een tweede oeververbinding over de Hollandsche IJssel te realiseren vanuit de Stormpolder naar Capelle aan den IJssel en/of een brugverbinding over de Lek ter hoogte van de N207-N479 of N210-N216. Om de doorstroming op de Algeracorridor in elk geval te kunnen verbeteren wordt gezocht naar een pakket maatregelen. Dit pakket maakt deel uit van de bestuurlijke besluitvorming over de start van de MIRTverkenning Oeververbindingen regio Rotterdam.

Actie: voor zowel bewoners als recreanten uitwerken van fietsnetwerken -en waar mogelijk wandel- en ruiterroutes- binnen de waard en tussen de waard en omgeving. In relatie tot KIJK kan worden onderzocht of een tijdelijke ontsluitingsweg later als fietsverbinding kan worden gebruikt. Waar mogelijk in combinatie met of aanvullend op fietsnetwerken uitbreiden van wandelen ruiterpaden. Aandachtspunt hierbij is dat de tijdelijke ontsluitingsweg dwars door het Natuur Netwerk Nederland loopt. Gemeente Krimpenerwaard werkt al aan een verbinding Benedenkerk-Beijerse. Andere verbeterpunten die al op het netvlies staan zijn fietstunnels N210 Bergambacht-Dijklaan en N210 Schoonhoven-nabij rotonde Kerkweg. Locatie: zie kaart. Tijdslijn: 2020-2025. Kostenindicatie: € 20.000.000.

Locatie: zuidwesten van de waard vanuit bijvoorbeeld Ridderkerk.

Hoofdrolspelers: beide gemeenten (initiator en realisator) & Provincie Zuid-Holland (facilitator).

Tijdslijn: 2019-2020. Overige spelers: omliggende gemeenten, verenigingen voor fietsers, wandelaars en ruiters, bewoners, jongeren & ondernemers.

Kostenindicatie: p.m. Hoofdrolspelers: Provincie Zuid-Holland (initiator),Ministerie van Infrastructuur en Transport (realisator via Rijkswaterstaat) & Metropoolregio Rotterdam Den Haag. Overige spelers: beide gemeenten, Gemeente Capelle aan den IJssel, bewoners & ondernemers.

58

59

16. Infrastructuur: inzetten op een multifunctionele snelfietsroute ——————————————————----––––––––––––––––––––––

Doel: verbeteren van de bereikbaarheid van de Krimpenerwaard met de omgeving door betere ontsluiting en verbinding voor (snel)fietsen, benutting van mogelijkheden voor energieopwekking, batterij-oplading en vergroting van waterveiligheid. Actie: onderzoeken van mogelijkheden van een karakteristieke overkapte snelfietsroute op palen dwars door de waard naar voorbeeld van de Vision E3 (Elevated, Electric, Efficient van autofabrikant BMW). Op de overkapping zonnepanelen en regelmatige toegangswegen voor gebruik bij calamiteiten met water. Stimuleren van verplaatsing via snelle fietsen. De route verbindt kernen met elkaar en met knooppunten voor openbaar vervoer die tot 20 km van het gebied liggen. Binnen een half uur zijn zo stations goed bereikbaar. Denk aan snelfietsroutes A3 (Dordrecht-Amsterdam) en A12/A15 (Rotterdam-Utrecht). Locatie: in ontwerpstudie nader te bepalen. Tijdslijn: 2019-2020 onderzoeken. Kostenindicatie: € 160.000 voor het onderzoek. Hoofdrolspelers: beide gemeenten (initiator) & Provincie Zuid-Holland (facilitator en investeerder). Overige spelers: Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, Provincie Zuid-Holland, investeerders (facilitator en/of realisator), natuurorganisaties, bewoners & ondernemers.

60

61

17. Mobiliteit: verbeteren van openbaar vervoer ——————————————————----––––––––––––––––––

18. M  obiliteit: beter benutten van moderne mogelijkheden ——————————————————----––––––––––––

Doel: stimuleren van gebruik van openbaar vervoer om zo (bestaande) infrastructuur beter te benutten.

Doel: met dezelfde infrastructuur toch minder congesties.

Actie: verbeteren van openbaar vervoer over water en land, inzetten van busjes en bussen ook op tijden waarop jongeren uitgaan en aanleggen van transferia voor de overstap van auto naar openbaar vervoer. Concreet valt te denken aan verplaatsing van busstation Krimpen aan den IJssel naar langs de N210, opwaardering van de waterbushalte Stormpolder en verhoging van de frequentie van waterbussen. Essentieel is dat er voldoende vraag bestaat om kostendekkende diensten te kunnen aanbieden.

Actie: uitwerken van een innovatieve en integrale mobiliteitsmix met inbegrip van apps om de spits te mijden, flexwerkplekken, kinderopvang, et cetera. Aansluiten op gemeentelijke plannen. Voortborduren op het tienpuntenplan van beide gemeenten, waarin aandacht voor venstertijden voor vervoer, beperkingen in tonnage, deelfietsen, scholingsfaciliteiten in de waard, et cetera.

Locatie: nader te bepalen.

Tijdslijn: 2019-2022.

Tijdslijn: 2020-2025.

Kostenindicatie: proceskosten.

Kostenindicatie: € 20.000.000.

Hoofdrolspelers: bewoners & ondernemers (initiator).

Hoofdrolspelers: Provincie Zuid-Holland (initiator), Metropoolregio Rotterdam Den Haag, beide gemeenten (facilitator) en ondernemers (realisator).

Overige spelers: Provincie Zuid-Holland & beide gemeenten (facilitator).

Locatie: de hele waard.

Overige spelers: omliggende gemeenten, bewoners & jongeren.

62

63

Cluster economie, wonen en voorzieningen 19. W  erken: verbeteren van ondernemingsklimaat voor (familie)bedrijven ——————————————————----––––––––––––––––––––––––––

20. W  erken: verbeteren aansluiting tussen opleiding werk ——————————————————----–––––––––––––––––––––––

Doel: versterken van uitbreidingsmogelijkheden van lokale bedrijven, zonder de negatieve effecten als leegstand en verrommeling. Het succes van logistieke bedrijven is groot maar staat onder druk door achterblijvende infrastructuur. Erkenning van grote ondernemerszin van (familie)bedrijven, die niet willen leunen op overheden en zelfstandig tot prestaties komen die hen tot belangrijke spelers op het wereldtoneel maakt. De bedrijven floreren dankzij hard werken door directies en betrokken medewerkers vooral woonachtig in de waard alsook door permanent innoveren en investeren om topspelers te blijven. Gedachten over verplaatsing van logistieke bedrijven om reden van verkeerscongesties zouden het paard achter de wagen spannen en leiden tot verlies van vitaliteit in de kernen.

Doel: verhoging van het innovatief vermogen van de waard. Actie: creëren van broedplaatsen voor gildes (meester-gezel-leerling-verbanden), die aansluiten bij de hooggespecialiseerde producties in de waard. Samenwerking voor werkend leren tussen veelal familiebedrijven met technische universiteiten, hogescholen en beroepsopleidingen. Relatie leggen met Leerwerkbedrijf Krimpenerwaard. Zoveel mogelijk aansluiten bij al lopende initiatieven. Locatie: de hele waard. Tijdslijn: 2019-2025. Kostenindicatie: p.m.

Actie: een Ruimte-voor-Ruimte-regeling voor bedrijven die klem zitten in een bestaand bedrijventerrein: inleveren van bestaande metrages in ruil voor metrages elders. Overblijvende locaties kunnen worden ingezet voor kavelruil of transformatie. Nieuwe bedrijventerreinen realiseren op de best bereikbare plekken van de Krimpenerwaard. Verder door gemeenten prioritair behandelen van planologische aanvragen voor bedrijfsuitbreidingen.

Hoofdrolspelers: ondernemers (initiator) & Gemeente Krimpenerwaard (facilitator/initiator). Overige spelers: onderwijsinstellingen.

Locatie: nader te bepalen. Tijdslijn: 2019-2025. Kostenindicatie: € 15.000.000. Hoofdrolspelers: beide gemeenten. Overige spelers: Provincie Zuid-Holland, Hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard & ondernemers.

64

65

21. Werken: vergroten bekendheid van kernkwaliteiten ——————————————————----––––––––––––––––––––––––––

22. Wonen: actualiseren van de volledige woonbehoeften ——————————————————----–––––––––––––––––––––––––––

Doel: betere branding van bijzondere producten uit de waard alsook het karakteristieke (slagen)landschap.

Doel: scherp in beeld brengen van de werkelijke actuele en waarschijnlijk toekomstige woonbehoeften van de sterk uiteenlopende doelgroepen.

Actie: ontwikkelen van een strategie voor positieve gebiedsbranding van buiten de waard amper bekende hooggespecialiseerde producties. Bedrijven als Stinis en Schilt zijn wereldspelers en in Nederland amper bekend. Antwoord op de vraag wat de Krimpenerwaard is, denkend aan Brainport Eindhoven, Food Valley Wageningen en Metal Valley Langstraat. Ontwikkelen van gepaste trots op prestaties, die ook wordt uitgedragen door overheden. Vergroten van zichtbaar ook bij omleggende gemeenten.

Actie: inventariseren van woonbehoeften inclusief woningen voor starters, voor ouderen, voor zorgbehoeftigen, voor alleenwonenden, groepswoningen, tiny houses, appartementen, et cetera. Gebruik maken van woonvisies van beide gemeenten. Relatie met Ruimte-voor-Ruimte-regeling voor vrijkomende agrarische bebouwing. Verder gebruik maken van gegevens uit actueel onderzoek van het Centraal Bureau voor de Statistiek alsook van beide gemeenten en de woningcorporaties.

Locatie: de hele waard. Locatie: in- en uitbreidingslocaties bij kernen in de hele waard. Tijdslijn: 2019-2020. Tijdslijn: 2019-2020. Kostenindicatie: p.m. Kostenindicatie: p.m. Hoofdrolspelers: ondernemers (initiator). Hoofdrolspelers: bewoners, jongeren & ouderen (initiator). Overige spelers: beide gemeenten (facilitator), Stichting Krimpenerwaard marketing en promotie (facilitator), agrariërs, natuurorganisaties & bewoners.

66

Overige spelers: woningcorporaties, Krimpenerwaardse bouwbedrijven, beide gemeenten & Provincie Zuid-Holland (facilitator).

67

23. W  onen: concretiseren van kwalitatieve eisen aan nieuwbouw ——————————————————----–––––––––––––––––––––––

Doel: anticiperen op de Nationale Omgevingsvisie (NOVI) en de Gedragscode Natuur-inclusief Renoveren, waarin naar verwachting zal worden bepaald dat nieuwbouw en renovatie energieneutraal, klimaatadaptief en natuur-inclusief moeten zijn. Naar verwachting wordt het Bouwbesluit hierop aangepast.

Doel: stimuleren van vraaggestuurde woningbouw en generen van meer duidelijkheid over de nut en noodzaak van uitbreiding van kernen en als die er is dan bepalen van de locaties. Hierbij meer rekening houden met andere functies om zo onderlinge (milieu)hinder en belemmeringen te voorkomen.

Actie: versnellen van energieneutraal en klimaatadaptief bouwen bij nieuwbouw. Bepalen van kwalitatieve eisen aan nieuwe woningen in relatie tot klimaatadaptatie, energietransitie en natuurinclusiviteit in de context van het gebied. Verder nieuwe vormen van aanbestedingen, waarbij het inspelen op nieuwe behoeften (zoals levensloopbestendig) en nieuwe mogelijkheden eerder worden beloond. Bijvoorbeeld door de RAW-systematiek (opdrachtgever bepaalt tot in detail) naar prijsvragen (aanbieder komt met voorstellen). Locatie: de hele waard al dan niet in groter verband van beide regio’s.

Actie: via een accuraat systeem bepalen van de behoefte aan soorten woningen, bepalen van de inbreidingscapaciteit per kern en afhankelijk daarvan bepalen van de uitbreidingscapaciteit van één of meer kernen uitgaande van eigen en nader te bepalen externe woonbehoefte.

Tijdslijn: 2019-2020.

Tijdslijn: 2019-2020.

Kostenindicatie: proceskosten.

Kostenindicatie: € 50.000 voor proces, bouwen van een app en een website en beveiliging van gegevens.

Hoofdrolspelers: beide gemeenten (initiator) in samenspraak met bewoners en woningcorporaties. Overige spelers: Provincie Zuid-Holland, Regio Midden Holland, Regio Rotterdam Den Haag, bewoners & ondernemers.

68

24. W  onen: bepalen en lokaliseren van uitbreidingscapaciteit ——————————————————----––––––

25. V  oorzieningen: verhogen van leefbaarheid en vitaliteit ——————————————————----–––––––––––––––––––

Doel: impuls voor leefbaarheid en vitaliteit. Actie: in beeld brengen en op kaart zetten van behoeften van alle bewoners (jong, midden, oud, kerkelijk en niet kerkelijk) en ondernemers (diensten, producten en uitbreidingscapaciteit) aan (basis)voorzieningen. Betaalbaarheid is hierbij een factor van belang. Locatie: de hele waard. Tijdslijn: 2019-2022. Kostenindicatie: proceskosten.

Locatie: de hele waard. Gemeente Krimpenerwaard streeft naar productie van tweehonderd woningen per jaar voornamelijk voor eigen behoefte. Gemeente Krimpen aan den IJssel verhoogt het aandeel sociale woningbouw (thans 39%) ter compensatie van verlaging ervan in Rotterdam.

Hoofdrolspelers: bewoners, jongeren & ondernemers (initiator). Overige spelers: beide gemeenten (facilitator).

Hoofdrolspelers: beide gemeenten (initiator en realisator). Overige spelers: woningcorporaties, bewoners, jongeren & Provincie Zuid-Holland (planologie/regelgeving).

69

Cluster cultuur 26. Cultuur: vergroten van eigentijdse gebiedsbeleving door jongeren ——————————————————----–––––––––––––––––––––––––––

27. Cultuur: stimuleren van activiteiten en ontmoetingen ——————————————————----–––––––––––––––––––––––––––

Doel: eigentijdse beleving van het gebied door jongeren, complementair aan het bestaande aanbod voor gezinnen en ouderen.

Doel: impuls voor activiteiten en ontmoetingen binnen de waard. Actie: verkennen van mogelijkheden van een gebiedseigen en energieproducerend activiteitenpark met verblijfsmogelijkheden, waar jong en oud de kracht van de Krimpenerwaard met elkaar kunnen beleven. Verduurzaming is een centraal thema.

Actie: organiseren van eigentijdse evenementen in de Krimpenerwaard waar vooral jongeren trots op zijn en waar zij vooral jongeren van buiten de waard op kunnen uitnodigen. Bijvoorbeeld iets als een Waardpop, complementair aan Pinkpop, Bospop, Appelpop en Lowlands. Doen invullen van het evenement door jongeren en een combinatie van onder meer Krimpenerwaard College en Schoonhovens College. Voorafgaande aan deze actie sonderen of bestaande aanbieders bereid zijn hun aanbod naar wensen van de jongeren aan te passen.

Locatie: nader te bepalen doch in het verlengde van Kinderdijk is wenselijk. Mogelijk komt het IHC-terrein hiervoor in aanmerking. Tijdslijn: 2019-2025.

Locatie: nader te bepalen.

Kostenindicatie: proceskosten voor de verkenning en realisatiekosten nog niet te ramen.

Tijdslijn: 2020-2022. Hoofdrolspelers: bewoners, jongeren, ouderen & ondernemers (initiator).

Kostenindicatie: € 300.000 voor drie jaar als startperiode, waarna het zichzelf moet kunnen bedruipen zoals dat ook voor andere evenementen geldt.

Overige spelers: beide gemeenten (facilitator).

Hoofdrolspelers: jongeren (initiator). Overige spelers: instellingen voor voortgezet onderwijs (onder meer Krimpenerwaard College en Schoonhovens College) & beide gemeenten (facilitator).

70

71

28. C  ultuur: ontsluiten van het verhaal over de rijke cultuurhistorie –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

29. C  ultuur: stimuleren van gemeenschapsontwikkeling binnen de waard –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

Doel: ontsluiten en delen van informatie over de rijke cultuurhistorie van de waard.

Doel: verbeteren van het gesprek tussen bewoners en ondernemers van beide gemeenten en tussen jong en oud, kerkelijk en niet-kerkelijk, autochtoon en allochtoon, et cetera met oog op meer gezamenlijke trots en het besef dat samen leven niet alleen bestaat uit halen maar ook uit brengen.

Actie: gemeenten stellen informatie over de cultuurhistorie digitaal beschikbaar en nodigen vrijwilligers en professionals uit tot verdieping en eigentijdse framing van het verhaal. Voor scholen is een digitale leerlijn in ontwikkeling. Relatie met branding van de Krimpenerwaard.

Kostenindicatie: voornamelijk proceskosten.

Actie: onderzoeken van wat de Krimpenerwaard betekent voor de bewoners, waarmee zij zich verbonden voelen en waarvoor zij zich met anderen willen inzetten. Nemen van initiatief voor bijeenkomsten over het zijn van de waard, waarden in relatie tot de beeldvorming, verbindingen tussen beide gemeenten en het ‘merk’ Krimpenerwaard. Opzetten van een stimuleringsregeling en brugfunctie voor in dit licht adequate initiatieven uit de samenleving.

Hoofdrolspelers: historische verenigingen (initiator).

Locatie: de hele waard.

Overige spelers: beide gemeenten (facilitator).

Tijdslijn: 2019-2030.

Locatie: de hele waard. Tijdslijn: 2019-2020.

Kostenindicatie: proceskosten. Hoofdrolspelers: beide gemeenten (initiator), bewoners & verenigingen (beide initiator van vervolg). Overige spelers: ondernemers.

72

73

74

75

Matrix met essenties van agendapunten Nr

Thema

Titel

Tijdslijn

Hoofdrolspelers

Kosten-indicatie In K€

1

Bodem

Remmen van bodemdaling

2020-2022

PZH

4.200

2

Natuur

Realiseren van natuur-inclusieve landbouw

2019-2030

PZH

86.000

3

Natuur

Uitbreiden van slimme stepping stones

2019-2030

NVWK

200

4

Water

Verankeren van participatie bij dijkversterking

2019-2050

KadIJ/KW & HHSK

50

5

Water

Versterken van ruimtelijke adaptatie

2019-2020

KadIJ/KW & HHSK

p.m.

6

Landbouw

Creëren van meer huiskavels

2019-2050

Agrariërs

p.m.

7

Landbouw

Creëren van nieuwe verdienmogelijkheden

2019-2020

PZH

proces

8

Landbouw

Benutten van agrarische bebouwing voor bewoning

2019-2020

KW

p.m.

9

Landbouw

Beter benutten van agrarische streekkwaliteiten

2019-2020

KW

proces

10

Energie

Bepalen van duurzame energiemix

2019-2022

Bewoners & Ondernemers

proces

11

Energie

Ontwikkelen van strategie voor vermindering energieverbruik

2019-2020

Bewoners & Ondernemers

proces

12

Energie

Opzetten van organisatie voor energietransitie

2019-2020

Bewoners & Ondernemers

proces

13

Infra

Verbeteren van bereikbaarheid Krimpenerwaard

2019-2030

PZH

40.000

14

Infra

Inzetten op een tweede oeverbinding

2019-2020

PZH

p.m.

15

Infra

Verbeteren van fietsnetwerken in en om de waard

2020-2025

KadIJ/KW

20.000

16

Infra

Inzetten op een multifunctionele snelfietsroute

2019-2020

KadIJ/KW

160

17

Mobiliteit

Verbeteren van openbaar vervoer

2020-2025

PZH

20.000

18

Mobiliteit

Beter benutten van moderne mogelijkheden

2019-2022

Bewoners & Ondernemers

proces

19

Werken

Verbeteren van ondernemingsklimaat voor (familie)bedrijven

2019-2025

KadIJ/KW

15.000

20

Werken

Verbeteren aansluiting tussen opleiding en werk

2019-2025

Ondernemers

p.m.

21

Werken

Vergroten bekendheid van kernkwaliteiten

2019-2020

Ondernemers

p.m.

22

Wonen

Actualiseren van de volledige woonbehoeften

2019-2020

Bewoners

p.m.

23

Wonen

Concretiseren van kwalitatieve eisen aan nieuwbouw

2019-2020

KadIJ/KW

proces

24

Wonen

Bepalen en lokaliseren van uitbreidingscapaciteit

2019-2020

KadIJ/KW

50

25

Voorzieningen

Verhogen van leefbaarheid en vitaliteit

2019-2022

Bewoners & Ondernemers

proces

26

Cultuur

Vergroten van eigentijdse gebiedsbeleving door jongeren

2020-2022

Jongeren

300

27

Cultuur

Stimuleren van activiteiten en ontmoetingen

2019-2025

Bewoners & Ondernemers

p.m.

28

Cultuur

Ontsluiten van het verhaal over de rijke cultuurhistorie

2019-2020

Historische Verenigingen

proces

29

Cultuur

Stimuleren van gemeenschapsontwikkeling binnen de waard

2019-2030

KadIJ/KW

proces

76

77

7

Aanbevelingen

Dit inhoud van dit boek vormt de schakel tussen de strategische visie van bewoners en ondernemers uit 2017 en de nadere uitwerking en realisatie van agendapunten vanaf 2019. In het licht van implementatie van de Omgevingswet past het betrokken overheden om bewoners en ondernemers als één netwerk van overheden maximaal te ondersteunen en hen waar nodig actief uit te nodigen tot passende initiatieven. Uit goede andere voorbeelden van participatieve gebiedsprocessen zijn mogelijke organisatievormen te destilleren, zoals een vereniging van bewoners en ondernemers met daaronder een stichting van waaruit met publieke middelen overeen te komen acties worden gerealiseerd. Hierna volgen aanbevelingen voor het vervolg van dit proces.

De Provincie Zuid-Holland heeft samenwerking met alle stakeholders in een gebied hoog in het vaandel staan. Het is cruciaal dat wij in gezamenlijkheid de toekomst van de Krimpenerwaard handen en voeten gaan geven. Ieder in zijn of haar eigen rol. Met een ‘wijde blik’ op de vraagstukken van de toekomst en minder op die van nu. De provincie wil daarbij vooral positief focussen op wat we wél samen kunnen bereiken. Jeannette Baljeu, gedeputeerde Provincie Zuid-Holland

1. Zet voor realisatie van de agendapunten maximaal in op participatie in het kader van de Omgevingswet en organiseer als netwerk van overheden professionele ondersteuning van bewoners en ondernemers.

6. Organiseer het actueel en toegankelijk houden van de website panoramakrimpenerwaard.nl door een onafhankelijke redactiegroep tot minimaal 2025. 7. Presenteer inhoud en strekking van het panorama aan het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties met het oog op vervanging van de eerder toegekende anticipeerstatus door een groeistatus.

2. E  rken dat Omgevingswerken nieuw is voor alle partijen en dat ook alle partijen moeten leren om in nieuwe rollen en nieuwe verhoudingen met elkaar slimmer en sneller tot volhoudbare resultaten te komen. Zet hiervoor een professioneel begeleide ‘learning community’ op. 3. B  org realisatie van de agendapunten door onafhankelijke monitoring en een jaarlijkse voortgangsrapportage die bestuurlijk van betekenis is. Hoe voortvarender de realisatie wordt opgepakt, hoe groter de kans dat ook toekomstige Raden en Staten er energiek mee door willen gaan. 4. V  eranker de essenties van dit panorama in formele Omgevingsvisies van betrokken overheden. 5. O  verweeg als twee gemeenten te komen tot één intergemeentelijke Omgevingsvisie en vervolgens één intergemeentelijk Omgevingsplan ter vervanging van alle bestemmingsplannen. Zorg dat jongeren zich erin kunnen herkennen.

78

79

De Krimpenerwaard is een prachtig gebied, met betrokken inwoners en ondernemers die zich oprecht zorgen maken over een duurzame, vitale toekomst. Vele uren hebben zij er aan overleg ingestoken. Het geeft ons zicht op wat er aan ideeën en dilemma’s spelen in en om het gebied. Lof hiervoor! Het resultaat wat er ligt markeert niet het einde maar vooral een begin van een proces. Belangrijke dilemma’s verdienen een politiek antwoord! Met gepaste waardering als participerende overheid zet ik mijn schouders onder het slechten van de dilemma’s. Samen brengen we zo een vitalere en duurzamere Krimpenerwaard – met brede blik vooruit – dichterbij.

Gedurende ons mooie proces zien partijen steeds duidelijker dat de verhouding tussen overheden en samenleving aan modernisering toe is. Voor realisatie van de agendapunten op weg naar ons panorama voor 2050 zal een overeenkomst tot stand moeten komen, waarmee de politiek projecten kan faciliteren die bewoners en anderen zelf ter hand kunnen nemen. We kunnen dan zelf werken aan behoud en verbetering van werkgelegenheid, onderwijs en mobiliteit. Vooral voor mobiliteit moeten op korte termijn grote stappen worden gezet. Het is van levensbelang om te voorkomen dat we van anticipeerregio afglijden naar krimpregio. Een tweede oeververbinding over de rivieren is hiervoor voorwaardelijk. Volwaardige alternatieven zijn er niet.

Ria Boere, wethouder Gemeente Krimpenerwaard

De dragers van dit alles zijn onze bodem, het water en de natuur. De kwaliteit ervan is bepaald geen vanzelfsprekendheid meer. Ook hier geldt ‘schouders eronder’ en bij alle ontwikkelingen vooraf rekening mee houden en waar nodig plannen daarop aanpassen. Alleen dan kunnen de op stapel staande energietransitie, klimaatadaptatie en woningbouw zorgvuldig worden ingepast en zich verhouden tot ambities voor een aantrekkelijk Natuur Netwerk Nederland, toename van biodiversiteit en behoud van het slagenlandschap. Werken in de geest van de Omgevingswet en dus echt werk maken van participatie is een leerproces, zowel voor overheden (ambtenaren, bestuurders en politici) als voor bewoners en ondernemers. Wij pleiten voor een ‘learning community’. Goede facilitering en open communicatie blijven ook na oplevering van ons panorama met bijbehorende agenda noodzakelijk.

Zoals in de collegeprogramma’s van beide gemeenten staat vermeld worden bedrijventerreinen gemoderniseerd, versterkt en verder ontwikkeld. Bedrijvigheid vooral in agro, bouw, logistiek en maritiem is voor ons veel meer dan economie. Het is hier ook cultuur, betrokkenheid, zingeving, ontmoeting en vitaliteit van onze kernen. Vanzelfsprekend mag verdere ontwikkeling van bedrijvigheid niet ten koste gaan van woongenot noch van (oorspronkelijke) biodiversiteit. Waar mogelijk versterken zij elkaar.

Peter Breedveld & Arjen Prins namens ondernemers, Manon Broere & Cees Verhagen namens agrariërs, Jaap Graveland namens natuurorganisaties, Hans Luijten & Aart de Zeeuw namens bewoners en Mart-Jan Verkaik namens agrarisch natuurbeheerders

Woningbouw is en blijft nodig via inbreiding waar het kan en uitbreiding van bestaande kernen waar nodig. Met behoud van eigenheid van de kernen vraagt diversiteit in het woningaanbod aandacht. Voor jongeren en ouderen moet een inhaalslag worden gemaakt. Er is behoefte aan starterswoningen, levensloopbestendige woningen, woon-zorgcombinaties en kleinschalige appartement complexen. Wonen staat in directe relatie met voorzieningen en goede infrastructuur. Om de waard voor jongeren en werknemers aantrekkelijk te houden is serieuze aandacht nodig voor eigentijdse uitgaansmogelijkheden, sport, recreatie en cultuur. En niet te vergeten stageplekken en leerwerkplekken.

80

81

De Krimpenerwaard is een karakteristiek deel van de Randstad en een vitaal deel van het Groene Hart. Ook hier staan we voor grote ruimtelijke opgaven zoals energietransitie, klimaatadaptatie, landbouwtransitie, natuurontwikkeling, woningbouw en slimme mobiliteit. Vanwege de cultuur van de 85.000 mensen die hier wonen en ondernemen zien wij dit niet als een bedreiging maar vooral als een kans om onze waard toekomstbestendig te maken.

Onze prachtige regio kan zich vitaal en duurzaam ontwikkelen als het ons lukt om nieuwe verbindingen met onze inwoners en ondernemers te leggen. Ook moeten we investeren in goede relaties en gesprekken met onze buurgemeenten. En in de Metropoolregio en bij de provincie moeten we opkomen voor de belangen van de Krimpenerwaard als gebied. Dat alles vanuit de overtuiging dat de Rotterdamse regio van groot belang is voor werkgelegenheid, onderwijs, winkelen en cultuur. Terwijl anderzijds de Krimpenerwaard, met haar netwerk van smalle kaden en tiendwegen, voor velen een uitnodigend fiets- en wandelgebied is.

Roel Cazemier & Martijn Vroom, burgemeesters van Gemeente Krimpenerwaard respectievelijk Gemeente Krimpen aan den IJssel

John Janson, wethouder Gemeente Krimpen aan den IJssel

In 2050 is verduurzaming in de praktijk gebracht. We produceren dan hernieuwbare energie, bodemdaling behoort tot het verleden, waterveiligheid en medegebruik van keringen zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden, landbouw is natuur-inclusief, Nederland is trots op onze toonaangevende (familie)bedrijven in logistiek en maakindustrie, het is er goed leven met een grote diversiteit aan woningen en voorzieningen, het jaarlijkse evenement Waardpop klinkt nog steeds als een klok, de mobiliteit is op talloze manieren met sprongen vooruit gegaan, het merk Krimpenerwaard is van internationale allure, bewoners en ondernemers vormen de motor en overheden helpen hen daarbij. Het klinkt te mooi om waar te zijn en toch gaat het ons lukken!

De Krimpenerwaard is een mooi waterrijk poldergebied dat het waard is om te behouden en verder te ontwikkelen. Daar spelen overheden, belangenorganisaties, bedrijven en vooral bewoners van het gebied een belangrijke rol in. Droge voeten en schoon water zijn niet langer vanzelfsprekend. Klimaatverandering een stap voorblijven wordt ook in de Krimpenerwaard een permanente taak voor allen. Goed toekomstbestendig en duurzaam waterbeheer kan alleen in samenspraak en in directe verbinding met onze omgeving. We zoeken in overleg en samenwerking naar passende antwoorden voor de opgaven van waterveiligheid, klimaatverandering, energietransitie en bodemdaling. We ondersteunen dit gezamenlijke initiatief en geven graag vanuit onze taak en verantwoordelijkheid mede kleur aan de ambitie van een waterlandschap met allure.

Thomas Heus & Senay Kale namens jongeren

Hans Oosters, dijkgraaf van Hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard

82

83

Het is gelukt om abstracte mondiale thema’s zoals biodiversiteit, energie, klimaat, landbouw en veerkrachtige regio’s participatief te vertalen naar concrete lokale agendapunten. Door alle deelnemers is permanent geschakeld tussen belangen en is onderling een appèl gedaan op ieders individuele verantwoordelijkheid. Dagelijkse zorgen zijn omgezet in perspectieven voor morgen. Er ligt een stevige basis om verder door te pakken naar tastbare resultaten. Hierbij vergroot een lerende aanpak de kans op succes. Peter van Rooy, gebiedsontwikkelaar en als zodanig lid van de Tafel van Verkenning

Vertrouwen is het beste medicijn tegen complexiteit Confucius (551-479 voor Christus)

84

85

Verantwoording

Bronnen

Bijeenkomsten

20 november 2017: College en Raad Krimpenerwaard. 27 november 2017: College en Raad Krimpen aan den IJssel en maatschappelijke organisaties. 10 januari 2018: Colleges en Raden van beide gemeenten en Provinciale Staten. 7 februari 2018: Provinciale Staten. 12 maart 2018: bewoners. 20 maart 2018: Tafel van Verkenning 1. 8 mei 2018: bewoners. 9 mei 2018: werkbezoek onder leiding van hoogheemraadschap. 14 mei 2018: bewoners. 24 mei 2018: Tafel van Verkenning 2. 29 mei 2018: werkbezoek onder leiding van ondernemers. 5 juli 2018: Raden van beide gemeenten en Provinciale Staten. 6 september 2018: werkbezoek Markdal in Alphen-Chaam & Breda. 19 september 2018: Tafel van Verkenning 3. 30 oktober 2018: Raden en Staten in gesprek met Tafel van Verkenning. 14 november 2018: Tafel van Verkenning 4. 28 november 2018: aanbieding panorama en agendapunten.

Gesprekken

Beeldverantwoording

 6 januari 2018: ambassadeur energietransitie Deltametropool. 1 13 februari 2018: vertegenwoordigers agrarisch natuurbeheer. 22 februari 2018: dijkgraaf en directie hoogheemraadschap. 5 maart 2018: vertegenwoordigers landbouw. 6 maart 2018: vertegenwoordigers natuurorganisaties. 13 maart 2018: vertegenwoordigers bedrijfsleven. 13 maart 2018: vertegenwoordigers jongeren. 27 maart 2018: Ministerie van EZK over EU-LIFE-subsidie. 11 april 2018: gedeputeerde van provincie. 12 april 2018: directeur Rijkswaterstaat over infrastructuur. 23 mei 2018: directie Kadaster over kavelruil op Goeree. 24 mei 2018: wethouders van beide gemeenten. 7 september 2018: Waardcommissie.

Fotografie: Stephan Tellier

10. Provincie Zuid-Holland, 2018. Inzet bij de verkenning gebiedsprogramma Krimpenerwaard. 11. P  rovincie Zuid-Holland, 2018. Ontwerp Visie Rijke Groenblauwe Leefomgeving. 12. R  aad voor de Leefomgeving en Infrastructuur, 2018. Duurzaam en gezond: samen naar een houdbaar voedselsysteem. 13. R  abobank Krimpenerwaard, QuaWonen, LTO Krimpenerwaard Noord & Kamer van Koophandel, 2014. De Kracht van de Krimpenerwaard. 14. P  eter van Rooy & Kees Vriesman, 2002. Water in de groene ruimte. Top 2020. Uitgave Provincie Zuid-Holland. 15. Peter van Rooy, 2018. Klimaatadaptatie en Omgevingswet. Uitgave Living Lab Overijssel Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie. 16. P  eter van Rooy, 2018. Overheidsparticipatie en Omgevingswet. Uitgave Programma Aan de slag met de Omgevingswet, Ministerie van BZK, Coöperatie NederLandBovenWater & Programma Democratic Challenge. 17. D  irk Sijmons c.s., 2017. Energie & Ruimte, Een Nationaal Perspectief. Uitgave Deltametropool.

1. Riek Bakker, 2017. Strategische Visie Krimpenerwaard. 2. B  erenschot, Ecofys & Vereniging Nederlandse Chemische Industrie, 2018. Chemie klimaatvriendelijk. 3. C  DA Zuid-Holland, 2018. Advies van CDA Platform Mobiliteit betreffende de bereikbaarheid van de Krimpenerwaard. 4. L ennie Huizer, 2014. De Kracht van de Krimpenerwaard. Speech van burgemeester van Krimpen aan den IJssel tijdens symposium over resultaten van het onderzoek door Rabobank Krimpenerwaard c.s. 5. M  inisterie van Infrastructuur en Milieu, 2017. Project Mainportontwikkeling Rotterdam. Ruimte om te groeien en meer. 6. M  inisterie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, 2018. Landbouw, natuur en voedsel: waardevol en verbonden. Visie op kringlooplandbouw. 7. NederLandBovenWater, 2018. Prijsvraag Energielandschap van de Toekomst. 8. Ondernemerskringen Krimpenerwaard, 2018. Start visie op een ondernemende toekomst. 9. P  rovincie Zuid-Holland, 2018. Handreiking kernendemocratie.

Omslag: Copyright Your Captain Luchtfotografie P. 5: portretfoto Sybilla Dekker P. 14: Koninklijk paar bij OTO-lift, foto: René Zoetemelk P. 22: Fotograaf onbekend P. 27: Zonnepanelen, foto: Ton de Bruin P. 52: Hooien, foto: Annet ten Cate P. 61: Elevated road concept "BMW Vision E³ Way" P. 74, 75: Copyright Royal IHC P. 54, 56, 60, 66, 92, 96: Riek Bakker Cartografie: Provincie Zuid-Holland

86

87

88

89

Colofon

Bijlage 1 Verantwoordelijkheden

Auteur Peter van Rooy (Accanto & NederLandBovenWater) Uitgave Tafel van Verkenning Sybilla Dekker (voorzitter) Riek Bakker (adviseur en hoofdauteur strategische visie) Jeannette Baljeu (namens Provincie Zuid-Holland) Ria Boere (namens Gemeente Krimpenerwaard) Peter Breedveld (namens ondernemers Krimpen aan den IJssel) Manon Broere (namens agrariërs) Jaap Graveland (namens natuurorganisaties) Thomas Heus (namens jongeren) John Janson (namens Gemeente Krimpen aan den IJssel) Senay Kale (namens jongeren) Hans Luijten (namens bewoners Krimpen aan den IJssel) Hans Oosters (namens Hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard) Arjen Prins (namens ondernemers Krimpenerwaard) Peter van Rooy (gebiedsontwikkelaar en auteur) Cees Verhagen (namens agrariërs) Mart-Jan Verkaik (namens agrarisch natuurbeheerders) Aart de Zeeuw (namens bewoners Krimpenerwaard) Petra de Jong (organisatie en fotoredactie) Mohamed Sbaai (organisatie) Vormgeving Jean-Paul Mombers (Made by Mombers, Haarlem) Druk Printgarden, Alphen aan de Rijn

2014

Onderzoek De Kracht van de Krimpenerwaard

Rabobank c.s.

2015

Initiatief voor actie vanuit gebied

Riek Bakker

2017

Strategische Visie Krimpenerwaard onder leiding van Riek Bakker

Waardcommissie

2017

Opdracht voor uitwerking van strategische visie

Waardcommissie

2018

Kaders voor uitwerking van strategische visie

Raden & Staten

2018

Panorama met agendapunten

Tafel van Verkenning

2018

Ontvangst van panorama met agendapunten

Waardcommissie, gedeputeerde & twee wethouders

2019

Prioritering agendapunten en besluitvorming

Raden & Staten

Vanaf 2019

Realisatie van (vastgestelde) agendapunten

Gedeputeerde, twee wethouders & andere hoofdrolspelers

© 2018 Alle rechten voorbehouden.

90

91

Bijlage 2: Riek Bakker over gebiedsinitiatief Gebiedsinitiatief voor strategische visie

Drie vergezichten

In 2015 heb ik het initiatief genomen voor het maken van een visie voor de Krimpenerwaard. Daar lagen allerlei motieven aan ten grondslag; van persoonlijke aard, uit betrokkenheid met, en vanuit de professionele invalshoek. We staan op de drempel van een belangrijke transitie periode naar een meer duurzame samenleving, die ook in de Krimpenerwaard om aandacht vraagt.

Bij de aanvang van dit initiatief werd duidelijk dat het niet voor iedereen vanzelfsprekend is om bij de toekomst van je eigen woon- en leefgebied stil te staan. Men vindt het soms ongewenste inmenging. Men moet er aan wennen. Het vraagt oefening en hulpmiddelen om na te denken over de gewenste toekomst van de Krimpenerwaard zonder dat het denken belemmerd wordt door praktische vraagstukken. Er zijn drie vergezichten opgesteld, die kunnen helpen om dit denken gemakkelijker te maken. De vergezichten oftewel kijkrichtingen of strategieën zijn een hulpmiddel. Zij laten de samenhang en de verbanden van de onderdelen zien.

Voor de mensen, met de mensen

Er zijn veel overheidsregelingen, die ooit langs democratische weg tot stand zijn gekomen. Tegelijkertijd passen die regels niet meer bij de beleving van burgers en ondernemers. De omgeving verandert . Mensen willen zelf mee doen. Mensen willen participeren en niet eindeloos wachten. Het staande beleid wordt vaak gezien als herhaling van zetten of meer van het zelfde. Dat moet en kan ook anders en ook daar wilde ik met het gebiedsinitiatief een bijdrage aan leveren. Brede participatie is hierbij niet meer weg te denken.

Vergezicht 1 Het is toch goed zo

Dit vergezicht denkt vanuit: we leven hier in een mooi gebied, dat niet snel ergens anders is te vinden. Daar zijn we trots op. Er is een saamhorige samenleving. Men werkt hard en graag voor elkaar, er is een hoog arbeidsethos. Het is mooi en goed in de Krimpenerwaard en het moet zo blijven. We kunnen het onder elkaar heel goed rooien. In dit vergezicht valt de keuze vooral op behoud en beheer van het goede en is er niet zo zeer aandacht voor ontwikkeling. Daarbij moeten we inzetten op thema’s als waterveiligheid, bodemdaling, landbouw en het managen van de daarbij behorende mobiliteit. De aandacht voor wonen en voorzieningen gaat vooral naar herstructurering en maar voor een heel klein deel naar vernieuwing. Dat we krimpen in dit vergezicht nemen we op de koop toe. Dat zien we dan wel weer. De energietransitie laten we over ons komen, ook gaan we er van uit dat het voortschrijdend inzicht zo snel zal gaan dat we geen windturbines hoeven te plaatsen in de Krimpenerwaard.

Wie willen we zijn, hoe willen we leven

Toekomst heeft in de eerste plaats te maken met de samenleving die je wenselijk acht, waar je deel van wilt uitmaken. Het gaat het om de kernwaarden; waar hechten we aan, wat moet blijven en wat is niet meer van deze tijd. De samenleving is horizontaler en minder voorspelbaar geworden. De visie is daarom opgesteld met de hulp van bewoners en ondernemers. De voorwaarden voor geslaagde participatie is hoffelijke omgang met elkaar. Goede omgangsvormen leidt tot wederzijds vertrouwen voor nu en later. De visie is toekomstgericht en vormt een basis voor de ontwikkeling van een duurzame Krimpenerwaard.

Vergezicht 2 De schouders eronder

Dit vergezicht zegt: ja, het is mooi en ja, we moeten erg zuinig zijn en blijven op onze omgeving, maar dat is niet genoeg. We hebben veranderingen nodig, immers jonge mensen trekken weg. We moeten sterker inzetten op de verdere ontwikkeling en verbreding van de economie. Meer

92

93

Vergezichten Tenslotte

banen en activiteiten zijn nodig. Het is nodig om zorg en welzijn op peil te houden. We willen daarom wonen en voorzieningen ook kunnen uitbreiden. Onze jongeren moeten de keus krijgen om hier te kunnen blijven wonen. De krimp willen we tegen gaan om een evenwichtige bevolkingsgroei voor de toekomst te bevorderen. Deze keuze vergt aandacht voor dezelfde thema’s als in vergezicht 1. Maar er worden thema’s aan toegevoegd. Denk aan verbreding van de landbouw, maar ook aan diversiteit in de natuurontwikkeling. De aandacht voor mobiliteit moet aangepast worden aan de verbreding van activiteiten zoals recreatieve routes en mobiliteit management voor het totaal. En natuurlijk zetten we stevig in op de energie transitie.

De keuze voor de gewenste samenleving gaat vergezeld van acht thema's die cruciaal zijn voor de ontwikkeling van de Krimpenerwaard. Hierna is een schema toegevoegd waar in te zien is hoe de relaties liggen. Om het goed te kunnen volgen zijn er in de strategische visie ook voorbeelden opgenomen van maatregelen die men allemaal zou kunnen nemen. Uiteraard zijn dat voorbeelden en niet meer dan dat. Het is bedoeld als illustratie en helpt in het nadenken over wat je moet en kunt doen.