Bijlage 3. Documenten Financiële staat van Krimpen

Wij vragen u daarom om uw standpunt over het nemen van meer risico’s in de begrotingsramingen met ons te delen.

5.6

Onderbesteding

Bij het opmaken van de jaarrekening is de laatste jaren sprake van (forse) overschotten, terwijl het sluitend maken van de (meerjaren)begrotingen vaak zeer moeizaam gaat

13

vanwege aanvankelijke tekorten. We hebben onderzocht welke oorzaken hiervoor zijn en wat we daarmee kunnen in het kader van het ravijn. Sinds 2021 is steeds sprake van positieve jaarrekeningsaldi. Ook over 2024 wordt weer een aanzienlijk saldo verwacht. In de laatste begrotingswijziging werd dit begroot op € 3,1 miljoen, waarvan bijna € 2 miljoen op structurele baten en lasten. Tegelijkertijd begroten we vanaf 2026 forse tekorten en ligt het dus voor de hand om de overschotten nader te analyseren. De indruk kan ontstaan dat het allemaal wel weer mee zal vallen. Natuurlijk is het mogelijk dat de realisatie minder negatief is dan het nu lijkt, maar de korting op het gemeentefonds is wel reëel. Uit een recent rekenmodel blijkt dat de verwachte tekorten in ons meerjarenbeeld grofweg overeenkomen met de verlaging van de algemene uitkering voor Krimpen aan den IJssel. De jaarrekeningsaldi voor structurele baten en lasten waren de afgelopen jaren als volgt (2024 o.b.v. begrotingswijziging december):

Saldo rekening saldo structureel

2021

2023

2024

2.015

8.674

6.685

3.122

15

6.622

3.048

1.964

1.732

1.168

500

4.890

1.880

1.464

bestemming bij vaststellen netto structureel

2022

15

De regel “bestemming bij vaststellen” betreft voornamelijk de dotaties aan de reserve voor opvang asielzoekers, die is gevormd met het surplus van de specifieke uitkering die voor de opvang van Oekraïners wordt ontvangen. Het bedrag van € 500.000 in 2024 is een voorlopige inschatting. Het netto structureel resultaat geeft aan welke saldi overbleven en betrekking hebben op structurele baten en lasten. Daarbij moet worden aangetekend dat ook incidentele afwijkingen op structurele posten hierin meetellen. Verreweg de belangrijkste reden voor de overschotten zijn de extra rijksmiddelen die gedurende het jaar via het gemeentefonds beschikbaar komen. Het rijksbeleid dat daarachter zit laat zich moeilijk meenemen in prognoses. Bovendien is inmiddels de accressystematiek gewijzigd waardoor veel minder schommelingen worden verwacht. Met deze oorzaak kunnen we dus niks. Een ander substantieel deel van de overschotten wordt veroorzaakt door onderbesteding van budgetten. De afgelopen maanden is op dit punt het “laaghangend fruit” al geplukt. Waar dat mogelijk was zijn budgetten structureel verlaagd. Het is lastig om vat te krijgen op de overige oorzaken, omdat die per jaar op verschillende posten opduiken. Het is daarom verleidelijk om daarvoor een stelpost voor onderbesteding op te nemen, maar dat is volgens de begrotingsregels niet toegestaan.

Een nadere analyse van de onderbesteding laat zien dat op circa 40 budgetten drie jaar op rij (2021-2023) minder is uitgegeven dan in de primitieve begroting was opgenomen. Rekening houdend met het laaghangend fruit dat inmiddels is ingeboekt tellen deze posten op tot circa € 1 miljoen. Ondanks de opeenvolgende onderbesteding is het verlagen van ramingen op deze posten niet goed mogelijk. Omdat we zien dat hier ruimte ligt die onbenut blijft is gezocht naar een financieel technische oplossing. Deze is gevonden in het opnemen van een structurele reservemutatie op

14

begrotingsbasis, die bij gebleken onderbesteding (ontstaan van een positief saldo) teruggedraaid kan worden. De geraamde onttrekking vormt in de begroting de dekking voor onderbesteding die we nog niet kunnen aanwijzen. Als in de loop van het jaar het begrotingssaldo zich positief ontwikkelt, kan bij de decemberwijziging de reserveonttrekking worden teruggedraaid. Het daarmee gemoeide bedrag blijft dus in de reserve beschikbaar en kan opnieuw op dezelfde wijze worden ingezet. Bijkomend voordeel is dat vanwege de aangepaste regels over inzetten van reserves als structureel dekkingsmiddel deze onttrekking meetelt voor het structureel evenwicht. Op basis van de eerder genoemde analyse is het verantwoord om via deze weg een ‘ombuiging’ van € 1 miljoen op te nemen. Nog even puntsgewijs: Analyse Sinds 2021 forse rekeningoverschotten en tegelijkertijd begrotingstekorten Deels veroorzaakt door onderbesteding budgetten Verlagen specifieke budgetten is waar mogelijk gebeurd Resterende te verwachten onderbesteding mag niet als stelpost worden opgenomen Omvang circa € 1 miljoen Ombuigingsoptie Structurele onttrekking reserve begrotingstekorten opnemen van € 1 miljoen Bij oplopen positief begrotingssaldo deze onttrekking in de decemberwijziging terugdraaien.

Wij overwegen deze optie in de kadernota aan de raad voor te stellen, in combinatie met heldere afspraken over de werkwijze en risico’s.

15

6. Uitdagingen langere termijn: grote investeringsopgave We richten ons momenteel op het bereiken van structureel evenwicht in 2029. Maar ook daarna staan ons nog uitdagingen te wachten. Met name waar het gaat om de vervanging en vernieuwing van (maatschappelijk) vastgoed en openbare ruimte.

Kapitaalgoederen Gebouwen Economisch nut

Eigen gebruik

Maatschappelijk gebruik

Overig gebruik

Openbare ruimte Economisch nut

Riolering, afvalinzameling

Markt, haven, begraafplaatsen

Maatschappelijk nut Wegen, civiele kunstwerken

Openbare verlichting, verkeersregelinstallaties

Groen, water, spelen, kunst

We hebben precies in beeld hoe groot onze vervangingsopgave de komende jaren is: gebouwen: o onderwijs en binnensport o overig (maatschappelijk) vastgoed openbare ruimte o integrale meerjarenplanning o onderhoud kapitaalgoederen Die vervangingsopgave is nog niet in zijn geheel in de begroting verwerkt. Daarnaast is er een aantal dossiers die specifiek om besluiten vragen en leiden de meerjarenplannen tot oplopende kapitaallasten na de scope van de meerjarenbegroting. Voorbeelden van financiële gevolgen die nog niet in de cijfers zichtbaar zijn en waarvoor deels wel/niet al besluiten zijn genomen: Besluitvorming over voortzetting huidig zwembad en eventuele nieuwbouw Openbare ruimte bij complex DCV Herhuisvesting De Treffers TCK: extra speel-/sportvoorziening Toekomst van de Tuyter en Raadhuisplein 4 () Lange termijn effecten IHP, wanneer de volgende nieuwbouwgolf aan de orde is Investeringen in (vervanging van) vastgoed die nog niet in de begroting zijn opgenomen (o.b.v. Strategisch HuisvestingsPlan) Onderhoud en vervangingen in de openbare ruimte wanneer de reserve leeg raakt Het ravijn is of wordt op termijn dus nog dieper, als we geen (verdere) actie ondernemen. Bovendien leidt de investeringsopgave tot een enorme financieringsbehoefte. In de begroting 2025 is sprake van € 100 miljoen aan benodigde geldleningen in de komende 4 jaar.

Dat is niet verantwoord en niet realistisch. De solvabiliteit en netto schuldquote ontwikkelen zich daarmee tot onacceptabele en zeer risicovolle waarden. De verplichtingen aan aflossingen en de hoogte van op te nemen kapitaallasten zetten de gemeente financieel volledig klem. Alle wendbaarheid en weerbaarheid verdwijnt. Bovendien betreft het lasten die voor lange tijd de financiële positie van de gemeente zullen domineren. Een gemiddelde lening heeft 16

een looptijd van 25 jaar en afschrijvingen veelal 25-50 jaar. Zowel de provincie als de accountant hebben al aandacht gevraagd voor deze ontwikkeling. De investeringsambities in de huidige omvang, nog aan te vullen met te nemen besluiten, zijn financieel niet uitvoerbaar. We moeten op zoek naar mogelijkheden om het investeringsprogramma af te schalen. Dat levert niet alleen verlichting op voor de begroting, maar is ook broodnodig om financieel toekomstbestendig te blijven. De vooruitblik naar de langere termijn laat ook zien dat het van belang is om te zoeken naar mogelijkheden om daar grip op te houden. Daarvoor is een financieel kader nodig waarin bijvoorbeeld financiële kengetallen een rol spelen en waarmee sturing mogelijk wordt. De focus ligt nu op het ravijn, maar inzicht in de effecten op langere termijn is onmisbaar om keuzes over de toekomst te kunnen maken.

17

7. Ombuigingsmogelijkheden 7.1

Inleiding/leeswijzer

Dit hoofdstuk bevat de financiële tabellen met informatie over de geïnventariseerde ombuigingsmogelijkheden. Het gaat om de volgende overzichten: In 7.2 een totaaloverzicht van de ombuigingsmogelijkheden op het niveau programma/beleidsthema. In 7.3 per programma/beleidsthema o Overzicht totale lasten en baten o Overzicht ombuigingsmogelijkheden In totaal zijn 105 mogelijkheden opgehaald. Inclusief alle varianten gaat het om 201 opties. In de tabellen is een aantal kolommen opgenomen: Type maatregel De opties zijn ingedeeld in verschillende typen maatregelen: o Financiële maatregel o Efficiency maatregel o Extra opbrengsten o Herprioriteren o Uitstellen o Versoberen beleid o Stoppen beleid Impact inwoners In deze kolom is aangegeven in welke mate inwoners iets gaan merken van de maatregelen. Het kan zijn dat inwoners geen effect zullen merken van een maatregel, juist wel effect merken van een maatregel of dat een maatregel indirect effect zal hebben op inwoners. Impact organisatie In deze kolom is aangegeven in welke mate de maatregelen impact hebben op de ambtelijke organisatie. Dat betekent dat ook in de formatie (op termijn) nog voordelige effecten te verwachten zijn. Die impact is niet gekwantificeerd. Omkeerbaarheid Hiermee wordt op een schaal van 1 tot en met 5 aangegeven of een maatregelen eenvoudig (1) of juist bijna onmogelijk (5) terug te draaien zijn.

Snelheid invoering Op een schaal van 1 (snel) tot 5 (op termijn) wordt aangegeven in hoeverre de maatregel snel kan worden geëffectueerd. De getoonde cijfers betreffen de jaren 2026-2029. Een paar kanttekeningen en toelichtingen: Waar geen bedragen staan is sprake van een optie die nog nader moet worden onderzocht en nog niet kan worden gekwantificeerd. De bedragen zijn niet altijd geïndexeerd. Daardoor kunnen de werkelijke meerjarige effecten afwijken.

In veel gevallen zijn voor hetzelfde onderwerp/budget meerdere opties in beeld gebracht. Deze varianten kunnen soms bij elkaar worden opgeteld, maar sommige

18

varianten zijn in plaats van een andere optie. Het inzetten van meerdere varianten bij één onderwerp is dus niet altijd mogelijk. Het totaalbedrag aan ombuigingsmogelijkheden in het totaaloverzicht is dus niet volledig realiseerbaar. Het totale ombuigingspotentieel dat is opgehaald per jaar is als volgt: 2026: € 8.805.805 2027: € 9.971.621 2028: € 11.977.207 2029: € 12.649.376 Bij dit document horen twee bijlagen met meer detailinformatie over de ombuigingsmogelijkheden. Bijlage 1 is een complete lijst met alle opties en varianten inclusief extra kolommen met onder meer een korte omschrijving en de verantwoordelijke portefeuillehouder. Ook is aangegeven waar het om een medebewindstaak gaat. Deze lijst wordt als Excel bestand beschikbaar gesteld zodat u daar zelf selecties en analyses op kunt maken. Bijlage 2 bevat per ombuigingsmaatregel een formulier waarop een nadere toelichting is gegeven, kanttekeningen en maatschappelijke gevolgen zijn benoemd en de verschillende varianten/scenario’s worden uitgewerkt.

19

Nr 1.1.8 1.2.1 2.1.4 2.1.6 2.1.7

Onderwerp Voorziening pensioenen wethouders Intensief Jongerencoaching Duurzaamheid Openbaar groen Projecten in buitenruimte

2.1.8 Verlaging volume beheer openbare ruimte 2.1.9 Voorbereidingskosten investeringen 2.1.10 Kinderboerderij 3.1.3 SPUK Sport 3.1.4 Combinatiefunctie

3.1.5 Zwembad de Lansingh 3.2.4 Kunst en musea / Streekmuseum 3.2.6 Muziekschool 3.2.12 Vastgoed cultuurlocaties 3.3.1 IHP Comenius college 4.1.4 Gratis openbaar vervoer voor minima 4.1.7 4.1.9 4.1.9 4.1.9

SPUK GALA afbouw Subsidies Jongeren Subsidies Jongeren Subsidies Jongeren

4.2.1 Inzet KrimpenWijzer 4.3.1 Beleid Hulp bij het huishouden 4.3.3 Bijzondere bijstand 4.3.10 Jeugdhulp, scherper aan de wind Schrappen collectieve zorgverzekering 4.3.14 inwoners met een laag inkomen 4.3.15 Subsidies armoede en schulden 4.3.15 Subsidies armoede en schulden 5.1.11 Rechtspositie algemeen 5.1.15 Traineeprogramma MRDH 5.2.1 Dividend Stedin 5.2.1 Dividend Stedin 5.2.3 Onderuitputting BCF 5.2.3 Onderuitputting BCF 5.2.3 Onderuitputting BCF 5.2.4 OZB 5.2.6 Onderbesteding begroting

Opmerkingen Structurele onttrekking voorziening pensioenen wethouders De inzet volledig stopzetten SPUK CDOKE Onderhoud groen naar niveau c Afschalen van grote infrastructuurprojecten (naar 3 projecten per jaar) Verlaging storting reserve INV MN buitenruimte Vrijval investeringen inzetten om voorbereidingskosten te dekken Stoppen subsidie Spuk Sport inkomsten vooraf ramen Stoppen met de combinatiefuncties

Voorstel in begroting 2026?

Toegepast in een andere vorm Toegepast in een andere vorm

Toegepast Toegepast

Actualisatie juni 2026 Niet meer mogelijk Nog mogelijk Toegepast Nog mogelijk Toegepast Nog mogelijk Toegepast Nog mogelijk Toegepast Nog mogelijk

Definitief sluiten zwembad en geen nieuwbouw Stoppen subsidie Streekmuseum Stoppen subsidies muziekschool Vastgoed Tuyter Enkel rekening houden met renovatie en uitbreiding waar nodig i.p.v. volledige nieuwbouw Stoppen gratis OV voor minima

Nog mogelijk Nog mogelijk Nog mogelijk Nog mogelijk

Gala middelen vallen weg GRO-up stoppen GRO-up versoberen Samenwerking Synerkri en GRO-up

Niet meer mogelijk Nog mogelijk Nog mogelijk Nog mogelijk

Slimmere inzet Krimpenwijzer Re-ablement Versoberen of schrappen Individuele inkomenstoeslag Versoberen Jeugdhulp Collectieve zorgverzerkering stoppen beleid erkenningsubsidies erkenningsubsidies afbouw in 4 jaar Decentrale Salarisruimte Geen MRDH trainees aannemen Raming obv gemiddeld ontvangen dividend in de laatste 4 jaar Laatst ontvangen dividend aanhouden als meerjarenreeks 19 punten van de uitkeringsfactor 15 punten van de uitkeringsfactor 10 punten van de uitkeringsfactor OZB verhogen met 10% Dekken onderbesteding begroting

Nog mogelijk Nog mogelijk

Toegepast in een andere vorm Toegepast in een andere vorm

Toegepast Toegepast Toegepast Andere optie toegepast Andere optie toegepast Andere optie toegepast Toegepast in een andere vorm

Nog mogelijk Toegepast Nog mogelijk Toegepast Nog mogelijk Nog mogelijk Nog mogelijk Toegepast Toegepast Toegepast Nog mogelijk Niet meer mogelijk Niet meer mogelijk Toegepast Nog mogelijk Nog mogelijk

Opmerkingen

Bedrag 2026

Bedrag 2027 40.868

Bedrag 2028 128.809

176.039

200.000

200.000

300.000

300.000

300.000

136.704

280.243

430.671

307.533

326.985

335.160

40.619 148.000 280.517

528.000 83.269 304.500 287.530

528.000 128.025 468.000 294.718

346.582

354.609

100.000 362.825

200.000

119.451 119.451 200.000

244.398 122.199 200.000

375.029 125.009 200.000

100.000

129.000

230.000

326.000

140.000

143.000

146.575

238.000 106.296 53.148

238.000 108.953 81.715

238.000 111.677 111.677

150.000

150.000

150.000

150.000

700.000 1.000.000

700.000 1.000.000

700.000 1.000.000

700.000 1.000.000

300.000 Afbouw met 25%, 50%, 75%, 100%

83.778

Aanbesteding voor de periode tot moment nieuwbouw wordt voorbereid en in september uitgezet

273.675 Moet in relatie worden bezien met RIB voortgang scenario's Comenius Wordt gecontinueerd. Is onderdeel van SPUK AZWA geworden Afbouw met 25%, 50%, 75%, 100% Betreft een financiële taakstelling van 25% Botst wel met het eerder beleid voor de stevig lokale teams/ relatie met verplichting uit AZWA

Bedrag 2029

Overzicht specifieke uitkeringen 2025 Ministerie

Sisacode

Specifieke uitkering

Bedrag 2025

FIN

FIN B2

829.318

BZK

BZK C62

Regeling specifieke uitkering gemeentelijke hulp aan gedupeerden kinderopvangtoeslagproblematiek 2021 Regeling specifieke uitkering kwijtschelding gemeentelijke belastingen

BZK

BZK C92

Regeling specifieke uitkering Informatiepunten Digitale Overheid

29.525

OCW

OCW D8

Onderwijsachterstandenbeleid 2023-2026 (OAB)

535.019

OCW

OCW D14

OCW

OCW D23

Regeling specifieke uitkering inhalen COVID-19 gerelateerde onderwijsvertragingenonderwijsvertragingen Regeling eenmalige specifieke uitkering en subsidies lokale bibliotheekvoorzieningen

IenW23

IenW23 E3

Subsidieregeling sanering verkeerslawaai

IenW23

IenW E44B

Tijdelijke impulsregeling klimaatadaptatie 2021–2027 (SiSa tussen medeoverheden)

SZW

SZW G2

Gebundelde uitkering op grond van artikel 69 Participatiewet_gemeentedeel 2023

SZW

SZW G3

SZW

SZW G4

Besluit bijstandverlening zelfstandigen 2004 (uitsluitend kapitaalverstrekking)_gemeentedeel 2023 Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (Tozo)_gemeentedeel 2023

SZW

SZW G10

Wet inburgering 2021_ gemeentedeel 2023

SZW

SZW G12

SZW

SZW G13

Kwijtschelden publieke schulden SZW-domein hersteloperatie kinderopvangtoeslagaffaire_gemeentedeel 2023 Onderwijsroute _ deel gemeente 2023

50.320

VWS

VWS H4

Regeling specifieke uitkering stimulering sport

391.175

VWS

VWS H21

Specifieke uitkering cliëntondersteuning

36.204

VWS

VWS H30

544.482

VWS

VWS H35B

Specifieke uitkering versterking voor sport en bewegen, gezondheidsbevordering, cultuurparticipatie en de sociale basis 2023-2026 Specifieke uitkering IZA-doelen 2023-2026 (SiSa tussen medeoverheden)

VRO

VRO j17

Realisatie stimulans

VRO

VRO J209

Meerjarige regeling voor huisvesting aandachtsgroepen

-

VRO

VRO J55

Aanpak energiearmoede

-

-

83.870 37.476 10.512.607 462.119 -

1.228.083 70.000

VRO

VRO J94

Nationaal Isolatieprogramma

291.592

KGG

KGG K28

538.394

JenV

AenM16

Tijdelijke regeling capaciteit decentrale overheden voor klimaat- en energiebeleid (CDOKE) Bekostigingsregeling opvang ontheemden Oekraïne

TOTAAL SPUKS in rekening 2025

2.503.588 18.143.772