Transcript B&S 5 juli 2022.pdf

Commissieleden kunnen voorafgaand ook vragen stellen. Stuur uw vragen naar de griffie. Vragen en antwoorden worden ook opgenomen bij het betreffende agendapunt. A. Gramsma voorzitter

Dames en heren, het is zeven uur. We gaan starten. Ik heet u van harte welkom op deze vergadering van Burgers en Samenleving van 5 juli 2022. Ik heb een aantal afmeldingen die ik eerst even zal doorgeven: mevrouw Bacher, de heer Danny Pouwels, mevrouw Anja Snijders, de heer Struver en mevrouw Kortland en ik denk dat meneer Essers ook heeft afgemeld. -Voorzitter, meneer Jan Maijntz. -De heer Jan Maijntz. Dank u wel, wordt genoteerd. Uitgenodigd voor vanavond zijn burgemeester Dassen en de wethouders René van Drunen, John Roland en Jo Schlangen. Ik ga nu een lootje trekken om de spreekvolgorde te bepalen: 27. Dat is mevrouw Snijders van BurgerBelangen. BurgerBelangen heeft de aftrap vandaag. Goed, dat was de opening. We komen bij

2 Vragenuurtje A. Gramsma voorzitter

agendapunt 2: het vragenuurtje. Er zijn voor vandaag geen vragen ingediend en gaan we automatisch door naar agendapunt 3: de spreektijd voor publiek. Ook daar heeft

3 Spreektijd voor het publiek A. Gramsma voorzitter

zich niemand voor gemeld. Dan gaan we naar de vaststelling van de agenda. Bij het agendapunt inzake het Martin Buber is er een motie van de SP binnengekomen.

4 Vaststelling van de agenda A. Gramsma voorzitter

Die kan bij het betreffende agendapunt behandeld worden. Kan iedereen instemmen met de agenda zoals die nu voorligt? Mevrouw van Drunen. Ik heb een vraag over agendapunt 8: Vie. Daar hebben we de presentaties en ik vraag ik een andere volgorde. Presentatie voorstel monitoring komt daar als laatste, maar ik zou die graag voor Vitaal Kerkrade willen hebben. Het lijkt me logisch dat we willen weten hoe de monitoring is voordat we iets kunnen adviseren -over een programma. -Dat is een vraag van u. Ik wil even vragen -hoe de commissie daarover denkt. -Dat -lijkt ons logisch. Akkoord dus. -Goed. Bij deze wordt dat zo geregeld. Verder zijn er geen reacties met betrekking tot de agenda. Er heeft zich van tevoren niemand zich gemeld. Is er hier iemand in de zaal die nog een op- of aanmerking heeft over de agenda? Ook niemand. Dan gaan wij naar agendapunt 5:

5 Vaststelling van de besluitenlijst van 7 juni 2022 A. Gramsma voorzitter

de vaststelling van de besluitenlijst van de commissievergadering van 7 juni jongstleden. Ik stel het integraal aan de orde en verzoek uw hand op te steken als u een opmerking of een vraag daarover heeft. Ook niemand. Dan is de besluitenlijst bij deze vastgesteld. Agendapunt 6: ontwerpbesluit inzake

6 Ontwerpbesluit zienswijze meerjarenperspectief GGD en begroting GGD A. Gramsma voorzitter

zienswijze meerjarenperspectief van de GGD en de begroting van de GGD Zuid-Limburg. Voor dit agendapunt is aanwezig de heer René Van Drunen en hij wordt bijgestaan door mevrouw Dreessen. Welkom. Van ambtelijke zijde, de heer Jef Schillings, ons allen bekend. Op grond van de regelgeving met betrekking tot de gemeenschappelijke regelingen dienen de gemeenteraden van de deelnemende gemeenten in de gelegenheid te worden gesteld om hun zienswijze te geven over de begroting en de meerjarenraming alvorens het AB van de gemeenschappelijke regelingen deze definitief kan vaststellen. Bij dit agendapunt wordt de gemeenteraad dan ook in de gelegenheid gesteld om een zienswijze te geven op de financiële stukken van de gemeenschappelijke regeling van de GGD Zuid-Limburg. Op basis daarvan ligt nu ook het voorstel voor om op de ontwerpbegroting 2023 een positieve zienswijze af te geven en het jaaroverzicht 2021 voor kennisgeving aan te nemen. Ik geef M.M.L. van Drunen wethouder

het woord aan de wethouder voor een korte inleiding. Meneer Van Drunen. Voorzitter, dank u wel. Als de coronacrisis ons de afgelopen jaren iets heeft geleerd, is het wel dat de gezondheidsverschillen ertoe doen. Mensen met een minder goede gezondheid worden eerder en harder door het virus getroffen. Meer dan ooit is duidelijk hoe belangrijk het is om te investeren in gezondheid en preventie. De urgentie en de verantwoordelijkheid die de gemeenten hierin hebben, is alleen maar groter geworden. In 2019 hebben wij samen met 15 andere gemeenten de Nota 'Zuid springt eruit' aangenomen en daarmee eensgezind gekozen voor een trendbreuk, namelijk het inhalen van de gezondheidsachterstand die de regio landelijk gezien heeft. Daarbij zet de gemeente in op de jeugd. Vanaf het moment dat ouders een zwangerschapswens hebben tot en met de adolescentie pakken we die zaken aan. In 2023 gaan we door op de weg die we met z'n allen zijn ingeslagen. Er komt geen trendbreuk in de trendbreuk. In dat licht moet u ook de voorliggende ontwerpbegroting van de GGD Zuid-Limburg A. Gramsma voorzitter

-zien. Dank u wel. -Dank u wel, wethouder. Dan gaan wij ter bespreking. Mevrouw Paul, aan u het woord namens BurgerBelangen. Fractie Burgerbelangen

Dankjewel, Voorzitter. Als we naar de hele opzet van de JGZ van de toekomst kijken, rechtvaardigt dit de extra financiële bijdrage. Vooral ook als je kijkt naar de wettelijke verplichtingen waaraan voldaan moet worden. Denk hierbij aan het prenataal huisbezoek, de vergroting van de waarde van de uitgebreide contactmomenten en de vergroting van de kennis en werkwijze van de medewerkers. We zijn er ons zeker ervan bewust dat extra investeringen en inspanningen nodig zijn om genoemde ambities in voorliggende stukken waar te maken. Als je kijkt naar de kostenstijging die voorligt: wat zijn dan de verwachtingen voor de komende jaren en hebben jullie voor de toekomst hier rekening mee gehouden door bijvoorbeeld een reservepotje te creëren? In de begroting van 2023 zijn geen kosten onvoorzien opgenomen, klopt dit? We hopen in ieder geval dat investeren in preventie loont en dat dit zal resulteren in een afname van jeugdzorg in de toekomst. Als minder kinderen een beroep moeten doen op jeugdzorg, maken we een grote stap A. Gramsma voorzitter

-vooruit. Dank u wel. -Dank u wel. Dan gaan wij door naar de VVD. Fractie VVD

-De heer Creusen. -Dank u wel, Voorzitter. Allereerst, we hebben kennis genomen van deze begrotingswijziging en begrijpen volledig wat er gebeurd is de afgelopen jaren. We vragen ons wel af: er is een behoorlijke toename in personeelskosten. Waar komt de overschrijding van 10 procent vandaan? Uit de stukken kan ik dit namelijk niet herleiden. Dit geldt ook ten aanzien van de huisvestingskosten die met ruim negen ton toegenomen zijn. Dit is voorlopig A. Gramsma voorzitter

-eventjes wat de VVD betreft. -Dank u wel. Dan schuiven wij door naar de -heer Otten. -Wij hebben kennis genomen van de begroting

Fractie Hart voor Vrijheid

en de jaarrekening van 2021. Zoals we de begeleiding van de jeugd vanuit de gemeente hebben opgezet, hopen we dat we in de toekomst een goede monitoring hebben en dat de doelen die ons stellen tussentijds gehaald worden, en niet pas A. Gramsma voorzitter

-achteraf. Dat was het even. Dank u wel. -We gaan door naar de PvdA, mevrouw Van Fractie PvdA

-Drunen. -Dank u wel, Voorzitter. De indexering is dit jaar explosief toegenomen ten opzichte van de vorige jaren. Toch wordt er maar anderhalf procent materieel en twee procent personeel geïndexeerd. Wij vragen ons af waarop dit gebaseerd is. Een andere belangrijke vraag: ik zou graag willen A. Gramsma voorzitter

-weten hoe de GGD over Vie denkt. -Dank u wel. Lokaal Alternatief, mevrouw Fractie Lokaal Alternatief

-Szalata. -Dank u wel, Voorzitter. De wethouder heeft het al gezegd: gezondheid is zeer bepalend voor je toekomst hier in deze regio. Dus het moet ons wat waard zijn. Ik denk ook dat we dat met z'n allen in het verleden al eens hebben uitgesproken. Desalniettemin staan we voor een fix tekort. Mijn vraag aan de wethouder is dan ook: er wordt ons gevraagd om een positief kritische zienswijze af te geven, tenminste zo noem ik dat. Er staat dat wij bij de behandeling van de begroting een brede belangenafweging gaan maken. Wat houdt dat in? Wat heeft dat nog voor invloed hierop? A. Gramsma voorzitter

Misschien kunt u daar wat meer over vertellen. Dank u wel. Wij gaan door naar de heer Krasovec. Fractie Ons Kerkrade

Al veel gezegd en gevraagd. We zien de extra kostenstijgingen ook in het kader van de ambities die we hebben. In de brief wordt ook aangegeven om te kijken of dit wel reëel is en hoe ze stijgen. Een vraag die ik nog heb, buiten de vragen die al gesteld zijn: in het kader van het datalek, zijn er extra investeringen noodzakelijk geweest. Is dat opgelost? Of moeten er mettertijd nog meer dingen bij in het kader van de datalek. Het COVID-verhaal stond hier niet in, dat valt onder het Rijk en VWS. Maar de effecten van COVID zijn hier niet in meegenomen in het kader van 2023. Hoe moeten we die effecten zien: is dat puur op gezondheid A. Gramsma voorzitter

-of ook financieel? Dank u wel. -Dank u wel. We gaan door naar de SP, -mevrouw Wevers. -Voorzitter, naar aanleiding van die Fractie SP

toename van de personeelskosten hebben wij de volgende vraag: wij denken dat dat deels verklaard kan worden door corona en het extra personeel wat ingezet moest worden. Maar we zouden graag toch een overzicht krijgen van het totaal fte aan management en directie in verhouding tot het aantal uitvoerenden. We vragen ons af of de organisatie inmiddels niet top zwaar aan het worden is gezien ook de omvang van de organisatie. Hoe groter een organisatie wordt, hoe lomper doorgaans en hoe meer geld eraan de strijkstok blijft hangen aan - ik noem het zelf maar even - overbodige functies qua management en directie. Kan daar wat inzicht in gegeven worden en kunnen we een soort balans krijgen van het percentage hoe dat zit? Ook zou ik graag een inzicht hebben in of er nog steeds binnen de Balkenende norm beloond wordt. We zien de laatste jaren - en niet per se bij de GGD - dat meerdere organisaties daar toch steeds makkelijker mee omgaan en altijd onder het mom van 'we kunnen anders geen goeie mensen krijgen'. Verder rest ons nog de complimenten uit te spreken over de manier waarop de GGD de afgelopen twee jaar zo accuraat heeft ingesprongen in alles rondom de coronacrisis, want dat was toch wel een hell of a job. Dat wat ons betreft voor de eerste termijn. Dank u wel. A. Gramsma voorzitter

Dank u wel. Wij schuiven door naar de Ouderenpartij, de heer Schlenter. Fractie Ouderenpartij Kerkrade

Dank u wel, Voorzitter. De Ouderenpartij heeft de stukken en staat achter de doelstellingen en zeer zeker achter de aanvullende doelstellingen die ze op deze

A. Gramsma voorzitter

regio zien. Wij kunnen instemmen met het ontwerpbesluit. Dank u. Fractie CDA

Dank u wel. Dan rest ons nog het CDA, mevrouw Lataster. Dank u wel, Voorzitter. Wij hebben de stukken gelezen en het is ontzettend mooi om te zien dat er flink wordt ingezet op die kansrijke start en op de beginfases van jongeren en gezinnen. Maar nogmaals, waar wij ons het meeste zorgen over maken, is toch wel de jeugd. Er is in Kerkrade een toenemende overlast van jeugd. Ik ben me ervan bewust dat dat ook de portefeuille Veiligheid is, maar wij horen signalen dat er enorme wachtlijsten zijn voor jeugd en hulp voor jeugd. Daar vinden wij als CDA wat weinig over in de stukken. Ik zou toch willen vragen: wordt er A. Gramsma voorzitter

-voldoende ingezet op de jeugdzorg? -Daar zal u ongetwijfeld antwoord op krijgen. Ik leid het door naar de wethouder. M.M.L. van Drunen wethouder

Ik leid de vragen door aan linker- en de rechterzijde. Wat betreft de laatste vraag van mevrouw, dat gaat over jeugdzorg en niet over de GGD. Dat staat hier dus buiten en daarom is het hierin niet opgenomen. Hoe denkt de GGD over Vie? Dat kan hier niet beantwoord worden, maar ik zit morgen in het algemeen bestuur en ik zal daar vragen hoe de GDD over Vie denkt. In principe is het zo: in het kader van de Trendnota Vie, volgt de GGD de kwesties prenataal tot en met adolescentie. De producten die de GGD heeft, gebruiken wij maximaal in Vie en betalen wij ook. Dat zit ook in dat bedrag in de begroting. Dus wij nemen maximaal af van de GGD op dit moment. Ik heb een gesprek gehad met de directeur van de GGD en die denkt daar heel positief over, maar ik weet niet of dat voldoende -is voor jullie. -Dankjewel. Terugkomend op de vraag aan het Spreker Extern

begin van BurgerBelangen: de JGZ in de toekomst en de verwachting voor de komende jaren. We hebben rekening gehouden met wat al in een eerder stadium is afgesproken. Dat staat ook in de stukken van de financiële doorkijk. Er stond oorspronkelijk een investeringsbedrag van 1.589.000 euro. Dat is meegenomen in de meerjarenraming, maar wij faseren dat zodat we dat kunnen aanpassen aan de trend en de financiële toestand van de gemeente. Dus wij hebben daarin gefaseerd, maar dat hoort thuis in het trendbreukprogramma en is uitgebreid aan de orde geweest bij de stukken van de begroting 2022. Wellicht als daar extra informatie is, kan die voor u nog beschikbaar kan komen. Maar in ieder geval, er is wel rekening gehouden met dat toekomstperspectief. Over reserves: wij hebben geen reserves. Dat is een bewust besluit van dit algemeen bestuur. In onze gemeenschappelijke regeling staat dat wij in principe 6 procent reserve moeten hebben. Maar het algemeen bestuur is van mening, omdat er heel veel gemeenschappelijke regelingen zijn en gemeenten hiervoor garant staan, dat niet al die gelden bij gemeenschappelijke regeling hoeven te staan en gemeenten die potjes zelf kunnen hebben in huis. Dat betekent ook dat daar in de risicoparagraaf altijd iets over terug wordt gerapporteerd en dat het aan de gemeente zelf is of ze dat risico, wat ze lopen bij de GGD, eventueel willen meenemen.

Dus als er een reserve gevormd moet worden, zou die moeten staan bij de eigen gemeente. Het klopt dat erin onze begroting geen kostenpost onvoorzien staat. Wij hebben met de provincie, onze toezichthouder, afgesproken dat wij afronden en heel goed naar kijken naar een realistische begroting. Het blijkt dat dat ons redelijk goed lukt: In de afronding zeggen wij dat dat al in de posten zit en wij gaan niet nog eens een extra post van 1 of 10 onvoorzien opnemen. Wij komen dan liever terug naar de gemeente met een juist verhaal waarom er ergens nog iets extra's zou nodig zijn. Dat is de reden waarom dat wij dat niet hebben opgenomen. Het staat ook in de risicoparagraaf van de verbonden partijen [onhoorbaar 00:18:33]. Ik had een vraag aan de VVD, want het was mij niet helemaal helder of u het over de jaarrekening of de begroting had. Het ging over de toename -van de personeels- en huisvestingskosten. -Ik heb het over de begroting 2023 in vergelijking met dit jaar. Of '22, dan heb ik het over de realisatie. U heeft realisatie naast de begroting '23 gelegd en niet het begrotingsstuk zoals die er staat, dus ik was even zoekende waar u de cijfers vandaan heeft. Dat is tweeledig. Er is twee keer een stijging in '22 voor de jeugdgezondheidszorg en een stijging in '23. Dat betekent dat als er meer personeel is, die personeelskosten in verhouding stijgen.

Dus dat is één van de oorzaken waarom dat die personeelskosten in verhouding meer zijn gestegen. En het andere verhaal van de huisvestingskosten heeft voor een deel te maken met de JGZ. Daar hebben wij in 2020 de nul tot vierjarigen overgenomen. Daar was één grote pot overhead en die hebben we in '22 en in '23 in de begroting uitgekristalliseerd waardoor we die huisvestingskosten netjes weer terug konden brengen vanuit de overheadpost naar de directe kostenpost. Daar zit met name een verschuivingsverhaal in. Er zijn geen extra kosten gemaakt. Er zijn wat panden

arbotechnisch in orde gemaakt, maar er zijn geen substantiële panden of dat soort zaken bijgekomen. Dat ter aanvulling. Is dat antwoord op uw vraag? De PvdA: de indexering explosief. Ja, dat klopt. Wat we daarin zien is dat wij een afspraak hebben over de systematiek hoe wij indexering toepassen en die is al afgesproken in de Kadernota bij de uitgangspunten voor de begroting. En wij baseren ons, omdat wij zo heel vroeg moeten zijn met onze begroting, op de cijfers van de september-circulaire en de daarvoor geldende CPBcijfers. Dat is een afspraak die gemaakt is en omdat wij voor één april de begroting bij de gemeente moeten hebben, is het ook zo dat de index herrekend wordt op het moment dat de cijfers daar aanleiding voor geven. In het verleden, zoals vorig jaar, heeft u daar geld voor terug ontvangen. Gezien de explosieve groei die er nu is, zal erom indexbijstelling gevraagd worden. Dat is een systematiek die we al een aantal jaren hanteren en het heeft puur te maken met het feit dat wij zo heel vroeg moeten zijn met de begroting, want anders hadden wij bijvoorbeeld de cijfers uit de meicirculaire al moeten toepassen en dat is voor ons niet mogelijk, omdat wij voor die tijd al de begroting klaar hebben. Daar komt trouwens in het najaar een begrotingswijziging voor, zodat iedereen ook duidelijk heeft wat dat betekent.

Dan ging het onder andere over datalekken en extra kosten voor informatiebeveiliging. Het datalek wat u heeft gezien in het kader van COVID was een landelijk iets. Dat heeft niet-direct iets met onze GGD te maken. Wat daar wel uit voort is gekomen, is dat er verscherpte regel- en wetgeving is, waardoor wij meer extra onderzoeken aan de voorkant en dergelijke moeten doen. Dat is nu ingeregeld en daar hebben we die extra kosten voor. Voor zover nu, voldoen wij aan alle eisen en is dit het meest mogelijke wat we daaraan nu kunnen doen. En ook voor '23 weer helemaal bij en, up to date zijn zodat we dat verhaal goed kunnen borgen. Het was een landelijk probleem met het datalek en niet van onze GGD's uit Limburg, maar dat heeft u ook uit de stukken an sich kunnen lezen. Dan ging het over de effecten van COVID. De COVID-meerkostenregeling loopt in '22 nog door en wordt door VWS betaald. Wij hebben in de risicoparagraaf heel uitgebreid gerapporteerd over de COVID-effecten en welke scenario's er landelijk zijn gedaan. Wij hebben dat nog niet kunnen kapitaliseren en dat heeft te maken met dat het ministerie en het Rijk aan het kijken is wat zij voor structurele oplossing willen en ook op welke wijze dit gefinancierd gaat worden. Dat is de reden waarom dat wij het wel kwalitatief hebben neergezet in de risicoparagraaf, maar nog niet in euro's hebben kunnen vertalen.

Vooralsnog hebben wij aangehouden dat wij ons moeten klaarmaken voor het zogenaamde GRI+ scenario als me moeten opschalen naar een hoger of lager scenario. Maar op dit moment lopen nog alle gesprekken over wat het gaat worden, dus vandaar dat die in de begroting nog niet is meegenomen. Zodra daar meer duidelijkheid over komt, komt er een begrotingswijziging die ook voor zienswijze weer naar de raden komt. Dus in dat geval krijgt u weer de gelegenheid om daarop te reageren. De SP vroeg naar de personeelskosten en de fte van direct personeel en management. Ik zal kijken wat we u daarvoor nog aan kunnen reiken. Het verhaal van de Balkenendenorm staat ook in het jaaroverzicht. Bij ons blijven de directieleden netjes binnen de WNT-norm - zoals dat heet en in het jaaroverzicht en in de jaarrekening kunt u terugzien dat erbij ons geen overschrijding is van de Balkenendenorm, zoals dat zo mooi heet. Er wordt duidelijk gestuurd op die norm. De jeugd dat had u al aangegeven. Wij hebben jeugdgezondheidszorg en niet jeugdzorg, dus dat is een heel ander verhaal. Het heeft wel met elkaar te maken qua preventie, maar wij gaan niet over de wachtlijsten van jeugdzorg. Nee, het gaat we meer over de signalering van problematieken in gezinnen.

We zetten nu - lees ik - vooral in op de jonge startende gezinnen, jonge moeders en voor de baby's een goede start, en ik denk dat jeugd heel erg de aandacht nodig Fractie CDA

heeft. Het effect van nu op de baby's inzetten gaan we pas over 10-15 jaar zien. Spreker Extern

Maar we vergeten de andere kinderen niet, want we hebben de wettelijke taak in de jeugdgezondheidszorg om van nul tot 18 jaar de kinderen regelmatig te zien, en dat valt onder het programma 'Alle kinderen in beeld', en daarin zit ook risicozorg en vroegsignalering. Dat blijft niet weg. We gaan alleen extra aandacht besteden aan het trendbreukverhaal en dat begint bij de eerste fase, maar dat wil niet zeggen dat de rest niet meer gedaan wordt. A. Gramsma voorzitter

Let er wel een beetje op dat het via de Voorzitter gaat. -Er staat nog één vraag over. -Ja, van Lokaal Alternatief dacht ik. Er M.M.L. van Drunen wethouder

wordt verwezen naar de brede belangenafweging. Elke keer er een begroting moet worden vastgesteld en zeker gezien de wensen die wij nog hebben als college en raad, moet er een brede belangenafweging plaatsvinden en dat wordt hier mee bedoeld. Niet dat we nog een keer minder gaan betalen.

A. Gramsma voorzitter

-Ik had het inmiddels al begrepen. -Dank u wel. Dank u wel voor de beantwoording. Mijn vraag is: is er nog een tweede termijn -nodig? Mevrouw Wevers. -Voorzitter, nog aanvullende vragen. Ik zie Fractie SP

dat overzicht graag tegemoet in hoeverre de organisatie topzwaar is, om het maar even zo te noemen. Fijn dat alles binnen de Balkenendenorm valt, maar geldt dat ook voor de secundaire arbeidsvoorwaarden om zo die Balkenende norm op te schroeven. Want je ziet heel vaak dat de beloningen anderszins plaatsvinden. Kunt u daar iets over zeggen? Spreker Extern

De beloningen zitten binnen het kader van de CAO SGO, die is vergelijkbaar met de CAO van de gemeente. Dat geldt ook voor de secundaire arbeidsvoorwaarden en valt allemaal binnen de Balkenendenorm. Alle zaken die extra zijn in de bezoldiging, worden meegeteld in de Balkenendenorm. Dus die zouden dan ook terugkomen in dat A. Gramsma voorzitter

-overzicht en dat is dus niet het geval. -Dank u wel. Dan herhaal ik even de vraag: -is er nog behoefte aan een tweede termijn? -Qua opmerking in de tweede termijn: ik wil Fractie SP

iets van een waarschuwing doen om daar met z'n allen eens over na te denken. De Jeugdzorg valt in zijn geheel onder de GGD. Als wij zeggen: we nemen alle producten zoveel mogelijk af bij de GGD, wordt wel een enorme organisatie. We moeten volgens mij goed blijven nadenken of die niet te groot gaat worden zodat we straks niet in een chantagepositie komen waarbij we continu de GGD moeten volgen, omdat ze too big to fall zijn, als u begrijpt wat ik bedoel. Dus ze kunnen niet omvallen. We kunnen niet zonder de GGD. En we moeten daar toch een beetje kritisch mee om blijven gaan. Ik weet niet of u daar een visie op heeft als GGD zijnde en of er nog onderdelen in het sociale domein zijn die u erbij zou willen hebben of waarvan u denkt: het is goed als de GGD daarover -gaat. Zou u daar iets over kunnen zeggen? -Wat ik daarop kan zeggen is dat wij bezig Spreker Extern

zijn, ook met het bestuur, om te kijken naar de organisatieontwikkeling. Eigenlijk hoort dat niet in het onderwerp, maar u mag toch antwoorden. -We hebben het hier over een begroting. -Ja, maar als de GGD te groot is, gaat die heel veel geld kosten. En als we niet opletten, gaat die tent failliet. A. Gramsma voorzitter

Het lijkt mij dat het er wel degelijk bijhoort, want het gaat over geld. -Snap ik. U krijgt nu nog antwoord. Wij hebben met het bestuur een afspraak Spreker Extern

over de organisatieontwikkeling en evaluatie van de GGD. Wij zijn niet zelf iedere keer degene die aankaarten of wij zaken er wel of niet bij krijgen. Dat wordt gevraagd vanuit de gemeente. Wij gaan niet op eigen initiatief - om het zomaar even te zeggen 'winkelen' - of wij dingen erbij kunnen krijgen uit het sociale domein. Regelmatig vindt er ook bestuurlijk overleg plaats of zaken wel of niet nog bij een GGD moeten blijven c.q. of er wel of niet die uitbreiding plaats moet vinden bij de GGD. Dus dat is echt een bestuurlijke overweging. A. Gramsma voorzitter

Dank u wel voor de beantwoording. Meneer Schillings. Kerkrade Ambtenaar

Ik wil even reageren op de verbinding die u maakt tussen jeugdhulp en GGD. Om misverstanden te voorkomen: GGD vervult wel een rol in het kader van jeugdhulp, maar dan in een signalerende en preventieve rol. Maar jeugdhulp hoort hier -niet huis. -Dat weet ik wel, maar dat was een probleem van CDA. Ik weet dat het hier alleen maar over jeugdgezondheidszorg gaat. A. Gramsma voorzitter

Dank u wel. Dit is de derde keer nu: gaat dit als akkoordstuk door naar de raad? Iedereen? Dan is dat bij deze vastgesteld en dank ik de mensen achter de tafel en volgens mij mag de heer Van Drunen blijven zitten.

7 Motie onderzoek grensoverschrijdend en tweetalig kinderdagverblijf A. Gramsma voorzitter

Wij gaan verder met agendapunt 7: de motie onderzoek grensoverschrijdend tweetalig kinderdagverblijf. Zoals gesteld, daar is de heer Van Drunen voor uitgenodigd. De heer Schlangen. Dan zijn wij helaas verkeerd geïnformeerd. Meneer Schlangen, welkom. De motie is ingediend door het CDA, de VVD, Ons Kerkrade, BurgerBelangen en Lokaal Alternatief. Het is een verzoek aan college om onderzoek te doen naar de mogelijkheid voor het realiseren van het tweetalige grensoverschrijdend kinderdagverblijf. Eenzelfde oproep is gedaan in 's Hertogenrath - hier vlak over de grens - en daar heeft de raad besloten om een onderzoek te doen. Dan geef ik graag het woord aan de afvaardiging van het CDA. De heer Paul Hölsgens - mede-indiener van deze motie - zou een toelichting geven. Dank u wel, Voorzitter. Dank dat ik de gelegenheid krijg om kort in te spreken over deze motie. Mede-indiener is trouwens ook VVD. Ere wie ere toekomt. Voorzitter, jong geleerd is oud gedaan, wordt vaak gezegd. En at geldt voor heel veel zaken, maar zeker voor het leren van een nieuwe taal. Daarom lijkt ons het beste en vroegste moment om te beginnen met het leren van een nieuwe taal in het kinderdagverblijf, daar waar ouders dat thuis niet zelf zouden kunnen doen Kerkrade Ambtenaar

in normale omstandigheden. Een mogelijkheid om tweetalig onderwijs aan te bieden is in het kinderdagverblijf. Dat is ook een beetje de leeftijd waarop uit onderzoek blijkt dat het leren van een taal het makkelijkst en meest natuurlijk gaat. Kinderen staan op die leeftijd heel erg open voor nieuwe dingen, ook voor het leren van een nieuwe taal zonder dat dat via regeltjes of speciale taallessen moet. Het gaat vanzelf. Daarom is het wel belangrijk dat zij moedertaalsprekers van de betreffende taal voor zich hebben. Daarom vinden wij het belangrijk dat erin een tweetalig dagverblijf zowel Duits- als Nederlandstalige begeleiders voor de groep staan. We hebben het over Duits en Nederlands en lijkt ons in de setting van Kerkrade, 's Hertogenrath en de Eurode de meest voor de hand liggende. Als het ergens mogelijk is, zou dat zeker hier in Kerkrade en 's Hertogenrath moeten zijn. Het is belangrijk dat het kinderdagverblijf - zowel aan de Nederlandse kant, Kerkrade, als aan de Duitse kant, 's Hertogenrath - toegankelijk moet zijn voor kinderen uit zowel 's Hertogenrath als Kerkrade, ongeacht de moedertaal die thuis wordt gesproken. We willen het college oproepen om de mogelijkheden daartoe te onderzoeken. Er werd al aangegeven dat in 's Hertogenrath dit voorstel ook al is gedaan. Die vraag is daar al door de FTP neergelegd.

Wij ondersteunen dit en denken dat het een logische stap is om samen met 's Hertogenrath te kijken naar de mogelijkheden. Wij zien dit als iets wat gezamenlijk door beide gemeenten het beste zou kunnen worden opgepakt. In welke vorm precies, moet dus worden uitgezocht. Het kan zijn dat er bepaalde juridische belemmeringen zijn aan de ene dan wel aan de andere kant van de grens. We vinden het belangrijk om in gezamenlijkheid te kijken naar oplossingen zijn, en willen niet precies voorsorteren op wat die oplossing moet zijn. Nogmaals, we willen de samenwerking met 's Hertogenrath benadrukken, iets wat erin beide steden al jaar en dag is. We hopen op een brede steun. Er zijn veel mede-indieners, maar zouden het chic vinden als dit een unaniem besluit wordt. A. Gramsma voorzitter

-Mijn dank. -Dank u wel. Dan geef ik het woord aan de -wethouder. -Dank u wel, Voorzitter. Dank aan de heer Hölsgens voor de verdiepende uitleg over de motie die voorligt. Er zijn al meer J.H. Schlangen wethouder

mede-indieners dan oorspronkelijk. We gaan uw motie omarmen en uitvoeren. Ik heb nog wat inhoudelijke argumenten op de tekst: ik hoef de ambtenaren niet te activeren in Kerkrade, want zij zijn er al druk bezig. Dus wat dat betreft kunt u er even inzetten dat de ambtenaren dit onderzoeken. Ik vind de tijdsdruk van het derde kwartaal nogal fors, omdat wij net voor het zomerreces zitten en de werkdruk in onze gemeente erg hoog is. Als ik mensen de opdracht geef om dit goed te onderzoeken, willen we dat ook. De Duitse kant van onze organisatie is er al mee bezig, zoals ik onlangs hoorde. We willen graag wat meer ruimte krijgen om daar gedegen en zorgvuldig mee terug te kunnen komen, meneer Hölsgens. Los van de brede inzet van de motie, had ik deze toch ook A. Gramsma voorzitter

laten onderzoeken. [onhoorbaar 00:37:06] Voorzitter, tot zover. Dank u wel. Dan maken we toch een rondje en het liefste doen we dat in één termijn gezien de tijd en hetgeen ons nog te wachten staat vandaag. Ik begin bij -BurgerBelangen, mevrouw Paul. -Voorzitter, wij dienen de motie mee en

Fractie Burgerbelangen

steunen deze. Het voorstel van de wethouder voor de aanpassingen, zijn A. Gramsma voorzitter

-we het volledig mee eens. Dank u wel. -Dank u wel. Dan gaan wij naar meneer Creusen. Excuses, in mijn beleving had ik de VVD als mede-indiener genoemd, maar dat Fractie VVD

schijnt niet zo te zijn geweest. Dank u wel. Dat is helemaal helder. Wij hebben meegeschreven aan deze motie en ondersteunen deze ook. Wij gaan mee met het voorstel van de wethouder om er een ander kwartaal aan te hangen, op voorwaarde dat het een gedegen onderzoek A. Gramsma voorzitter

wordt wat wetenschappelijk onderbouwd is. Maar daar heb ik alle vertrouwen in. -Dank je. -Dank u wel. Dan gaan we naar de heer -Otten. -Wij zijn geen medeondertekenaars van de motie omdat ik vind dat het Kerkraads daar weer helemaal mee Fractie Hart voor Vrijheid

op de achtergrond wordt geduwd. Veel kinderen in Kerkrade zijn al tweetalig. Thuis hebben ze een dialect. Komen op de crèche waar ze het Nederlands leren. Vroeger was de verbindende factor hier in de regio het dialect, zowel aan de Duitse als aan de Nederlandse kant. Er is ooit een streep over de Nieuwstraat getrokken: het Duitstalige gedeelte hebben ze Pruisisch gemaakt en het Nederlandse willen ze Hollands maken. In eerste instantie vind ik dat er meer aandacht moet besteed worden aan het dialect in de crèche, zodat kinderen horen dat het dialect niet alleen thuis wordt gesproken maar ook op de scholen. Zo kan er ook in het dialect voorgelezen worden. Dat vind ik veel belangrijker. Wij spreken nu het Hollands, terwijl onze moedertaal dialect is. Een kind voelt zich veel meer thuis. Als je thuis dialect spreekt, en je leert Hollands en Duits op de crèche, A. Gramsma voorzitter

vind ik dat te veel. Ik vind dat er meer aandacht moet besteed worden aan -het dialect. -Dank u wel. Voorzitter, zou ik daar even op mogen reageren? Meneer Otten, Fractie Lokaal Alternatief

dien een motie in en wij dienen die mede in, maar dat staat los hiervan want A. Gramsma voorzitter

-het kan alle twee naast elkaar. -Het gaat via de Voorzitter. Meneer de Voorzitter, mijn argument was: de crèche is voor de kinderen een heel nieuwe wereld, en ik vind het een overkill als ze dadelijk met twee verschillende Fractie Hart voor Vrijheid

talen worden geconfronteerd. Het dialect goed thuis beheersen en het Hollands op de crèche, is voor de kinderen een goede scheiding. Dat is A. Gramsma voorzitter

-mijn insteek. -De vraag in de motie is - als ik het goed begrijp - om dit te onderzoeken en ik denk dat dit daarin meegenomen wordt. Voorzitter, mag ik even reageren op de heer Otten? De motie voor meer dialect Fractie Ons Kerkrade

op school en kinderdagverblijven ligt er al. Die heeft Ons Kerkrade en Burger Belangen in 2020 of 2021 ingediend, en is voltallig aangenomen. Wat ermee gedaan is, A. Gramsma voorzitter

-weet ik niet, maar de motie ligt er. -Ik stel voor dat de wethouder in zijn beantwoording terugkomt op deze opmerking. We gaan het rijtje langs, en komen uit bij -de PvdA. Meneer Deckers. -We vinden het een zeer interessante motie, Fractie PvdA

Voorzitter. We hebben wel een aantal vragen. Er is al eens over gesproken, dus daar liggen al plannen ergens op een bureau schijnbaar. Misschien wel goed om daar even naar te kijken. Dan hebben we verder nog een vraag over de haalbaarheid van het onderzoek: wordt het onderzoek gepleegd door beide gemeentes in

gezamenlijkheid of zijn het aparte onderzoeken? Goed om daar antwoord op te kunnen krijgen. De wethouder zei het zelf ook al: de capaciteit van de gemeente staat op dit moment dusdanig onder druk, is het haalbaar om dit goed uit te voeren. A. Gramsma voorzitter

-Dank u. -Dank u wel. Wij gaan naar Lokaal -Alternatief, mevrouw Szalata. -Dank u wel, Voorzitter. We zijn Fractie Lokaal Alternatief

mede-indiener en staan dus volledig achter dit onderzoek en zijn het ook eens met A. Gramsma voorzitter

de termijn die de wethouder daarvoor heeft gevraagd. Fractie Ons Kerkrade

-Dank u wel. Meneer Krasovec. -Ook mede-indiener en zijn het eens met de aanpassingen die de wethouder net aangaf. Een andere vraag: was deze motie niet meer A. Gramsma voorzitter

-iets voor de Euroderaad? -De vraag ligt er en krijgt u dadelijk antwoord. SP, mevrouw Schrijnemaekers. Uw debuut. Fractie SP

Ik heb nog niet iedereen gezien en een handje gegeven. Ik wil me even voorstellen: ik ben Marian Schrijnemaekers, voor de eerste keer hier aanwezig namens de SP en heb 43 jaar in het onderwijs gezeten. Ik ben inmiddels met prepensioen en toen dit stuk voorbijkwam dacht ik: dat herken ik wel. Mijn medecollega's hebben in het verleden waarschijnlijk al gehoord over het stuk waar we mee bezig zijn, het Eurodeproject. Dat was toen Duits voor basisschoolkinderen.? Daar hebben we allemaal aan meegedaan en er zijn ook een paar scholen nauw bij betrokken geweest. Ik wil eventjes terugkomen op het stuk van meneer Meijer - ik ken hem niet, ben niet bevooroordeeld en dat scheelt alweer - die schrijft dat een grensoverschrijdend tweetalig kinderdagverblijf goed is voor één, de samenwerking tussen Kerkrade en buurgemeente 's Hertogenrath in Duitsland en twee, voor het vergroten van de latere kansen van kinderen tijdens hun studie en op de arbeidsmarkt. Die samenwerking klopt en is alleen maar toe te juichen en moeten we proberen om die zo goed mogelijk in stand te houden. Maar als je dat moet doen via tweetalig onderwijs op de peuterspeelzaal en de kinderdagverblijven, hebben wij daar onze bedenkingen toch wel heel erg over. Die kinderen zijn twee tot vier jaar en daarna gebeurt er niets meer op Duits gebied.

Ze krijgen twee jaar op de één of andere manier tweetalig onderwijs, als je het al onderwijs mag noemen want volgens de wet mag dat helemaal niet. Wij vragen ons af: moeten de mensen die dit gaan geven een, opleiding volgen? Dat was in het basisschoolonderwijs ook zo, daar moest men B2-diploma Duits behalen aan het Goethe Institut. Wij betwijfelen of het de kansen op een studie of op de arbeidsmarkt zou vergroten, omdat er minimaal 8 jaar geen Duits tussenin ingegeven wordt. Zelfs op het voortgezet onderwijs staat Duits pas in het eerste jaar op het lesrooster als ze dat al doen, soms zelfs pas in het derde jaar. Wij zouden dus eerder voorstellen om het Duits in het VMBO toe te passen. Ik weet dat het Rolduc, beroepscollege Holz, bezig geweest is om de strakke banden met Duitsland te voeren en om kinderen daar hun stage te laten doen en voor een arbeidsplek te zorgen. Het lijkt ons veel nuttiger om daarin te investeren en dat moet je in de peuterspeelzaal net zo. Alleen, het rendement is in het voortgezet onderwijs veel groter. De samenwerking en de banen die daar voor het grijpen liggen - volgens de directeur van het VMBO - zijn ook in grote getalen aanwezig. Dus we vinden het niet zo'n goed plan om het al op de peuterspeelzaal te doen.

Je zet veel beter een aantal vrijwilligers in opa's en oma's - die een keer komen voorlezen in het Duits of Nederlands of samen spelen om er zo kennis mee te maken op een niet professionele basis. Een beetje van thuis mee op het schooltje te krijgen, waardoor het allemaal wat eigener wordt, maar zeker geen tweetalig onderwijs. Dat was het. A. Gramsma voorzitter

Dank u wel voor uw bijdrage. We gaan door naar de heer Schlenter, Ouderenpartij. bijdragen. Dan gaan wij door naar de heer Schlenter over de partijen. Fractie Ouderenpartij Kerkrade

Dank u wel, Voorzitter. Ik wil de heer Hölsgens bedanken voor zijn nadere toelichting op de schriftelijke motie. De Ouderenpartij steunt de motie volledig. Ik vind dat het betoog van de SP wel hout snijdt. De Ouderenpartij vindt dat dit allemaal mee genomen moet worden in het onderzoek dat men gaat doen naar aanleiding van deze motie. Uit dat onderzoek zal moeten blijken of dit haalbaar is. Het kan ook een conclusie

zijn dat het niet haalbaar is. Wij hebben vertrouwen in het onderzoek en steunen bij deze de motie volledig. Dank u wel. A. Gramsma voorzitter

-Dank u wel. -Voorzitter, mag ik een vraag stellen? Fractie SP

U zegt dat u het onderzoek wil afwachten, terwijl u zelf twijfelt. Wij twijfelen zelf ook. Waarom dan toch een onderzoek met een tijdsdruk te doen, want daar moet tijd en geld voor vrijgemaakt worden. En als er vanaf het kinderdagverblijf tot het hoger onderwijs niets is, wat is dan het doel van dit onderzoek? A. Gramsma voorzitter

Mevrouw Van Drunen, u had ook nog een vraag? Dan kan meneer Schlenter deze -meenemen. -Dat was hetzelfde: als er nu al twijfel Fractie PvdA

-is, waarom dan een onderzoek steunen? -Er zijn an sich geen twijfels, maar voor A. Gramsma voorzitter

een solide onderbouwing denk ik dat het verstandig is om dat onderzoek wel -te doen. -U had het in uw eerste zin al goed verwoord door te zeggen dat het hout snijdt maar we laten het onderzoek meewegen. Ik denk dat we dat even moeten concluderen. Wij gaan door naar meneer Fractie CDA

-Heijnen van het CDA. -Als initiatiefnemers van deze motie kunnen wij niet anders dan de motie helemaal onderschrijven. We onderschrijven ook de aantekeningen die de wethouder erbij gemaakt heeft. In antwoord op meneer Otten: ik denk dat het nog steeds de keuze van de ouders zelf is welke taal er thuis gesproken wordt en aan welke taal de voorkeur gegeven wordt. Dat is iets wat wij niet kunnen beïnvloeden en des ouders is. In antwoord op de opmerkingen van mevrouw Schrijnemaekers denk ik dat de zaken die u noemt meegenomen moeten worden in het geheel van het onderzoek om te kijken in hoeverre de basis- en middelbare A. Gramsma voorzitter

school daar een rol in kunnen spelen. Dank u wel. Dit is allemaal van toegevoegde waarde. Dan gaan we nu het woord geven aan de wethouder. U wil nog een vraag stellen aan meneer? Fractie PvdA

Als dat moet meegenomen worden, moet de motie ook anders liggen, want nu gaat A. Gramsma voorzitter

-het puur om het kinderdagverblijf. -Wethouder, aan u het woord. J.H. Schlangen wethouder

Dank u wel voor de vragen en suggesties van de commissie. We behandelen twee verschillende zaken en het één heeft met het ander te maken. Mevrouw Schrijnemaekers, ik ben blij met uw inbreng in deze commissie, want ik herken heel veel dingen die u zegt, zoals de Eurobabbel en noem maar op. Dialect is iets heel anders dan de tweetaligheid Duits en Nederland. Ik ga nu de diepte niet in. Ik kan heel veel vragen vanuit mezelf beantwoorden, want ook ik heb een onderwijsachtergrond en een gevoel erbij. Ik wil even terugkomen op de vraag van meneer Krasovec, Voorzitter: er is een motie over dialect in het PO-onderwijs en op de basisscholen. We hebben ervoor gezorgd dat dit in het curriculum van de basisscholen komt, en zij kunnen autonoom beslissen wat hiermee te doen. Dat kan je opleggen via een CVB. Wil een school het dialect in het curriculum onderbrengen, wordt dat heel moeilijk. We hebben voor dit soort onderwijs native speakers nodig, dus zowel Duits als Nederlandse sprekende pedagogische medewerkers. Als leerkrachten het Kerkraads dialect niet machtig zijn, kunnen dit niet verkopen op een basisschool. Er werken hier leerkrachten uit Sittard en Geleen en dat dialect willen we niet introduceren hier op de bassischolen.

We hebben een dialectvereniging in Kerkrade waar een dictionaire achter zit [streektaal 00:51:32] met daarin oud-leerkrachten basisonderwijs die het dialect op de basisscholen incidenteel en projectmatig geven. Rond carnaval of andere thematische dagen, gaan ze met kinderen van groep drie, vier, vijf en hoger gaan de slag om [streektaal 00:51:51] te zingen in het [streektaal 00:51:51]. Dat is prima, maar er zijn ook ouders die zeggen: "Dan komt mijn kind niet naar de les, want ik wil dat mijn kind Nederlands leert." Daar lopen wij tegenaan en zal je ook zien met het oprichten van een tweetalig kinderdagverblijf. De keuze zal gemaakt

worden door de ouders. Er zal ook een nieuwe peuterzaal komen die dat aanbiedt, en waar ouders hun kinderen voor kunnen inschrijven. Dus we zullen dit zien. Wij werken met Eurode al 26 jaar samen, in [Duits 00:52:30] Verband, heet het zo mooi in het Duits. We zullen kijken of de FDP een grote rol zal spelen in de Eurode, want dat weet ik niet, meneer Creusen. Dat zou zo kunnen [onhoorbaar 00:52:38]. We zullen dit initiatief met beide partijen onderzoeken. Ik wil op de inhoud niet verder ingaan, want dan ga ik voorsorteren op het onderzoek en dat wil ik niet. De ambtenaren zullen naar u terugkomen en dit uitleggen. We gaan geen bureau inhuren. We gaan de rapporten die over dit soort zaken bekijken en we gaan de GGD contacteren, want die mag daar ook iets van vinden. De GGD is de inspectie op peuteropvang in Nederland qua kwaliteitseisen, certificaten en noem maar op. We gaan het zien en doen ons best. A. Gramsma voorzitter

Voorzitter, voor mij is het ook nieuw als inspreker want ik officieel niet Fractie CDA

de indiener omdat ik niet in deze commissie zit. Ik heb eventueel wel iets te zeggen over de opmerkingen en vragen, maar ik weet niet of er daar gelegenheid A. Gramsma voorzitter

-toe is als inspreker. -Dat zal van toegevoegde waarde zijn. Fractie CDA

Ik wil graag op een paar punten ingaan. Ook nieuw is het snel schrijven, dus wat dat betreft alle waardering voor de wethouders die dat altijd tijdens de beantwoording zo snel moeten doen. Ik ervaar nu wat dat betekent als je er zelf staat. De vraag van PvdA, mevrouw Van Drunen: is er sprake van één onderzoek of twee? Of van meneer Deckers. Dat is een goede vraag en de oproep is - misschien moeten we dat anders formuleren - om in gezamenlijkheid - Kerkraden en 's Hertogenrath - te onderzoeken wat in Eurode mogelijk is. Op die manier zou ik het zien als één onderzoek. Er werden een aantal beperkingen aan Nederlandse kant genoemd. Er zijn initiatieven geweest die gestrand zijn vanwege ofwel juridische ofwel organisatorische aspecten. De ervaring leert wel dat het mogelijk is aan de Duitse kant. In Gangelt en Kaldenkirchen bij Venlo, zijn er kinderdagverblijven - Kindertagesstätten - waar ze volledig tweetalig onderwijzen aan de kinderen. Dus het is zeker mogelijk en zij doen dat met inzet van moedertaalsprekers. Zij hebben Nederlandstaligen in dienst om dat mogelijk te maken. Onze oproep zou zijn om te kijken naar wat mogelijk is, en mocht daaruit blijken dat het aan Nederlandse kant niet mogelijk is, kijk dan naar de optie om het aan de Duitse kant net over de grens te realiseren, met A. Gramsma voorzitter

de mogelijkheid voor Nederlandse ouders om wel van dat aanbod gebruik te maken. Onderzoek zal het moeten uitwijzen. Ik daar ook te ver op voorsorteren. Spreken wij over onderwijs bij tweejarigen? U heeft het over tweetalig onderwijs en het is een kinderdagverblijf en volgens mij zijn dat hele jonge kinderen en spreekt men daar niet over onderwijs. -Voorzitter, mag ik iets zeggen? -Mevrouw Schrijnemaekers. Tussen twee en vier jaar heb je niet over onderwijs, maar over voorschoolse educatie Fractie SP

en dat heeft meer te maken met kinderen talig te helpen, omdat ze soms een onderwijsachterstand zouden kunnen oplopen. Maar het valt niet onder de wet A. Gramsma voorzitter

van het basisonderwijs, want dat gaat pas vanaf vier jaar. -Meneer Hölsgens. -Helder! Dat was een verkeerde uitdrukking. Fractie CDA

De begeleiding van jonge kinderen wordt hier wel bedoeld, waar ze talig wel degelijk profijt van hebben. U heeft helemaal gelijk: als het alleen maar daar gebeurt en vervolgens tot aan de middelbare school niets meer. Dit is een impliciete oproep om daarna ook verder te gaan, waarbij ik wel wil aangeven dat de Euregioscholen wel extra aandacht bestede aan het Duits. Bij mijn weten heeft Kerkrade één of twee Euregioscholen. Het is dus een uitgelezen kans om de ervaringen van die scholen mee te nemen. A. Gramsma voorzitter

Dan lijkt mij dat de motie toch aangepast zou moeten worden bij het indienen. -Ik kijk even naar de wethouder. -Inhoudelijk helemaal niet, alleen die twee

J.H. Schlangen wethouder

-punten zou ik zeggen wat mij betreft. -Voorzitter, hebben we nog een tweede -termijn? -Ja, mijn vraag was: kunnen we het hierbij laten in de eerste termijn? Maar ik merk dat het niet zo is. Ga uw gang. A. Gramsma voorzitter

-Ik weet niet of ik eerste ben. -Heeft iedereen behoefte aan een tweede termijn? VVD niet. PvdA wel. Dan gaan we eventjes naar Fractie PvdA

-de PvdA en komen we zo bij u terug. -Dank, Voorzitter. De tweetaligheid of überhaupt het taalkundig beter onderwijzen van kinderen is denk ik ontzettend belangrijk, zeker in de Euregio. Even in het midden gelaten of dat dialect, Engels of Duits is naast het Nederlands. Ik mis twee dingen. Eén: meer informatie over de capaciteit van de gemeente, want we kunnen nog zo veel onderzoeken vragen, maar als er al heel veel loopt, is het dan uit te voeren? Zo ja, dan is dit nog altijd beter om dat in gezamenlijkheid te doen, omdat je die capaciteit kunt verdelen. De vraag in hoeverre dat mogelijk is, weet ik niet dat daarop voldoende antwoord is. Twee: als je deze stap zet, zou ik wel graag die structuur naar de toekomst toe willen zien en moet je ervoor zorgen dat je dit kan doortrekken. De twee aspecten zijn wat ons betreft wel ontzettend belangrijk A. Gramsma voorzitter

-om het geen losse flodder te laten zijn. -Helder. Dank u wel. Mevrouw Wevers. Fractie SP

Nog één opmerking, want het loopt door elkaar in de discussie: gaan we onderzoeken of het haalbaar is of gaan we onderzoeken of het nuttig is? Dat zijn twee hele andere onderzoeken en het lijkt me niet zinvol om te onderzoeken of het haalbaar is als er geen vervolg op is. Het eerste onderzoek lijkt me heel arbeidsintensief en daar hangt een prijskaartje aan, want ambtenaren kosten geld en moet budget voor zijn. Mevrouw Laumann. -Dank u wel, Voorzitter. Ik hoorde hier de oproep om daarna verdergaan, maar ik denk dat we eerst zeker moeten weten of we verder kan gaan op de basisscholen vooraleer we peuters tweetalig opvoeden. Je hebt anders een gat an acht jaar en ik wil dat dat meegenomen wordt. A. Gramsma voorzitter

Alles wat gezegd wordt, wordt meegenomen. De allerlaatste en een hele korte -en dan gaan we afsluiten. Dank u wel, Voorzitter. Ik wou nog even Fractie SP

zeggen dat er een duidelijk verschil is tussen dialect en twee talen aanbieden. Als de motie aangepast wordt, zou ik daar ook twee verschillende thema's van maken, A. Gramsma voorzitter

want het één heeft met het ander weinig te maken. Dank u wel. Dialect wordt als streektaal gezien, dat is een taal. -Meneer Otten via de Voorzitter. -Mijn excuses. Ik had mijn heel betoog in Fractie Hart voor Vrijheid

het plat moeten doen, maar is voor de transcriptie niet te doen, en daarom heb A. Gramsma voorzitter

-ik het in het Hollands gedaan. -Klonk redelijk. Dan is de vraag: gaan wij deze motie handhaven zoals die hier nu ligt? Hij zal -toch aangepast moeten worden. -Er werd de vraag gesteld of het een Fractie CDA

onderzoek wordt naar het nut of naar de haalbaarheid? Ik denk dat het onderzoek naar nut een hele politieke discussie wordt, want wat onderzoek je dan? Het nut van het tweetalig? Dat lijkt mij op zich wel bewezen. En ook hoe vroeger je met een taalaanbod begint, werpt ook zijn vruchten af. Dat is niet iets wat we moeten onderzoeken. Ik zou willen onderzoeken of het haalbaar is, en dit in - nogmaals - gezamenlijkheid met 's Hertogenrath. Dat is een goed voorstel: A. Gramsma voorzitter

als je met twee gemeenten eraan kan werken, kan je de capaciteit wel verdelen. Dank u wel. Dan nog even woord aan de wethouder. J.H. Schlangen wethouder

Ik wil hier kort nog even op ingaan, Voorzitter. We hebben te maken met twee landen: de ene kinderopvang wordt via Keulen geregeld en de andere via Den Haag. De regering is verschillend is. We kunnen het samen doen op dat gebied, maar we lopen wel tegen verschillende wetgeving aan. Ik heb ook al stiekem wat werk vooraf gedaan en wat meningen opgehaald bij kinderopvangorganisaties. U moet goed beseffen dat wij dit niet in alle kinderdagverblijven gaan organiseren. Misschien staat er iemand op die een kinderopvang wil starten met dit soort aanpak en dan kunnen mensen wel inschrijven. Dat zou een succes op zich zijn onder de motie die u indient en dan kijken we goed naar. We gaan dit niet doen voor 10.000 kinderen in de regio, maar we zullen kijken wat mogelijk is en perspectieven aanbieden. Ik wil het ook laten doorlopen. In 2VO hebben we ook Duitse leraren staan. In de PO hebben we dat niet. We kunnen kijken of er scholen zijn die het wel willen doen en daarop inzetten. We kunnen ook een Duitse moedertaalsprekende leerkracht in het basisonderwijs inzetten. Mevrouw Schrijnemaekers haalt VBO de Holz aan en de Goethe-certificaten. We zijn daar nog altijd mee bezig. Ik heb met een ambtenaar van het ministerie in Den Haag gesproken, en heeft mij toegezegd dat de Holz een diploma-erkenning Duits krijgt. A. Gramsma voorzitter

Voorzitter, mag ik heel even reageren op de wethouder. Fractie Lokaal Alternatief

-Heel kort. -Hij zegt dat in het basisonderwijs er geen Duits leraren zijn, maar in Kerkrade zijn er leerkrachten die een diploma van A. Gramsma voorzitter

het Goethe Instituut hebben en Duits op de basisschool mogen geven. Dat is wel mooi meegenomen. [onhoorbaar 01:04:48] vakleerkrachten sport, als J.H. Schlangen wethouder

je die hebt [onhoorbaar 01:04:52] tegen de school zeggen, ja, die kunnen daar wel A. Gramsma voorzitter

-gehoor aan geven, mevrouw Szalata. -[streektaal 01:05:03] zu machen hat. Voorzitter, mag ik nog één verhelderende vraag stellen aan de wethouder? Fractie SP

-. -Dat is echt het allerlaatste. -Het is een moeilijk thema. -Ja, ik weet dat het een moeilijk thema is, maar we zitten met de tijd. Heel kort en snel. Ik hoor de wethouder zeggen: "Misschien kunnen we dit voor één kinderopvang realiseren." Maar je kan niet onderzoeken of er interesse voor is, dus dan zou dat ook meegenomen moeten worden. Dat wil ik nog even meegeven. J.H. Schlangen wethouder

-Meneer Schlangen. -Bij elk plan ligt er een haalbaarheidsonderzoek en business case onder. Het moet ook wel renderen, want een kinderopvangorganisatie is een commerciële instelling die af en toe als partner gezien wordt van de gemeentelijke overheid omdat er VW activiteiten plaatsvinden voor kinderen met een rugzakje en die dit nodig hebben. De startersklas of vroegschool... ja, we kunnen hier drie uur over praten, [onhoorbaar 01:06:09] maar het is wel heel belangrijk dat we aan die voorkant A. Gramsma voorzitter

kinderen goed bedienen in welke zin dan ook. Het was een heel goed onderwerp. Goed gedebatteerd, maar wij gaan hem nu afsluiten. De motie wordt ingediend en nog vervolgd. We komen hier nog op terug. Wij sluiten dit onderwerp af en gaan door naar agendapunt 8: de terugkoppeling van

8 Terugkoppeling Vie A. Gramsma voorzitter

Vie. Daarvoor is uitgenodigd wethouder Schlangen, de heer Van Drunen, de heer Roland en zij worden ambtelijk bijgestaan door Linda Huntjens en Berry Jacobs -en Daisy Broeders. -Mevrouw Broeders is niet aanwezig, want -die is ziek thuis. -Als mevrouw Broeders meekijkt, wens ik haar van hieruit van harte beterschap. In 2021 heeft de raad ingestemd met het lokaal uitvoeringsprogramma Vie. Daarbij is afgesproken om periodiek de voortgang van het uitvoeringsprogramma in de commissie te bespreken. De eerste beschrijvende reportage heeft zich in de loop van de tijd ontwikkeld tot Het Programma Management

Office. Vandaag ligt de rapportage juli 2022 voor, waarbij de commissie wordt meegenomen in de uitwerking en samenhang van de verschillende programma's. Er volgen zo meteen een tweetal presentaties van maximaal 15 minuten. De presentatie Programma Vitaal Kerkrade door Linda Huntjes is informerend van aard en de presentatie over de uitwerking van mevrouw Jacobs is opiniërend. Wij hadden daarstraks afgesproken dat wij dat gingen wisselen en gaan wij zo dadelijk doen. Wie van de drie wethouders mag ik het woord -geven? Meneer Schlangen, de inleiding. -Ik ga ook vertellen waarom ik het woord J.H. Schlangen wethouder

krijg. Ik ben vertegenwoordigend wethouder van Vie, een leven in beweging. Meneer van Drunen en meneer Roland sluiten aan voor hun portefeuilleonderdelen, zijnde vitale jeugd en vitale stad omdat ze daarin beide vakwethouder zijn. Voorzitter, u heeft het goed ingeleid en vandaag vertellen we wat de stand van zaken is, de monitoring, de vitale stad wordt uitgelegd en we staan open voor allerlei suggesties die de raad aandraagt. De opmerkingen die er komen nemen we altijd mee in het proces. Dat hebben zo afgesproken vanmiddag nog in de stuurgroep, dus ik ben benieuwd hoe de discussie en vragen na afloop van de presentatie opgepakt gaan worden. Dank A. Gramsma voorzitter

-u wel, Voorzitter. -Dank u wel voor deze inleiding. Ik wil hierbij aantekenen dat wij allemaal de voorbereiding thuis hebben gekregen. Ik ga ervanuit dat iedereen dat goed bestudeerd heeft en er vandaag niet te veel vragen gaan ontstaan, want dan zitten we hier morgenvroeg nog. Dan denk ik dat mevrouw Jacobs kan beginnen. -Dank u wel, Voorzitter, dat ik een Kerkrade Ambtenaar

presentatie mag geven over de ontwikkeling van de monitoring van Vie. Ik wil daarbij een aantal onderdelen met jullie even kort doornemen. Dat is als eerst een terugblik over de ontwikkelingen van de rapportages. Vie is een heel omvangrijk programma, een beweging, waarin een heleboel verschillende programma's worden uitgevoerd, en daarin zijn we steeds zoekende en in ontwikkeling hoe we dat het beste en zo goed mogelijk kunnen voorleggen zodat het voor jullie behapbaar is, bestuurbaar en overzichtelijk is. Dan een achtergrond bij de voorgestelde doorontwikkeling monitoring. Een voorbeeld uitwerking, en vervolgens wil ik graag, via de Voorzitter, de mogelijkheid bieden om zaken in te brengen. Even een terugblik van waar en hoe is het begonnen. De eerste rapportage was van januari 2021 en daar hebben we toen de verschillende programma's die op dat moment speelden, omschreven aan de hand van doelgroep, een algemene omschrijving, het beoogde resultaat, monitoring, betrokken partijen en wie daarin de regie heeft met een statusbalk. Als we daar verder kijken, vond er toen het Programma Management Office plaats en dat bestond over een algemeen overzicht van hoeveel programma's zijn er op de verschillende programmalijnen die we hebben? Hoe staan we daarin? Wat is de status daarvan? Vervolgens zijn we doorgegaan met de verdere ontwikkeling.

Die heeft plaatsgevonden in september 2021 en daar per programma het budget aan toegevoegd: waar komt dat budget vandaan? Dat zien jullie linksboven op die taartpunt. In het et programma eenzaamheid zien we dat daar verschillende deelprogramma's onder liggen. Hoe zijn die gefinancierd? En vervolgens rechtsonder in welke fase bevindt dit programma zich? Dat gaf al iets meer inzicht, maar wel nog steeds op dat aparte programma. Het is leuk dat we al die programma's hebben, maar - dat werd door de raad terecht aangegeven en vonden wij ook - wat willen we met die individuele programma's bereiken? Daar heeft toen weer een doorontwikkeling plaats gevonden: over elk programma is er besproken wat willen we daar op welke termijn mee bereiken? Zo kan je op los programmaniveau met elkaar kijken of dit programma zo wordt uitgevoerd en levert het op wat we daar binnen willen doen? Mevrouw Van Drunen heeft daar haar bijdrage aan geleverd, want we hebben een hoofddoelstelling die met z'n allen willen bereiken voor Vie. We hebben een aantal overleggen gehad - waarvoor dank - om te bespreken en goed te bereiken wat we willen bereiken met Vie. We willen voorstellen om dat op deze manier aan te pakken en daarom zijn we hier bij elkaar.

Kan deze methode werken? Wat is de visie? Wat is onze droom op lange termijn? In 2030 willen we zaken bereikt hebben, maar als het over gezondheid gaat, gaat het misschien nog wel een stukje verder. Wat is onze droom voor 2030-2040? Vie staat voor een gezond en vitaal leven in beweging voor inwoners van alle leeftijden. Kort samengevat, een vitaal Kerkrade. Wat is het effect wat we willen bereiken? Dat hebben we omschreven als welke blijvende verandering willen we realiseren? Het wordt iets concreter: we creëren een kansrijke omgeving waarin onze inwoners vanaf de jongste levensjaren in staat worden gesteld om gezond op te groeien in een wijk waar ze gelukkig en maximale gezondheid en vitaliteit ouder worden. We zien de drie pijlers van gezonde jeugd: vitaal ouder worden in een vitale wijk. Wat is dan het sub effect? We hebben met elkaar afspraken gemaakt. In 2030 willen we - dat is vastgesteld in het lokaal uitvoeringsprogramma - dat de ervaren gezondheid in Kerkrade op het niveau is van Zuid-Limburg. In 2020 ervaarden 69 procent van de inwoners in Zuid-Limburg hun gezondheid als goed tot zeer goed. In Kerkrade was dat 63 procent. Daar

willen we naartoe groeien, waarbij we ons realiseren dat als Zuid-Limburg harder groeit, wij ook harder mee moeten groeien. Hoe hebben we dat gedaan? Hoe willen we dat doen? En dat is vanuit de drie programmalijnen en de doelen daaronder. De programmalijn gezonde jeugd hebben we verder uitgewerkt om jullie een beeld te geven hoe dat er vervolgens uit zou kunnen zien. Hier nog eventjes het hele plaatje hoe die monitoring eruit ziet. Gezonde jeugd en vitaal ouder worden. Rechts zien we dat de vitale wijk aan de basis ligt voor de vitale jeugd en het vitaal ouder worden. Hoe ziet dat er verder uit voor gezonde jeugd? U ziet die visie, het effect en het sub effect. Het doel voor de gezonde jeugd is: kinderen groeien gezond en veilig op en hebben een kansrijk gestart. Dat is op zich redelijk algemeen want hoe ga je dat precies meten? In het lokaal uitvoeringsprogramma - wat we januari 2021 hebben vastgesteld - hebben we ervoor gezorgd dat we een aantal effecten kunnen benchmarken op gegevens van de GGD, CBS en RIVM. We hebben er een aantal uitgezocht, zoals: minder ongeplande zwangerschappen brengen tot het landelijk niveau brengen. Voor Kerkraden concreet betekent dat we 25 procent minder ongeplande zwangerschappen willen. We willen goed voorbereide ouders op een zwangerschap en meer kansrijke gezinnen.

Hoe doen we dat? We hebben daar programma's voor en de programma's voor jeugd staan in het groen. Daar zie je staan: nu niet zwanger draagt bij aan het één en centering zwangerschap, stevig ouderschap en geboortes of [onhoorbaar 01:17:06] draagt bij aan het ander. We hebben dat in beeld voor min negen maanden tot anderhalf jaar. We hebben daar verschillende leeftijdscategorieën in. In de volgende categorie van anderhalf tot vier jaar, willen we dat kinderen kansrijk kunnen opgroeien. Daarin zien we diverse programma's die te maken met de ouders van kinderen zodat ze bijvoorbeeld niet opgroeien in armoede. Vanuit Vie lijkt het dat er geen programm's zijn voor de subdoelen. We hebben ons nu gefocust op de programma's van Vie, wat niet wil zeggen dat de gemeente Kerkrade verder niets uitvoert als het gaat over bijvoorbeeld gezonde peuters. We weten met z'n allen dat Kerkrade een stevige vroegschoolse educatie kent. Dat zijn zaken die er ook in moeten kunnen plotten, want dan kan je kijken naar: wat doen we al? Wat draagt daaraan bij? En belangrijker: als we met nieuwe programma's aan de slag willen gaan, doen we daar al genoeg of moet er nog iets bij? Zo krijg je daar steeds meer beeld bij. Bij de vier- tot twaalfjarigen speelt de gezonde basisschool van de toekomst een heel prominente rol daarin. We hebben ook de Pleintje app.