Deel B Programma's tekstuele toelichting.pdf

27

Sociaal programma Rolduckerveld Regio Deal Parkstad Limburg is één regio in Nederland aan wie door het Rijk een bedrag is toegekend voor een Regio Deal. Met de deal hebben Rijk, Provincie Limburg en de regio afgesproken gezamenlijk de schouders te zetten onder de aanpak van de regionale opgave in Parkstad. Er wordt met de deal een impuls gegeven aan de aanpak die de regio de afgelopen jaren heeft ingezet. In de Regio Deal staat een integrale transformatie van het centrum en de buurten van de regio Parkstad centraal. Hierbij wordt naast de fysieke aanpak van de woningvoorraad en winkelvoorzieningen ook de verduurzamingsopgave en de aanpak van de sociaal-economische problematiek meegenomen. Bovendien wordt aandacht besteed aan de kansen die grensoverschrijdende samenwerking biedt voor dit gebied. Het hoofddoel van de Regio Deal is tweeledig • Parkstad Limburg structureel op het gemiddelde niveau in Limburg1 te krijgen waar het gaat om de belangrijkste kerncijfers voor brede welvaart zoals leefbaarheid, opleiding, inkomen en arbeidsparticipatie, woonkwaliteit en groenvoorzieningen, leegstand, vastgoedwaarde en investeringsbereidheid private partijen. Het bereiken van de structureel beoogde effecten vereisen een langdurige inspanning.

• Vorenstaande realiseren door een actieve samenwerking van alle betrokken partijen en daarmee te komen tot een regio die de regionale opgaven effectief op eigen kracht aanpakt. Dat gebeurt aan de hand van een breed gedragen en motiverend wenkend perspectief (‘stip op de horizon’).

De buurt Rolduckerveld is 1 van de ontwikkelgebieden binnen de Regio Deal, waarbij een integrale aanpak noodzakelijk is om de sociaal-fysieke leefbaarheid en sociaaleconomische structuur te verbeteren. In de bijlage ‘Vitaliteit en gezondheid in cijfers’ is informatie te vinden waaruit deze noodzaak blijkt.

Beoogd resultaat Het doel is om via een integrale aanpak de diverse problemen naar het gemiddelde Zuid-Limburgse niveau terug te dringen. Het is de ambitie om de vicieuze cirkel van de intergenerationele kansarmoede en sociaaleconomische achterstanden te doorbreken.

Sociaal programma In Rolduckerveld wordt de komende jaren vanuit het Vie gedachtegoed gewerkt aan een gezonde en vitale stad. Dit wordt gedaan vanuit het zogenaamde ‘sociaal programma Rolduckerveld’ waarin verder wordt gebouwd op de eerdere ontwikkelingen en de ingeslagen route vanuit de stadsdeelvisie Kerkrade-Oost I (2012) en de gebiedsvisie Rolduckerveld (2019). Door zaken met elkaar te verbinden en de focus te verleggen naar dit gebied, wordt de komende jaren verder geïnvesteerd om een trendbreuk te realiseren. Zo wordt vanuit het sociaal programma integraal ingezet op interventies gericht op en in samenhang met, gezondheid, sociaal beleid, armoede en schuldhulpverlening, onderwijs en participatie. Deze interventies worden gecombineerd met de fysieke herinrichting van het gebied. Dit momentum zorgt ervoor dat we nadrukkelijk ‘achter de voordeur’ komen en hierdoor kunnen we ook vanuit meerdere invalshoeken aanpak en oplossingen combineren. De corporaties hebben een belangrijke signalerende rol en vormen één van de vindplaatsen van de inzet van de beschreven programmalijnen en hebben daarnaast een bijdrage in de langjarige

1

Omdat er de komende jaren veel initiatieven op (Zuid-) Limburgs niveau worden ondernomen, is het reëel om aan te nemen dat de percentages op Limburgse schaal zullen stijgen en dat derhalve de stijging van de percentages in Parkstad meer dan proportioneel zullen moeten zijn, wil de relatieve achterstand worden ingelopen.

28

aanpak in deze buurt die de komende jaren vorm moet krijgen. Ook partners die niet persé van nature met elkaar samenwerken gaan we met elkaar verbinden. De hele fysieke herstructurering leidt ook tot tijdelijke leegstand en mogelijke toename van leefbaarheidsproblemen. Door extra inzet van de corporaties Wonen Zuid en Heemwonen op leegstandsbeheer, wordt erop ingezet om (tijdelijke) verslechtering te voorkomen. Met duurzame investering worden duurzame relaties gelegd voor duurzame resultaten die tot de gewenste verbeteringen moeten leiden. Samen met de woningcorporaties Heemwonen en WonenZuid wordt op dit moment een integraal meerjaren uitoveringsprogramma opgesteld waarin het woonprogramma, het sociaal programma, voorzieningen en openbare ruimte worden ingevuld tegen het licht van de ambitie die partijen hebben voor Rolduckerveld en passend binnen de opgestelde (toekomstige) identiteit. Gezien de eigen dynamiek van de ontwikkelingen in Rolduckerveld is het Sociaal Programma Rolduckerveld opgesteld waarover de commissie/raad separaat geïnformeerd wordt. Een programma dat dus elementen bevat uit het regulier beleid Burger, onderdeel uitmaakt van de programmalijn ‘vitale wijken’ in het uitvoeringsprogramma Vie en wordt uitgevoerd in samenhang met de ‘fysieke’ gebiedsvisie Rolduckerveld. Schematisch ziet een en ander er als volgt uit:

29

Community Building Doelgroep / programmalijn -

Alle actoren, zowel privaat als publiek, actief op gebied van gezondheid en vitaliteit Ontstijgt programmalijnen

Algemene omschrijving Community Building ontstijgt de programmalijnen en gaat over het actief beheren en verbinden van inwoners, de verschillende initiatieven maar ook organisaties die actief zijn op gebied van gezondheid en vitaliteit in Kerkrade, Parkstad en ZuidLimburg. Naast het opzetten of ondersteunen van bewonersnetwerken gaat community Building ook over het effectief samenwerken tussen partners in wijken met als doel de afzonderlijke krachten te bundelen tot een hechte samenwerking waarbij het belang van de inwoner centraal staat maar gaat community building ook over samenwerking met bijvoorbeeld Public Services Lab en Brightlands Smart Services Campus. Community Building betekent het op de hoogte zijn van lopende initiatieven en events, en uitdagingen, kansen voor buurt/wijk, de regio en vice versa. Pas als de verschillende actoren goed van elkaar weten wat er speelt en welke projecten in voorbereiding of uitvoer zijn, kan men het meest optimaal gebruik maken van elkaar. Voor VIE houdt dit in dat er linken gelegd kunnen worden met de uitdagingen in Kerkrade en reeds succesvolle of sterke initiatieven die effectief en snel meerwaarde kunnen leveren hieromtrent.

Beoogd resultaat • • • •

Het Een hechte community/samenwerking op de diverse niveaus van wijk/gemeente/ Stadsregio/Zuid Limburg op het gebied van gezondheid en vitaliteit; Toegenomen kennis, expertise én netwerk van medewerkers van de gemeente Kerkrade en hun partners; Samenwerkingen sneller kunnen vormen om lokale problemen op te lossen; Goed overzicht en kennis van netwerk en initiatieven, vastgelegd in o.a. de Landkaart en contactbeheer.

Monitoring Monitoring vindt plaats aan de hand van de mate waarin partijen deelnemen aan activiteiten binnen de community

Betrokken partijen •

Contacten met de community managers en medewerkers van collega organisaties/partners in Kerkrade, Stadsregio en Zuid Limburg;

•

Innovatiehub dan wel Kernteam Vie afhankelijk van samenwerkingsvorm

Regie

Status Community Building vindt op vele manieren plaats. Voor Rolduckerveld wordt vanaf januari gestart met een onderzoek onder burgers en stakeholders naar draagvlak van de zogenaamde ABCD aanpak. ABCD (‘Asset Based Community Development’) is een beproefde benadering om de betrokkenheid van inwoners bij hun leefomgeving te vergroten. In tegenstelling tot ‘traditionele’ aanpakken, richt ABCD zich niet op tekortkomingen en gebreken van een wijk of buurt, maar juist op de aanwezige kwaliteiten en capaciteiten (‘assets’). ABCD heeft als doel om van ‘binnenuit de wijk’ te werken aan een economisch, cultureel en sociaal leefbare buurt, vooral door sociale relaties tot stand te brengen en onvermoede capaciteiten van bewoners, organisaties en instellingen te mobiliseren binnen de lokale gemeenschap. Inmiddels hebben gesprekken plaatsgevonden met bewoners en stakeholders in Rolduckerveld en heeft er in september een werkconferentie plaatsgevonden. Naast betrokkenheid en enthousiasme kwam ook naar voren dat er bij een aantal aanwezigen/organisaties nog vragen leefden over zowel de aanpak als de kansen op succes en aan welke voorwaarden voldaan zou moeten worden. De onderzoekers hebben hierop nog aangevuld dat ook het aantal betrokken bewoners uitgebreid moet worden om de methode te laten slagen.

Dit heeft ertoe geleid dat er (nog) niet gekozen is om naar de uitvoeringsfase over te gaan maar eerst een tussenfase in te lassen. 30

Doel van deze fase is te komen tot een ABCD-team bestaande uit bewoners en diverse organisaties en hen verder bekend te maken met de ABCD-werkwijze.Pas als de resultaten uit deze fase positief zijn, zal een “go” gegeven worden voor een vervolg Verder is de “Mijnstreeksafari” in april van start gegaan. Partijen die actief zijn in Heerlen-Noord, Geleen-Zuid en Rolduckerveld zoeken elkaar op op locatie en wisselen kennis en ervaringen uit en bouwen aan een onderling netwerk.

Oriëntatie

Voorbereiding

Onderzoek

Opgeleverd

Evaluatie

31

Burgerparticipatie, Pilot Kerkrade Noord Doelgroep De gemeenschap in zijn algemeenheid waarbij denken vanuit de gemeenschap centraal staat.

Algemene omschrijving Er worden kansen gezien om de gemeenschap gezonder te maken door een beweging op te starten juist vanuit de gemeenschap. Daartoe wordt er momenteel een methodiek ontwikkeld, toegepast op Kerkrade-Noord, die verschillende haakjes (behoeften) in de gemeenschap ‘zoekt’ waaraan programma’s passend binnen Vie opgehangen kunnen worden. In deze methodiek worden de ambities van Vie dus afgestemd op de behoeften van de gemeenschap en ontstaat er draagvlak en eigenaarschap binnen deze gemeenschap. De ‘haakjes’ (behoeften) worden opgehaald door een raadpleging en verdiepingsgesprekken waarbij de volgende stappen worden doorlopen: 1. In beeld brengen wat de gemeenschap belangrijk vindt, wie de gemeenschap is en wat de gemeenschap verbindt. 2. Ontwerpen van gemeenschapsvisie. 3. Matchen gemeenschapsvisie en visie Vie. 4. Kapstok voor projecten. 5. Strategisch organiseren van projecten richting uitvoering (programmalijnen). 6. Stimuleren gemeenschap ter ondersteuning bij uitvoering projecten (Innovatiehub). Met de interne en externe raadpleging in Kerkrade Noord is een groot aantal mensen gesproken en geraadpleegd. De bevindingen zijn opgenomen in een rapportage en er zijn stappen gezet om belanghebbende partijen verder met elkaar in verbinding te brengen.

Uit de meer dan 300 mensen die vrijwillig hebben meegedacht, hebben 70 mensen aangeven in vervolgtrajecten mee te willen helpen.

Een concreet voorbeeld van wat de gemeenschap belangrijk vindt is de waarde die wordt toegeschreven aan de natuur en de wens van de gemeenschap om samen meer te bewegen. Hier kunnen vervolgens samen met de stakeholders uit de wijk en hun achterban programmalijnen op worden ontworpen die daarmee dus echt van de gemeenschap zijn en door hen worden gedragen.

Beoogd resultaat Het gedachtegoed van Vie implementeren in de gemeenschap vanuit: • Gemeenschapsdenken; • Snelle verbinding met de gemeenschap; • Initiatief vanuit de gemeenschap laten ontstaan (participatie van onderop); • Draagvlak, en eigenaarschap, bij de gemeenschap.

Betrokken partijen • • •

Toponderzoek; SSSHIFT Customer Experience; Gemeente Kerkrade.

Regie Toponderzoek en SSSHIFT Customer Experience.

Status In december 2021 is vanuit de groep personen die heeft aangegeven betrokken te willen worden bij activiteiten een groep van ongeveer 20 betrokken bewoners geformeerd die voornemens zijn een (actieve) wijkactiviteit te organiseren. Tijdens Een bijeenkomst eind maart 2022 is bekend gemaakt dat de bewoners betrokken zijn bij een Vie-project in het kader van Vitale Wijken.

32

Dit is zeer positief ontvangen. Een groep van ongeveer 10 personen is daarna aan de slag gegaan met het organiseren van een interactieve wandeling “Tesame Sjpatzere” die heeft plaatsgevonden op zondag 18 september 2022. De weersomstandigheden (de hele dag regen) maakten dat het aantal deelnemers (ongeveer 50) gering was. Hoewel er animo is om deze activiteit volgend jaar weer te organiseren, is een leerpunt dat er aan de voorkant beter stil gestaan moet worden bij de belasting voor de mensen die het mee organiseren. Naast de wandeling wordt er momenteel ook stil gestaan op welke wijze de energie bij de betrokkenen omgezet kan worden in een vervolg.

Oriëntatie

Voorbereiding

Onderzoek

Opgeleverd

Evaluatie

33

VITAAL OUDER WORDEN 34 34

Eenzaamheid Het programma eenzaamheid beoogt te komen tot een duurzame en systematische manier om eenzaamheid aan te pakken. Het programma is in een constante ontwikkeling en bestaat uit een aantal deelprojecten die enerzijds doelgroep- en anderzijds buurt- of wijkgericht kunnen zijn. Dit sluit aan bij de wijkgerichte aanpak van ‘Vie-Leven in beweging’. Eenzaamheid kan alleen in gezamenlijkheid worden aangepakt. Dit maakt dat de aanpak van eenzaamheid niet alleen een zaak van de gemeente is. Voor de invulling van de deelprogramma’s wordt gebruik gemaakt van de kennis en deskundigheid van de kennisbank van het landelijk programma ‘Eén tegen eenzaamheid’ dat zich oorspronkelijk richtte op ouderen (de leeftijdsgroep van 75 jaar en ouder), maar nu ook steeds meer aandacht laat uitgaan naar andere leeftijdscategorieën. Omdat eenzaamheid een probleem is van alle leeftijden wordt daarnaast ingezet op bewezen interventies en wordt de kennis en deskundigheid van een kennisinstituut zoals Movisie betrokken (Movisie / Wat werkt bij de aanpak van eenzaamheid; februari 2020). Voor elk deelprogramma zal een programmabeschrijving met daarin monitoring en beoogde resultaten worden opgesteld.

Doelgroep Van jong tot oud (13 jaar en ouder.).

Algemene omschrijving Het programma eenzaamheid beoogt te komen tot een duurzame en systematische manier om eenzaamheid aan te pakken. Het programma is in een constante ontwikkeling en bestaat uit een aantal deelprojecten die enerzijds doelgroep- en anderzijds buurt- of wijkgericht kunnen zijn. Dit sluit aan bij de wijkgerichte aanpak van ‘Vie-Leven in beweging’. 1

Eenzaamheid kan alleen in gezamenlijkheid worden aangepakt. Dit maakt dat de aanpak van eenzaamheid niet alleen een zaak van de gemeente is. Voor de invulling van de deelprogramma’s wordt gebruik gemaakt van de kennis en deskundigheid van de kennisbank van het landelijk programma ‘Eén tegen eenzaamheid’ dat zich oorspronkelijk richtte op ouderen (de leeftijdsgroep van 75 jaar en ouder), maar nu ook steeds meer aandacht laat uitgaan naar andere leeftijdscategorieën. Omdat eenzaamheid een probleem is van alle leeftijden wordt daarnaast ingezet op bewezen interventies en wordt de kennis en deskundigheid van een kennisinstituut zoals Movisie betrokken (Movisie / Wat werkt bij de aanpak van eenzaamheid; februari 2020). Voor elk deelprogramma zal een programmabeschrijving met daarin monitoring en beoogde resultaten worden opgesteld.

Beoogd resultaat In 2016 gaf gemiddeld 42,9 % van de bevolking van 18 jaar en ouder in Nederland aan eenzaam te zijn In 2020 was dit gemiddelde gestegen naar 46,6%. Per gemeente varieert het percentage van 27 tot 58%. Eenzaamheid is vastgesteld met de eenzaamheidsschaal van De Jong-Gierveld. Voor Kerkrade was in 2016 het percentage 55,7 % en is dit in 2020 gedaald naar een percentage van 54,3%. Voor de GGD-regio Zuid-Limburg geldt in 2020 49,8% en op Limburgs niveau een percentage van 47,8% (bron: GezondheidsmonitorVolwassenen-en-Ouderen-van-GGD-CBS—RIVM 2020). Het programma eenzaamheid kent geen start- en einddatum en kenmerkt zich door steeds veranderende sub programma’s. Desalniettemin streven we ernaar om de goede beweging die in de periode 2016-2020 is gemaakt, wellicht op basis van de al eerder ingezette interventies, door te zetten en daarmee in 2030 aangehaakt te zijn op het dan geldend Limburgs niveau, ervan uitgaand dat het percentage dan op het niveau van 2020 (47,8%) of lager ligt. 1

Voor Kerkrade betekent dit in absolute cijfers (bron: Etil, progneff 2019 update)

35

Monitoring

Status

Het programma (en een deel van de sub programma’s) zullen worden gemonitord via de Gezondheidsmonitor van de GGD die 4-jaarlijks wordt afgenomen onder jeugdigen van 13-16 jaar (in het tweede en vierde jaar van het voortgezet onderwijs) en onder volwassenen in de groep van 19 jaar en ouder (verschijnt in 2020;2024; e.v.). Gezien het de wens is om binnen het VIE-project zo veel mogelijk tijdig bij te sturen, wordt er naast de GGD monitor tevens gebruik gemaakt van de cijfers van het twee jaarlijks Burgeronderzoek (verschijnt in 2019;2021, en verder).

De ontwikkeling van het programma eenzaamheid bevindt zich in de implementatiefase. Er is een kerngroep geformeerd vanuit de groep van 34 deelnemende partijen die door het jaar heen als afvaardiging van de gehele coalitie doorlopend acties uitzet.

Betrokken partijen Het programma is een gezamenlijk product van de Kerkraadse coalitie tegen eenzaamheid: ‘Kerkrade: samen tegen eenzaamheid’. De coalitie is gevormd in oktober 2020 en bestaat uit ruim dertig partijen. Deze zijn uiteenlopend van aard, zoals gemeente, zorgpartijen, welzijnswerk, woningstichtingen, bedrijfsleven, kunst en cultuur, huisartsen, Stichting de Positieve Stad en vertegenwoordiging van inwoners. Door het ministerie van VWS wordt vanuit het programma ‘Eén tegen eenzaamheid’ ondersteuning geboden bij het ontwikkelen van het Kerkraadse programma. Daarnaast is ook de GGD betrokken net als de omliggende gemeenten die deel uitmaken van de Zuid-Limburgse coalitie.

Nadat in 2021 de coalitiepartijen eerste stapjes hebben gezet om elkaar beter te leren kennen en tijdens de Week tegen Eenzaamheid 2021 er een speeddatebijeenkomst heeft plaatsgevonden, hebben er in 2022 3 bijeenkomsten plaatsgevonden. Eén van het kernteam en 2 van de coalitie. Door elkaar beter te kennen en daarmee weten te vinden worden ‘losse’ projecten van coalitiepartijen tot een samenhangend programma voor alle leeftijden gebracht. De coördinatie van de coalitie is inmiddels verankerd bij Impuls. Status veranderen in ‘uitvoering’

Oriëntatie

Voorbereiding

Implementatie

Uitvoering

Evaluatie

Regie De gemeente voert de regie op het continu in ontwikkeling zijnde programma eenzaamheid.

-

2020 ; totaal aantal inwoners 45.749 aantal inwoners 18 jaar en ouder: 38.895; aantal inwoners met eenzaamheid:21.120 (54,3%) 2030; geprognosticeerd aantal inwoners: 42.345 aantal inwoners 18 jaar en ouder: 36.544; aantal inwoners met eenzaamheid:< 17.468 (<47,8%)

36

BoodschappenPlusBus Doelgroep 55+

Algemene omschrijving De BoodschappenPlusBus is een initiatief dat van oorsprong uit de koker van het Ouderenfonds komt, maar ook met busjes van Kerkraadse partners uit de zorg- en welzijnswereld kan worden ingezet. Het is een aanvulling op de succesvolle boodschappenbus die al in Kerkrade actief is. Naast het praktische aspect van samen boodschappen doen, krijgt ook het sociaal aspect vorm omdat er ontmoeting plaats vindt, niet alleen voor de ouderen die boodschappen doen maar ook voor de vrijwilligers die de bus besturen en de ouderen ondersteunen tijdens het boodschappen doen. Naast het boodschappen doen ontwikkelt Impuls een ‘activiteitenprogramma’ om de bus ook in te zetten voor laagdrempelige sociale activiteiten, tegen lage kosten voor deelnemers.

Beoogd resultaat Ontmoeting stimuleren door samen boodschappen te doen en gezamenlijk sociale activiteiten te ondernemen. In 2019 maakten gemiddeld 20 personen structureel gebruik van de boodschappenbus. Het streven was om het aantal vaste deelnemers aan samen boodschappen doen te verdubbelen naar 40. Door de coronacrisis is dit aantal stevig gezakt en was dus een bijstelling aan de orde. Het aantal vaste deelnemers zakte namelijk in 2021 naar ongeveer 10, maar is in de tussentijd weer gestegen naar 20. Het streven is nu om per vierde kwartaal van 2022 het aantal vaste deelnemers nog verder te laten toenemen naar 30. Daarnaast is het streven om in het derde kwartaal van 2022 een groep van 25 ouderen te hebben gevormd die deelneemt aan sociale activiteiten met de boodschappenplusbus en dit per 2023 te verdubbelen naar 50 deelnemers.

Voor de corona potentiële deelnemers worden mensen bedoeld die zich wel al hadden aangemeld, maar nog niet daadwerkelijk gebruik wilden maken van gezamenlijk boodschappen doen.

Monitoring Het aantal deelnemers en activiteiten wordt geregistreerd door Impuls. Die gegevens worden halfjaarlijks teruggekoppeld met de gemeente.

Betrokken partijen • •

Gemeente Kerkrade Impuls

Regie Impuls is verantwoordelijk voor het beheer en de uitvoering van alle activiteiten.

Status Door corona kon de bus die via het Ouderenfonds eind 2019 was aangeschaft (lease-koop-constructie) nauwelijks worden ingezet. Gelet op de verplichtingen en de hoogte van de kosten heeft Impuls in overleg met de gemeente de bus per 2022 opgezegd. Dit onder toezegging vanuit Impuls dat de doelstellingen hoe dan ook worden nagekomen. Inmiddels heeft Impuls in overleg met andere maatschappelijke partijen geregeld dat er slim gebruik gemaakt kan worden van de al aanwezige busjes bij deze partijen. Impuls heeft samen met Stichting Muziekschool Kerkrade, Bibliotheek Kerkrade, Parkstad Limburg Theaters en VAZOM, ondersteund door The Move Factory, het sociaal programma ontwikkeld. Daarbij wordt ingestoken op het laten kennismaken van deelnemers met hetgeen Kerkrade te bieden heeft. Een communicatiecampagne om beschikbaarheid en activiteiten van Boodschappenplusbus te promoten is een voortdurend punt van aandacht.

Oriëntatie

Voorbereiding

Implementatie

Uitvoering

Evaluatie 37

Gelukkig ouder worden in Kerkrade Doelgroep Divers – alle leeftijden; (jonge)mantelzorgers, inwoners met dementie en/of eenzaamheid.

deze benadering verbonden, namelijk het positief beïnvloeden arbeidsmarktproblematiek en verlagen van druk op professionals.

van

Algemene omschrijving

Beoogd resultaat

De groep thuiswonende ouderen neemt toe. Bij deze groep ouder wordende mensen is een veelvoorkomend ziektebeeld dementie. Voor de ziekte dementie is nog geen behandeling beschikbaar. Mensen met deze ziekte wonen steeds langer thuis en zijn mede afhankelijk van de zorg van hun naasten, de mantelzorgers. Deze zorg vraagt veel aandacht. Eén op de acht mantelzorgers die zorgt voor iemand met dementie voelt zich overbelast. Daardoor kunnen sociale contacten verwateren. Eenzaamheid komt twee keer zo vaak voor onder mantelzorgers van mensen met dementie als onder mensen uit de als onder mensen uit de algemene Nederlandse bevolking. Voor de dementerende zelf is het een uitdaging om steeds de brug te slaan naar het gewone dagelijkse leven. ‘Gelukkig ouder worden in Kerkrade’ is een programma in ontwikkeling van de gemeente Kerkrade Meander en Impuls waarin eenzaamheid, dementie & overbelasting van de mantelzorg worden aangepakt. Het programma wil een bijdrage leveren aan het welbevinden van de inwoners door een bijdrage te leveren aan het zo goed mogelijk een eigen leven leiden van de dementerenden door ondersteuning te bieden en zo lang mogelijk de eigen regie over het leven te voeren vanuit eigen kracht en verantwoordelijkheid en zo het gezondheidsgevoel te verbeteren. Afgeleid resultaat is dat ook de mantelzorgers door deze aanpak ontlast worden waarmee ook hun welbevinden stijgt.

Het denkraam van de Sociale Benadering Dementie helpt de behoeften, wensen en mogelijkheden van mensen met dementie en hun naasten beter te zien en begrijpen, en om in het verlengde daarvan de juiste ondersteuning te bieden. Bij dementie is het de kunst om de brug te slaan naar het gewone dagelijkse leven. Naast de brug naar het gewone leven leggen zijn er ook maatschappelijke baten aan

Over een periode van twee jaar is het streven hulp te bieden aan 80 personen passend binnen de doelgroepen dementie, overbelaste mantelzorger en eenzaamheid.

Monitoring De monitoring van deze nieuwe aanpak maakt nadrukkelijk onderdeel uit van het programma. De monitoring is belegd binnen de VIE Innovatie-HuB/ Onze Regio in Beeld (ORIB).

Betrokken partijen • • •

Gemeente Kerkrade Meander Impuls

Regie •

Meander

Status Het project is operationeel sinds 1 januari 2022. De Buurtschakels (nieuwe naam voor de 2 Welzijnscoaches) zijn gestart per 1 december met de verkenning van de buurt en zijn vanaf 1 januari 2022 operationeel in de buurt. Zowel vanuit deelnemers als ook verwijzer en de uitvoerders (=Buurtschakels) worden positieve reacties ontvangen over nut en noodzaak van het project.

38

Waar in mei 2022 al 58 cliënten geïncludeerd waren in het project zijn dit er in november 2022 al 86. Als we dit afzetten tegen de doelstelling van 80 deelnemers over 2 jaar, kan gesteld worden dat de belangstelling de doelstelling overtreft. Bij dit succes blijft uiteraard wel steeds de aandacht erop gericht dat de Buurtschakels de benodigde tijd aan de deelnemers kunnen schenken.

Oriëntatie

Voorbereiding

Implementatie

Uitvoering

Evaluatie

39

Hulp bij het huishouden Doelgroep

Monitoring

Nadruk op 55+.

Evaluatiegesprek in het derde kwartaal 2022 met de aanbieders en Impuls

Algemene omschrijving

Betrokken partijen

In de periode 2017-2019 is in Kerkrade het project ‘eenzaamheid... een serieus probleem’ uitgevoerd, met de focus op 65+. De nadruk lag hierbij op opzetten van het Meldpunt Eenzaamheid en het trainen van vrijwilligers en medewerkers hulp bij huishouden (HbH) van Meander in signaalherkenning, gesprekstechniek en toeleiding naar voorzieningen in de buurt/ wijk. Deze werkwijze is nu verankerd in de dienstverlening van Meander waarmee de medewerkers HbH ogen en oren in de wijk zijn voor eenzaamheid (en ook andere problematiek). Ook het Meldpunt Eenzaamheid is een vast ankerpunt in de dienstverlening van het welzijnswerk, net als het inzetten van vrijwilligers voor ondersteuning van mensen waar eenzaamheid speelt. Naast Meander zijn in Kerkrade nog drie aanbieders HbH aan de slag (Tzorg, Ambulante Thuiszorg en Buurtdiensten) die gezamenlijk ongeveer 150 inwoners voorzien van hulp bij het huishouden. Dit gebeurt momenteel met een dertigtal medewerkers in totaal. Ook deze medewerkers hebben een belangrijke brugfunctie in het signaleren en bespreken van eenzaamheid en op grond daarvan toe leiden naar voorzieningen in de buurt/wijk. Deze aanbieders blijken allen bewust van hun taak hierin en gaan meewerken aan deze taak. In het programma ‘eenzaamheid...

een serieus probleem’ is de training en intervisie verzorgd door welzijnsinstelling Impuls die dit ook voor de HBH medewerkers van de 3 genoemde aanbieders zal gaan invullen.

• • • • •

Gemeente Kerkrade Ambulante Thuiszorg TZorg Buurtdiensten Impuls

Regie •

Impuls

Status Afronding van deze training was beoogd voor oktober 2021. Door corona zijn er capaciteitsproblemen ontstaan bij de aanbieders waardoor de trainingen verschoven zijn naar 2022. Inmiddels is de training van 2 groepen afgerond en wordt een derde groep besproken waarbij gekeken wordt naar de mogelijkheden van een ‘train de trainer’ programma.

Oriëntatie

Voorbereiding

Implementatie

Uitvoering

Evaluatie

Beoogd resultaat In het derde van 2022 moeten alle (ongeveer 30) HbH- medewerkers die werkzaam zijn bij Tzorg, Ambulante Thuiszorg en Buurtdiensten getraind zijn zodat zij in staat zijn hun taak als ogen en oren in de wijk te vervullen.

40

Kaffieklatsj Doelgroep Buurt-, wijkbewoners (nadruk op 40+)

Algemene omschrijving Kaffieklatsj is een initiatief waarbij in bijeenkomsten met koffie/thee in de wijkpunten signalen/ behoefte worden opgehaald die in de buurten/wijken spelen en waarbij financiële middelen ter beschikking worden gesteld voor kleinschalige activiteiten. Deze middelen zijn bedoeld voor buurtkamers/huiskamerprojecten waarmee deze gedurende het jaar attenties kunnen aanschaffen voor bijzondere gebeurtenissen in het wooncomplex (een bloemetje bij ziekte, een kaartje bij verjaardag of jubileum enzovoorts).

Betrokken partijen • • • • • •

Gemeente Kerkrade Seniorenraad Adviesraad Maatschappelijke Ondersteuning Impuls Woningstichtingen MeanderWonen

Regie Gemeente Kerkrade

Beoogd resultaat Minimaal 1 bijeenkomst in elke wijk in 2022. Een bijeenkomst is geslaagd bij een opkomst van minimaal 20 personen per bijeenkomst en ook als hieruit een buurtinitiatief ontstaat voor de organisatie van een kleinschalige activiteit in de buurt of in een wooncomplex.

Status

Oriëntatie

Voorbereiding

Implementatie

Uitvoering

Evaluatie

Monitoring Er vindt registratie plaats van het aantal deelnemers en het al dan niet ontstaan van buurtinitiatieven. Daarnaast worden de signalen vanuit de gemeenschap geregistreerd en verder in de organisatie geleid waarna er ook een follow-up plaatsvindt. Uit de 4 Kaffieklatsjbijeenkomsten die hebben plaatsgevonden is veel nuttige informatie opgehaald. De verwachting is dat het ophalen van signalen uit de gemeenschap inmiddels prima opgehaald kunnen worden uit de huis- en buurtkamers. In het vierde kwartaal van 2022 is tijdens de week van de eenzaamheid een bijeenkomst georganiseerd voor Huiskamer- oftewel Buurtkamerprojecten waarin is opgehaald of de financiële bijdrage het effect gesorteerd heeft waarvoor het bedoeld was. Hieruit is naar voren gekomen dat de financiële tegemoetkoming als zeer welkom wordt ervaren. Het voornemen is dan ook deze voor 2023 te continueren.

41

Onlinetraining ‘meer contact’ Doelgroep De training is bedoeld voor Kerkradenaren van 18 jaar en ouder die hun sociaal leven willen opfleuren en die daar zelf hun best voor willen doen. Nodig is dat de deelnemer meer mensen wil leren kennen, geïnteresseerd is in persoonlijke ontwikkeling en een computer, laptop of telefoon heeft waarop e-mail kan worden ontvangen.

Algemene omschrijving Meer Contact is bedoeld als een aanvulling op en een versterking van het bestaande aanbod van de welzijnsorganisaties. ‘Meer contact’ is een onlinetraining met de bedoeling dat iemand zich makkelijker gaat voelen in nieuwe sociale situaties en meer contact krijgt. Dit vanuit de insteek dat iemand dan zélf in actie moet komen. Het is uiteindelijk alleen de persoon zelf die de situatie kan veranderen. Bij de onlinetraining wordt deze persoon begeleid door de lokale welzijnsorganisatie. De training is dan ook uitsluitend verkrijgbaar via welzijnsorganisaties. Insteek is dat de deelnemer gedurende twee maanden elke dag een e-mail ontvangt. De training is door de vele voorbeelden praktijkgericht en leuk om te doen. De deelnemer begint thuis in de eigen veilige omgeving en gaat vervolgens steeds vaker buiten de deur praktijkopdrachten doen. Veel van die opdrachten zijn gericht op het leggen van contact in de eigen buurt, denk aan het praatje met de buren of met mensen in de straat. De mails en opdrachten kosten nooit meer dan tien minuten per dag en zijn luchtig van opzet. Door de persoonlijke insteek blijven deelnemers gemotiveerd. De deelnemer leert wat hij zélf kan doen om meer en leukere contacten te krijgen. Insteek is dat deelname gratis is.

De werkwijze is aangemeld voor de Database voor effectieve interventies van Movisie, en is als tweede geëindigd bij de Zorg en Welzijn Award 2021.

Beoogd resultaat De interventie is gestart in oktober 2021 (Week tegen Eenzaamheid 2021).

Beoogd wordt dat in anderhalf jaar 50 personen de online-training (begeleid) hebben gevolgd.

Monitoring Het aantal deelnemers wordt geregistreerd. Ieder kwartaal vindt een terugkoppeling plaats van het aantal deelnemers. Aan het einde van de training (na 60 dagen) vindt er een evaluatiegesprek plaats met de individuele deelnemer. Aan de hand daarvan kan samen met de deelnemer worden bepaald of een instroom kan plaatsvinden naar het reguliere welzijnsaanbod dan wel dat er nog specifieke ondersteuning nodig is. Aan de hand van de ervaringen en resultaten hiervan de Kerkraadse succesfactor bepaald en in onderling overleg besloten over de voortzetting van dit project. Er vindt vanaf het vierde kwartaal 2021 structureel overleg plaats tussen de gemeente en Impuls.

Betrokken partijen • •

Gemeente Kerkrade Impuls

Regie •

Impuls

Status De interventie is gestart in oktober 2021 (Week tegen Eenzaamheid 2021). Waar in juli 2022 het aantal deelnemers 13 bedroeg, is dit op dit moment 18. Het aantal deelnemers blijft daarmee achter bij de doelstelling van 50 personen in 2 jaar. Er zal nog meer ingezet worden op de communicatie om de training bij inwoners én professionele instellingen onder de aandacht te brengen.

Oriëntatie

Voorbereiding

Implementatie

Uitvoering

Evaluatie

42

Aanpak eenzaamheid Jongeren Doelgroep

Status

13-24 jaar

Corona heeft ertoe geleid dat de installatie van JARK een aantal malen is uitgesteld en ook vervolgbijeenkomsten eerst slechts digitaal konden plaats vinden. In de tussentijd is er een presentatie verzorgd aan de gehele JARK en is vervolgens met een werkgroepje uit de JARK een vervolgafspraak geweest waarin samen 3 vragen zijn bepaald die worden uitgewerkt door dit werkgroepje. Op 14 november heeft de burgertop ‘Jong/Oud’ plaatsgevonden. Tijdens deze bijeenkomst heeft er een intergenerationele uitwisseling plaatsgevonden.

Algemene omschrijving In samenspraak met de Jongeren adviesraad Kerkrade (JARK) worden behoeften en voorstellen m.b.t. de aanpak van eenzaamheid opgehaald worden bij jongeren. De eerste gedachten gaan daarbij uit naar het stimuleren van sociale en coping vaardigheden waarbij school en jeugd- en jongerenwerk zullen worden betrokken.

Beoogd resultaat In eerste instantie het opstellen van een eenzaamheidsaanpak sámen met de jongeren die daarmee aansluit bij hun behoeften en belevingswereld. Beoogd is dit te verankeren in het Wmo-beleidsplan. Samen met de jongeren verkrijgen we inzicht in te ondernemen acties om eenzaamheid onder jongeren te voorkomen c.q. terug te dringen.

Monitoring

De gemeente Kerkrade is in 2022 benaderd door de stichting Life Skilss om pilotgemeente te voor de uitrol van de Catch-up app (als aanvulling op Meer Contact). De Catch up-app is een begeleidstappenplan waarmee jongeren in de leeftijd 16-24 jaar worden geholpen om nieuwe sociale situaties positiever te ervaren. Deelnemers volgen een individueel programma van 7 weken en worden begeleid door het jeugd- en jongerenwerk van de welzijnsinstelling. Half oktober heeft er een workshop plaatsgevonden met partijen die betrokken zijn bij het wel en wee van jeugd waarin de mogelijkheden van de Catch-up app zijn besproken. De app zal in het eerste kwartaal van 2023 worden uitgerold.

Nog niet van toepassing

Betrokken partijen • • • •

Oriëntatie

Voorbereiding

Implementatie

Uitvoering

Evaluatie

Gemeente Kerkrade Jongeren Adviesraad Kerkrade (JARK) Impuls Stichting Life Skills

Regie •

Gemeente Kerkrade

43

Kerkrade Samen tegen Eenzaamheid Doelgroep Alle leeftijden

Betrokken partijen • •

Gemeente Kerkrade Coalitiepartijen

Algemene omschrijving De aanpak van eenzaamheid vraagt om een bundeling van krachten. In oktober 2020 is de Kerkraadse coalitie Samen tegen Eenzaamheid tussen 32 partijen gesloten. In de tussentijd is de coalitie gegroeid tot 34 partijen. Deze partijen denken en helpen mee in de aanpak van eenzaamheid. Dit doen ze door steeds de verbinding te zoeken met andere leden van de coalitie op het gebied van kennisdeling, afstemming en doorverwijzing, maar zetten ze zich ook in om eenzaamheid steeds op de agenda te houden en het aanbod daarop af te stemmen. Deze coalitie wil haar activiteiten breder uitzetten. Het doel van dit samenwerkingsverband is om gezamenlijk een bijdrage te leveren aan het bespreekbaar maken, voorkómen en verminderen van eenzaamheid in Kerkrade. Hiertoe wordt een gezamenlijk actieplan opgesteld. En wordt gewerkt aan het breder uitzetten van de activiteiten van de coalitie.

Regie

Beoogd resultaat

Voorstellen van 2 coalitiepartijen die waren ontvangen hebben inmiddels een subsidie ontvangen.

Het is de bedoeling minimaal 3 keer per jaar gezamenlijke activiteiten uit te zetten vanuit de coalitie. Daarbij ligt de focus op speciale momenten in het jaar zoals feestdagen, zomerperiode en de landelijke Week tegen Eenzaamheid. In 2022 heeft de Week tegen Eenzaamheid plaatsgevonden van 29 september tot en met 6 oktober. Daarbij is aangesloten bij de actiemomenten van Eén tegen Eenzaamheid, het nationale programma.

•

Gemeente Kerkrade

Status Nadat in 2021 de coalitiepartijen eerste stapjes hebben gezet om elkaar beter te leren kennen en tijdens de Week tegen Eenzaamheid 2021 er een speeddatebijeenkomst heeft plaatsgevonden, hebben er in 2022 3 bijeenkomsten plaatsgevonden. Eén van het kernteam en 2 van de coalitie. Door elkaar beter te kennen en daarmee weten te vinden worden ‘losse’ projecten van coalitiepartijen tot een samenhangend programma voor alle leeftijden gebracht. De coördinatie van de coalitie is inmiddels verankerd bij Impuls

Oriëntatie

Voorbereiding

Implementatie

Uitvoering

Evaluatie

Monitoring Monitoring vindt plaats door het registreren van de activiteiten die plaatsvinden gedurende het gehele jaar. Daarnaast worden de afspraken die binnen de kerngroep en de brede coalitie worden gemaakt vastgelegd in een verslag.

44

Ontmoetingsbus Leger des Heils Doelgroep

Monitoring

Alle leeftijden

De wijze van monitoren moet nog afgestemd worden met Leger des Heils. Insteek is om in eerste instantie aan het LDH te verzoeken om te registeren hoeveel mensen in elke buurt tijdens elke ‘stop’ worden gesproken.

Algemene omschrijving Eenzaamheid is een probleem van alle leeftijden en kan veel gevolgen hebben. Om de aanpak eenzaamheid op alle leeftijden te kunnen richten is het streven een breed palet aan interventies in te zetten die aansluiten op leeftijd, achtergrond en interesse van potentiële deelnemers. Het Leger des Heils (LDH) heeft goede ervaringen met de zogenaamde ontmoetingsbus. Vanuit het programma ‘Geloven in de buurt’ dat is gestart in 2020, werkt het LDH aan het versterken van de aanwezigheid in wijken en buurten en probeert daarmee bij te dragen aan een samenleving waarin aandacht voor elkaar is. Met de bus trekt men buurten/wijken in om mensen min of meer naar buiten te halen en met elkaar in contact te brengen. Het grootste bereik ligt in eerste instantie bij mensen in de leeftijdsgroep van 50-70 jaar. Daarnaast leent de bus zich voor activiteiten met jongeren en kan het daarmee een echte generatiebus zijn. Het vergroten van het bereik van mensen die eenzaam zijn en moeite hebben dit kenbaar te maken en/of hulp te zoeken. Vanuit de gedachte als generatiebus aan de slag te zijn, wordt beoogd om de afstand van de eigen voordeur naar (bestaande) buurtsteunpunten zo kort mogelijk te maken.

Het Leger des Heils zal naast verbindingen tussen mensen met de bus ook verbindingen kunnen leggen met activiteiten van het welzijnswerk en Kerkraadse verenigingen zodat elkaars bereik vergroot kan worden en zal ook voorportaal zijn van bestaande buurtsteunpunten.

Betrokken partijen • • •

Leger des Heils Gemeente Kerkrade Impuls

Regie Leger des Heils

Status De bus is op 6 juli 2022 de weg op gegaan. Hierbij is de bus 4 dagdelen onderweg waarbij 4 plekken worden bezocht.

Oriëntatie

Voorbereiding

Implementatie

Uitvoering

Evaluatie

Beoogd resultaat Het vergroten van het bereik van mensen die eenzaam zijn en moeite hebben dit kenbaar te maken en/of hulp te zoeken. Het uitbreiden van het aantal ‘haltes’ van 4 naar 6 in het eerste kwartaal 2023 en 8 eind 2023.

45

KWIEK beweegroute Doelgroep -

Bewoners van verzorgingshuis nabij de KWIEK beweegroute. Bezoekers van bewoners van verzorgingshuis nabij de KWIEK beweegroute. Inwoners, van jong tot oud, wonend nabij de KWIEK beweegroute.

Algemene omschrijving KWIEK is een beweegroute, die gebruik maakt van het straatmeubilair in de buurt en aanzet tot bewegen en wandelen. De KWIEK beweegroute is bij uitstek een programma dat ingezet wordt om de (mentale) gezondheid, zelfredzaamheid en de vitaliteit te stimuleren en te verbeteren. De KWIEK beweegroute zorgt onder andere voor: - Voldoende beweging in de buitenlucht; - Zo lang mogelijk (zelfstandig) thuis te kunnen blijven wonen op een verantwoorde wijze; - Het vergroten van de sociale contacten en de geestelijke gemoedrust; - Het verminderen van eenzaamheid, depressie en dementie. - Het in contract brengen van verschillende doelgroepen. Mensen voelen zich daardoor meer betrokken bij hun omgeving en hierdoor kunnen ontmoetingen makkelijker ontstaan.

Beoogd resultaat Het streven is dat bewoners van het nabijgelegen verzorgingshuis (evenals hun bezoekers) en buurtbewoners gebruik gaan maken van de KWIEK beweegroute, vanuit het doel bewegen en sociale cohesie te bevorderen.

Monitoring De gemeente monitort de realisatie van de KWIEK beweegroute bij Hoog Anstel. Hiervoor is een werkgroep opgesteld waarin de verschillende partijen deelnemen.

Een eerste KWIEK beweegroute is door de MeanderGroep nabij de Hamboskliniek gerealiseerd. Deze is geëvalueerd en de hieruit voortgekomen verbeterpunten zijn meegenomen bij de KWIEK beweegroute Hoog Anstel. Het monitoren en evalueren blijft terugkomen en zal worden geïnitieerd vanuit de gemeente. Het gebruik van de route wordt vanuit Meander Groep gevolgd en teruggekoppeld aan de gemeente.

Betrokken partijen • • •

Meander groep Zuid-Limburg, KWIEK Gemeente Kerkrade.

Regie De gemeente Kerkrade is bij de aanleg van de KWIEK beweegroute Hoog Anstel regiehouder. In de werkgroep zitten deelnemers vanuit Meander en verschillende afdelingen van de gemeente (wijkmanager, afdeling Stedelijk beheer en beleid domein Burger)

Status Op 1 december 2021 is een eerste KWIEK beweegroute in Kerkrade geopend. Op dit moment wordt een tweede KWIEK beweegroute voorbereid bij Hoog Anstel n.a.v. de positieve ervaringen van de eerste beweegroute. De realisatie zal gaan plaatsvinden rond het eerste kwartaal van 2023. Vóór het realiseren van de KWIEK beweegroute wordt een flyer met informatie over de KWIEK beweegroute verspreid onder de bewoners van Hoog Anstel en overige buurtbewoners. Hierin kunnen de mensen lezen welke plannen er worden gerealiseerd. De KWIEK beweegroute zal officieel geopend worden (persbericht en publicatie op de gemeentelijke kanalen). Ook de Meander Groep zal informatie over de KWIEK beweegroute via haar eigen kanalen verspreiden. Oriëntatie

Voorbereiding

Implementatie

Uitvoering

Evaluatie

46

Welzijn op recept Doelgroep

Beoogd resultaat

Welzijn op recept richt zich op volwassenen en ouderen met psychosociale problemen die de huisartspraktijk/gezondheidscentrum bezoeken. De meest voorkomende psychosociale problemen kunnen ingedeeld worden naar de volgende categorieën: 1. Psychische klachten: somber voelen, angstig gevoel/veel piekeren, stress/overspannen, slaapproblemen, overige psychische klachten; 2. Vastlopen in het leven, problemen op het werk, relatieproblemen, meemaken van een ingrijpende gebeurtenis; 3. Problemen met chronische lichamelijke ziekte; 4. Chronische psychische klachten (al behandeld en nu stabiel); 5. Probleem met ziekte van ouders/familie, partner, kind (mantelzorgen); 6. Eenzaamheid, dreiging sociaal isolement, beperkt netwerk; 7. Ongezonde leefstijl (roken, te weinig bewegen, overgewicht); 8. Geen binding hebben met de eigen wijk, c.q. niet veilig voelen.

Welzijn op Recept kan een bijdrage leveren aan de volgende onderdelen: • Verbeteren van de kwaliteit van leven en welbevinden van de inwoners met psychosociale problemen. • Verbinding tussen huisartsenpraktijken en welzijnswerk verbeteren (korte lijnen). • Verlaging van het zorggebruik.

Algemene omschrijving

Monitoring

De bewezen interventie ‘Welzijn op Recept’ is een programma dat mensen ondersteunt die klachten hebben waar op dat moment geen medische of psychologische interventie voor nodig is. Het gaat om vage klachten van o.a. somberheid, moeheid of eenzaamheid. De huisarts of een andere zorgverlener verwijst personen met dergelijke klachten naar een ‘welzijnscoach’ die op zoek gaat naar een ‘welzijnsarrangement’. Een welzijnsarrangement is een combinatie van verschillende voorliggende voorzieningen/ activiteiten. Er zijn verschillende soorten activiteiten die in de omgeving beschikbaar zijn. Denk hierbij aan koken, tuinieren, zingen, sporten of dansen. De welzijnscoach bespreekt met de deelnemers welke activiteiten zij graag willen gaan doen waarbij beoogd wordt inwoners uit hun sociaal isolement te halen en het welbevinden te vergroten.

Resultaat • Verwijzingen naar Welzijn op Recept i.p.v. het leveren van maatwerkvoorzieningen. • Tenminste 100 cliënten krijgen een verwijzing naar een voor hen geschikte welzijnsinterventie. • Bij 60 cliënten wordt er een voor- en nameting gedaan om het welbevinden en zorggebruik te meten.

Welbevinden Vragenlijst over welbevinden bij het begin van het traject invullen (T0) en aan het einde van het traject (T1). De resultaten worden met elkaar vergeleken. Vanwege het ontbreken van een goed gevalideerde vragenlijst is er geen 0- en 1meting uitgevoerd. Aantal verwijzingen Bijhouden hoeveel welzijnsrecepten zijn uitgeschreven Huisartsenbezoeken, verlaging zorggebruik: Dit kan gemeten worden door het aantal contacten met de huisartspraktijk te vergelijken met een jaar daarvoor.

47

Betrokken partijen Aan de pilot werken de volgende partijen mee: • Gemeente Kerkrade (domein Burger); • Welzijnsorganisatie Impuls; • Gezondheidscentrum Terwinselen; • Medisch Centrum Kerkrade West; • Medisch Centrum Kruisstraat; • Landelijk Kennisnetwerk Welzijn op Recept. Bij een regiobijeenkomst Welzijn op Recept in januari 2020 waren verder de volgende partijen vertegenwoordigd: Adviesraad MO, Seniorenraad, GGD ZuidLimburg, Provincie Limburg (vanuit het programma Positieve Gezondheid) en de Huisartsen Oostelijk Zuid-Limburg (HOZL).

Regie De gemeente voert middels een interne projectleider de regie. De uitvoering ligt bij het Welzijnswerk en de huisartsenpraktijken.

Status De pilot is in november 2020 gestart voor de duur van een jaar en is uitgerold over de wijken West en Oost. Door middel van een subsidie van ZonMw is een implementatiecoach aangesteld voor de duur van een halfjaar om te ondersteunen bij de samenwerking tussen welzijnswerk, huisartsenpraktijken en de gemeente en daarnaast te helpen bij het evalueren. Als gevolg van de coronamaatregelen waren en minder welzijnsactiviteiten en daardoor ook minder verwijzingen mogelijk naar Welzijn op Recept. Vanaf juni zijn de activiteiten (en verwijzingen) weer hervat. De voorbereiding op de evaluatie is reeds gestart. Bij een positieve evaluatie volgt een uitrol naar andere huisartsenpraktijken. De pilotfase van Welzijn op Recept is inmiddels afgerond. Het Landelijk Kennisnetwerk heeft een evaluatie opgeleverd. Hieronder een korte samenvatting met de belangrijkste resultaten.

Samenvatting evaluatie Het Welzijn op Recept project in Kerkrade is goed van start gegaan. Ondanks de corona periode zijn er toch meer dan 30 welzijnsrecepten (totaal 37) uitgeschreven. Hoewel dit een lager aantal was dan de projectgroep als ambitie had opgenomen in het projectplan, is dit voor een startend Welzijn op Recept project toch een mooi aantal welzijnsrecepten. Het lagere aantal had te maken met dat deelnemers, als gevolg van de COVID-19 maatregelen, niet meer naar activiteiten doorverwezen konden worden. Ondanks dat Welzijn op Recept op deelnemers-niveau leek vast te lopen is de samenwerking rondom Welzijn op Recept wel in deze periode verder vormgegeven en bleef men (online) bij elkaar komen in de intervisiebijeenkomsten. Geïnterviewden geven aan dat men elkaar door deze lerende manier van werken beter heeft leren kennen, inzicht heeft gekregen in elkaars werkwijze, de doelgroep en het proces van Welzijn op Recept. Verder was het draagvlak voor Welzijn op Recept breed gedragen in zowel zorg, welzijn, als gemeente. Bij het weer opengaan van de activiteiten kon hierdoor snel een doorstart worden gemaakt. Door voldoende tijd te nemen voorafgaand aan het traject is er voldoende draagvlak gecreëerd, is er een gezamenlijke visie ontwikkeld en zijn processtappen afgesproken.

De rol van de projectleider vanuit de gemeente, met ondersteuning vanuit het Landelijk kennisnetwerk Welzijn op Recept, was hierin cruciaal. Binnen de eerstelijnszorg werd gedurende het traject steeds duidelijker wat de doelgroep van Welzijn op Recept is en dat het hier gaat om vroegsignalering. In het begin werd regelmatig nog zwaardere psychische problematiek doorgestuurd. Na de eerste verwijzingen vanuit zorg, stopte dit in de coronaperiode en kwam hierna weer op gang. Het vertrouwen en geloof bij zorgverleners in Welzijn op Recept is aanwezig en zal in de toekomst weer zorgen voor een gestage stroom aan verwijzingen. Dit vertrouwen zal in de toekomst ondersteund moeten worden door data en (succes)verhalen.

48

De welzijnscoaches hebben een team gevormd van drie professionals die samen naar de verwijzingen kijken. Voor hen betekent Welzijn op Recept het samenbrengen van taken en disciplines en de profilering hiervan richting zorg. De gesprekken door de welzijnscoach worden als prettig ervaren door de deelnemers en leiden tot meer inzicht in het probleem en een keuze voor een activiteit. Op dit moment is er nog geen inzicht in de opbrengst van deelname na 3 maanden. Deelnemers geven aan dat Welzijn op Recept waardevol voor hen is geweest, zowel de gesprekken met de welzijnscoach als dat men aangeeft hierdoor minder te roken, meer te bewegen en weer in contact gekomen te zijn met anderen. Samen iets leuks doen met anderen zorgt voor afleiding van zorgen en iets doen voor anderen geeft zingeving en betekenis. Het sluiten van activiteiten ten tijde van corona heeft ervoor gezorgd dat verwijzingen nog nauwelijks plaatsvonden. Wie verantwoordelijk was voor het eventueel openen van activiteiten of organiseren van ander aanbod bleef voor partners onduidelijk. Kerkrade staat hierbij niet alleen en dit past ook helemaal bij het landelijk beeld waarbij in veel gemeenten er onduidelijkheid was over welke rol en verantwoordelijkheid de gemeente en het welzijnswerk had bij het ontwikkelen van (nieuw) corona proof aanbod.

Het lerend werken met elkaar heeft gezorgd voor duidelijk processtappen en het leren kennen van elkaar. De samenwerking is goed op gang gekomen. Naast het intervisieoverleg is een POHwelzijnscoach overleg gestart. Deze twee overleggen zullen beter op elkaar afgestemd moeten worden. Financiering van welzijn en activiteiten is nog onduidelijk. De vraag is of Welzijn op Recept moet verdiepen of verbreden. De evaluatie en het vervolg zijn besproken met de projectgroepleden. Alle deelnemende partijen willen de aanpak graag continueren. Momenteel worden de mogelijkheden rondom het structureel borgen van Welzijn op Recept binnen de welzijnsorganisatie verder verkend. Daarnaast vindt er afstemming plaats met de zorgverzekering CZ of en zo ja op welke wijze zij een rol kunnen vervullen in dit programma. Oriëntatie

Voorbereiding

Implementatie

Uitvoering

Evaluatie 49

Arbeidsfit maken: Vitaal Kerkrade! Doelgroep Cliënten die in de doelgroepen tijdelijk arbeidsongeschikt, duurzaam arbeidsongeschikt en maatschappelijke participatie zijn ingedeeld volgens de diagnose CompetenSys. Cliënten met een grote afstand tot de arbeidsmarkt: Onderste 3 treden van de participatieladder. Totaal 150 deelnemers, met focus op deelnemers uit Rolduckerveld. De deelnemers zullen met name geworven worden vanuit het heronderzoek dat momenteel uitgevoerd wordt door het team Bestandsbeheer.

Algemene omschrijving Vitaal Kerkrade! is gericht op het (arbeids)fit maken van de doelgroep in de participatiewet. Het programma voorziet in een gericht aantal activiteiten om inwoners ‘in beweging’ te krijgen. Dit varieert van het uitvoeren van bewegings- en sportactiviteiten, het stimuleren van sociale contacten, (praktijk)lessen over gezonde voeding maar ook indien nodig inzet van en samenwerking met professionals op het gebied van persoonlijke omstandigheden. De beweegactiviteiten worden mede ondersteund door studenten van Fontys Hogeschool, waarbij zij zowel intern alsook vanuit de onderwijsinstellingen ondersteund en begeleid worden. De activiteiten vinden plaats in en vanuit het Flexiforum, maar kunnen ook gebiedsgericht/-gebonden worden georganiseerd vanuit de Wijkcentra/-voorzieningen.

Beoogd resultaat Het project Vitaal Kerkrade! heeft als hoofddoel het vergroten van het aantal mensen dat participeert conform de Participatiewet (maar ook: de Wet maatschappelijke ondersteuning). Participatie is hierbij ruim neergezet en betekent in dit geval de deelname aan activiteiten die bijdragen aan de maatschappij als geheel. Aan dit doel zijn de volgende activiteiten te verbinden:

1. Het organiseren van meer geschikte participatieplekken voor de doelgroep, die passen bij hun ontwikkeling, hun eigen mogelijkheden en hun eigen woonomgeving. 2. Het bereiken van een betere doorstroom van participatie, via re-integratie naar de reguliere arbeidsmarkt. 3. Het realiseren van preventie voor problemen op meerdere gebieden binnen het sociaal domein die een relatie hebben met participatie. 4. Het verbeteren van de afstemming tussen welzijns- en zorgorganisaties en de eigen inspanningen van de gemeente op het terrein van participatie en daarmee een gerichtere benadering van de doelgroep. 5. Het creëren van nieuwe verbindingen tussen bewoners, instellingen en gemeente met als doel de eerdere doelen naar de toekomst toe te borgen binnen bestaande budgetten en er meer gebruik wordt gemaakt van de eigen kracht van bewoners en de samenleving. Hierbij zal dus een nadrukkelijke verbinding met de aanpak ‘Samen Leven’ dienen te worden gerealiseerd. Concreet wordt beoogd om de komende jaren doelgroepen met een grote tot zeer grote afstand tot de arbeidsmarkt (die dus niet ‘arbeidsfit’ zijn), met behulp en inzet van het programma weer ‘fit’ te maken (d.w.z. weer deel te nemen aan / te participeren in activiteiten en waar mogelijk ook weer aan het werk te krijgen). Dit zal dienen plaats te vinden met deels groepsgerichte en deels individueel gerichte activiteiten.

Dit zijn niet enkel (bewegings)activiteiten, maar ook activiteiten bijvoorbeeld i.h.k.v. een gezonde levensstijl, deelname aan kookworkshops e.d. Vanuit het programma ‘Vitaal Kerkrade!’ kunnen deelnemers doorstromen naar vrijwilligerstrajecten en/of trajecten gericht op uitstroom naar werk.

50

Op dit moment kent de gemeente Kerkrade een grote groep cliënten met een grote tot zeer grote afstand (cat. 4 t/m 6). Het programma is ook specifiek hierop gericht.

Uitstroom naar werk 2018 - 2019 Bemiddelbaarheid 295; 18%

135; 8% 95; 6% 23; 1% 37; 2% 135; 8%

1. Direct naar werk 2. Regulier werk m.b.v. subsidies of Jobcoach 2. Regulier werk met ondersteuning 3. Leren en Werken

437; 26%

3. Voorschakeltraject naar werk 517; 31%

4. Maatschappelijke participatie

Met het programma wordt beoogd dit aandeel substantieel te verhogen. Doel is om van deze groep (met name inwoners met een indicatie tijdelijk/duurzaam arbeidsongeschikt) de komende 2 jaar in ieder geval 150 personen – via het programma Vitaal Kerkrade! – letterlijk in ‘beweging te brengen’ en stappen te laten zetten richting meer Participatie ( en mogelijk naar werk). Deze ontwikkeling van cliënten zal niet alleen plaatsvinden door en vanuit het programma zelf. Vitaal Kerkrade! maakt deel uit van een keten van (reguliere) maatregelen gericht op het ontwikkelen van cliënten Participatiewet. Met Vitaal Kerkrade! wordt wel specifiek ingezoomd op de doelgroep waarvoor vanuit het bestaande beleid ‘Kansrijk voor Kansarm’ nog geen gerichte aanpak bestaat op ontwikkeling en participatie. Uit onderstaand overzicht blijkt dat ook in deze doelgroep cliënten ontwikkelperspectief hebben en – mits intensief begeleid – mogelijkheden op uitstroom naar werk te ontwikkelen.

Programma Vitaal Kerkrade! focust zich op 4 hoofdonderdelen: Vitaliteit, bewegen, voeding en participatie. Elk hoofdonderdeel heeft diverse subdoelen welke in het projectplan worden benoemd en omschreven. Door de intensieve begeleiding wordt er tevens zicht verkregen op de mogelijke belemmeringen en problematieken van de cliënt en wordt er ondersteuning geboden bij het aanpakken van deze obstakels. Denk hierbij bijvoorbeeld aan het inschakelen van de juiste hulpverlening, indien mogelijk het (door-)ontwikkelen van werknemersvaardigheden, laagdrempelige participatie en het leggen van de link met andere projecten binnen Vie- Leven in Beweging (bijvoorbeeld Welzijn op recept). Verder wordt nadrukkelijk de verbinding gelegd tussen Vitaal Kerkrade! en Inburgering, zodat in de toekomst ook inburgeraars (delen van) het programma kunnen volgen, al dan niet aangepast aan de behoeftes en omstandigheden van deze doelgroep. Het is een intensief programma van 12 weken x 2 bijeenkomsten met 15 deelnemers per groep.

51

Het programma is een combinatie tussen groepsbijeenkomsten en individuele gesprekken. De begeleiding en organisatie gebeurt door een leefstijlcoach, re-integratieconsulent, combinatiefunctionaris via TMF en studenten van Fontys Sport-hogeschool.

Monitoring Alle cliënten Participatiewet zijn ‘in beeld’ gebracht met het programma Competensys. Hierbij is tevens voor elke cliënt de arbeidsfitheid/ participatieladder bepaald. Gedurende de deelname aan het programma vindt regelmatige herbeoordeling hiervan plaats. Er is een monitor ontwikkeld die in de eerste pilot groep getest zal worden. Deze monitor meet 2 elementen: enerzijds de verbetering binnen de 4 componenten van het programma, anderzijds het vervolgtraject. De monitor wordt voorafgaand en na afloop van het traject ingevuld. In het eerste jaar na het programma, zullen er nog drie evaluatiemomenten met de deelnemers ingepland worden. Dat kan in groepsverband zijn of een individueel gesprek. De deelnemers die na afloop een re-integratietraject in gaan, zullen gekoppeld worden aan een re-integratieconsulent die hen verder begeleidt en monitort. De overige deelnemers worden verder begeleid en gemonitord door hun inkomensconsulent. Daarnaast vullen de deelnemers tijdens de evaluatiemomenten nogmaals de monitor in. Eind januari zal een monitoringsrapport beschikbaar zijn van de eerste 3 groepen.

Betrokken partijen • • • •

Gemeente: Consulenten Fontys Hogelscholen: studenten/stagiaires met hun begeleiders. The Move Factory Vrije Academie ZOM

Regie Het programma Vitaal Kerkrade! wordt uitgevoerd door en vanuit het gemeentelijke team Participatie in samenwerking met de beleidsmedewerker Flexiforum, een combinatie functionaris via The Move Factory en (stagiaires en begeleiders van) Fontys Hogescholen. Het beweeggedeelte wordt uitgevoerd door The Move Factory. De gemeente voert regie op het programma.

Status De derde groep volgt het programma van september t/m december 2022. 10 januari gaat de vierder groep van start. Er staan voldoende mensen op de wachtlijst om deze groep te vullen. Medio november 2022 vindt een terugkomdag / evaluatie plaats van de eerste 2 groepen. Zij krijgen een rondleiding bij de HuB., waar zij geïnformeerd worden over de mogelijkheden zoals het taalcafé, IDO, klik & tik, Empowerment etc. Ook brengen zij een bezoek aan de geldwijzerwinkel. Verder volgen zij bij de SMK een muziekworkshop rondom het thema “breinkracht”. Naast dit programma, wordt Vitaal Kerkrade verder ontwikkeld als vast onderdeel van de VIE-route. Dat betekent dat iedereen die een uitkering ontvangt en niet binnen 3/6 maanden aan het werk kan, in aanraking komt met VIE / Vitaliteit. Hiervoor wordt bijvoorbeeld i.s.m. TMF en Impuls laagdrempelig beweegaanbod ontwikkeld. Daarnaast is het voornemen dat in 2023 ook de kookstudio in het Flexiforum gerealiseerd wordt. Het samen koken en eten van gezonde voeding brengt de filosofie van het Flexiforum en van Vie op een concrete manier samen. De hoofddoelstelling van de kookstudio is het vitaliseren van de deelnemers. Samen koken en eten heeft invloed op de vitaliteit op verschillende manieren: Leren gezond eten Het samen bedenken en bereiden van gezonde maaltijden, met hierbij ook aandacht voor betaalbaarheid.

52

Sociaal Leren samenwerken door met elkaar een maaltijd te bereiden, taken te verdelen etc. Daarnaast ook een gezellig samenzijn tijdens het nuttigen van de maaltijden. Ook mensen die zich eenzaam voelen kunnen hier terecht. Door in groepen te werken met mensen met diverse achtergronden en opvattingen, kunnen zij van elkaar leren. Taal Door samen te koken en te eten, kan ook op een laagdrempelige manier de Nederlandse taal geleerd worden. Hier is dus een mooie link te leggen met het programma vanuit Inburgering.