2025-03-21 Bijlage 3. Krimpen aan den IJssel rapportage cultuurhuis

Gemeente Krimpen aan den IJssel

Rapportage Cultuurhuis Culturele Zaken Advies, m.m.v. Berenschot,

12 juli 2024

Inhoud 1.

Inleiding .......................................................................................................................................... 3 1.1 Uitvraag ......................................................................................................................................... 3 1.2 Visie op de opdracht ..................................................................................................................... 3

2.

Analyse De Tuyter ........................................................................................................................... 4 2.1 Uitgangspunten De Tuyter ............................................................................................................ 4 2.2 Locatie De Tuyter .......................................................................................................................... 5 Karakteristiek van de locatie .......................................................................................................... 5 Huidige situatie De Tuyter .............................................................................................................. 5 Activiteiten...................................................................................................................................... 5 Professionele programmering ........................................................................................................ 5 2.3 Exploitatie ..................................................................................................................................... 6 Analyse huidige eigenaarslasten ....................................................................................................

6 2.4 Beheer en beheerkosten De Tuyter .............................................................................................. 7 Beheer Team Tuyter ....................................................................................................................... 7 Beheerkosten Team Tuyter ............................................................................................................ 9 Zaalverhuurtarieven ....................................................................................................................... 9

3.

Analyse cultuurhuis ...................................................................................................................... 10 3.1 Uitgangspunten voor een cultureel centrum.............................................................................. 10 Culturele centra ............................................................................................................................ 10 Kulturhus....................................................................................................................................... 10 Community center ........................................................................................................................ 11 Cultuurclusters.............................................................................................................................. 12 Conclusie typen culturele centra .................................................................................................. 12 3.2 Demografie Krimpen ................................................................................................................... 14 3.3 Locatie Raadhuisplein .................................................................................................................

14 Karakteristiek van de locatie ........................................................................................................ 14 3.4 Omvang gewenste accommodatie.............................................................................................. 15 Resultaten enquête ...................................................................................................................... 15 Korte samenvatting enquête ........................................................................................................ 17 Indicatie benodigde m2 cultuurhuis (exclusief Raadhuisplein 4) .................................................. 17 Benchmark culturele centra ......................................................................................................... 18 Professionele programmering ...................................................................................................... 19 Concurrentie van nabijgelegen podia ........................................................................................... 19 3.5 Beheer ......................................................................................................................................... 19 Verschillende beheermodellen.....................................................................................................

19 Alternatief 1: beheer door een van vaste gebruikers................................................................... 20 Alternatief 2: beheerstichting....................................................................................................... 20 1

3.6 Exploitatie ................................................................................................................................... 22 Exploitatiekosten .......................................................................................................................... 22 Conclusie exploitatiekosten .......................................................................................................... 22 Eigenaarslasten ............................................................................................................................. 22 3.7 Geschatte bouwkosten .............................................................................................................. 23 4.

SWOT analyse ............................................................................................................................... 24 Sterkten ........................................................................................................................................ 24 Zwakten ........................................................................................................................................ 24 Kansen .......................................................................................................................................... 24 Bedreigingen ................................................................................................................................. 24

5.

Conclusies en samenvatting ......................................................................................................... 25

Bijlagen .................................................................................................................................................. 27 Lijst geraadpleegde documenten...................................................................................................... 27 Lijst respondenten enquête .............................................................................................................. 28 Resultaten enquête ........................................................................................................................... 29 Lijst geïnterviewden .......................................................................................................................... 35

2

1. Inleiding In de afgelopen jaren heeft de gemeente Krimpen aan den IJssel regelmatig onderzoek gedaan naar het multifunctionele cultureel centrum De Tuyter. In 2016 werd het gebouw ingrijpend gerenoveerd. In 2023 heeft de gemeente besloten een onderzoek te starten naar het herhuisvesten van enkele functies van De Tuyter (o.a. de bibliotheek) in een gedeelte van het gemeentehuis aan het Raadhuisplein 4. Hiervoor werd een in 2023 een onderzoek door Synargis uitgevoerd. Dit bureau constateerde o.a. dat niet alle functies die in De Tuyter zijn gevestigd, in het gemeentehuis geplaatst kunnen worden. De gemeente besloot daarom een onderzoek te starten naar de ontwikkeling van een Cultureel centrum (genaamd: cultuurhuis) op het Raadhuisplein, waarin de theaterzaal en de muziekschool gevestigd zouden kunnen worden.

1.1 Uitvraag De gemeente Krimpen aan den IJssel heeft aan Culturele Zaken Advies gevraagd twee onderzoeken uit te voeren: Onderzoek wat de ideale grootte van een nieuwe multifunctionele zaal is. Hierbij dient in ieder geval gekeken te worden naar de huidige exploitatie van de zaal in De Tuyter en de concurrentiepositie ten opzichte van diverse theaters in de nabije omgeving (Stichting Cultureel centrum Krimpen aan den Lek, Isala theater in Capelle aan den IJssel en diverse theaters in Rotterdam). Huidige zaal Tuyter is uitgangspunt; dit uitgangspunt wordt aangevuld met de suggesties en eisen van de huidige en toekomstige gebruikers en de gemeente.

Maak de exploitatie van de huidige programmering en de exploitatie van de potentiële programmering in de zaal van ideale grootte inzichtelijk. Kosten die toe te rekenen zijn aan het gebouw dienen hiervoor buiten beschouwing te worden gelaten. Het gaat om de kosten en opbrengsten van de programmering in de zaal. Uitgangspunt voor de exploitatie van de zaal in het nieuwe Cultureel centrum is dat de exploitatiebijdrage vanuit de gemeente niet hoger wordt dan de huidige bijdrage.

1.2 Visie op de opdracht De omvang van een theaterzaal kan vrij gemakkelijk ingeschat kan worden, aan de hand van een benchmark onder theaterzalen in vergelijkbare gemeente. Maar allereerst moet de vraag beantwoord worden of het gebouw De Tuyter voldoet aan de verwachtingen en welke knelpunten gebouwelijk en beheersmatig zichtbaar zijn, zodat deze knelpunten in het nieuwe gebouw vermeden kunnen worden. Vervolgens komt de vraag naar voren of een nieuw cultureel centrum dezelfde opdracht en taken krijgt als de huidige Tuyter? Immers: “Als je doet wat je deed, krijgt je wat je had”. En het antwoord welke type cultureel centrum gewenst is, hangt o.a. nauw samen met de demografische ontwikkeling in de komende 20 jaar in Krimpen aan den IJssel. Daarom heeft Culturele Zaken Advies de Uitvraag uitgebreid met een aantal elementen: • Een korte analyse van het gebouw De Tuyter, waaronder reactie\s op het gemeentelijke beheer (hierna te noemen Team Tuyter) • Demografische ontwikkeling Krimpen aan den IJssel • Visie op het concept van een cultureel centrum • Programma van Wensen vanuit het culturele veld (online enquête) • Gemeentelijke eigenaarslasten • Mogelijkheden voor beheer van een cultureel centrum • Initiële bouwkostenraming

3

Hett kortlopende onderzoek (half mei-half juli) is uitgevoerd in de volgende gebruikelijke stappen: • Deskresearch • Culturele veld enquête • Interviews met het culturele veld en stakeholders • Het bespreken van de conceptrapportage met de stakeholders en het culturele veld, met waar nodig uitwerking en aanpassen van de rapportage. Het doel van de rapportage is het voorleggen van keuzes, waarop de gemeente besluiten kan nemen over de voorgenomen ontwikkeling van een cultureel centrum. Nb. In deze rapportage worden verschillende culturele gebouwen als een cultureel centrum, kulturhus, community center en cultuurbedrijf beschreven. De gemeente heeft in de opdracht voor dit onderzoek een nieuwe gebouw op het Raadhuisplein omschreven als een ‘cultuurhuis’. De naam cultuurhuis is in België ingeburgerd; in Nederland nauwelijks. Ook Van Dale woordenboek geeft geen definitie van dit woord. Teneinde de discussie uit de weg te gaan wat een cultuurhuis precies is (alleen culturele functies, of ook sociaal-culturele en maatschappelijke functies) zal in het vervolg van deze rapportage de neutrale term ‘cultureel centrum’ worden gebruikt.

2. Analyse De Tuyter 2.1 Uitgangspunten De Tuyter Het huidige cultureel centrum De Tuyter heeft een naar binnen gerichte karakter. Uit de interviews komt het karakter van een ‘bedrijfsverzamelgebouw’ naar voren: de vaste gebruikers hebben ieder eigen ruimtes en delen (vrijwel) alleen het centrale inpandige plein en de voordeur. Rond het centrale plein (centraal in het gebouw gelegen) zijn er ruimtes en zalen die aan de rand van het gebouw zijn gelegen, voor bibliotheek, theater, muziekschool en horeca. Het gevolg is o.a. dat de vergaderzalen niet aan de rand van het gebouw liggen, maar inpandig zijn. Met name valt op dat de excentrisch gelegen horecagelegenheid alleen via een kleine deur toegang heeft tot het centrale plein (en dus het theater- en bibliotheekpubliek alleen via de kleine deur toegang tot de horeca). Hierdoor is de betrokkenheid van de horeca bij het centrale plein beperkt; het centrale plein heeft nauwelijks een verblijfs- en ontmoetingsfunctie. Het tweede gevolg van de indeling van het gebouw is, dat de vaste organisaties voornamelijk gericht zijn op het exploiteren van hun eigen organisaties en ruimtes; er wordt weinig gemeenschappelijk belang gevoeld voor de exploitatie van het totale gebouw. Het belang van het totale gebouw wordt vrijwel uitsluitend gedragen door het gemeentelijke beheerteam.

Het derde gevolg is, dat de samenwerking tussen de vaste gebruikers niet als vanzelf tot stand komt. Ook het feit dat de gebruikers weinig bij het beheer van het gebouw betrokken zijn, werkt samenwerking tegen. Het rapport van Extradvies geeft hier duidelijkheid over; dit rapport pleit voor een grotere samenwerking tussen de gebruikers d.m.v. het benoemen van een ‘drieënheid’ van de theaterprogrammeur Synerkri, de gemeentelijke beheerorganisatie TuyterTeam en de verpachte horeca. Uit de gevoerde interviews komt naar voren dat de samenwerking hierdoor beter verloopt maar nog niet het gewenste resultaat oplevert.

4

2.2 Locatie De Tuyter Karakteristiek van de locatie De locatie van De Tuyter ligt achter het winkelcentrum en een singel. Gevoelsmatig ligt het gebouw niet in het ‘centrum’ van Krimpen. De noodzaak voor dit laatste is al in 2006 beschreven in de Centrumvisie (Palmboot & van den Bout Centrumvisie Krimpen aan den IJssel november 2006) Het feitelijke centrum is niet veel meer dan een in zich zelf gekeerd winkelcentrum omzoomd door parkeerplaatsen en enkele belangrijke voorzieningen zoals het raadhuis, de ruimtelijke karakteristiek wordt bepaald door parkeerterreinen en onbestemde, beperkt bruikbare openbare ruimte. Het is onduidelijk waar het centrumgebied begint of eindigt.

Huidige situatie De Tuyter • • • • • • • •

Gebouw De Tuyter 3071 m2 (opgave Synargis) Op Raadhuisplein 4 beschikbaar 1880 m2 (opgave afdeling Vastgoed gemeente) Resteert minstens te realiseren in cultuurhuis circa 1.200 m2 Huidige zaal: 161 stoelen, inschuifbare tribune De Crimpenaar geeft als bezoekcijfers 15000 bezoekers aan voor uitsluitend het restaurantgedeelte. Het publiek voor de horeca in de foyer tijdens activiteiten is daar niet in meegeteld. De bibliotheek geeft het aantal van 71.000 bezoekers op, exclusief de activiteiten die ze in de foyer en in de theaterzaal uitvoeren. Synerkri geeft het aantal bezoekers van 5344 door voor de activiteiten in theaterzaal en foyer. De Muziekschool telt 2750 leerlingen; het publiek tijdens uitvoeringen van muziekschoolleerlingen worden door de Muziekschool niet geregistreerd. Het is daarom niet mogelijk om op jaarbasis het aantal bezoekers van de Muziekschool te tellen.

Het is een veilige aanname om het aantal bezoekers van De Tuyter op minimaal 100000 per jaar te stellen. Gezien het inwonertal van Krimpen aan de IJssel van 29500 inwoners, kun je zeggen dat fictief iedere inwoner gemiddeld meer dan 3 x per jaar De Tuyter bezoekt.

Activiteiten De Tuyter Hart van Krimpen, is een clustering van lokale culturele en sociaal-maatschappelijke organisaties, ofwel een multifunctionele accommodatie. Huidige gebruikers/huurders zijn Jeugd & Jongerenwerk, De Zellingen, Concordia, eetcafé de Crimpenaar, Muziekschool Krimpen, Bibliotheek aan den IJssel, Inloophuis aan den IJssel, Evangelische gemeente Krimpen, Hofplein, stichting Kulan Krimpen, Lokale Omroep Krimpen, Maatschappij voor NUT van het Algemeen, Speelotheek Reuzekeu, Wereldwinkel, dansschool Danca, Krimpener kunstwaard.

Professionele programmering De Cultuurnota 2019-2022 meldt over de gewenste culturele activiteiten ‘We zien kunst in de openbare ruimte, exposities in De Tuyter, de lokale omroep, vele koren, mogelijkheden voor theater, muziek en dans’.

5

De culturele programmering van De Tuyter bestaat uit een klein aantal professionele theatervoorstellingen in de theaterzaal 15), een aantal filmvertoningen (6), muziekoptredens in de foyer 5), pubquizzen (7), en cultuurcafe’s (8). De cijfers luiden als volgt: Activiteit

Gerealiseerd 2023 14 6 7 6 9 8 5 55

Filmhuis Vakantiebios Pubquiz Comedy Muziek Overig Muziekcafé Totaal

Aantal bezoekers 2023 1220 607 690 414 1172 995 246 5344

zaal theaterzaal theaterzaal theaterzaal theaterzaal theaterzaal foyer foyer

Opvallend is het kleine aantal professionele optredens in de theaterzaal (Comedy en muziek: 15). Deze optredens worden zeer goed bezocht (80% zaalbezetting, volgens opgave van Synerkri). Iin Nederland bestaan circa 500 kleinere theaterzalen met een zaalcapaciteit van 50 tot 400 stoelen (het exacte aantal zalen is niet bekend). Startende podiumkunstenaars treden op in de kleinste zalen, groeien door van de grotere zalen naar de schouwburgzalen (circa 120 in Nederland). De theaterzalen in de categorie 100-200 stoelen ondervinden concurrentie van de kleine zalen van de schouwburgen (meestal 200-300 stoelen).

2.3 Exploitatie Analyse huidige eigenaarslasten Aangezien de gemeente via Team Tuyter de exploitatie uitvoert voor het gebouw De Tuyter, betaalt de gemeente zowel de kosten van de exploitatie (beheerkosten) als de eigenaarslasten. In een tabel ziet dit er als volgt uit: De Tuyter kosten en opbrengsten eigenaar Kostenplaats omschrijving Kostensoort naam Gebaseerd op gegevens afdeling Financiën gemeente Subsidies Bibliotheek Tuyter Subsidie Cultureel programma Tuyter Subsidie Muziekschool Tuyter Subsidie

Kosten/ opbrengsten

€ € €

Totaal eigenaarslasten

624.749 104.000 558.000 €

1.286.749

€

642.569

€

-624.109

Beheer De Tuyter Kosten beheer en personeel Ontvangen huur en servicekosten de Tuyter Opbrengst verpachtingen Opbrengsten verhuur vastgoed Opbrengsten verhuur zalen Opbrengst beheer- en servicekosten Ontvangen huur en servicekosten De Tuyter

€

€ € € €

642.569

-37.241 -338.993 -66.216 -181.659

6

Kapitaallasten Rente Verzkeringen Voorziening groot onderhoud Onderhoud OZB Overige eigenaarslasten

€ € € € € € €

110.832 10.466 6.351 83.845 23.090 14.160 3.810 €

252.554 € 1.557.763

€

0 € 1.557.763

Beheer en exploitatiekosten De Tuyter Interne gemeentelijke doorbelastingen Interne gemeent. doorbelastastingen Doorbelasting huur gebouw Doorbelasting servicekosten Interne gemeent. doorbelastastingen Doorbelasting huur gebouw Doorbelasting servicekosten

€ € € € € €

439.596 96.905 72.508 -439.596 -96.905 -72.508

Totaal gemeentelijke lasten De Tuyter Eigenaarslasten Raadhuisplein 4 Kostenplaats omschrijving Kostensoort naam Raadhuisplein 4 Kapitaallasten, 40% van totale gebouw Raadhuisplein 4 Voorziening onderh kap goed, 40% Raadhuisplein 4 Huuropbrengsten Vastgoed Raadhuisplein 4 Opbrengst beheer- en servicekosten Totaal gemeentelijke eigenaarslasten Raadhuisplein 4

€ € € €

Kosten/ opbrengsten 177.600 82.800 -115.000 -21.500

Totaal eigenaarslasten

€

123.900

2.4 Beheer en beheerkosten De Tuyter Naar aanleiding van een amendement van de gemeenteraad in februari 2022 heeft het college van B&W in Zaaknummer 966816 ‘Onderzoek herhuisvesten van functies van de Tuyter in het kantoorgebouw aan het raadhuisplein 4. 4 juli 2023 besloten om gelijktijdig met de opdracht aan Synarchis de opdracht te verstrekken voor een onderzoek naar de verschillende exploitatievormen voor De Tuyter. In het collegevoorstel staat beschreven dat de uitkomst van een onderzoek naar de exploitatievorm voor de Tuyter afhankelijk zal zijn van de keuzes in de huisvesting. Met andere woorden: de huidige exploitatievorm de huidige exploitatievorm kan beschouwd worden als een tijdelijk overgangsbeheer (zie hiervoor ook: hoofdstuk 3.5, Beheer).

Beheer Team Tuyter Het beheer van De Tuyter wordt uitgevoerd door een uitvoerende afdeling van de gemeente. In de wandeling wordt deze afdeling ‘Team Tuyter’ genoemd. In de afgelopen jaren is het gemeentelijke beheer meermalen onderwerp van gesprek geweest. In het rapport van Extradvies (Adviesbureau Extradvies, De Tuyter Hart van Krimpen, 5 januari 2022) zijn voorstellen gedaan voor het verbeteren van het beheer. Ondanks dat deze voorstellen zijn uitgevoerd, blijkt uit de interviews dat zowel Team Tuyter als een deel van de huurders wel verbetering in het beheer zien, maar nog niet tevreden zijn met het huidige beheer. Een aantal zaken dat genoemd werd in de interviews:

7

• • • • • • • • •

Veel zaken die vanuit het verleden in het heden zijn gegroeid, zijn niet bijgewerkt. Zo zijn er geen vaste huur tarieven, er is zelfs een huurder die geen huur betaalt. Contracten worden per jaar afgesloten Er is geen centrale ICT in het gebouw Voormalige beheerder De Tuyter heeft externe contracten met bijvoorbeeld schoonmaak en ICT afgesloten – er kan daarom geen gebruik gemaakt worden maken van de gemeentelijke ICT of schoonmaak, etc. Er is tijdens activiteiten te weinig taakafbakening tussen het beheer van het gebouw en de vaste gebruikers. Er lijken meerdere opvattingen en documenten te bestaan over de verantwoordelijkheden van de beheer: Team Tuyter, de vaste huurders en de gemeente hebben hierover verschillende ideeën. Dit roept verschillende verwachtingen op. Huurders regelen zelf van alles via het gemeentehuis, zodat Team Tuyter achter de feiten aan loopt Er is een onduidelijke taakafbakening tussen de gemeentelijke afdeling vastgoed en het Team Tuyter Er is een oud softwarepakket voor de verhuur, dat gebruiksonvriendelijk is. Bovendien kunnen niet alle medewerkers van Team Tuyter met dit systeem omgaan. Het is daarom lastig om verhuuroverzichten te produceren.

De taken van het gemeentelijk beheer zijn volgens opgave van Team Tuyter als volgt: Taken team Tuyter Administratief Zaal plattegronden maken, alle soorten gebruik Maandelijkse meterstanden opnemen Bestellingen noteren en doorgeven Agenda beheer Overweg met MS Office Overweg met Topdesk Overweg met Teams Het regelen van codes en pasjes Securitas Gebruiksaanwijzingen maken Maandelijkse EHBO-controle

-

Techniek Aansluiten en assisteren smartboards Gebruikers helpen met technische aansluitingen van laptops Aansluiten en assisteren met het gebruik Het uitlichten van de kunst Beamer aansluiten en instellen Geluid instellen voor o.a. headsets, microfoons. De juiste toneellichten instellen Technische storingen verhelpen Instellen en aansluiten van standalone boxen Presentaties afspelen Films streamen en afspelen Het bedienen van de hoogwerker

-

-

-

Kopiëren voor de gasten Adviseren en begeleiden Telefoon beantwoorden Administratie Signaleren en observeren Omgaan met agressie Eventuele problemen oplossen Verwelkomen van gasten en bezoekers Bezoekers ontvangen en doorverwijzen Uitlenen en terugnemen van materialen Post verwerking Communicatie en begeleiden van monteurs Decoratie en aankleding van de ontmoetingsruimte, met evenementen of seizoenen Voorraadbeheer Eigen werkplek schoonhouden Bijvullen van handdoekenrollen en closetrollen Het regelmatig controleren en schoonmaken van de wc, vooral bij evenementen Afvalverwerking Binnen en buiten gebouwcontrole Klein technische onderhoud Sleutelbeheer voor het hele pand Post en pakketten bezorgen aan de gebruikers

8

Receptiewerkzaamheden Klantcontact Service verlenen Cameratoezicht

-

-

Buitenonderhoud signaleren zoals afval, graffiti, verzakkingen en ongedierte Weekenden sturing schoonmaak Zaalcontrole

Uit de interviews kwam een aantal extra taken naar voren, die hierboven niet zijn genoemd: - ICT in het gebouw (deels) verzorgen - Verhuur van ruimtes - Verhuuradministratie en -planning (w.o. huurcontracten en -facturen) - Inkoop noodzakelijke materialen - Gastheer-/gastvrouwschap - Voorzitten van regelmatig huurdersoverleg ( NB. Er vindt momenteel alleen wekelijks werkoverleg plaats tussen beheer en huurders, geen regelmatig overleg over gebouwelijke en verhuur-/huurzaken.

Beheerkosten Team Tuyter De kosten voor het beheer (uitgaven versus inkomsten) staan samengevat in onderstaande tabel: Beheerkosten De Tuyter specificatie Gebaseerd op gegevens afdeling Financiën gemeente

Personeel en oproepkrachten Personeelsverbruik horeca Representatie Gas, elektra en water Schoonmaak en hygiëne Klein onderhoud Afschrijvingen Beveiliging Overige beheerkosten Opbrengst verhuur en servicekosten Beheerkosten De Tuyter

€ € € € € € € € € €

382.437 4.694 7.230 75.941 119.015 9.359 8.148 15.275 20.470 -624.109 €

18.460

Het netto bedrag aan beheerkosten is van De Tuyter is vrijwel gelijk aan de huuropbrengsten (beheerkosten 642k en huuropbrengst met servicekosten 624k). In het kader van deze opdracht is geen analyse uitgevoerd op de werkbegroting van Team Tuyter. Daarom hieronder alleen een twee korte observaties: • De kosten voor energie lijken erg hoog. Vanuit de interviews is gehoord dat dit ligt aan de matige isolatie van het gebouw • De kosten voor schoonmaak lijken erg hoog. Hier is in het kader van deze opdracht niet naar gekeken.

Zaalverhuurtarieven Uit de interviews blijkt, dat De Tuyter geen gestandaardiseerde verhuurtarieven hanteert. De gehanteerde tarieven worden vanuit soms een ver verleden nog steeds in De Tuyter gehanteerd. Daarnaast zijn er door sommige organisaties concessies gedaan aan de gemeente, waardoor zij als tegenprestatie verlaagde of geen zaalhuur kennen. Dit veroorzaakt een ongelijkheid tussen de huurders. Bovendien is een verlaagde huur of een kwijtgescholden huur te beschouwen als een 9

indirecte subsidie. Het verdient daarom aanbeveling dat de gemeente in overleg met de gebruikers gestandaardiseerde verhuurtarieven ontwikkelt. Als dit zou leiden tot hogere huurtarieven voor gebruikers, dan kan deze stijging gecompenseerd worden in subsidie. Een subsidierelatie tussen gemeente en gebruiker geeft een heldere relatie, die ook voor anderen transparant is. Ook de huurcontracten zijn veelal vanuit het verleden overgenomen. Er komt zelfs een huurcontract voor, dat nog bedragen in guldens hanteert. Ook hier is het aan te bevelen om standaard huurcontracten in te voeren bij een nieuw cultuurhuis.

3. Analyse cultuurhuis 3.1 Uitgangspunten voor een cultureel centrum Gezien hetgeen beschreven is in de paragraaf ‘Uitgangspunten De Tuyter’, ligt het voor de hand dat de indeling van verbouw/nieuwbouw er voor gaat zorgen dat de vaste gebruikers in het gebouw als vanzelfsprekend een betere samenwerking gaan nastreven. Is de afgelopen decennia zijn nieuwe concepten ontwikkeld voor de exploitatie van culturele centra, ook wel kulturhus en community centers genoemd.

Culturele centra Culturele centra vormen de oudste soort culturele ‘multifunctionele accommodaties’. Het principe is, dat meerdere culturele en sociaal-culturele organisaties een gebouw delen. Meestal zijn dit eigenstandige organisaties en een zelfstandige exploitatie; zij delen een aantal facilitaire gebouwfuncties Dit type gebouwen worden tegenwoordig ook wel ‘bedrijfsverzamelgebouwen’ genoemd . Dit type gebouwen is in Nederland sinds de jaren ’80 van de vorige eeuw ontstaan. Er was bij dit type gebouwen vaak sprake van grootse visies: een gebouw voor iedereen, waarin ruimte is voor alle typen activiteiten, waar werd samengewerkt een gemeenschappelijke activiteiten. Vaak terugkerende knelpunten zorgden er voor dat de ruimtes steeds meer werden afgescheiden van elkaar, waardoor de \\ers met de rug naar elkaar toe kwamen te staan. De voornaamst knelpunten bestonden uit wrijving tussen de exploitant/gebouwbeheer, de tegenstelling tussen nietcommerciële gebruikers en commerciële horeca, gebrek aan afstemming van doelstellingen, verschillen in CAO’s en een gebrek aan belangstelling van de vaste gebruikers voor het gehele gebouw. De Tuyter lijkt op dit type culturele centra.

Kulturhus Vanwege de steeds terugkerende knelpunten bij de culturele centra kwam vanaf 2000 in Nederland steeds meer belangstelling voor het zgn. kulturhus. (Wikipedia) Een kulturhus is een combinatie van verschillende voorzieningen in één of meerdere gebouwen, waarin samenwerking de sleutel is. Vaak worden zowel niet-commerciële als commerciële voorzieningen onder één dak geplaatst, zoals een peuterspeelzaal, kinderopvang, schoolruimte, spreekkamers voor artsen, fysiotherapeut en anderen, bibliotheek, VVV, bank, postvoorziening, vergaderfaciliteiten en ontmoetingsplekken. De bibliotheek is hierbij in veel gevallen de vertegenwoordiger van de brede dienstverlening op het terrein van informatie, educatie en cultuur. Het kulturhus-concept is in Denemarken ontstaan en werd vanaf 2000 in uiteenlopende vormen en omvang ingevoerd in Nederland. De gedachte van een kulturhus als een tastbaar (gemeenschaps-)gebouw is snel gemaakt, maar een kulturhus is vaak meer. Behalve het delen van één gebouw zijn gezamenlijk beheer 10

en programmering belangrijke onderdelen. De wensen van inwoners en de taken die het kulturhus uitoefent zijn belangrijk in dit concept. Door gezamenlijke afspraken en programmeringen poogt het kulturhus meerwaarde te bieden boven een 'gewone' multifunctionele accommodatie. Ieder kulturhus is uniek voor de specifieke locatie. De essentie van dit type organisatie is dat het cultureel centrum gedurende de hele dag en avond is geopend, dat de organisatie zich richt op de lokale bevolking, de lokale culturele en sociaal-culturele activiteiten en -organisaties en dat de activiteiten van alle ruimtes gebruik maken – er is geen onderscheid meer te maken tussen de afzonderlijke functies. Dit concept wordt beschouwd als zeer succesvol – zeker in de kleinere woonkernen vormen de kulturhusen de spil van de samenleving. Belangrijk is, dat het ‘merk’ kulturhus in de ogen van het publiek leidend is; voor het publiek heeft het kulturhus een theaterprogrammering, activiteiten voor ouderen en jongeren, een ontmoetingsfunctie, veelal een bibliotheek , in kleinere gemeente gemeenschapsvoorzieningen als bijvoorbeeld en postkantoor, maatschappelijke en gezondheidsactiviteiten, en soms zelfs een kleine supermarkt. Van dit type accommodatie is in Nederland vooral in oost-Nederland reeds een groot aantal ontwikkeld, o.a.

Kulturhus Borne, Kulturhus Stompwijk, Kulturhus Lienden, Kulturhus Twello, Kulturhus Holten, Kulturhus Olst, Kulturhus Oldebroek, en culturele centra in Nuenen, Deurne, Veendam en Westervoort. De exploitaties van al deze kulturhusen zijn nauwelijks vergelijkbaar, vanwege de overal verschillende functies die in de gebouwen zijn gevestigd. De variëteit in concepten en uitwerkingen is groot, maar ze delen een aantal belangrijke kenmerken: veelal zijn de bibliotheken de drager van het concept, ze zijn onverdeeld populair onder bewoners, er zijn veel vrijwilligers bij betrokken, bewoners voelen zich ermee verbonden en zijn vaak trots op hun voorziening. Het zijn de huiskamers van het dorp of stad.

Community center Een doorontwikkeling van het kulturhus is een community center. In 2011 gaf Gert Jan Hagen op de website bouwstenen voor Sociaal al een kernachtige beschrijving van een community center: Vanuit de Verenigde Staten is bekend dat een goed functionerende community center een grote bijdrage levert aan de aantrekkelijkheid, en daarmee ook de marktwaarde, van een wijk. Een dergelijke accommodatie met functies voor onderwijs, ontmoeting, sport, recreatie en cultuur geeft identiteit aan de wijk. Aan de positionering van een community center moet daarom veel aandacht worden geschonken. Het helpt om daarbij het community center te zien als een merk….bij merkontwikkeling blijken 4 punten van groot belang te zijn. Deze vier punten zijn: de ziel, het vertrouwen, de kwaliteit en het theater. Als een product, een wijk, een community center op deze vier punten goed en samenhangend scoort is er sprake van een (sterk) merk. Dit merk heeft een functie voor de organisatie zelf (waar sta je voor) en een identificerende functie voor de buitenwereld. Op deze vier punten moet het merk ook worden bewaakt en onderhouden. Impliciet geeft Hagen het grootste verschil tussen een kulturhus en een community center: een door alle vaste gebruikers onderschreven doelstelling van het community center en dat de wensen en behoeften van de bezoekers centraal stelt.

Deze gemeenschappelijke doelstelling staat dan boven de doelstellingen van de individuele organisatie. In Europa is dit concept in 2018 ontwikkeld in Chester (UK) en wordt het Storyhouse genoemd. In een voormalige bioscoop zijn een theaterzaal, filmzaal, bibliotheek met een uitgebreid 11

activiteitenprogramma zoals een young leadersprogramma, jongerenwerk, dagactiviteiten voor ouderen, 2x per dag voorlezen, beschikbaarheid van alle maatschappelijke informatie, een historische vereniging met activiteiten, horeca, etc. gevestigd. Dat dit concept veel invloed op de omgeving uitoefent, laat Storyhouse ook zien: waar vooraf het aantal bezoekers voor de opening in 2018 werd geschat op jaarlijks 200.000, werd 8 maanden na de opening al de miljoenste bezoeker geteld. Het aantal leegstaande winkels in de omgeving daalde aanzienlijk; de huisprijzen in de omgeving stegen. De essentie van dit concept is dat de ruimtes en activiteiten van de vaste gebruikers in elkaar overlopen; vrijwel alle ruimtes worden multifunctioneel gebruikt door alle gebruikers. De bibliotheek is ook hier de voornaamste huurder. Dit concept is in Nederland geïntroduceerd door de Koninklijke Bibliotheek. CulturA Nootdorp (2019) is de eerste accommodatie met dit concept, in een bestaand gebouw. Vanwege het succes van CulturA heeft de gemeente Pijnacker-Nootdorp voor dit concept een nieuw gebouw laten ontwerpen voor de kern Pijnacker. Dit zal het eerste gebouw in Nederland worden dat speciaal voor een community center wordt gebouwd. Dat er grote interesse vanuit de bibliotheekwereld voor dit concept bestaat, laat een studieconferentie in mei jongstleden in CulturA zien. Onder voorzitterschap van R.

David Lankes, professor of Librarianship aan de University of Texas, werd een studiedag over Librarianship en het nut van community centers door 38 Nederlands bibliotheken bezocht, waaronder de grote bibliotheken in Amsterdam, Rotterdam, Dan Haag, Utrecht. Opgemerkt moet worden dat een nieuw cultureel centrum de eigen exploitaties van de vaste huurders zal veranderen. Bijvoorbeeld omdat ook zij ook (dagelijkse) beheertaken krijgen, en omdat ze meer samenwerking met de collega’s krijgen.

Cultuurclusters In grote steden vindt in toenemende mate samenvoeging van voornamelijk culturele functies plaats in zgn. ‘cultuurclusters’ of cultuurbedrijven. Voorbeelden hiervan zijn cultuurbedrijven in Assen, Hoofddorp, Winschoten, Oosterwijk, Etten-Leur, Roermond en Ede. Bij deze bedrijven spelen sociaalculturele en culturele activiteiten ene minder grote rol. De grootste schaal van een u cultuurcluster in meerdere gebouwen kende de gemeente Sittard-Geleen, waar alle culturele functies in de gemeente waren samengevoegd in cultuurbedrijf De Domijnen met de functies schouwburg, filmhuis, archief, 7 bibliotheekvestigingen, 2 musea, een projectafdeling, een kunsteducatie-afdeling en een popzaal. Aldus een cultuurbedrijf met 8 vestigingen en bijna 100 FTE aan medewerkers vormend. Een dergelijke grootschalige samenvoeging van (overwegend culturele functies) lijkt niet haalbaar: tijdens de coronaperiode werd vanwege bezuinigingen een het cultuurbedrijf door de gemeente weer opgesplitst.

Conclusie typen culturele centra De Tuyter is een multifunctionele accommodatie, een ‘bedrijfsverzamelgebouw’, waarin individuele organisaties een gebouw delen. De zichtbare nadelen van dit concept bij De Tuyter zijn hierboven beschreven. Deze nadelen zijn ontstaan door het ontwerp: een centraal plein met aan de buitenzijde de individuele ruimtes voor de individuele organisaties. Als de gemeente Krimpen aan het Raadhuisplein deze nadelen in een nieuwe cultureel centrum wil ondervangen, verdient het aanbeveling het concept van een community center nader te onderzoeken. Van belang bij dit onderzoek zijn de volgende uitgangspunten: • Gemeenschappelijke doelstelling van de vaste gebruikers ontwikkelen voor een cultureel centrum (“de bezoeker en diens wensen staan centraal”) 12

• • •

Er is geen scheiding gewenst van bibliotheek en cultuurhuis-functies, maar juist Integratie van de bouwdelen en het delen van ruimtes. Een voorbeeld hiervoor is CulturA Nootdorp, waar de theaterfoyer, horeca en bibliotheek in elkaar overlopen De beheerorganisatie dient gedragen te worden door de vaste huurders Er is een centrale horeca nodig met verblijfs- en ontmoetingsfunctie met uitstraling naar het plein toe, die alle gebruikers en verschillende bezoekersgroepen met elkaar verbindt. Als de horeca een sterke sociale component heeft, zoals in De Tuyter, treedt er geen tegenstelling op tussen gesubsidieerde sociaal-culturele activiteiten en een commerciële horeca.

Nb. De vaste gebruikers zullen hun bedrijfsvoering moeten gaan aanpassen aan het nieuw cultureel centrum-concept. Gebruikers moeten zich realiseren dat een nieuw gebouw een nieuwe werkwijze veroorzaakt, dus niet meer “eigen nering eerst”. Overigens heeft de huidige sociale-horeca in De Tuyter als voordeel, dat er geen wrijving bestaat tussen de sociaal-culturele doelstellingen van de vaste huurders en de doelstellingen van de horeca. Als de gemeente kiest voor een opzet als een community center, zijn de voornaamste randvoorwaarden: 1. Het horecagedeelte is de centrale ruimte waaromheen en (deels waarin) de activiteiten zich afspelen. Deze ruimte is de ‘linkin pin’ voor publiek, activiteiten en organisaties. Deze ruimte, die open en transparant naar het plein toe ligt, bevat o.a. de centrale ingang, heeft een terrasmogelijkheid, wordt deels gebruikt door de bibliotheek, is de theaterfoyer, is de ruimte voor bar en eetgelegenheid en biedt de mogelijkheid voor kleine optredens. 2. De horeca ligt dus midden in het gebouw en heeft en open verbinding met alle culturele functies in het gebouw. 3. De organisaties moeten bereid gevonden worden om gemeenschappelijk gebruik te maken van de ruimtes, en zullen daardoor een deel van hun autonomie over de ‘eigen ruimtes’ moeten loslaten. 4.

Deze vorm van exploitatie vraagt om een toegesneden vorm van beheer, die samen met de vaste gebruikers ontwikkeld zal moeten worden. Als de gemeente kiest voor dit type cultureel centrum, is het aan te bevelen om één gebouw op het Raadhuisplein te realiseren, in plaats van bibliotheekgerelateerde functies in Raadhuisplein 4, met een los cultuurhuis elders op het Raadhuisplein. Onderstaande afbeelding geeft een schetsmatige mogelijkheid van de plaatsing van een community center op het Raadhuisplein, gecombineerd met een daaraan vastliggend cultuurhuis. Schets locatie aanbouw cultuurhuis door Synerkri

13

In de oksel van de gebouwen kan de centrale horeca worden geplaatst (het lichtblauwe vlakje op de afbeelding). Dit zal ook zorgen voor het openleggen van de gevel van Raadhuisplein 4 naar het plein toe; dit bouwdeel heeft op dit moment een sterk gesloten karakter

3.2 Demografie Krimpen Allecijfers.nl Allecijfers.nl (gemeentelijke website) laat zien dat de bevolking van de gemeente Krimpen aan den IJssel is met 1.932 inwoners toegenomen van 27.698 inwoners in 1995 tot 29.630 inwoners in 2024 (een groei van 7%). Het gemiddelde verschil per jaar over de hele periode van 1995 tot en met 2024 was 67 inwoners (0,23%). De ontwikkeling van de data in de tijd volgt een licht stijgende trend: De cijfers groeien meer wel dan niet…… door de vergrijzing neem het aantal inwoners in Krimpen en Capelle van 65 jaar en ouder toe. Nu is nog 1 op de 5 inwoners boven de 65, in 2040 is dat 1 op de 4. Inwoners naar leeftijd in de gemeente Krimpen aan den IJssel 2023 Leeftijdsgroepen 0-15 15-25 25-45 45-65 65+

Aantal inwoners gemeente Krimpen aan den IJssel 5.107 3.562 6.151 7.426 7.258

CBS 2023 Het CBS geeft als prognose af, dat het inwonertal van Krimpen tot en met 2035 zal dalen met 0,96%. Uit de cijfers blijkt dat de bevolking van Krimpen stabiel blijft, maar dat de bevolking vergrijst. Daarom mag worden aangenomen dat de behoefte aan op senioren gerichte functies (waaronder verblijfs- en ontmoetingsfuncties) in het komende decennium zal toenemen.

3.3 Locatie Raadhuisplein Karakteristiek van de locatie De gemeente beoogt de culturele en sociaal-culturele functies naar het centrum te brengen; de gemeente heeft al besloten de bibliotheek c.a. vanuit gebouw De Tuyter te verplaatsen naar het bouwdeel Raadhuisplein 4 van het gemeentehuis. De gedachte hierachter is tweeledig: 1. Invulling geven aan het leegstaande deel van het gemeentehuis (de voormalige Rabobank). 2. Het centrum van Krimpen aan den IJssel levendiger te maken. Het Raadhuisplein heeft inderdaad als nadeel dat er geen verblijfsfunctie op ontwikkeld is; een parkeerterrein is geen plek om lang te verblijven. Het grote voordeel van het Raadhuisplein is, dat het nog een ‘onbeschreven blad’ is: er is nog veel aan ontwikkelingen mogelijk. Om een verblijfs- en ontmoetingsfunctie te ontwikkelen is het noodzakelijk dat het plein een meer besloten karakter krijgt. De aansluiting van een cultureel centrum met een open karakter op een nieuw ontworpen plein zal zorgvuldig moeten gebeuren (bezonning, terrasfunctie, groenvoorziening, openluchtoptredens, laad- en losfuncties, relaties met omliggende functies als bowlingbaan, Italiaans restaurant, fietsroute onder C.G. Roosweg).

14

3.4 Omvang gewenste accommodatie Teneinde een indicatie te krijgen van de gewenste omvang van een Cultureel centrum, is zowel een online enquête onder culturele organisaties gehouden, als een benchmark opgesteld van met De Tuyter vergelijkbare culturele centra.

Resultaten enquête In de bijlagen zijn de volledige resultaten van de enquête opgenomen. Op de enquête is in totaal door 29 respondenten gereageerd: 27 organisaties online en twee hebben mondeling hun wensen doorgegeven. 6 Respondenten buiten de scope van dit onderzoek, omdat zij geen ruimte(s) binnen Krimpen aan den IJssel gebruiken voor hun activiteiten en ook geen behoefte hebben aan dergelijke ruimte(s). De resultaten van deze enquête zijn dus gebaseerd op de reacties van 23 verschillende individuen en organisaties (voor de lijst respondenten: zie bijlage). Enquête ruimtes zonder publiek (“wat heeft u nodig?”) Muziek en Theater • Ongeveer 50 vierkante meter • Er zijn meerdere ruimtes nodig: een foyer om gasten te ontvangen, een bar, 2 kleedkamers (met douche en toilet) en opslag (voor podiumdelen, tafels, stoelen, techniek, extra materiaal en aankleding). • Nodige voorzieningen: lichtinstallatie, ruimte voor (decor)opslag, ruimte voor laden en lossen, horecavoorziening, kleedkamers met toilet/douche en toiletten voor gasten. • Er moeten ongeveer 50 mensen tegelijk gebruik kunnen maken van de ruimte. Dans • Ongeveer 100 vierkante meter • Nodige voorzieningen: geluidsinstallatie inclusief mengpaneel, spiegelwand, balletvloer/zwevende vloer, ruimte voor (materiaal)opslag, kleedkamer/garderobe. • Er moeten ongeveer 50 mensen tegelijk gebruik kunnen maken van de ruimte.

Cultuureducatie • Ongeveer 40 vierkante meter • Er zijn meerdere ruimtes nodig voor verschillende lessen, cursussen en workshops tegelijkertijd. Het aantal ruimtes verschilt sterk per respondent: Synerkri heeft voor de cultuureducatie ruimtes nodig waar 100 kinderen over kunnen worden verspreid en heeft dagelijkse kantoorruimtes nodig, terwijl Jeugdtheater Hofplein op de zaterdagochtend/middag slechts 1 ruimte nodig heeft voor theaterlessen en 1 ruimte voor dans- en zanglessen. • Nodige voorzieningen: beeldscherm/beamer (waar een laptop op kan worden aangesloten), geluidsinstallatie, piano/vleugel, tafels en stoelen, werkbanktafels, spiegelwand, geschikte vloer om op te dansen, toilet, garderobe, horecagelegenheid en verwarming. • Er is behoefte aan een opslagruimte van ongeveer 50 vierkante meter en een vergaderruimte waar minimaal 10 mensen tegelijk gebruik van kunnen maken. Evangelische Gemeente Krimpen, Rijbewijskeuring Officieel, Samenwerkingsverband aan den IJssel, FNV Belastingservice Krimpen, Bridgeclub Algera-Bridge, Speelotheek Reuzekeus en Seniorenplatform • Ongeveer 50 vierkante meter • Er zijn meerdere ruimtes nodig, onder meer voor borrels/bijeenkomsten, verschillende soorten activiteiten en vergaderingen

15

• •

Er is behoefte aan een opslagruimte van ongeveer 20 vierkante meter en een vergaderruimte waar ongeveer 10 mensen tegelijk gebruik van kunnen maken. Speelotheek Reuzekeus, ongeveer 10 personen per activiteit

Vluchtelingenwerk • Ongeveer 50 vierkante meter • Voor 2,5 dag per week is er behoefte aan 1 kantoorruimte voor 6 medewerkers en 2 spreekkamers. • Nodige voorzieningen: afgesloten dossierkasten, printer, kantoormeubelen, keuken/pantry, toiletgelegenheid.. • Er is ook behoefte aan een opslagruimte van ongeveer 25 vierkante meter. ’t Nut Krimpen • Cursussen en lessen gedurende gemiddeld 6 dagdelen (ochtenden, middagen en avonden) per week, gedurende een deel van het jaar: lezingen 6-12 personen, lezingen tot 85 personen (theaterzaal), tekenlessen 16-20 personen, bewegingslessen en yogalessen 10-16 personen (Balletzaal), taallessen 6-8 personen, literaire kring 15 personen, diverse workshops 15-20 personen. • Daarnaast archief- en opslagruimte circa. 10m2 • Regelmatig gebruik van een vergaderzaal (werkoverleg en bestuursvergadering). Eetcafé De Crimpenaar • Kleedkamer voor het personeel • Ruime keuken (incl. ruimte voor spoelkeuken) • Ruimte voor een grote koel-vriescombinatie, een droog magazijn voor etenswaren, een magazijn voor glazen/borden/etc • Magazijn voor dranken (incl. mogelijkheid tot voor koelen), • Kantoor • Toiletten (incl. invalidetoilet) • Ruimte voor een zonnig terras • Washok • Ruime plaatsen voor afvalcontainers Enquête locaties met publiek (“Wat heeft u nodig”?)

• • • • • • • • • •

Eetcafé De Crimpenaar, ongeveer 100 personen per activiteit Stichting Synerkri, ongeveer 100 personen per activiteit, in theaterzaal Evangelische Gemeente Krimpen, ongeveer 90 personen per activiteit, in de theaterzaal Samenwerkingsverband aan den IJssel, ongeveer 150 personen per activiteit, in de theaterzaal. Stichting Muziekschool Krimpen aan den IJssel, ongeveer 150 personen per activiteit, in theaterzaal en ontmoetingsruimte, de IJsseldijkkerk en de Fonteinkerk. Koor Jade, ongeveer 100 personen per activiteit, in theaterzaal Muziekvereniging Concordia, ongeveer 100 personen per activiteit, in De Tuyter (theaterzaal, centrale hal en plein ervoor). Novaregio ZH’12, ongeveer 100 personen per activiteit, in theaterzaal. ’t Nut lezingen 85 personen (theaterzaal) en foyer, cursusruimtes voor 10-20 personen. Kantoorruimte. Evangelische gemeente, theaterzaal 60-100 personen op de zondagochtend, met daarnaast 3 ruimtes voor crèche, onderbouw en bovenbouw. Aansluitend op de kerkdienst is er een koffievoorziening nodig. Opslag 5-10 m2 16

Korte samenvatting enquête Uit de enquête komt een consistent beeld naar voren: • De gebruikers zoeken meer stoelen in de theaterzaal • Een groter speelvlak theaterzaal • Groter backstage gebied theaterzaal (o.a. kleedmakers) • Naast theaterzaal en balletzaal, een derde grote repetitieruimte, die enkele dagen per week ook kan worden gebruikt als verblijfsruimte voor Concordia • Meer vergaderkamers/spreekkamers • Meer kantoorruimtes • Meer opslagruimtes • Centrale horeca die aansluit op theaterfoyer en op de overige ruimtes in het gebouw, waardoor een centrale entrée ontstaat, een transparante laagdrempelige verblijfs- en ontmoetingsruimte, werkplekken voor zzp-ers, eetgelegenheid • Er is in het gebouw ruimte voor exposities • Horeca die de bouwdelen en vaste gebruikers verbindt, met een directe en transparante aansluiting op het Raadhuisplein (terrasfunctie!) • Goede laad- en losruimte.

Indicatie benodigde m2 cultuurhuis (exclusief Raadhuisplein 4) De resultaten vanuit de enquête en de interviews, leveren een eerste indicatie op voor de m2 van het cultuurhuis: Ruimtes Entreegebied Tochtportaal Receptiebalie/kassa Kantoor beheer

m2

Totaal 8 10 15

Theaterzaal c.a. Theaterzaal Installatieruimte o.a. luchtbeh. (zonder WKO) Theatertechnische ruimtes (o.a. stoelenopslag) Kleedkamers Werkkast Laad en los-zône

440 115 120 110 5 50

Horeca Foyerruimte Werkkast foyer Publiekstoiletten Restaurantruimte Bar + achterkast Keuken

150 5 60 100 20 35

Drankenmagazijn Opslagruimte + werkkast Koelruimte Containerruimte

20 20 6 6

17

Voetprint Cursusruimtes/leslokalen Cursusruimtes (11) leslokalen (3) Vergaderkamers (4) Docentenkamer/huiskamer Opslagruimtes Kantoren Kantoren (te berekenen aan de hand van FTE's) Pantry kantoren Oppervlakte verdieping Totaal m2 Cultuurhuis

1262

350 100 100 25 70

100 10 755 2017

Dit aantal m2 is hoger dan het vergelijkbare aantal m2 in De Tuyter. De oorzaak is een noodzakelijke uitbreiding van het aantal kantoorruimtes, opslagruimtes, laad en los-zone, backstage-gebied bij de theaterzaal, hogere aantal stoelen in theaterzaal, etc. In het bovenstaande cijfermatige overzicht is nog geen rekening gehouden met eventueel dubbelgebruik van ruimtes. Ook is nog niet uitgewerkt hoeveel van deze ruimtes kunnen worden opgenomen in de beschikbare 1880 m2 in het bouwdeel Raadhuisplein 4. Hierdoor zal het aantal m2 voor het uiteindelijke cultuurhuis lager uitvallen. Als de gemeente besluit een ontwikkeltraject te starten, is het opstellen van een Programma van Eisen (PvE) met de gebruikers niet alleen een berekening van het aantal m2 per ruimte, het (eventueel dubbel-)gebruik van die ruimte en de logistiek tussen de ruimtes (relatieschema), maar zal dit PvE ook de start vormen voor gesprekken over het toekomstige beheer en over de samenwerking tussen de gebruikers.

Benchmark culturele centra Een benchmark geeft in één oogopslag een indicatie van de te beoogde resultaten. De resultaten van een benchmark zijn indicatief. De redenen hiervoor zijn: • De exploitatie is sterk afhankelijk van de hoeveelheid en de types organisaties die in het gebouw zijn gevestigd; ieder cultureel centrum heeft daarom een eigen exploitatie. • Soms is er sprake van oudere gebouwen waarvoor de gemeente een lage huur vraagt; soms rekenen gemeenten voor nieuwe gebouwen een kostprijsdekkende huur (die in de subsidie wordt verdisconteerd). • Sommige gemeenten verdisconteren alle gemeentelijke kosten in de huur. Er zijn zelfs gemeenten die een deel van de kosten van het ambtelijk apparaat toerekenen aan de exploitant (die vervolgens worden gesubsidieerd). • Niet alle bibliotheken in de culturele gebouwen registeren het totale aantal bezoekers. In de bibliotheeksector is het nog steeds gebruikelijk om uitsluitend het aantal uitleningen te registeren. Hierdoor worden bijvoorbeeld bezoekers die de bibliotheek bezoeken zonder een boek te lenen (zzp-ers, vergaderingen, bezoekers leestafel/horeca etc.) niet geregistreerd. • Bij sommige gemeenten worden subsidies voor het cultureel centrum en voor de vaste organisaties daarin, meegeteld in de subsidie voor het cultureel centrum.

18

Gemeente/cultureel centrum

Aantal inwoners

Zaalcapaciteit

20.440 19.100 24.900 26.200 19690 29.700 18.901 31.400 32.600 32.700 19.800

400 220 252 280 238 130 242 400 100 330 161

Cranendock De Borgh2 Nootdorp CulturA Dongen Cammeleur Oisterwijk Tiliander/Boogaard3 Bodegraven Evertshuis Culemborg Fransche School Enkhuizen De Dom Gemert-Bakel De Eendracht Waddinxveen De Kroon Maassluis Koningshof Krimpen aan den IJssel De Tuyter4

Aantal voorstellingen (incl. film) 55 52 45 29 40 57 50 41 33 50 55

Totaal aantal bezoekers1

Subsidie €

120.000 120.000 240.500 210.000 8.000 5.500 2.771 8.229 5.000 89.550 100.000

15.000 336.000 275.000 985.000 451.000 168.000 29.274 177.000 69.000 267.000 18.400

1 Organisaties hebben afwisselend de bezoekcijfers voor het culturele programma en de totale bezoekersaantallen van de gehele accommodatie opgegeven 2 Vanwege structurele tekorten is recent een onderzoek gestart naar de bedrijfsvoering 3 Twee accommodaties in Oisterwijk en Moergestel. Subsidie is inclusief huisvestingssubsidie; de huisvestingslasten bedragen 820k 4 Gemeentelijk beheer; deze 18.400 zijnde netto gemeentelijke beheerkosten (te beschouwen als ‘subsidie’).

Professionele programmering Het gemiddelde aantal stoelen uit de benchmark wijst in de richting van een groter aantal stoelen in de theaterzaal. Het is aan te bevelen het aantal stoelen in de theaterzaal uit te breiden naar 200+ stoelen, zodat de theaterzaal mee kan draaien in het voorstellingencircuit van de kleine zalen van de schouwburgen, waardoor de grotere boekingskantoren en impresariaten meer belangstelling zullen hebben voorstellingen en artiesten in de theaterzaal neer te zetten. . De aantallen van 55 voorstellingen en bijeenkomsten van Synerkri vormen een aardig gemiddelde, blijkt uit de benchmark. De grotere theaterzaal zal daarom niet direct een uitbreiding van het aantal activiteiten veroorzaken. maar lift eerder in aard van de programmering. Verwacht mag worden dat bekendere ‘namen’ geprogrammeerd kunnen worden, waardoor extra publiek verwacht kan worden. Synerkri verwacht dat deze programmering binnen de huidige financiële kaders kan plaatsvinden.

Concurrentie van nabijgelegen podia Uit de opgave van Synerkri, Muziekschool en Team Tuyter blijkt dat De Tuyter voornamelijk bezoekers en cursisten trekt uit Krimpen aan den IJssel. Publiek dat op dit moment musicals en shows in het Isalatheater Capelle bezoekt of de internationale theatervoorstellingen en concerten in de Rotterdamse schouwburg of de Doelen, zal hiervan niet afzien bij opening van een nieuwe Cultureel centrum in Krimpen. Veeleer is het te verwachten de dit publiek óók naar het cultuurhuis zal komen en dat een nieuwe zaal daarnaast meer bezoekers uit Krimpen of de Krimpenerwaard zal trekken. Andersom geredeneerd zullen de grotere podia in de regio vanwege hun grootschaliger aanbod geen concurrentie van een nieuwe accommodatie in Krimpen ondervinden. Het is daarom niet te verwachten dat een nieuw cultureel centrum concurrentie zal ondervinden of concurrent zal zijn van podia in de regio.

3.5 Beheer Verschillende beheermodellen Er bestaat een beperkt aantal modellen voor het beheer van een culturele accommodatie. 19

De Tuyter gebruikt een model van gemeentelijke beheer. Voordelen van het huidige gemeentelijk beheer zijn • Stabiele situatie in organisatorisch opzicht: De hoofdverantwoordelijkheid voor de gehele exploitatie blijft in handen van het team Tuyter en dus de gemeente. De gemeente draagt ook het exploitatierisico (met uitzondering van de horeca). • Financieel stabiele situatie voor gemeente • Voor huurder stabiele financiële situatie: huurders dragen niet bij aan eventueel tegenvallende gebouwexploitatie Nadelen • Beheer is vrij duur, omdat de huurders niet meedraaien in het dagelijks beheer • Onduidelijke taakafbakeningen tussen Team Tuyter en gemeentelijke afdelingen • Huurders hebben weinig grip op en weinig betrokkenheid bij het beheer. • Informatieuitwisseling tussen Team Tuyter en huurders is een knelpunt (TeamTuyter zou door gemeente geïnformeerd moeten worden, maar is in de praktijk van de gemeentelijke zeflsturende teams voornamelijk aangewezen op informatie vanuit de huurders). • Communicatie tussen Team Tuyter en gemeente is cruciaal, maar loopt regelmatig spaak • Huurders hebben geen escalatiemogelijkheid • Wrijvingen over ‘merk’-uitstralingen tussen het merk De Tuyter en de merken van de vaste huurders

Alternatief 1: beheer door een van vaste gebruikers Voordeel • Directe betrokkenheid van de huurders bij de gebouwexploitatie • Heldere taakafbakeningen tussen hoofdhuurder en gemeentelijke afdelingen • Waarschijnlijk iets goedkopere beheerkosten • Exploitatieaspecten zoals zaalverhuur worden toegeschoven aan de huurders • Als horeca (losse) zaalverhuur gaat doen, gaat horeca geld opleveren. Nadeel • Primus inter paris: de hoofdhuurder komt in hetzelfde krachtenveld terecht als het huidige Team Tuyter • Hoofdhuurder heeft waarschijnlijk beperkte ingangen bij gemeentelijke afdelingen • Huurders blijven mogelijk weinig interesse houden bij de gebouwexploitatie; zijn op eigen exploitatie gericht • Huurders gaan financiële verantwoordelijkheid dragen voor tekorten gebouw • Er is geen escalatiemogelijkheid voor huurders • Grotere afstand van de gemeente

Alternatief 2: beheerstichting Voordeel • Neutraal beheer • Aanspreekbaar voor zowel gemeente als door huurders • Heldere taakafbakening tussen gemeente en stichting • Huurders hebben invloed op het beleid van de stichting • Voor gemeente stabiele financiële subsidie-relatie • Escalatiemogelijkheid voor de huurders naar stichtingsbestuur • Snelle besluitvorming 20

Nadeel • Grotere afstand van de gemeente • Financiële tekorten bij stichting kunnen worden afgewenteld op huurders Dit keuze voor het type beheer zal afhankelijk zijn van het gekozen type cultureel centrum, de accommodatie (1 of 2 gebouwen) en de wensen van de vaste huurders. Bij deze keuze speelt een aantal overweging mee: • De gemeente Krimpen heeft in de afgelopen jaren veel organisaties verzelfstandigd. De reden hiervoor was o.a. dat de gemeente een regierol wil innemen. Voor de Tuyter was voorlopig een uitzonderingspositie gemaakt; de huidige vorm van beheer is een tijdelijke situatie • Bij gemeentelijk beheer vormt feitelijk het hele ambtelijk apparaat de ‘beheerder’. Dit vraagt een intensieve vorm van samenwerking tussen de verschillende gemeentelijke afdelingen, beleidsmatige eenduidigheid en snelle besluitvorming. De huidige situatie in De Tuyter laat zien dat het gemeentelijke beheer juist bij deze onderdelen tegenknelpunten aanloopt • Van een moderne culturele organisatie wordt gevraagd om veel extra eigen inkomsten te verwerven, een hoge mate van samenwerking te ontwikkelen met andere organisaties en innovatieve nieuwe activiteiten te ontplooien: cultureel ondernemerschap te ontwikkelen. Een gemeentelijke organisatie is hierop in de praktijk niet ingericht. Cultuur+Ondernemen zegt hierover het volgende:

Uit: Cultuur+Ondernemen Boris Franssen, Ondernemen 2.0, strategie van succesvolle culturele organisaties in beeld, 2017 Cultureel ondernemen is veel meer dan het verwerven van ‘eigen inkomsten’ en niet kan worden beperkt tot het genereren van geld. Het gaat ook om een zorgvuldig en gedisciplineerd proces van business modelling, slimme marketing en een perfecte uitvoering…..Geld is zo belangrijk geworden, dat ondernemerschap min of meer met verdienmodellen en eigen inkomsten genereren wordt gelijkgesteld. Waardoor de essentie ervan verloren gaat, want in de kern zijn inkomsten, eigen inkomsten of middelen uit andere bronnen, geen doel op zich maar een gevolg…..Ondanks allerlei ontwikkelingen binnen en buiten de sector, hebben de meeste instellingen geen groter plan of idee voor hun organisatie als geheel. Voor de langere termijn. Waarmee ingespeeld wordt op kansen en waarmee men zich kan wapenen tegen bedreigingen. Een groter plan waarop alle activiteiten en processen binnen de onderneming worden geënt. Op basis waarvan bepaald wordt wat wel en wat niet wordt gedaan. Wie wel en niet worden bediend, en hoe die wel en hoe die niet moet worden bereikt. En: welke financieringsbronnen dit groter idee op de langere termijn van voldoende ‘brandstof’ kunnen voorzien en welke niet. Traditionele non-profits kom je nauwelijks nog tegen…..

Wat echter opvalt is dat veel organisaties deze ‘organisatieonderdelen’ geïsoleerd en los van elkaar bezien in plaats van in hun onderling verband (en of alle onderdelen wel op elkaar aansluiten, elkaar versterken en hoe dan). Evenmin wordt gekeken of de onderdelen wel geënt zijn op datgene waarvoor de organisatie eigenlijk op aarde is en in wil excelleren. Vaak ontbreekt dus het eerdergenoemde grotere plaatje of ‘idee’. Men is druk het schip varende te houden en verzonken in de dagelijkse activiteiten. De afgelopen 25 jaar zijn veel theaters en culturele centrum door de gemeentes verzelfstandigd. Deze trend zet nog steeds door. Het verzelfstandigen van gemeentelijke taken naar het ‘maatschappelijk middenveld’ levert in het algemeen meer professioneel cultureel