EVALUATIE CENTRUMPLAN.pdf

Informatie en participatie zijn gedurende de periode 2013 t/m 2020 in verschillende vormen uitgevoerd. Denktanks / participatiebijeenkomsten Voor de ondernemers in het centrum was een denktank al in functie. Ondernemers werden geïnformeerd en specifieke ondernemerszaken werden besproken. De ondernemers koppelden terug naar hun achterban.

59

Algemene inloopbijeenkomsten Deze bijeenkomsten hadden vaak een gemengd informerend en participerend karakter. Planuitwerkingen werden toegelicht, meningen werden verzameld, bezwaren, suggesties, klachten en complimenten werden in kaart gebracht. Specifieke inloopbijeenkomsten / voorlichtingsmomenten Afhankelijk van de (aard van de) werkzaamheden en de informatiebehoefte was het nodig om per straat/deelgebied/doelgroep een bijeenkomst te organiseren. Bijv. specifiek gericht op de start van de herinrichting van een specifieke straat, het tijdelijk afsluiten van een gebied etc. Bij dergelijke bijeenkomsten werden specifieke doelgroepen uitgenodigd. Persoonlijk contact In sommige gevallen was 1 op 1 communicatie noodzakelijk of wenselijk. Bijvoorbeeld bij specifieke ondernemersproblematiek, vertrouwelijke problematiek etc. Persoonlijk contact / overleg was cruciaal om stakeholders zich veilig te laten voelen bij ontwikkelingen met een grote impact. Algemene reguliere communicatiemiddelen Informatieverstrekking en -verspreiding gebeurde via geijkte kanalen: website, nieuwsbrieven, werkzaamhedenberichten, wekelijks inloopspreekuur, informatiepunt, telefoon, sociale media, bewonersbrieven, presentatiematerialen etc. De commissies en gemeenteraad zijn gedurende de gehele looptijd van het project regelmatig geïnformeerd over de stand van zaken rondom het plan.

Dit gebeurde in principe via presentaties, veelal in de commissie GEZ (de zogenaamde kwartaalrapportages). Daarnaast zijn er reguliere voorstellen via de commissies en gemeenteraad ingediend en zijn er regelmatig (raads)informatiebrieven naar de commissie- en raadsleden gestuurd. Zij werden ook standaard uitgenodigd voor informatiebijeenkomsten. Centrale spil in de communicatie rond het Centrumplan was de projectleider communicatie. Er is bij aanvang gekozen voor een externe projectleider welke reeds veel ervaring had bij stadsontwikkelingsprojecten in centra. De projectleider communicatie nam deel aan alle stuurgroepen projectgroepen en wist op deze wijze wat er bestuurlijk en ambtelijk speelde, en tegelijkertijd ook wat er in de samenleving van het centrum speelde. Belangrijke informatiestromen werden op deze wijze gekanaliseerd en beheersbaar gehouden. Gaande de uitvoering van het project zijn relaties met verschillende doelgroepen opgebouwd, welke belangrijk zijn geweest voor draagvlak en cruciaal waren tijdens de realisatie van het Centrumplan. Bij het naderen van de afronding van het project is de aandacht ook geschoven naar gebiedsmarketing, het “opnieuw in de markt zetten van het centrum”. Het gaat hierbij om meer (h)erkenning van het centrum bij bewoners, ondernemers en bezoekers. Hierover in dit hoofdstuk later meer.

Parkeren De parkeersituatie in relatie tot de realisatie van het Centrumplan, zowel voor wat betreft het bouwplan als voor de herinrichting van het openbaar gebied in het centrum, is in 2014 enige tijd onderwerp van gesprek geweest. Dit vanwege de bouwwerkzaamheden die voor hinder zouden kunnen zorgen voor bewoners, bezoekers en ondernemers. Vanuit meerdere geledingen is verzocht om het ‘gevoel van overlast’ tijdens de uitvoering van het Centrumplan wat te verzachten en het parkeren aantrekkelijker te maken gedurende deze periode. 60

In november 2014 heeft het college aan de gemeenteraad voorgesteld om het parkeerregime te wijzigen voor het Kloosterraderplein en het Kerkplein. De parkeertarieven voor het parkeerterrein Kloosterraderplein zouden worden gewijzigd naar €0,10 voor het 1e uur en vanaf het 2e uur het geldende tarief, te weten €1,- per uur. Het Kerkplein zou volledig blauwe zone worden, waardoor parkeerders gratis zouden kunnen parkeren gedurende de eerste 2 uur met een parkeerschijf. De ondernemers van het centrum vonden dit onvoldoende en hebben actie gevoerd om in het gehele centrum een blauwe zone in te voeren. Tijdens de raadsbehandeling op 25 november 2015 is een amendement ingediend door alle fracties in de gemeenteraad met als strekking om in het gehele centrum (behalve de parkeergarages en het Atriumterrein) een blauwe zone in te voeren voor de periode vanaf 1 december 2014 tot en met 31 december 2015 en dit parkeerregime in het laatste kwartaal van 2015 te evalueren. Op basis van dit amendement heeft de gemeenteraad aldus besloten. Per 1 december kon al gratis geparkeerd worden (parkeermeters uit, geen handhaving in de betaald parkeerzones etc.). Om de blauwe zone in te voeren was echter een verkeersbesluit noodzakelijk en diende vervolgens alles conform de regels hiervan ingericht te worden (plaatsen borden, blauwe belijning etc.).

Dit alles heeft veel voeten in aarde gehad en de totale herinrichting naar dit regime heeft ca. 5 maanden geduurd. In december 2015 heeft de gemeenteraad besloten om het geldende parkeerregime in het centrum (blauwe zone) voort te zetten tot 1 april 2016, een en ander na bespreking van een denkrichting in de commissie GEZ van november 2015. De denkrichting die destijds is voorgelegd was als volgt: a. (Terug) invoeren betaald parkeren. b. Eerste 2 uur gratis parkeren op de achteraf betaald parkeerterreinen. c. Op vooraf betaald parkeerplaatsen vanaf 1e uur betaald parkeren. d. Parkeerschijfzone op enkele terreinen rond het centrum. e. Gratis parkeerterreinen. De tellingen in 2015 bevestigden dat het aantal parkeerders c.q. bezoekers waren afgenomen in vergelijking met het parkeeronderzoek uit 2012. Deze trend was eveneens ook landelijk te zien; de economische situatie en de veranderingen op het gebied van winkelen (o.a. meer internetaankopen) speelden hierin een voorname rol. In januari 2016 is de gemeenteraad met de denkrichting akkoord gegaan en is het verkeersbesluit door het college genomen en zijn de werkzaamheden direct na het verkeersbesluit in uitvoering gegaan. Ook deze aanpassing had weer veel voeten in aarde.

Het blauwe zone-regime moest worden weggehaald, op sommige locaties worden ingericht, betaald parkeren weer geactualiseerd of ingericht, parkeerapparatuur testen, nieuwe bebording met het nieuwe regime etc. Dit nieuwe parkeerregime is op 1 april 2016 ingegaan. Ook bij deze wijziging ijlden de werkzaamheden na, het nieuwe parkeerregime was in september 2016 gereed. Tijdens de uitvoering van de werkzaamheden zijn er zienswijzen ingediend op het verkeersbesluit. Dit heeft in sommige gevallen nog geleid tot een ander parkeerregime (bijvoorbeeld in de Grupellostraat, van betaald parkeren naar vergunning parkeren). Na deze wijziging is destijds de afspraak met de gemeenteraad gemaakt dat na het gereedkomen van het Centrumplan het huidige parkeerregime geëvalueerd zou worden. Op basis van deze evaluatie zou het regime eventueel (opnieuw) herzien worden. Een brede evaluatie van het in 2018 geldende parkeerregime is niet uitgevoerd, met name vanwege het meerjarig financieel perspectief van de gemeente c.q. parkeren. De parkeerinkomsten en –uitgaven en het aantal naheffingen zijn zorgvuldig gemonitord. Daarnaast is het aantal parkeerders de afgelopen jaren op verschillende momenten in kaart gebracht met een parkeerdrukmeting. Belangrijkste conclusie was dat de parkeerdruk relatief hoog was op de terreinen waar 2 uur gratis geparkeerd kon worden, in de omgeving Poststraat / 61

Rolduckerstraat (betaald parkeren deel), in de omgeving van het Old Hickoryplein en het parkeerterrein aan de Einderstraat waar gratis geparkeerd kan worden. Op de overige locaties waren doorgaans voldoende parkeerplaatsen aanwezig, of was de parkeerdruk zelfs als laag aan te merken. In november 2018 is de gemeenteraad akkoord gegaan om het parkeerregime aan te passen. De volgende hoofdzaken zijn destijds aangepakt:  Meer uniformiteit en herkenbaarheid in de verschillende soorten parkeerregimes.  Geen belemmeringen opleggen in de maximale parkeerduur.  Overal de mogelijkheid invoeren van achteraf betaald parkeren (incl. belparkeren).  Onderscheid tussen direct centrum en eerste schil: betere spreiding.  Toekomstbestendig regime.  Beperken soorten achteraf betaald parkeren (voordelen voor bezoekers en gemeente).  Begroting op orde krijgen door inkomsten te verhogen. Na vaststelling van de wijziging van het parkeerbeleid door de gemeenteraad zijn alle (juridische) procedures en communicatieactiviteiten opgestart. Een deel van de beleidswijzigingen kon direct per 1 januari 2019 in werking treden (bijvoorbeeld tariefswijzigingen). Voor een aantal wijzigingen was deze implementatiedatum niet haalbaar vanwege de doorlooptijd van het communicatietraject waarbij de burgers betrokken zijn en de (juridische) procedures die doorlopen moesten worden.

Door diverse oorzaken heeft de actualisering van het parkeerregime een lange doorlooptijd gekend. De grootste uitdaging die na het besluit van de gemeenteraad naar voren kwam, was dat de in Kerkrade aanwezige parkeerapparatuur van TMC niet meer geleverd kon worden. Hierover is langdurig met de leverancier gesproken en is uiteindelijk eind 2019 pas overeenstemming bereikt. De implementatie van het nieuwe, uniforme parkeerregime is uiteindelijk in april 2020 in zijn geheel gerealiseerd. In de jaren vanaf 2015 t/m 2020 blijken de begrote opbrengsten van het parkeren niet gehaald te zijn. Dit leverde jaarlijkse tekorten op. Voor 2021 wordt geen tekort verwacht, echter zijn de begrote opbrengsten voor 2021 met €300.000 verlaagd tijdens de behandeling van de begroting 2022.

Stimuleringsregelingen Stimuleringsregeling Centrum In juni 2013 is de Stimuleringsregeling Centrum door de gemeenteraad vastgesteld. Het doel van de regeling was en is het stimuleren van ondernemerschap in Kerkrade Centrum met als gewenst resultaat een kwalitatief goed winkelgebied dat in huidige en toekomstige tijden rendabel is. De subdoelen waren: • Bewerkstelligen spin-off/kruisbestuiving. • Bevorderen werkgelegenheid. • Bevorderen recreatief winkelen. • Bevorderen vestigingsklimaat. • Bevorderen ondernemersklimaat. • Op termijn integreren van diverse regelingen in integraal flankerend beleid. Doel is bestaande en nieuwe centrumvoorzieningen in dit gebied te concentreren zodat een compact winkelcentrum ontstaat zonder lege plekken.

62

Op kwalitatief gebied werd er al een behoorlijke slag gemaakt door de opwaardering van het centrum. Dit was van grote waarde voor de retail. De consument hecht immers niet alleen belang aan de kwaliteit van de winkels, maar ook aan de winkelomgeving. Als de klant daar niet tevreden over is, dan blijft deze weg uit het winkelgebied en de toenemende mobiliteit stelt de klant hiertoe ruimschoots in staat. Door het combineren van winkelen en wonen is een bijdrage geleverd aan de levendigheid van het centrum en het vergroten van het draagvlak van voorzieningen. De afbakening van het winkelconcentratiegebied Kerkrade Centrum biedt vele voordelen: • Winkels die dicht bij elkaar liggen kunnen profiteren van concentratiebezoek. • De aantrekkingskracht van het winkelconcentratiegebied wordt daardoor groter. • Door het winkelconcentratiegebied te bevorderen heeft de stad als voordeel dat de vervoersbewegingen afnemen. • Bereikbaarheid en parkeren zijn in de hand te houden. • Winkelstraten kunnen maximaal met elkaar verbonden worden. De regeling van 2013 was ruimhartig van opzet en noopte in 2016 tot een herijking na een evaluatie. Belangrijkste wijzigingen waren om de bijdrage te verlagen naar maximaal €20.000 per ondernemer (dit was €40.000) en gedeeltelijke terugvordering van de bijdrage als de ondernemer binnen 3 jaar stopte (eerder was er geen sprake van terugvordering).

Eind 2016 is de stimuleringsregeling Centrum verlengd en is extra budget vrijgemaakt om de regeling te continueren. In 2013 is gestart met een budget van €200.000. Eind 2016 is hier €122.000 aan toegevoegd. Er is tevens een aanpassing in de verordening doorgevoerd om oneigenlijk gebruik van de regeling te voorkomen. Eind 2018 is de stimuleringsregeling nogmaals geëvalueerd. De stimuleringsregeling was geldig totdat het maximum van het beschikbaar gestelde budget ad € 150.000 bereikt was. Tijdens de 63

behandeling van aanvragen bleek dat het wenselijk was om de Verordening Stimuleringsregeling Kerkrade Centrum 2017 op een aantal onderdelen aan te passen. Gezien het grote aantal aanvragen was duidelijk dat de subsidieregeling succesvoller werd. De subsidieregeling werd verlengd en hiervoor is een extra budget van € 100.000 beschikbaar gesteld. Bij deze aanpassing is de maximale bijdrage verlaagd naar €10.000 per ondernemer. De zittende ondernemers werden vanaf maart 2020 hard geraakt door de COVID-19 pandemie. De subsidiebijdrage van €10.000 wordt conform de verordening in twee tranches van €5.000 uitgekeerd. De eerste tranche wordt overgemaakt direct na de opening van de zaak en de tweede tranche één jaar na de opening. Vanwege de COVID-19 pandemie gaf een aantal centrumondernemers aan dat de situatie nijpend was door de grote economische impact. Concreet werd gevraagd om vroegtijdige uitkering van de tweede tranche om deze moeilijke periode te kunnen overbruggen. Deze uitzonderlijke situatie vroeg om creatieve oplossingen en coulant omgaan met een gedeeltelijke uitbetaling van de tweede tranche. De hoogte van het voorschot van de tweede tranche werd bepaald naar rato van het aantal verstreken maanden van het eerste jaar na de opening, met een minimum van €1000 (peildatum 1 april 2020).

Het dan nog resterende bedrag werd uitgekeerd zodra de (volgens de verordening) geldende datum werd behaald. De stimuleringsregeling Centrum loopt op dit moment nog. In onderstaand overzicht is de stand per 1 december 2021 weergegeven.

Stimuleringsregeling Aanloopstraten centrum Het doel van deze stimuleringsregeling is het in een tweetal aanloopstraten van het winkelconcentratiegebied (primair de winkelfunctie), te weten de Einderstraat en Marktstraat (deel buiten het centrum), stimuleren van het doen vestigen van de volgende functies: 'dienstverlening' en 'maatschappelijke doeleinden'. Deze stimuleringsregeling is complementair aan de stimuleringsregeling voor het winkelconcentratiegebied waarmee de vestiging van de toelaatbare 64

centrumfuncties in het winkelconcentratiegebied wordt bevorderd en gefaciliteerd. De urgentie van het centrum noopt tot vlotte acties en het actief inspelen op kansen om (nieuwe) ondernemers te doen vestigen in de nader te omschrijven aanloopstraten naar het winkelconcentratiegebied Kerkrade Centrum. Voor deze regeling was oorspronkelijk €100.000 vrijgemaakt. In de periode tot eind 2019 had slechts één ondernemer een aanvraag ingediend en is een bedrag van €7.500 beschikbaar gesteld. Eind 2019 is het beschikbaar gesteld bedrag met €70.000 verlaagd. Ook daarna zijn geen aanvragen meer gedaan.

Stimuleringsregeling Terrassen Met de realisatie van het Centrumplan en dan specifiek de herinrichting van de openbare ruimte is een flinke kwaliteitsslag gemaakt op het gebied van de functionele ruimtelijke kwaliteit in het centrum van Kerkrade. Alle straten en pleinen in het centrum van Kerkrade zijn heringericht met nieuwe duurzame en kwalitatief hoogwaardige materialen en straatmeubilair zoals o.a. banken, lichtmasten, prullenbakken en fietsstandaards. Er was een beperkt en gedateerd terrassenbeleid opgenomen in de “Beleidsnota inzake het bijzonder gebruik van de openbare ruimte”, vastgesteld op 9 juni 1997 en laatst gewijzigd vastgesteld op 9 juli 2001. Gelet op de kwaliteitstoename van de openbare ruimte is in 2016 besloten om het terrassenbeleid te herzien. Terrassen leveren een positieve bijdrage aan het straatbeeld en aldus ook aan de aantrekkelijkheid van het centrum in het algemeen. Tegen deze achtergrond is de nota Terrassenbeleid centrumgebied gemeente Kerkrade in november 2017 vastgesteld, waarin meer dan in het voormalige beleid gebruiks- en kwaliteitseisen zijn vervat waar terrassen in de openbare ruimte aan dienen te voldoen. Daarbij zijn kaders gesteld voor aspecten als overkappingen, windschermen/schotten en meubilair. 65

Uitgangspunt was dat alle binnen het centrumgebied gelegen horecabedrijven per uiterlijk het eerstvolgende WMC (1 juli 2021) aan deze nieuwe gebruiks- en kwaliteitseisen zouden moeten voldoen. Als vervolg op de vaststelling van het nieuwe terrassenbeleid is een stimuleringsregeling in het leven geroepen die voorziet in de mogelijkheid dat ondernemers die over een terras beschikken waarvan materialen en/of meubilair niet voldoen aan de nieuwe gebruiks- en kwaliteitseisen een tegemoetkoming krijgen in de door hen te plegen investering in het kader van de aanschaf van materialen en/of meubilair dat voldoet aan de kwaliteitscriteria. Er is voor deze regeling €100.000 vrijgemaakt waarbij ondernemers voor een toe te kennen stimuleringsbijdrage van maximaal 50% van de vervangingskosten tot een bepaald maximum bedrag. Dit maximaal bedrag nam per jaar af naar het WMC 2021. In het eerste jaar maximaal €5.000, in het laatste jaar maximaal €2.000. Deze regeling is in december 2017 door de gemeenteraad vastgesteld. In januari 2019 zijn de bedragen van de stimuleringsregeling terrassen verlaagd. Sinds de vaststelling van betreffende regeling in december 2017 hadden slechts drie ondernemers een aanvraag ingediend en was een totaalbedrag van € 2.534,35 beschikbaar gesteld. Om deze reden is destijds het beschikbaar gestelde bedrag met €80.000 verlaagd en is nog €17.000 beschikbaar.

Dit is bij de vaststelling van de najaarsnota 2019 geformaliseerd. Als gevolg van de COVID-19 pandemie heeft de WMC-organisatie in april 2020 besloten het WMC te verschuiven van 2021 naar 2022. Over de aanpassing van de verordening om de beoogde einddatum met 1 jaar te verschuiven is in juli 2020 voor de eerste keer gesproken. Het voorstel is destijds echter door het college teruggenomen. Er werd een motie ingediend om de (horeca)ondernemers verder tegemoet te komen (onder andere beleidsnota terrassen terugtrekken, extra financiële tegemoetkoming – bijv. precario- en reclamebelasting). Tijdens de bespreking is ook de vraag gesteld of het mogelijk is de termijn verder te verlengen naar 2025. Uiteindelijk heeft de gemeenteraad in april 2021 de verordening stimuleringsregeling terrassen verlengd tot 1 september 2025 en is de maximale bijdrage gedurende de rest van de looptijd 50% van de investeringskosten met een maximum van €3.000. Er zijn na deze aanpassing geen nieuwe aanvragen gedaan.

Centrummanagement In het kader van het formuleren van de inhoud, de koers en de organisatie van centrummanagement voor het centrum Kerkrade is tussen 2016 en 2018 zowel binnen de gemeente (ambtelijk en bestuurlijk) als met de ondernemers meermaals, gespard en overleg gevoerd. De algemene doelstelling van centrummanagement is destijds als volgt benoemd “Het vergroten van de aantrekkelijkheid van het centrumgebied door het benutten van de specifieke kwaliteiten, om zo meer bezoekers te trekken, hogere bestedingen te genereren, de verblijfsduur te verlengen en de bezoekers vaker te laten terugkomen”. Hierbij is ook gekeken naar de positionering van de centrummanager. Eind 2018 is gekozen voor een externe centrummanager, iemand die tussen gemeente en ondernemers staat om op deze wijze een onafhankelijke positie te kunnen innemen. De centrummanager functioneert als verbindende schakel tussen samenwerkende ondernemers en tussen die samenwerkende ondernemers en de gemeente. Ook zal de centrummanager ondernemers de weg moeten wijzen bij vestiging en doorontwikkeling/verplaatsing van hun onderneming in het centrum, een en ander als linking pin. Centrummanagement functioneert zodanig dat richting wordt gegeven, met een aanpak op hoofdlijnen met een coördinerende, initiërende, stimulerende en adviserende rol en niet primair uitvoeringsgericht.

66

Er lag in eerste instantie een nadrukkelijke koppeling specifiek in relatie tot het evenementenbeleid voor de hand, met daaraan verweven de positionering en het vermarkten van de stad. Er is nadrukkelijk gekozen voor niet “meer” maar “beter”, voor kwaliteit boven kwantiteit. Van het fysieke bouwen naar aandacht voor het organiseren van activiteiten en het invullen met functies. Daarbij een houding aannemend van niet langer afwachten maar van proactief aan de slag gaan om meer beleving, meer reuring en op basis daarvan de mogelijkheid geven aan ondernemers meer omzet te kunnen te generen. Hiervoor moet meer en goed worden samengewerkt met alle betrokken partijen in het centrum, zal het centrum goed op de kaart moeten worden gezet en zal steeds de vinger aan de pols moeten worden gehouden om bij te sturen om zo de kwaliteit van de aanpak gaandeweg te verbeteren. De focus heeft de afgelopen jaren gelegen om samen met gemeente en ondernemers meer reuring in de stad te krijgen (bijvoorbeeld door collectieve koopzondagen te koppelen aan evenementen), leegstaande panden te vullen (bijvoorbeeld door pop-up stores en etalages aan te kleden) en op marketing. De laatste 1,5 jaar hebben vooral in het teken gestaan van de COVID-19 pandemie, die een zware wissel heeft getrokken op ondernemend Kerkrade.

Beleef Kerkrade / Programma van de Stad Het nieuwe stadshart van Kerkrade maakte indruk tijdens het WMC in 2017. Bij bewoners én bezoekers. Met het verwijderen van de eerste steigers en het vrijkomen van de gevels in het stadscentrum werd een kentering in de houding van de Kerkradenaar en de bezoekers zichtbaar. Er heerste na een langere periode van pessimisme plots een positief elan in de stad. “Trotsheid” hoorde en voelde je door de stad. Het beeld van de Spaanse kunstenaar Ripollés, Viva la Vida, belichaamt dat en versterkt dat gevoel. Kerkrade heeft zijn rug gerecht met de integrale en grootschalige aanpak van het stadscentrum. Na het Centrumplan volgde Vie – Leven in Beweging, dat zijn fysieke voltooiing nadert en daarmee een belangrijke plek in het centrum opwaardeert. Kerkrade staat weer op de kaart. Nu is het zaak om het fundament dat gelegd is verder te verstevigen en vanuit alle beleidsterreinen integraal het centrum, de wijken, buurten en straten vanuit het merk Kerkrade te positioneren. Stedelijke vitaliteit is het overkoepelende concept waaronder de gebiedsontwikkeling (bouw) en het programma van de stad valt. Kerkrade centrum moet weer de centrale publieke plek worden, in lijn met de zogenaamde Third Place gedachte van HuB Kerkrade als het ontmoetingspunt, de gemeenschappelijke woonkamer van de stad.

Belangrijke uitgangspunten zijn: • Van bouwen naar programmeren • Van kwantiteit naar kwaliteit • Van reactief naar proactief • Van passief naar actief met meer beleving • Van productie naar cocreatie • Van voorlichting naar marketing • Van controle naar control • Viva la Vida als icoon van de vitale stad Naast de Big 5 is het nieuwe centrum nadrukkelijk een nieuwe kans voor de stad. Het aanhaken van het centrumgebied op de bestaande stadsmarketing van Kerkrade was onvoldoende. Om de juiste en kwalitatief hogere positionering te verkrijgen was een extra inspanning én accentverschuiving 67

vereist. De positionering van onze stad moest integraal worden vervlecht met toeristische marketing en eventmarketing. Kerkrade is een stad om te beleven, een stad die gezien mag worden. Integrale stadsmarketing zet daar stevig op in en zal daarop blijven inzetten. Hierbij is aangehaakt bij de bestaande formule “Beleef Kerkrade”, echter is deze wel breder getrokken dan alleen evenementen en de Big 5. De stadsmarketing is opgebouwd uit 4 pijlers te weten (1) Wonen, (2) Ondernemen, (3) Werken en (4) Recreëren. De stadsmarketing heeft vanaf 2020 een enorme boost gekregen en heeft de (digitale) exposure flink vergroot. Kerkrade staat letterlijk weer op de kaart!

68

INZICHTEN, ERVARINGEN EN LEERPUNTEN Het Centrumplan was een project met een begin en eind. Tegelijkertijd werd een complex proces doorlopen dat in deze evaluatie uitvoerig is beschreven. Project en proces hebben behalve een mooi centrum, attractief flankerend beleid en een proactieve stadsmarketing ook inzichten, ervaringen en leerpunten opgeleverd. Graag delen wij de belangrijkste observaties (in willekeurige volgorde).  





 





 





  

De bouwplannen die ontwikkeld zijn tussen 1999 en 2011 pasten niet bij de schaal van Kerkrade. Ze hadden een (te) groot volume aan vastgoed. De bouwplannen tot omstreeks 2011 hadden een (te) groot volume aan vastgoed, zowel voor wat betreft de woningen als de retail. Deze bouwplannen gingen uit van substantiële toevoeging aan de bestaande voorraad in het centrum wat, zeker voor wat betreft de retail, tot een enorme leegstand zou hebben geleid. Regie nemen over de centrumontwikkeling door de gemeente was de belangrijkste kritische succesfactor om uiteindelijk tot realisatie te komen. Vanuit het belang van de stad zijn kaders bepaald. Waar nodig zijn grondposities in eigendom verworven. Verminderen van de oppervlakte retail en minder woningen realiseren waren belangrijke uitgangspunten. Complexe stadsontwikkelingsprojecten vergen een lange adem en hebben veelal een lange doorlooptijd. De complexheid bij het Centrumplan zat vooral in het aantal grondeigenaren en aanwezige huurders, uiteenlopende belangen, toegankelijk houden van het centrumgebied voor bewoners en ondernemers en wijzigingen in de verkaveling en planning. Externe expertise is onontbeerlijk om de risico’s voor de gemeente zo klein mogelijk te laten zijn (complexiteit, specifieke regelgeving voor overheid, ontbreken kennis bij overheid).

Een ‘strakke’ projectorganisatie met heldere lijnen naar de ambtelijke organisatie, samengesteld uit externe en interne expertise, die multidisciplinair samenwerkt is een voorwaarde om grootschalige projecten te ontwikkelen en uit te voeren. De koop- en samenwerkingsovereenkomst blijkt ‘toekomstproof’ te zijn geweest. Binnen de regels die gelden voor staatssteun en binnen het aanbestedingsrecht is een contractvorm gekozen die niet gebruikelijk is, maar wel tot resultaat heeft geleid. De realisatie van het Centrumplan, gekoppeld aan pro-actieve stadsmarketing heeft Kerkrade weer op de kaart gezet. Het centrum mag gezien worden, die stad is volop in ontwikkeling. Het centrumplan is een belangrijke aanjager daarvan. Bewoners en ondernemers spreken met trots over hun stad. Na tientallen jaren van stilstand en achteruitgang zit er weer “Schwung” in de stad. De herinrichting van de openbare ruimte heeft in grote mate bijgedragen aan een kwaliteitsimpuls in het centrum en heeft eigenaren van veel panden in het centrum ertoe bewogen om (minimaal) de gevels van panden op te knappen. De verplaatsing van het hertenkamp in het Stadspark heeft een enorme bijdrage geleverd in de relatie tussen onder- en bovenpark en in de openheid van het bovenpark. Daarmee is een park ontstaan wat beter bruikbaar en beleefbaar is. Bovendien is de sociale veiligheid sterk verbeterd.

Het vaststellen van het strategisch kader en de hierbij behorende taken, bevoegdheden en verantwoordelijkheden van de verschillende besluitvormingsorganen hebben bijgedragen aan een slagvaardige organisatie. De kwartaalrapportages in de commissie GEZ met bijbehorende presentaties waren een goed middel om de commissie op de hoogte te brengen van de voortgang van het project. Het vertrouwen en de professionele werkrelatie tussen bestuurlijke en ambtelijke organisatie heeft bijgedragen aan het welslagen van het project Centrumplan. Het is van belang dat projectleiders ‘dicht’ tegen de bestuurders aan zitten die voor uitvoering verantwoordelijk zijn. Ze zijn elkaars sparring partners en wisselen informatie en 69



        

standpunten uit. Gericht op uiteindelijke besluitvorming in college of raad. Deze werkwijze leidt tot adequate advisering. Ook al is de gemeente formeel niet verantwoordelijk, bij een project als het Centrumplan, speelt de gemeente als ‘regisseur’ regelmatig een belangrijke intermediaire rol gedurende de uitvoering. Die rol moet ook gepakt worden. Met name in relatie tot de planning c.q. afstemming van alle werkzaamheden van alle betrokken partijen. Uitvoerende partijen zijn vooral met hun eigen werkzaamheden bezig en hebben weinig aandacht voor werkzaamheden van andere partijen, terwijl er over en weer een grote afhankelijkheid bestaat. Het is aan de gemeente om het proces te bewaken en partijen samen aan tafel te krijgen om tot overeenstemming te komen. Het houden van risicoanalyses op basis van de methode “OTG, risico, oorzaak, gevolg” en op basis hiervan beheersmaatregelen, levert een duidelijk overzicht van aandachtspunten op. Risicoanalyse is een continu proces waarbij op strategische momenten een gedetailleerde risicoanalyse wenselijk is. Er kan dan in detail worden ingezoomd op mogelijke gebeurtenissen die (grote) gevolgen voor een project kunnen hebben. De gebiedsexploitatie was hét financieel kader in de sturing van het project. Alle voorstellen, te nemen besluiten etc. werden afgezet tegen de kaders die de raad heeft vastgesteld.

Bij het opstellen van toekomstige projectbegrotingen verdient de post onvoorzien extra aandacht. Zeker bij grootschalige complexe projecten. De gekozen werkwijze voor participatie, communicatie en omgevingsmanagement was succesvol. De stimuleringsregeling Centrum is een adequaat instrument gebleken. De stimuleringsregeling Aanloopstraten is niet succesvol geweest. De stimuleringsregeling Terrassenbeleid is (nog) niet succesvol geweest. Het oprekken van de einddatum tot 2025 dat de extra bijdrage geldt, biedt wellicht nog mogelijkheden. De ingezette strategie voor stadsmarketing en centrummanagement is succesvol. Het heeft het centrum en de stad een enorme boost opgeleverd. Daarop kan verder gebouwd worden.

- Een stad is nooit af -

70