1.23 Bijlage 2 - Rapport Bureau Helsdingen.pdf

36 van 40

Bouwhistorische quickscan lierenfabriek te Ouderkerk a/d IJssel

versie: concept 31-03-2022

Het kantoorinterieur van het houten huis heeft geen hoge waarde en is vooral een herinnering aan de lierenfabriek op deze locatie. De kasten met onderdelen voor de lierenproductie in de werkruimte zijn echter wel waardevol en intact bewaard gebleven. De werkplaats uit 1956 is wat betreft hoofdvorm, materiaal en constructie, net als de lasserij, niet bijzonder waardevol of zeldzaam. Het pand vormde echter wel de kern van de productie vanaf 1956 en is daarmee een belangrijk onderdeel van de voormalige fabriek. De waarde van het gebouw ligt met name in het interieur, dat gaaf bewaard is sinds de sluiting van de fabriek en een grote verzameling aan machines vormt.

Gaafheid en zeldzaamheid

De voormalige lierenfabriek De Rek & Horsman B.V. is een van de weinig bewaard gebleven fabrieken van deze soort in Zuid-Holland, waar schepen hun lieren lieten bouwen en repareren. Het is daarmee een zeldzaam complex gerelateerd aan maritiem erfgoed. De fabriek is bovendien bijzonder gaaf bewaard gebleven, waarbij vrijwel het volledige interieur uit de periode dat de fabriek werkzaam was, nog aanwezig is.

37 van 40

Bouwhistorische quickscan lierenfabriek te Ouderkerk a/d IJssel

versie: concept 31-03-2022

7 SAMENVATTING Bouwgeschiedenis De voormalige lierenfabriek De Rek & Horsman B.V. was opgericht in 1910. Gelijk met de oprichting werden een woonhuis met smederij aan de Dorpsstraat gebouwd in Ouderkerk aan der IJssel, met daarachter een losstaand dubbel woonhuis. De gebouwen bevonden zich buitendijks, aan de westzijde van het dorp, waar sinds de achttiende eeuw de timmerlieden, wagenmakers, smeden en scheepsbouwers waren gevestigd. Lieren zijn werktuigen waarmee door middel van een as met tandwielen en een kabel met een draaibeweging krachten kunnen worden overgebracht. De fabriek produceerde en repareerde scheepslieren waarmee het hijswerk aan boord kon worden verlicht. In de regio vond al eeuwenlang veel transport plaats over water en er was tussen de Hollandsche IJssel en de Lek sprake van een concentratie aan scheepswerven. Reparatiebedrijven en bedrijven die onderdelen voor schepen produceerden maakten hier ook deel van uit. Schuin achter de lierenfabriek werd in 1930 een houten huis gebouwd. Het behoorde bij de naastgelegen houtzagerij met de molen ‘Hermina’ aan het water. Dit huis werd in 1937 verkort en achter het huis kwam een houten schuur of werkplaats te staan. In 1954 werd het woonhuis aan de Dorpsstraat afgesplitst van de achtergelegen smederij. Het dubbele woonhuis achter de smederij werd vergroot met aan weerszijden een uitbouw met serre.

Het land aan het water met het houten huis van de houtzagerij werd in 1956 verkocht aan de lierenfabriek. In het houten huis werd het kantoor van de fabriek gevestigd. Naast het houten huis werd een grote werkplaats gebouwd. Gelijktijdig werd ook de smederij uitgebreid met een aangebouwde lasserij. Op het hoogtepunt hebben in de fabriek 15 man gewerkt. Met de schaalvergroting van de scheepvaart kon de fabriek echter steeds minder goed meekomen, omdat de echt grote lieren niet in de fabriek konden worden geproduceerd. De laatste jaren heeft de fabriek vooral reparatiewerkzaamheden uitgevoerd aan bestaande lieren en lieren geproduceerd voor historische zeilschepen. Afgelopen jaar sloot de fabriek definitief. De gebouwen van de fabriek zijn, inclusief hun interieur, sindsdien vrijwel niet meer aangepast. Advies waardering De voormalige lierenfabriek De Rek & Horsman B.V. te Ouderkerk aan den IJssel is niet wettelijk beschermd, maar bezit wel cultuurhistorische waarden. De gebouwen met terrein hebben een stedenbouwkundige waarde door de buitendijkse ligging in het dorp waar reeds sinds de achttiende eeuw industrie was gevestigd. De lierenfabriek maakt onderdeel uit van deze traditie en behoort tot de laatste industrie op deze locatie. Tussen de gebouwen van de fabriek is sprake van een ensemblewaarde.

Als herinnering aan het maritieme verleden van het dorp en de regio is er sprake van historische waarden. De fabriek produceerde niet enkele lieren voor schepen maar ook ijzerwerk voor de lokale boeren. Het houten huis herinnerd bovendien aan de verdwenen houtzagerijmolen. De voormalige fabriek is zeldzaam als een van de laatste, zo niet de laatste, bewaarde kleinschalige lierenfabriek in Zuid-Holland en daarmee van regionaal belang. De waarde van de verschillende gebouwen verschilt, waarbij ook een verschil is tussen de constructie en materialisering van het gebouw en het bewaarde interieur. De meest waardevolle gebouwen zijn de smederij (1910), het dubbele woonhuis (1910) en het houten huis met aanbouw (1930/1937). Deze gebouwen hebben de hoogste ouderdom en zijn in de hoofdvorm gaaf bewaard gebleven sinds de bouwtijd. De kleinschaligheid past bij de historische karakter van de Dorpsstraat, terwijl de materialen en constructies kenmerkend zijn voor de periode waarin de panden zijn gebouwd. De werkplaats en de lasserij uit 1956 waren essentiële onderdelen van de fabriek. Door hun materialisering zijn zij echter minder zeldzaam en waardevol dan de oudere gebouwen, zeker wanneer het fabrieksinterieur niet meer aanwezig zou zijn. De fabrieksinterieurs van de smederij, de lasserij, de werkplaats en de werkruimte van het houten huis zijn intact bewaard gebleven.

Deze interieurs zijn waardevol als herinnering aan de fabriek en de werkwijze van de productie van lieren en zijn bovendien zeer zeldzaam. De gebouwen en hun interieurs zijn van lokaal en regionaal belang. Wanneer men ervoor kiest om de cultuurhistorische waarden van de gebouwen te beschermen, moet daarom worden gedacht aan een gemeentelijk niveau, en niet aan een landelijk niveau. Dit kan zowel als gemeentelijk monument, als het beschermen van de hoofdvormen via het bestemmingsplan. Onderscheid moet hier worden gemaakt tussen de gebouwen zelf en hun interieurs. De interieurs van de fabriek zijn waardevol, maar tenzij men ervoor kiest om de gebouwen open te stellen in de vorm van een museum, zal het zeer lastig zijn om de interieurs op locatie te kunnen behouden. Het heeft dan de voorkeur om deze te bewaren/ tentoon te stellen op een andere locatie, zodat de interieurs behouden kunnen blijven. 38 van 40

Bouwhistorische quickscan lierenfabriek te Ouderkerk a/d IJssel

versie: concept 31-03-2022

8 BRONNEN Literatuur • • • • • • • •

GRONINGEN, Catharina L., De Krimpenerwaard (Zwolle, 1996). Historische vereniging Ouderkerck op d’IJssel, Ouderkerk aan den IJssel. Routebeschrijving wandeling +- 1,3 km. HÖFKENS, M. e.a., Jongere bouwkunst en stedebouw 1800-1945. Monumenten Inventarisatie Project. ZuidHollands Waardegebied (’s-Gravenhage, 1991). HORST, Ingeborg en Piet Balk, De Lierenfabriek De Rek & Horsman B.V. (2021). HOVEN, Frank van der e.a., Op ontdekkingstocht door Krimpenerwaard en Lopikerwaard (Leerdam). KUIPER, H.H. en S.F.G. Teunisse, Pie-rapportenreeks 38. Scheepsbouw (Amsterdam, 2000). STENVERT, Ronald e.a., Monumenten in Nederland. Zuid-Holland (Zwolle, 2004). VERZIJL, Jan, ‘Een Ouderkerks bedrijf: lierenfabriek De Rek & Horsman’, in: Op d’IJssel, p.4-12.

Websites • • • •

beeldarchief.zuid-holland.nl beeldbank.cultureelerfgoed.nl rce.webgispublisher.nl www.topotijdreis.nl

Afbeeldingen en tekeningen zonder bronvermelding zijn afkomstig van Bureau Helsdingen.

39 van 40

Bouwhistorische quickscan lierenfabriek te Ouderkerk a/d IJssel

BIJLAGE: TEKENINGEN Volgt.

40 van 40

versie: concept 31-03-2022