2024-01-17 Bijlage 1 Focus op de pleger - deel van het geheel
Tekst van het document
Geweld hoort nergens thuis | Bouwstenen Focus op de pleger | 23
Naam
Doel en doelgroep
Agressie regulatie training MEE In de Agressie Regulatie Training wordt samen gewerkt aan inzicht in wat je boos maakt, hoe je hierop gedraagt en wat dit tot gevolg heeft. Daarnaast is er aandacht voor de denkpatronen, waardoor je bijvoorbeeld verkeerde inschattingen in situaties maakt en in de problemen komt. Je leert fouten in het denken te corrigeren. Je leert dat je een keuze hebt in de manier hoe je gedrag is, in moeilijke situaties. Je leert hoe je jouw doel kunt bereiken, zonder dat je daarbij jezelf of een ander tekort doet. • Voor: mensen met een (licht) verstandelijke beperking • In regio: Zuid-Limburg • Wie kunnen deelnemen: vanaf 16 jaar Doel Leren omgaan met boosheid en/of agressie Inhoud 15 bijeenkomsten. Per bijeenkomst worden een aantal nieuwe vaardigheden aangeleerd. Je krijgt hulpmiddelen om je boosheid onder controle te houden zoals ontspanningstechnieken en geheugensteuntjes.
GRIP App De Waag
Umberto Argese, behandelaar bij De Waag, gaat onderzoek doen naar de app GRIP. GRIP staat voor ‘Goede Reactie Is Preventie’ en is bedoeld als hulpmiddel voor cliënten met agressieproblematiek. Het onderzoek wordt onder 54 cliënten uitgevoerd binnen de zorglijn Huiselijk geweld op de Waag-vestigingen in Midden-Nederland. In 2017 werd bij De Waag de GRIP app in gebruik genomen. De app is ontwikkeld door Larissa Hoogsteder en Joan van Horn, beiden werkzaam bij De Waag. “Het doel van de app is om oplopende spanning of boosheid te signaleren. Op het moment dat je daar last van hebt, dan helpt de app je dat te herkennen en kun je een interventie doen die de boosheid vermindert of stress reduceert”, vertelt Argese. “Dat kan bijvoorbeeld een afleidend spelletje zijn of een video met ademhalingsoefeningen om de boosheid onder controle te krijgen.”
Take a Break Moviera
Take a Break is een ambulante en systeemgerichte interventie bij huiselijk geweld, ontwikkeld door Moviera. Kenmerkend is dat het gaat om een vrijwillig traject voor partners met of zonder kinderen. De interventie vindt zo dicht mogelijk bij huis plaats. Kinderen kunnen thuis blijven wonen, terwijl hulpverleners (een multidisciplinair team) in zes tot acht weken met het gezin bepalen op welke manier het geweld duurzaam kan worden gestopt. Er wordt in kaart gebracht waar de ruzies mee te maken hebben en wat er gebeurt als de ruzies leiden tot geweld. Er wordt een veiligheidsplan opgesteld, waarmee het gezin en hulpverleners aan de slag gaan.
24 | Ministeries van VWS en JenV en de VNG
Naam
Doel en doelgroep
Blijvend Veilig – Een blijvend veilige basis creëren
Blijvend Veilig is een team met leden van verschillende organisaties die samenwerken om het thuis weer veilig te maken. Blijvend Veilig is er voor individuele gezinsleden en het hele gezin. Blijvend Veilig is makkelijk bereikbaar en blijft in de buurt. Blijvend Veilig stuurt niet door. Alle hulp en kennis die nodig is om een gezin te helpen, zet Blijvend in of haalt Blijvend Veilig erbij. Zo wordt gezorgd voor een blijvend veilige basis voor iedereen in het gezin, van 0 tot 100 jaar. Blijvend Veilig is een samenwerking van Jeugdbescherming regio Amsterdam, Blijf Groep, Veilig Thuis, Raad voor de Kinderbescherming, Samen Doen, William Schrikker Stichting en gemeenten in Amsterdam-Amstelland. Blijvend Veilig zet in op en wordt getraind in de TOP-3 methodiek samenwerken voor veiligheid.
Veilig Verder Teams regio Haaglanden
‘Veilig Verder Team Huiselijk Geweld’ ‘Richt de begeleiding van gezinnen en huishoudens op het maken van veiligheidsafspraken en ook op praktische zaken’. Verschillende gemeenten binnen de regio Haaglanden werken met multidisciplinair kernteams bestaande uit het maatschappelijk werk, Veilig Thuis en GGZ. Deze teams spreken de (door politie aangemelde) gezinnen. Het kernteam werkt samen met andere organisaties die op afroep deel van het kernteam uitmaken. De veiligheid binnen het gezin of huishouden wordt door het kernteam in kaart gebracht met behulp van de methodiek Signs of Safety (SOS). Op basis daarvan wordt een plan van aanpak opgesteld. Kracht van deze aanpak is: hulpverleners zijn gelijktijdig aanwezig op bepaalde momenten om gezamenlijk met het gezin te spreken en samen met hen één plan van aanpak te maken, dat voor alle betrokkenen het kader vormt. Een belangrijke verandering is dat het gezin wordt betrokken in alle gesprekken en veiligheid én eigen kracht centraal staat.
Geweld hoort nergens thuis | Bouwstenen Focus op de pleger | 25
2 Specialistisch systeemgericht plegeraanbod Naam
Doel en doelgroep
Project Integrale Behandeling en Begeleiding (PIBB)
Het ‘Project Integrale Behandeling en Begeleiding (PIBB)’ bij huiselijk geweld in de regio Amsterdam-Amstelland richt zich op gezinnen waar structureel huiselijk geweld speelt en heeft als doel het duurzaam oplossen van huiselijk geweld en daarmee het doorbreken van patronen van intergenerationele overdracht. PIBB richt zich dus op het hele gezinssysteem, inclusief de plegers omdat het behandelen van de pleger noodzakelijk is voor het duurzaam oplossen van huiselijk geweld. PIBB is een unieke aanpak om huiselijk geweld te stoppen. ‘De Waag vormt samen met Altra, Blijf en Bright GGZ één behandelteam tegen Huiselijk Geweld’ PIBB is een voorbeeld van hulpaanbod in de fase van risico gestuurde zorg bij structureel geweld. Plegers met profiel van intieme terreur zijn uitgesloten. De hulp kan jarenlang ingezet worden als dat nodig is. Ouders krijgen eerst ondersteunen bij doorbreken van disruptieve patronen. Vaders worden ook altijd betrokken. Vrouwen worden beschermd in de vrouwenopvang en van daaruit worden mannen betrokken. Vrouwen gaan pas praten als zij veilig zijn. Pas vaak later hebben hulpverleners in de gaten dat vrouwen te maken hebben met controledynamiek van partner. Belangrijk dat vrouwenopvang bij PIBB aangehaakt is. Altijd eerst individueel gesprek met vrouw en man.
Bij aanmelding gezinnen met jongere kinderen is valkuil dat aandacht alleen naar kinderen uitgaat die met het geweld te maken hebben en pas later naar de ouders. Die blijven dan onderbelicht.
Carrouselgroep Eindhoven
De Carrouselgroep Eindhoven bestaat uit groepsbijeenkomsten voor mannen die betrokken zijn bij huiselijk geweld. Wij (ver)oordelen niet; huiselijk geweld is een probleem in een relatie, die een systemische oplossing vraagt. Het is een groep waar mannen een luisterend oor vinden, hun ervaringen kunnen delen, maar ook handvatten aangereikt krijgen om beter met moeilijke situaties thuis om te kunnen gaan. Deelname is op vrijwillige basis. Georganiseerd door Reclassering Nederland. Mannen kunnen zich aanmelden en direct starten; wekelijks wordt een groep gedraaid; deelname is gratis; korte doorlooptijd (8 weken) en er is altijd overleg met de aanmelder en na afloop volgt een (kort)advies.
Mannentegenagressie
‘Mannen tegen agressie’ biedt een vervolg voor mannen na Niet meer door het lint. Mannen tegen agressie (MTA) is een zelfhulpgroep voor mannen die elkaar willen helpen hun agressie te beheersen. MTA is een initiatief van een aantal ex-deelnemers en therapeuten van ‘Niet meer door het lint’. De ontwikkeling van MTA is ondersteund door de leefbaarheidssubsidie van de provincie Noord-Brabant.
26 | Ministeries van VWS en JenV en de VNG
Naam
Doel en doelgroep
Inzet ervaringsdeskundige voormalig plegers De Cirkel is rond*
In de regio West-Brabant wordt het team ervaringsdeskundigen van ‘De Cirkel is Rond’ uitgebreid met voormalig plegers. Ervaringsdeskundigen van ‘De Cirkel is rond’ werken samen met professionals van Veilig Thuis en Safegroup. Het kunnen doorbreken van ernstig langdurig geweld, vraagt om het ontwikkelen en uitvoeren in de praktijk van een systemische multidisciplinaire aanpak. In de visie van de regio West-Brabant maakt inzet van ervaringsdeskundigen naast professionals onderdeel uit van een hoopvolle werkwijze om ook plegers te motiveren tot het aanvaarden van hulp. Uitbreiding met ervaringsdeskundige voormalige plegers van het team van ‘De Cirkel is Rond’ heef tot doel plegers te motiveren tot het aanvaarden van hulp waardoor de kans op structurele veiligheid in het gezin/huishouden wordt vergroot.
Inzet ervaringsdeskundigen ten behoeve van beroeps krachten en slachtoffers en plegers van geweld Maak kennis met onze onmisbare ervarings deskundigen Hart van Brabant
In het project ‘Kwaliteit van het lokale veld voorop!’ zet de regio Hart van Brabant in op het verhogen van de kwaliteit van de inzet van ervaringsdeskundigen, gericht op het geven van advies aan beroepskrachten en het bieden van een luisterend oor aan slachtoffers/plegers van het geweld.
Oranje huis aanpak
De aanpak combineert de opvang met systeemgerichte hulp aan het hele gezin. Er wordt gewerkt aan veiligheid, herstel en het duurzaam stoppen van het geweld. Gezinnen met uiteenlopende etnische, culturele en maatschappelijke achtergronden, die te maken hebben met huiselijk geweld en hiervoor een beroep doen op de vrouwenopvang. Blijf Groep, organisatie voor hulpverlening en opvang bij huiselijk geweld in NoordHolland en Flevoland, voert de aanpak uit op al haar locaties. De Oranje huis aanpak is goed onderbouwd volgens de Erkenningscommissie.
Geweld hoort nergens thuis | Bouwstenen Focus op de pleger | 27
3 Plegeraanbod in samenwerking met ervaringsdeskundigen Naam
Doel en doelgroep
Maatje achter de Voordeur
Doel: gezinnen en huishoudens die te maken hebben (gehad) met huiselijk geweld en kindermishandeling steun bieden bij herstelproces. Richt zich zowel op slachtoffers als op plegers. De ervaringsdeskundigen die meewerken zijn aangesloten bij Moviera. Dit aanbod is volgens de erkenningscommissie effectieve interventies ‘goed beschreven’.
De Cirkel is Rond West-Brabant
Doel: gezinnen en huishoudens die te maken hebben (gehad) met huiselijk geweld en kindermishandeling steun bieden bij herstelproces. Richt zich zowel op slachtoffers als op plegers van huiselijk geweld en kindermishandeling. Het team van ervaringsdeskundigen wordt ingezet in casuïstiek op verzoek van professionals van Veilig Thuis en Safegroup (vrouwopvang). Ook bieden ervaringsdeskundigen (voormalig plegers) chatdiensten en laagdrempelige inloop in de wijk aan. Evaluatieonderzoek is uitgevoerd door GGD West-Brabant en onderzoek naar ‘Maatschappelijk Rendement project De Cirkel is rond’ in opdracht van het landelijk programma GHNT (februari ’21).
De pleger in ons*
Moviera ontwikkelt in samenwerking met de regio’s West-Veluwe Vallei, Noord- en Oost-Gelderland, Utrecht en Arnhem-Achterhoek het project ’De pleger in ons’ laagdrempelige hulp aan ‘plegers’ van huiselijk geweld. Doel is om met behulp van ervaringsdeskundigheid enerzijds aansluitende en laagdrempelige hulp van ervaringswerkers voor plegers te bieden (gericht op contact maken, motiveren en contact houden) en anderzijds de kennis en vaardigheden van professionals in het werken met plegers te verdiepen. Activiteiten die nu worden aangeboden zijn; workshops om nieuwe vaardigheden te leren in het omgaan met emoties, supportgroepen voor ondersteuning met lotgenoten en individuele ondersteuning en advies van ‘plegers’. De workshop voor professionals gaat in op de houding en oordelen over plegers en de invloed op het handelen. Zodat de hulp aan plegers verbeterd kan worden. Successen die we tot nu toe zien; deelnemers ervaren de hulp als laagdrempelig, er wordt een doelgroep bereikt die eerst buiten beeld was. Deelnemers worden actief begeleid naar andere vormen van hulp. Deelnemers ervaren de hulp als aanvullend en ondersteunend op gespecialiseerde behandeltrajecten.
28 | Ministeries van VWS en JenV en de VNG
Naam
Doel en doelgroep
Agressie, en daarna?
Agressie, en daarna? Richt zich op situaties van agressie en geweld. Huiselijk geweld en seksueel geweld zijn de belangrijkste vormen hierin. Maar ook pesten en verbaal geweld, geweld op de werkvloer en internetpesten worden steeds belangrijker. In 2016 is Agressie, en daarna? Gestart als lotgenotengroep voor mensen die te maken hebben met agressie en geweld met name huiselijk geweld, zowel gericht op slachtoffers als op plegers. Mensen die behoefte hebben om te praten, te herstellen en het leven weer op te pakken kunnen terecht bij deze organisatie. Er zijn ook lotgenotengroepen die zich richten op nazorg. Een plek waar je na een behandeling nog wel terecht kunt met vragen uit de praktijk. Je kan je eigen batterij weer even opladen of je agressie veilig laten afvloeien. Ook wordt overbruggingszorg uitgevoerd door eerste opvang te bieden als er wachtlijsten zijn bij andere organisaties.
Maak kennis met onze In het project ‘Kwaliteit van het lokale veld voorop!’ zet de regio Hart van Brabant in onmisbare ervarings op het verhogen van de kwaliteit van de inzet van ervaringsdeskundigen, gericht op deskundigen Hart van Brabant het geven van advies aan beroepskrachten en het bieden van een luisterend oor aan slachtoffers/plegers van het geweld.
4 Interventies (bij afweging) samenloop Zorg en straf Naam interventie/moment
Toelichting doel en doelgroep:
Benutten Actieoverleg plegers in vrijwillig traject
Het Actieoverleg is een overleg bedoeld voor vroegtijdige afstemming bij casuïstiek waarbij sprake is van spoed, samenloop straf en zorg en of een multiprobleemsituatie waarbij er een intersectoraal en tactisch plan van aanpak opgesteld wordt. Aan het overleg nemen in ieder geval politie, Openbaar Ministerie en Veilig Thuis deel en waar nodig ook de Raad voor de Kinderbescherming en de reclassering. Het belangrijkste doel is om de veiligheid voor alle betrokkenen, burgers en professionals te borgen en de eerste interventies en onderzoekshandelingen veilig, snel en doeltreffend in te zetten. Tijdens het overleg worden de signalen en de beschikbare informatie gedeeld, vindt er gezamenlijk duiding plaats op de problematiek en stemmen de partners de activiteiten op zowel het onderzoek als de interventies met elkaar af. Deze worden opgenomen in het onderzoeks- en veiligheidsplan. Bron: Bundel Actieoverleg VNG.
Geweld hoort nergens thuis | Bouwstenen Focus op de pleger | 29
Naam interventie/moment
Toelichting doel en doelgroep:
Inschakelen reclassering voorfase huisverbod door gemeente
Burgemeesters kunnen een huisverbod opleggen aan plegers van huiselijk geweld op basis van de Wet tijdelijk huisverbod. In enkele gemeenten in Oost Nederland verzoekt de gemeente aan de reclassering in de voorfase van het huisverbod inzet van de reclassering ten behoeve van hulp aan de pleger. De reclassering kan adviseren over het opleggen van het huisverbod, evenals de haalbaarheid en de invulling ervan. Dit doet de reclassering op basis van een opdrachtverstrekking door de gemeente waarvoor de gemeente de reclassering extra betaalt. Ook kan de reclassering op verzoek van de gemeente een training Partnergeweld (BORG) BORG-training of een behandeling in het kader van het huisverbod adviseren. De reclassering betrekt daarbij hulpverleners, familie en vrienden om samen afspraken te maken. Door deze aanpak tracht de reclassering de vicieuze cirkel van geweld in het gezin te doorbreken en nieuwe slachtoffers te voorkomen. Reclassering zoekt vaak overleg met Veilig Thuis om samen te bespreken welke aanpak nodig is. De eigen bijdrage voor de pleger kan een belemmering zijn om deel te nemen aan de BORG-training. Dat kan een nadeel zijn. Bovendien richt de BORG-training zich alleen op de pleger en niet op de andere gezinsleden.
Spreekuur huiselijk geweld Reclassering en Veilig Thuis
Er lopen twee pilots ‘Gezamenlijk spreekuur Veilig Thuis en reclassering’. Dit spreekuur vindt nog in het vrijwillig kader plaats maar er is een link met het strafrecht via ZSM: Voorbeeld ZSM Huiselijk Geweld Noord- en Midden-Limburg • Er is een aanhouding geweest; • OM neemt beslissing wel/niet vervolgen; • Reclassering spreekt pleger; • Veilig Thuis spreekt slachtoffer. In de twee pilots ‘Spreekuur huiselijk geweld’ in Oost-Nederland en Oost-Brabant, wacht het OM, in het geval van geen acuut onveilige situatie, met het nemen van een besluit bij huiselijk geweld zaken totdat de reclassering samen met Veilig Thuis, binnen twee weken na aanhouding met verdachten (en gezinsleden) heef gesproken en aan het OM kan adviseren welke strafrechtelijke afdoening wenselijk is. De kracht van het spreekuur huiselijk geweld is dat verdachten sneller in beeld komen bij de reclassering en dat de juiste ondersteuning of toezicht eerder kan worden ingezet, zodat de inzet van straf- en zorginterventies aan kracht winnen. In 2019 zijn deze pilots van start gegaan. De bedoeling was dat in 2020 twee nieuwe regio’s met deze werkwijze zouden gaan werken (regio Noord-Nederland en een tweede arrondissement). Dit is vanwege COVID-19 opgeschort. In 2020 is een businesscase uitgevoerd van de impact van het ideale werkproces huiselijk geweld op ZSM voor de reclassering.
Op basis daarvan wordt besluitvorming gestart over mogelijk structurele inzet. Daarbij wordt ook de evaluatie van de pilots betrokken en de opgedane ervaringen met de werkwijze huiselijk geweld op ZSM. Gaat de pleger na bespreking op ZSM door naar het vrijwillig ‘kader’, dan is er weinig aanbod voor plegers na ZSM. Het advies aan gemeenten is om na ZSM laagdrempelige interventie(s) beschikbaar te hebben (in te kopen) te hebben voor plegers zodat dit moment beter benut kan worden. [Mogelijk aanbod: gespecialiseerd maatschappelijk werk, interventies als ‘Mannen tegen agressie’, inzet van laagdrempelige systeemgerichte, outreachende hulp zoals ontwikkeld wordt door de regio Flevoland. Een paar kenmerken noemen waaraan deze hulp moet voldoen].
30 | Ministeries van VWS en JenV en de VNG
Naam interventie/moment
Toelichting doel en doelgroep:
Vervolghulp na Huisverbod Plegeraanpak-FlevolandOutreachend-en-Betrokken*
In de regio Flevoland gaan Reclassering Nederland, de Blijf Groep en de Zorggroep Oude en Nieuwe Land gezinnen die na afloop van een tijdelijk huisverbod samen (geweldloos) verder willen, langer begeleiden door een gezamenlijke voortzetting van de systeemgerichte aanpak. Hierbij wordt tevens een ervaren vrijwilliger als ‘buddy’ ingezet. De systeemgesprekken met het eerste gezin zijn gestart. De ervaringen worden opgenomen in de aanpak van volgende gezinnen. Hiertoe is een methodiek in ontwikkeling.
Reclassering en Veilig Thuis trekken samen op bij detentiefasering
Als een tot een gevangenisstraf veroordeelde dader voor huiselijk geweld en/of kindermishandeling vrijkomt is het van belang dat Reclassering en Veilig Thuis samen een plan maken ruim voordat de gedetineerde vrij komt. Een dader van intieme terreur gaat vaak ook nog vanuit detentie zijn of haar gang jegens het slachtoffer. Het is in sommige gevallen mogelijk dat een gedetineerde geleidelijk aan meer externe vrijheden verkrijgt binnen de detentie (detentiefasering). Omdat de Reclassering een taak heeft in de detentiefasering kan die worden afgestemd binnen een integrale aanpak mits de reclassering nauw contact onderhoudt en afstemt met de andere professionals binnen de systeemgerichte aanpak.
5 Interventies (en hulpaanbod) ingedeeld op basis van effectiviteit Wat is een interventie? Om huiselijk geweld en kindermishandeling te stoppen en de gevolgen ervan zo veel mogelijk te beperken, bestaan er verschillende interventies en middelen die ingezet kunnen worden. Interventies en middelen zijn methoden en technieken die ingezet worden om het gedrag van een persoon (pleger en/of slachtoffer) te veranderen en zijn of haar omstandigheden te beïnvloeden (Snippe & Van der Molen, 2019). Een interventie heeft dus tot doel de huidige situatie van een persoon en/of omgeving te veranderen. Interventies kunnen gericht zijn op het kind, de ouders, het gezin of op verschillende betrokkenen tegelijkertijd. De verschillende soorten interventies die ingezet kunnen worden bij huiselijk geweld en kindermishandeling zijn onder te verdelen in vier categorieën, namelijk: • beschermingsinterventies; • hulp- en zorgverlenende interventies; • bestuurlijke interventies; • strafrechtelijke interventies. In deze QuickScan beperken we ons tot het beschrijven van de verschillende vrijwillige- en bestuursrechtelijke interventies die ingezet kunnen worden bij huiselijk geweld en kindermishandeling. Hiertoe behoren de hulp- en zorgverlenende interventies en bestuurlijke interventies.
Hierbij moet wel worden opgemerkt dat in veel gevallen dezelfde interventie ingezet kan worden in een strafrechtelijk-, civiel- en vrijwillig ‘kader’. Indien sprake is van deze overlap, wordt dit in onderstaande schema’s benoemd. Vanuit de ontwikkelagenda ‘Veiligheid Voorop!’ is gewerkt aan een overzicht van een Interventiepalet voor de aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling waarop alle categorieën interventies staan beschreven.
Geweld hoort nergens thuis | Bouwstenen Focus op de pleger | 31
Naam interventie
Interventie grond
Doel
Doelgroep
Uitvoering door
Effectiviteit13
VoorZorg
Vrijwillige interventie
Terugdringen van het risico op kindermis handeling
Jonge aanstaande moeders die te maken hebben met een opeenstapeling van risicofactoren, zoals bijvoorbeeld een laag opleidingsniveau, huiselijk geweld, beperkte affectieve en pedagogische vaardigheden, etc.
Opgeleide VoorZorgverpleegkundigen
Effectief volgens goede aanwijzingen
Stopgesprek politie
Vrijwillige interventie
Stopgesprek voeren om escalatie van stalking te voor komen en stalking te stoppen
Plegers/personen die zich schuldig maken aan stalking
Politie (wijkagent)
Niet getoetst
Tijdelijk huisverbod
Bestuurlijke interventie
Afkoelingsperiode voor de pleger waarbinnen de nodige hulpver lening op gang kan worden gebracht en escalatie kan worden voorkomen
Een meerderjarige pleger of vermoedelijk pleger van huiselijk geweld en/of kindermishandeling
Burgemeester of een Niet van toepassing. door de burgemeester gemandateerde hulpof- Er is wel een landelijk ficier van justitie (HOvJ) effectiviteitsonderzoek naar het huisverbod gedaan.14
Gebiedsverbod/ wijkverbod
Bestuurlijke interventie
Voorkomen van overlast door bepaalde personen in een specifiek gebied gedurende een bepaalde periode
Personen die ernstige hinder hebben veroorzaakt of strafbare feiten hebben begaan
Burgemeester, rechter of officier van justitie (OvJ) op basis van de Algemene Plaatselijke Verordening (APV) of artikel 172a Gemeentewet
Niet van toepassing
Meldplicht15
Bestuurlijke interventie
Voorkomen van overlast door bepaalde personen in een specifiek gebied
Personen die ernstige Burgemeester op hinder hebben veroor- basis van artikel 172a zaakt of strafbare feiten Gemeentewet hebben begaan
Niet van toepassing
13
De Erkenningscommissie spreekt over drie soorten effectieve interventies: 1) effectief volgens eerste aanwijzingen, 2) effectief volgens goede aanwijzingen en 3) effectief volgens sterke aanwijzingen. Zie hiervoor ook: https://www.nji.nl/nl/ Erkenning-van-interventies-Criteria-voor-gezamenlijke-kwaliteitsbeoordeling-2019-2022.pdf
14
Regioplan. 2013. Uit deze evaluatie komt naar voren dat het huisverbod een effectieve interventie kan zijn, onder bepaalde omstandigheden. Die conclusie wordt niet ondersteund door het WODC dat een jaar later ongeveer keek naar de recidive alleen op basis van justitiële gegevens. Oftewel: als je al het herhaald geweld meeneemt dat bekend is in de keten, lijkt het huisverbod effectiever te zijn dan geen huisverbod opleggen, maar als je alleen naar de strafrechtelijke vervolging kijkt zie je dat verschil in recidive na huisverboden niet.
15
Meldplicht wordt niet vaak ingezet om direct het risico op huiselijk geweld en kindermishandeling af te nemen/te stoppen. Wel kan deze interventie helpen bij het terugdringen/stoppen van huiselijk geweld en kindermishandeling, bijvoorbeeld als er al een dossier is omtrent stalking/overlastgeving. Dit soort interventies kunnen dienen als bijvangst voor een dossier/ inzetten van andere interventies, maar hebben op zichzelf niet tot doel het stoppen en terugdringen van huiselijk geweld en kindermishandeling
32 | Ministeries van VWS en JenV en de VNG
Naam interventie
Interventie grond
Doel
Doelgroep
Uitvoering door
Effectiviteit13
Crisismaatregel
Bestuurlijke interventie
Voorkomen van het escaleren van een dreigende situatie waar gevaar ernstig dreigt voor de persoon zelf of zijn/ haar omgeving
De Wvggz regelt de Burgemeester voorwaarden voor zorg en eventuele opname bij psychische problemen. De wet biedt meer instrumenten voor zorg op maat: verplichte zorg zo kort als mogelijk en zo lang als noodzakelijk. Uitgangspunt blijft dat iemand alleen na het oordeel van een rechter tegen zijn wil opgenomen kan worden.
Niet van toepassing
Families First
Deels vrijwillige, deels civiel rechtelijke interventie
Crisis in gezinnen oplossen en veiligheid in gezin vergroten om zo uithuisplaatsing te voorkomen
Gezinnen die in een Speciaal opgeleide acute crisissituatie gezinsmedewerker verkeren waarbij uitvan Families First huisplaatsing van één of meerdere kinderen uit het gezin dreigt
Effectief volgens eerste aanwijzingen
Signs of Safety
Deels vrijwillige, deels civiel rechtelijke interventie
Creëren van een veilige (opvoed) situatie voor het kind, waarbij duidelijk is welk concreet gedrag van ouders en netwerk nodig is om het kind te beschermen tegen dreigend gevaar
Gezinnen waarin kindermishandeling wordt vermoed of is gesignaleerd.
Bureau Jeugdzorg, Veilig Thuis, Raad voor de Kinderbescherming, GI’s, diverse GGz instellingen
Goed onderbouwd
Goed onderbouwd
SoS richt zich primair op het kind en kent dus juist het risico dat niet goed genoeg naar de problematiek van ouders gekeken wordt/ daarmee aan de slag wordt gegaan.
Oranje huis aanpak
Vrijwillige interventie
De aanpak combineert de opvang met systeemgerichte hulp aan het hele gezin. Er wordt gewerkt aan veiligheid, herstel en het duurzaam stoppen van het geweld.
Gezinnen met uiteenlopende etnische, culturele en maatschappelijke achtergronden, die te maken hebben met huiselijk geweld en hiervoor een beroep doen op de vrouwenopvang.
Blijf Groep, organisatie voor hulpverlening en opvang bij huiselijk geweld in Noord- Holland en Flevoland, voert de aanpak uit op al haar locaties.
Niet meer door het lint
Vrijwillige interventie
Verminderen van agressief gedrag en het versterken van probleemoplossend vermogen
Mannen of vrouwen met agressieproblematiek (sekse homogene groepen)
Reguliere geestelijke Goed onderbouwd gezondheidszorg (GGZ WNB, GGZBreburg, GGzE), in dienstverlening aan mensen met verstandelijke beperking (Amarant) en binnen PI Breda en SOM Amsterdam
Geweld hoort nergens thuis | Bouwstenen Focus op de pleger | 33
Naam interventie
Interventie grond
Doel
Doelgroep
Uitvoering door
Effectiviteit13
Multidimen Deels vrijwillige, sionele familie- deels civiel therapie (MDFT) rechtelijke interventie
Jongere helpen een leven te leiden waarin probleemgedrag, zoals geweld en agressie in huiselijke kring, verdwijnt of afneemt
Jongeren in de leeftijd van 12 tot 23 jaar met vaak meervoudig probleemgedrag zoals crimineel gedrag (bijvoorbeeld gewelds delicten), verslavingen, spijbelen en die daarnaast gedrags- en psychische stoornissen vertonen
Hulpverleners opgeleid door de MDFT Academie
Effectief volgens sterke aanwijzingen
Multisysteem therapie (MST)
Deels vrijwillige, deels civiel rechtelijke interventie
Terugdringen van ernstige gedragsproblemen en de omgeving en familie van de jongere in staat stellen eventuele toekomstige problemen zelf standig het hoofd te bieden. Daarnaast voorkomen uithuisplaatsing
Jongeren in de leeftijd van 12 tot 18 jaar met ernstig antisociaal/ grensoverschrijdend gedrag, zoals agressie, spijbelen, plegen van delicten, drugsgebruik, omgang met verkeerde vrienden/ouders/ familie, etc. waarbij uithuisplaatsing dreigt
MST-therapeut
Effectief volgens sterke aanwijzingen
Multifocus
Deels vrijwillige, deels civiel rechtelijke interventie
Doorbreken van de geweldsspiraal in een gezin met behoud of herstel van onderlinge relaties
Gezinnen met complexe, meervoudige problematiek waarbij eerdere meldingen van huiselijk geweld bekend zijn, het risico van escalatie of herhaling van geweld hoog wordt ingeschat en/of eerdere, reguliere hulpverlening gericht op de aanpak van huiselijk geweld is vastgelopen
Intensief casemanager Goed onderbouwd in samenwerking met ketenpartners die worden geselecteerd op basis van de (latente) hulpvraag van gezinnen
Agressie regulatie op Maat Ambulant
Deels vrijwillige, deels civiel rechtelijke interventie
Terugdringen van agressieproblematiek
Jongeren in de leeftijd van 16 tot 24 jaar met een forse agressie problematiek
Hulpverlening
Effectief volgens eerste aanwijzingen
Agressieregulatie op Maat Residentieel
Deels vrijwillige, deels civiel rechtelijke en strafrechtelijke interventie
Zelfbeheersing van jongeren verbeteren om zo de kans op recidive te verkleinen
Jongeren in de leeftijd van 16 tot 24 jaar met (ernstige) agressieproblematiek en een matig tot hoog recidiverisico
Hulpverlening
Effectief volgens eerste aanwijzingen
Mediation
Vrijwillige interventie
Met verschillende partijen op een gelijkwaardige manier tot een oplossing komen
Partijen die vrijwillig mee willen werken aan een mediation-traject
Mediator
Niet beoordeeld door Erkenningscommissie
De Aanpak
Vrijwillige interventie
Geweld in partnerrelatie stoppen, verwerking op gang brengen en bevordering van actieve participatie van beide ouders in de opvoeding en zorg voor hun kinderen
Heteroseksuele partHulpverleners, ners bij wie sprake is opgeleid door van geweld door de Movisie en De Waag mannelijke partner en waarvan de vrouw een beroep heeft gedaan op de vrouwenopvang
Niet beoordeeld door Erkenningscommissie
34 | Ministeries van VWS en JenV en de VNG
Naam interventie
Interventie grond
Doel
Doelgroep
Uitvoering door
Effectiviteit13
Eigen kracht conferentie
Vrijwillige interventie
Plan van aanpak maken met draagvlak van een brede kring, waarmee problemen rondom het opvoeden en opgroeien van kinderen opgelost, verminderd of draaglijk gemaakt kunnen worden
Gezinnen die probleEigen Kracht Centrale men ervaren in de ontwikkeling en/of opvoeding van hun kind en die samen met hun sociale netwerk een plan willen opzetten om de problemen op te lossen, te verminderen of draaglijk te maken
Geweldloos verzet in gezinnen
Vrijwillige interventie
Einde maken aan het gewelddadige of anderszins destructieve gedag van kinderen zonder dat dit tot escalatie leidt
Kinderen, jongeren en jongvolwassenen in de leeftijd van 4 tot ongeveer 25 jaar die gewelddadig of zelfdestructief gedrag vertonen
Instellingen die een Niet beoordeeld door aanbod hebben voor Erkenningscommissie gezinstherapie, waaronder maatschappelijk werkorganisaties, jeugdzorg en geestelijke gezondheidszorg
Caring Dads
Deels vrijwillige, deels straf rechtelijke interventie
Terugdringen van (het risico op) kindermishandeling door de vader en/of het getuige zijn van huiselijk geweld van de vader tegen hun moeder, om daarmee de ontwikkelingskansen van de kinderen en hun mogelijkheden tot herstel van eventueel opgelopen schade te vergroten
Vaders die pleger zijn (geweest) van partnergeweld en/of kindermishandeling
Caring Dads trainers
Niet beoordeeld door Erkenningscommissie
Goed onderbouwd
Geweld hoort nergens thuis | Bouwstenen Focus op de pleger | 35
6 Overige initiatieven plegeraanpak Project RotterdamRijnmond*
Doel project: Eerder en beter bereiken plegers vrijwillig kader voor huiselijk geweld incl. seksueel geweld. Door: • Screening (wat is nodig?) • Realisatie passend aanbod (aanvullend nieuw aanbod) Eerder betrekken pleger en zijn systeem: verwachting dat pleger gemotiveerder is en uitval en uiteindelijk kans op recidive lager zal zijn. Eventueel inkoop nieuw laagdrempelig hulpaanbod organiseren, gemakkelijk te vinden, met geringe financiële gevolgen voor de afnemer. Nodig: Contact met plegers, motivatie van plegers om mee te gaan werken aan vroegdiagnostiek, motivatie plegers voor hulp, contact met hulpverlenersinstanties en ervaringsdeskundigen om te komen tot voorwaarden waaraan het hulpaanbod moet voldoen en beschikbaarheid van passend aanbod.
36 | Ministeries van VWS en JenV en de VNG
Bijlage 3. Aandacht voor gender in het vrijwillig hulpaanbod voor plegers Deze bijlage is opgesteld door Regioplan
Doel: Onderstaande aandachtspunten zijn bedoeld om gemeenten te helpen een plegeraanbod HGKM in het vrijwillig kader te organiseren dat voldoende aandacht besteedt aan gender als oorzaak van HGKM. M eer informatie over de rol van gemeenten bij het realiseren van voldoende aandacht voor gender in de aanpak van HGKM is te vinden in de aandachtspunten van Regioplan voor gemeenten.
Afwegingen Welke vragen moet een gemeente zichzelf stellen om tot een gendersensitief plegeraanbod in het vrijwillig kader te komen? Onderstaand kader bevat op vijf thema’s vragen die gemeenten zichzelf kunnen stellen bij het waarderen van beschikbaar aanbod voor plegers.
• Normering van het geweld: wordt het plegen van HGKM geproblematiseerd en genormeerd? • E rkenning van slachtofferschap en voorkomen revictimisatie: wordt in het plegeraanbod voorkomen dat het slachtoffer medeverantwoordelijk wordt gemaakt door de hulp aan de pleger? - Is men bijvoorbeeld alert op de druk die partnergesprekken op het slachtoffer kunnen leggen, zeker waar sprake is van controle door de pleger en/of afhankelijkheid van het slachtoffer? - Wordt voorkomen dat het eventuele aandeel van het slachtoffer in het geweld gelijkgeschakeld wordt met het aandeel van de pleger? • Risicofactoren: - is er aandacht voor de verwachtingen die mannen en vrouwen van zichzelf en van elkaar hebben en hoe die kunnen leiden tot geweld (motieven)? - is er expliciet aandacht voor de rol van afhankelijkheden, macht en controle in de relatie waarin het geweld gepleegd is? - en voor de samenhang daarvan met gender? - worden sterk controlerende vormen van geweld herkend en geproblematiseerd? - is er aandacht voor de invloed op de relatie tussen pleger en slachtoffer van zaken als de ouderrol, echtscheiding, werkloosheid en sociaal isolement? - is er in de hulpverlening en ondersteuning voldoende aandacht voor m/v verschillen in alcoholmisbruik, psychiatrische of persoonlijkheidsproblematiek en de risico’s voor geweld die daaruit voort kunnen komen?
Geweld hoort nergens thuis | Bouwstenen Focus op de pleger | 37
• Alertheid op stereotypering: - is er voldoende aanbod voor plegers die niet aan de stereotiepe verwachtingen en rolpatronen voldoen? - worden plegers die tevens vader zijn ook actief aangesproken op hun rol als vader? • Kennis en vaardigheden: - Beschikken de uitvoerend professionals over voldoende basisvaardigheden voor hulpverlening bij huiselijk geweld om de relatie tussen gender, macht en afhankelijkheden met geweld te erkennen en te herkennen en er adequaat op te handelen? - Herkennen en benoemen professionals patronen van intergenerationele overdracht van geweld, worden ze in hulpverleningstrajecten meegenomen?
Kwaliteit Gemeenten kunnen bovenstaande vragen gebruiken om kwaliteitseisen te stellen aan aanbieders. Kwaliteitseisen kunnen voortbouwen op de volgende basis: 1 Al het aanbod moet systeemgericht zijn, dat wil zeggen: de problematiek plaatsen in het bredere kader van de relaties, relatiedynamiek en patronen tussen alle betrokken in het cliëntsysteem. De geldt ook voor individueel plegeraanbod in vrijwillig kader: het werken met de pleger gebeurt in de context van een systeemgerichte aanpak. 2 Binnen een systeemgerichte aanpak is aandacht voor alle factoren die leiden tot het ontstaan en voortduren van het geweld. Gender (de sociaal-culturele rollen die zijn verbonden aan man- en vrouw-zijn, en de verwachtingen en verschillen in macht & afhankelijkheid die daaruit voortvloeien) is één van die factoren en behoort dus aandacht te krijgen in alle aspecten van het aanbod: vanaf de intake en analysefase en gedurende de gehele behandeling. 3 Bewustwording van de rollen, verwachtingen en patronen die voortvloeien uit gender en hoe die kunnen leiden tot geweld is één van de behandeldoelen.
Accounthouderschap Gemeenten voeren periodiek het gesprek met aanbieders over de uitvoering en de resultaten van het aanbod. In deze gesprekken dient de kwaliteit van de dienstverlening aan bod te komen. Onderstaande aandachtspunten helpen om dat gesprek te voeren en daarin óók aandacht voor gender te hebben: • Uitvoerend professionals beschikken over de basisvaardigheden voor hulpverlening bij HGKM: empathisch vermogen, het vermogen om grenzen te stellen, gendersensitiviteit, flexibiliteit, structuur bieden, inschattingen kunnen maken van gevaar, werken aan veiligheid. • De mate van methodisch handelen: wordt gebruik gemaakt van beschreven methodieken? Op welke manier besteden die aandacht aan gender, als onderdeel van diversiteit en voorwaarde voor maatwerk? Zijn ze goed onderbouwd of zelfs bewezen effectief? • De invulling van de begrippen eigen kracht en zelfredzaamheid: in het kader van huiselijk geweld impliceert dit ook onafhankelijkheid en zelfbeschikking. De inzet van het sociaal netwerk mag er niet toe leiden dat onwenselijke afhankelijkheden in stand blijven of juist ontstaan.
• Aandacht voor de rol van gender in de intergenerationele overdracht van huiselijk geweld: herkennen en benoemen professionals deze patronen, worden ze in hulpverleningstrajecten geadresseerd? • Aandacht voor complexe scheiding en voor ex-partnergeweld: herkennen professionals typische vormen van ex-partnergeweld, zoals psychisch geweld via de kinderen, het verstoren van de ouderkindrelatie, kinderen partij maken in het geschil, strijd om de omgangsregeling en signalen van kindontvoering? Kunnen zij die bespreekbaar maken? • Verantwoording: hoe maken aanbieders de resultaten van het aanbod inzichtelijk? Hoe leggen zij daarbij het verband tussen oorzaken/ risicofactoren (waaronder aan gender gerelateerde opvattingen) en stabiele veiligheid?
Meer info Nationaal Programma ‘Geweld hoort nergens thuis’ Bezoekadres: Parnassusplein 5, 2511 VX Den Haag Postadres: Postbus 20350, 2500 EJ Den Haag www.vng.nl/geweldnergensthuis info@geweldnergensthuis.nl
Dit is een uitgave van
Juli 2021